Boekwerk Voorjaarsnota 2022 26-5-2021 DEFINITIEF .pdf
Tekst van het document
Voorjaarsnota 2022 Verbindingen versterken
1
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................... 2 Inleiding ...................................................................................................................................... 4 Bewust stilstaan ..................................................................................................................... 4 Verder bouwen aan brede welvaart en verbindingen versterken ......................................... 5 Financieel perspectief ............................................................................................................ 6 Nadere uitwerking en toelichting ...................................................................................... 6 Meerjarenperspectief ........................................................................................................ 8 Programma 1 | De gemeente waar het goed wonen is ........................................................... 11 Inleiding ................................................................................................................................ 11 Vergroenen ...........................................................................................................................
11 Verduurzamen ...................................................................................................................... 12 Opwek van duurzame energie ......................................................................................... 12 Toekomstbestendige wijken ............................................................................................ 13 Verbouwen ........................................................................................................................... 13 Overige ontwikkelingen........................................................................................................ 14 Vitaal buitengebied .......................................................................................................... 14 Ontwikkeling Oude IJsselzone en DRU-Industriepark ...................................................... 15 Bijstelling onderhoudsbudget civieltechnische kunstwerken en kunst in de openbare ruimte ............................................................................................................................... 16 Programma 2 | Een leefbare gemeente .................................................................................. 17 Een doorgaande lijn van 2018 tot nu en verder ..................................................................
17 Concrete plannen voor 2022 ................................................................................................ 18 Integrale toegang ............................................................................................................. 18 Fase 2 Transformatie in de kijk op werk .......................................................................... 19 Ten uitvoer brengen van de transformatie in de kijk op zorg en hulp voor volwassenen (Wmo)............................................................................................................................... 19 Partnerschap met aanbieders van zorg ........................................................................... 19 Samen kansrijk en gezond ................................................................................................ 20 Cultuur .............................................................................................................................. 20 Financiën, ontwikkelingen en onzekerheden ...................................................................... 21 Programma 3 | De werkende gemeente ................................................................................. 24 Inleiding ................................................................................................................................
24 Impulsprogramma economie en wonen .............................................................................. 25 2
Innovatiefonds...................................................................................................................... 25 Uitvoeringsprogramma toerisme en recreatie .................................................................... 26 Vitale en toekomstgerichte bedrijventerreinen .................................................................. 27 Gelijke kansen voor iedereen ............................................................................................... 27 Vitale en toekomstgerichte schoolgebouwen ..................................................................... 28 Programma 4/5 | De dienstverlenende gemeente / Bedrijfsvoering ...................................... 30 Doorontwikkelen dienstverlening ........................................................................................ 30 Participatie ....................................................................................................................... 30 Online dienstverlening ..................................................................................................... 30 Interne beheersing ............................................................................................................... 31 Goede informatievoorziening ..............................................................................................
31 Open overheid .................................................................................................................. 31 Grip op informatie ............................................................................................................ 31 Huisvesting ........................................................................................................................... 32 Plaats- en tijdonafhankelijk werken ................................................................................. 32 Informatisering en automatisering ...................................................................................... 32 Inclusief werkgeverschap ..................................................................................................... 33 Van beheer naar ontwikkelgemeente .................................................................................. 33 Groei naar ontwikkelgemeente ....................................................................................... 34 Meer investeren in samenwerken ................................................................................... 34 Schaarste op de arbeidsmarkt tackelen ........................................................................... 34 Strategische personeelsplanning meer inzetten..............................................................
35 Financiële Paragraaf ................................................................................................................. 36 Financieel perspectief .......................................................................................................... 36 Totaal financieel overzicht ............................................................................................... 36 Exploitatielasten ............................................................................................................... 36 Investeringen .................................................................................................................... 37 Risico’s en verwachtingen ................................................................................................ 38 Algemene reserve en leningenportefeuille.......................................................................... 40 Algemene reserve ............................................................................................................ 40 Leningenportefeuille ........................................................................................................ 40
3
Inleiding Een jaar geleden, tijdens het schrijven van de Voorjaarsnota 2021, bevonden we ons in een nieuwe situatie. We stonden aan het begin van de pandemie die we op dat moment niet anders konden omschrijven dan een crisis waar we zo snel mogelijk uit wilden ontsnappen. We beleefden een cultuurshock met elkaar. En we zagen bevestigd dat niet alleen economie de grootste waarde is, maar gezondheid en andere waarden als sociale cohesie en zorg voor elkaar een prominente plaats hebben. Voor ons als gemeente betekende dit een zoektocht naar nieuwe manieren om de dienstverlening voor onze inwoners zo soepel mogelijk door te laten gaan. Een “spontaan” bezoek aan het gemeentehuis voor een nieuw paspoort of verlenging van het rijbewijs is er niet meer bij. Er wordt uitsluitend gewerkt op afspraak en gesprekken met inwoners, bedrijven, samenwerkingspartners gingen voornamelijk digitaal. En we zijn als lokale overheid natuurlijk de vertaler en uitvoerder van allerlei Corona-maatregelen en steunmaatregelen geworden. Daarin hebben we steeds vanuit de bedoeling gedacht en gekeken hoe we onze inwoners, onze ondernemers, onze maatschappelijke instellingen en onze verenigingen het beste kunnen steunen. Nu, een jaar later, lijkt er een einde in zicht te komen aan de pandemie. Inmiddels beseffen we dat we niet meer terug kunnen en willen keren naar de oude situatie.
Wanneer de maatregelen en beperkingen straks voorbij zijn, gaan we opnieuw op zoek naar balans. We behouden daarbij wat werkt en laten achter ons wat niet werkt.
Bewust stilstaan Wat heeft zich in onze gemeente daadwerkelijk afgespeeld in het afgelopen jaar? Hoe beleefde de jeugd het? Wat betekent het dat mensen verder willen reizen voor hun werk? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat het verenigingsleven weer opbloeit? Kunnen onze horecaondernemers en detailhandel nog overleven? Met andere woorden: wat is het effect op onze brede welvaart? We nemen de tijd om bewust stil te staan bij de impact van corona om zo de nieuwe werkelijkheid mede vorm te gaan geven. Landelijk zijn grote thema’s ter sprake gekomen. Van kansongelijkheid en faillissementen tot transitie in landbouw en de extremen van globalisering. Het vertrouwen van de inwoner in de overheid heeft klappen opgelopen, met name door zaken als de toeslagenaffaire. 'De overheid moet menselijker worden’ is de urgente boodschap die we overal horen. In onze gemeente constateerden we deze behoefte tot menselijke maat al eerder. De koerswijziging die we in het sociaal domein in gang hebben gezet, bracht een verandering in de manier waarop we met elkaar omgaan. In het sociaal domein, en in alle andere domeinen, werken wij vanuit vertrouwen en vanuit de bedoeling. We zetten de inwoner centraal en dat werkt. Juist omdat we in 2018 gekozen hebben om vol in te zetten op deze transformatie en niet te gaan bezuinigen, levert ons dat nu een gezond financieel resultaat op.
Deze proactieve opstelling, waarbij de kosten soms voor de baten uit gaan, houden we vast tijdens de periode na de pandemie. Het afgelopen jaar hebben we snel geacteerd en met verschillende maatregelen bedrijven, verenigingen en individuen ondersteund. Hiermee zijn de eerste klappen en negatieve effecten opgevangen. De exacte nalatenschap van de pandemie en het inhoudelijke en financiële effect over een langere periode kennen we nu nog niet. We zijn ons bewust van de invloed die de pandemie de komende jaren nog kan hebben.
4
We moeten dan ook de tijd nemen om dit te onderzoeken en de consequenties te overzien. Ook in positieve zin. Want een crisis heeft altijd grote impact, maar biedt eveneens kansen. We willen als gemeente waar mogelijk steun en toeverlaat zijn, maar ook de bondgenoot om samen sterker uit de crisis te komen. We benutten dan ook de komende periode om verder te onderzoeken wat wij als gemeente kunnen betekenen in het herstel en het creëren van kansen. De uitwerking daarvan en zo nodig de te maken keuzes integreren we in de nieuwe begroting.
Verder bouwen aan brede welvaart en verbindingen versterken De pandemie gaf ons de urgentie niet eenzijdig te kijken naar economische groei, maar om naar evenwicht te streven waarin ook ruimte is voor bijvoorbeeld milieu, gezondheid en welbevinden. Daarom introduceerden we in de laatste voorjaarsnota het begrip brede welvaart waarin elf dimensies onze welvaart beschrijven. Deze 11 dimensies zijn onderverdeeld in 3 clusters: -
cluster 1: welstand en ontwikkeling (inkomen, werk, onderwijs) cluster 2: welzijn in lijf, geest en sociaal (gezondheid, balans werk/privé, sociale contacten, maatschappelijke betrokkenheid, subjectief welzijn) cluster 3: welbevinden in de leefomgeving (milieu, veiligheid, woontevredenheid)
Het afgelopen jaar hebben we brede welvaart als instrument gebruikt en hier de eerste stappen in gezet. Dit jaar bouwen we verder op en aan onze brede welvaart waar we de inwoner centraal stellen en vanuit een integraal perspectief welvaart benaderen. We merken dat de tijd juist nu rijp is om bewust en pro-actief aan die brede welvaart te werken. Dat blijkt ook uit recent landelijk onderzoek van de Universiteit Utrecht (maart 2021)1. Dit onderzoek toont aan dat de brede welvaart tot aan de crisis in het hele land is toegenomen. Het is nu nog te vroeg om het effect van de pandemie op de brede welvaart te meten. Wel weten we uit voorgaande crises dat de brede welvaart in eerste instantie vaak overeind blijft en dat grote gevolgen veel later komen (pas ver
1
Laat herstel brede welvaart niet weer tien jaar duren (maart 2021): Publicatie BWI 2019 en impact coronacrisis (uu.nl)
5
nadat het bruto nationaal product alweer aan het stijgen is). Reden te meer om direct aan verbetering van brede welvaart te werken. We gaan voortvarend door op de wegen die zijn vastgelegd in diverse visies en notities. Zoals in de woningbouwopgave, maar ook met een innovatiefonds en de ontwikkeling Oude IJsselzone. We benutten impulsen, realiseren visies, en versterken verbindingen. Verbinding tussen mens en omgeving, tussen overheid en inwoner, en tussen economie en maatschappij. Verbindingen versterken we dáár waar we aandacht hebben en tijd besteden.
Financieel perspectief Hieronder schetsen wij het financiële meerjarenperspectief, op basis van de huidige situatie. Veel is nog onzeker, zoals de verdere gevolgen van de Coronacrisis, maar ook andere ontwikkelingen zoals de meicirculaire, de verdere ontwikkeling van STOER en de komende herijking van het gemeentefonds. We maken echter bewust de keuze om hier niet op te wachten, maar zoveel mogelijk te anticiperen, onze kansen te benutten en impulsen te blijven geven. In vogelvlucht: het meerjarenperspectief 2022-2025 dat we presenteren, kent op basis van bestaand beleid vanaf 2023 een positief saldo. Met andere woorden: de gemeente heeft een solide financiële basis. Daarnaast verwachten wij in het Sociaal Domein binnen de financiële kaders te kunnen blijven en mogelijk zelfs te kunnen investeren in het verder versterken van de dienstverlening aan onze inwoners. In de jaren 2022-2023 investeren we, in lijn met de besluiten die de raad daarover heeft genomen, extra op een aantal ingezette lijnen en geven we incidentele impulsen. Zoals eerder aangegeven zijn wij ontwikkelgemeente, en willen wij dat blijven. Dit heeft consequenties voor de P(ersoneels)-begroting. Tevens groeit hiermee de omvang van onze leningenportefeuille, echter zonder gevolgen voor onze financiële positie.
Gezien genoemde solide financiële positie benutten we een klein deel van de algemene reserve om de meerjarenbegroting sluitend te houden.
Nadere uitwerking en toelichting De prognoses van de kosten in deze voorjaarsnota zijn richtinggevend en op hoofdlijnen. Met het opstellen van de begroting zullen we naar de situatie van dat moment acteren en afhankelijk van de keuzes de definitief benodigde middelen verder uitwerken. En ook na de vaststelling van de begroting zullen we vanzelfsprekend regelmatig de vinger aan de pols houden en waar nodig bijsturen. Zo is de verwachting dat onder andere de effecten van de Coronacrisis nog (veel) langer zullen duren en ook de komende jaren financiële gevolgen met zich meebrengen. Uiteraard zorgen we ervoor dat we tot een structureel sluitende begroting komen. Dat betekent dat we, conform de regelgeving, binnen de vier jaar van het meerjarenperspectief tenminste in het vierde jaar een positief saldo begroten. Dit perspectief is opgedeeld in een berekening van de actuele begrotingspositie en van de voorlopig berekende financiële effecten van de speerpunten. Bij ‘Resultaat programmabegroting’ is de vastgestelde Programmabegroting 2021-2024 als uitgangspunt genomen. Verder is het structurele effect van de 1e berap en het financiële effect van de september- en decembercirculaire van het Gemeentefonds meegenomen. Bij de financiële effecten van de beleidsmatige ontwikkelingen geven wij per ontwikkeling het totaalbedrag van de verwachte extra exploitatielasten.
Daarbij vermelden wij nadrukkelijk dat het een inschatting is op basis van de huidige situatie en met de hier beschreven maatregelen. Zoals aangegeven is nog veel
6
onzeker in deze tijd. Richting de verdere uitwerking in de begroting kunnen (nieuwe) ontwikkelingen ervoor zorgen dat we andere keuzes moeten maken. Dit leidt tot het volgende meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000):
7
Meerjarenperspectief Meerjarenperspectief (x 1.000)
2021
2022
2023
2024
2025
Resultaat programmabegroting 2021-2024
257
125
470
853
853
Incidentele afwijkingen (1e Berap) Structurele afwijkingen (1e Berap) Algemene uitkering Autonome ontwikkelingen Bijgesteld resultaat
-80 -70 0
-70 -51
-70 -120
-70 -48
-70 -48
107
4
280
735
735
-25 -40 -25
-25 -40
-25 -40
-25 -40
-100 -350 -40 -100
-100 -350 -40
-100 -350 -40
-100
205 170
205 195
205 195
205
-9
-9
-9
-9
-250 + PM
-250 + PM
-250 + PM
-250 + PM
-259 -305 -564
-259 -155 -414
-259 -155 -414
-259
-560 -255
-134 21
321 476
476 476
123
345
528
528
0
0
0
0
Beleidsmatige ontwikkelingen Programma 1: Tegel eruit, boom erin Landschapsfonds Uitnodigingskader wonen buitengebied Versnelling woningbouw: Structureel Incidenteel Civiele kunstwerken Doorontwikkeling DRU-IP Vrijval revitaliseringsfonds: Structureel Incidenteel Programma 2 (buiten de hekjes):2 N.v.t. Programma 3: Investeringsfonds (rentelast) Programma 4/5: Personeelsuitbreiding Beleidsmatige ontwikkelingen Structureel Beleidsmatige ontwikkelingen Incidenteel Beleidsmatige ontwikkelingen Totaal Resultaat incl. beleidsmatige ontwikkelingen Waarvan structureel Sociaal Domein (binnen de hekjes) Algemene uitkering Ontwikkelingen incidenteel Ontwikkelingen structureel Prognose resultaat SD
107
0
-40
-259
2 De middelen die voor het sociaal domein worden ontvangen van het rijk worden ingezet voor het
sociaal domein. Middelen die in het betreffende boekjaar niet worden uitgegeven gaan naar de reserve sociaal domein eventuele tekorten worden hieruit onttrokken.
8
Bovenstaand schema betekent dat de gemeentebegroting 2022-2025 op basis van bestaand beleid vanaf 2023 een positief structureel saldo kent. Met andere woorden: de gemeente heeft een solide financiële basis. Daarnaast verwachten wij in het Sociaal Domein binnen de financiële kaders te kunnen blijven en mogelijk zelfs te kunnen investeren in het verder versterken van de dienstverlening aan onze inwoners. De beleidsmatige ontwikkelingen binnen Programma 1 worden (m.u.v. Doorontwikkeling DRU) gedekt uit het vrij laten vallen van het Revitaliseringsfonds Wonen, voor een gedeelte incidenteel en voor een gedeelte structureel. Dit fonds (in 2021 € 200.000, oplopend tot € 400.000 in latere jaren) was oorspronkelijk voorzien voor bestrijding van de verwachte krimp. Maar gelet op de vele initiatieven voor woningbouw is hiervan momenteel geen sprake meer. Daarom is de gedachte om de voor dit fonds opgenomen middelen in te zetten voor genoemde ontwikkelingen, zoals het Landschapsfonds en de Versnelling Woningbouw. Met deze middelen wordt onder meer structureel dekking gegeven voor menskracht op deze terreinen. Ten aanzien van de impulsen, de college- en raadsbrede wens tot doorgroei als ontwikkelgemeente, en de gevolgen hiervan voor de personele capaciteit, hebben we een eerste financieel effect op de Pbegroting reeds aangekondigd bij de raad.
Dat heeft geleid tot initiële uitbreiding van € 250.000. In de aanloop naar de begroting bestuderen we of er aanvullende behoefte is voor structurele of incidentele P-middelen en welke mogelijkheden daar financieel voor bestaan. We denken dat daarnaast nog het volgende bedrag aan investeringsgelden nodig is:
NIEUWE INVESTERINGEN (x 1.000) Programma 1: Speelruimteplan Vergroenen centra Fietspad Landfort Uitwerking Oude IJsselzone Programma 5: Informatisering
2022
2023
2024
2025
85 PM 100 PM
PM PM
PM PM
PM PM
PM
PM
PM
GEWIJZIGDE INVESTERINGEN (x 1.000) Programma 3: IKC Gendringen IKC Silvolde
2022
2023
2024
2025
2710 520
2480 5250
115
In de begroting 2021 waren investeringen opgenomen in 2022 voor het IKC Gendringen (€ 3.792.000) en voor de IKC Silvolde (€ 3.302.000). Voortschrijdend inzicht en uitstel van een deel van de investering hebben geleid tot het investeringsoverzicht als opgenomen in bovenstaand schema. Bovenstaande investeringen en de aangekondigde intensivering van de woningbouw in Oude IJsselstreek hebben tot gevolg dat er een grotere financieringsbehoefte ontstaat. Het totaal aan opgenomen leningen zal dus naar verwachting stijgen. Dit heeft géén gevolgen voor de financiële positie van Oude IJsselstreek. We gaan er immers van uit dat investeringen in grondaankoop, bouwrijp en woonrijp maken en de rente over deze investeringen worden terugverdiend, en dat complexen, zoals in 2020 ook is gebeurd, veelal met een positief resultaat kunnen worden afgesloten.
9
Tot slot. Onze financiële positie is, zoals gezegd, solide. We hebben een zeer gezonde reserve en daarmee een uitstekend weerstandsvermogen (een ratio beschikbaar/benodigd weerstandsvermogen van 6, conform de Jaarstukken 2020). Het is dan ook verantwoord om incidenteel een klein deel van de algemene reserve te benutten om de meerjarenbegroting sluitend te houden. Mochten de ontwikkelingen, zoals eerder aangegeven, leiden tot een ander financieel perspectief, dan zullen we onze koers uiteraard bijstellen en andere keuzes maken c.q. aan de raad voorleggen.
10
Programma 1 | De gemeente waar het goed wonen is Inleiding De gemeente staat voor grote opgaven op het gebied van de leefomgeving. Woningbouw, energietransitie, klimaatadaptatie, landbouwtransitie, natuurontwikkeling en bedrijvigheid vragen allemaal aandacht en ruimte bij de invulling van deze opgaven. Ook in onze gemeente. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden zoeken we de onderlinge verbinding tussen de opgaven die voor ons liggen, waarbij we de samenhang tussen de opgaven zoeken bij de inrichting van onze ruimte. Waar kan welk ruimtegebruik worden gecombineerd en waar kunnen functies elkaar versterken? Zo benutten we onze beperkte ruimte efficiënt en dragen we tegelijk bij aan de verschillende dimensies van de brede welvaart. Deze integrale manier van denken, waarbij de verbinding wordt gelegd tussen de opgaven van klimaat, energie, natuur en wonen staat ook centraal in de nieuwe Omgevingswet. Zo is vanuit deze denkwijze het transformeren van bestaande locaties een bouwopgave en kijken we onder andere ook naar de landschappelijke invulling en normen voor een energieneutrale en klimaatbestendige bouw. Centraal in programma 1 staan de doelen: vergroenen, verduurzamen en (ver)bouwen. Bij al deze doelen wordt zo veel mogelijk gezocht naar de samenhang tussen de opgaven om de brede welvaart voor onze inwoners te vergroten.
Vijf dimensies worden het meest beïnvloed vanuit dit programma, te weten woontevredenheid, milieu (leefomgeving), subjectief welzijn, gezondheid en maatschappelijke betrokkenheid.
Vergroenen In het jaar 2021 is de Visie op landschap, natuur en groene kernen vastgesteld. Dit is het fundament om te werken aan vergroenen. We zijn de afgelopen tijd het groen in onze (directe) omgeving meer gaan waarderen. Groen draagt bij aan de brede welvaart: de woontevredenheid, het subjectieve welzijn en uiteraard draagt groen bij aan milieudoelstellingen om onder andere CO2 vast te leggen. Vanuit het gedachtegoed van de Omgevingswet is groen onderdeel van alle ontwikkelingen waar we mee aan de slag gaan, zoals bij het verduurzamen en (ver)bouwen. Daarnaast zijn er voor vergroenen een aantal concrete voorstellen. 1.
2.
Actie ‘Tegel eruit, boom erin’ De actie ‘Tegel eruit, boom erin’ is een groot succes. We hebben de gemeente opgedeeld in vier (postcode)gebieden. In het eerste gebied zijn het afgelopen jaar ruim 400 bomen uitgedeeld. Om aan de vraag van inwoners voor een boom te voldoen zijn aanvullende middelen nodig. Gelet op de belangstelling van het afgelopen jaar schatten we in voor de hele gemeente circa € 25.000,- per jaar nodig te hebben. We stellen voor om dit bedrag structureel beschikbaar te maken. Landschapsfonds In de recentelijk vastgestelde Visie op landschap, natuur en groene kernen is het oprichten van een Landschapsfonds opgenomen. We gaan met onze inwoners in het buitengebied aan de slag met het instellen hiervan om langetermijnonderhoud van landschapselementen als maatschappij te compenseren. We stellen voor uit te gaan van €1,- per inwoner. Hiermee stellen we voor om € 40.000,- per jaar structureel toe te voegen aan het landschapsfonds
11
3.
4.
Vergroenen centra We gaan werken aan groene centra als aantrekkelijk winkel- en verblijfgebied, die ook klimaatadaptief zijn ingericht. Momenteel werken we bijvoorbeeld aan een plan voor het centrum van Varsseveld om hiermee aan te sluiten op de in ontwikkeling zijnde woningbouwplannen. Daarnaast is in de vastgestelde startnotitie Herontwikkeling Wesenthorst ook de verbinding met het centrum benoemd. Ook daar liggen kansen voor vergroening, die wij uiteraard oppakken. Welke investering hiervoor nodig is, is nog niet bepaald en komen we bij de begroting op terug. Speelruimteplan In een nieuw speelruimteplan nemen we niet alleen het vervangen van speeltoestellen mee, maar ook het vergroenen en het klimaatadaptief inrichten van speelplekken. Dit vraagt om structureel budget voor onder meer het vervangen van speeltoestellen. De hoogte hiervan is afhankelijk van nog te maken keuzes in het nieuwe speelruimteplan, dat in de komende maanden ter besluitvorming aan uw raad wordt voorgelegd. Vooralsnog nemen we daarom alleen voor 2022 een investeringsbedrag op.
Onderwerpen Actie ‘Tegel eruit, boom erin’ Landschapsfonds Vergroenen centra Speelruimteplan
Kosten (euro) 25.000 (exploitatie, structureel) 40.000 (exploitatie, structureel) PM 85.000 (investering, incidenteel)
Verduurzamen In juni 2019 werd het nationaal Klimaatakkoord gepresenteerd. Het Klimaatakkoord heeft een centraal doel: het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen in Nederland met 49% ten opzichte van 1990. Europa stelt daarnaast een broeikasgasreductie van 55% in 2030 voor. Dat betekent dat veel gedaan moet worden aan energiebesparing, duurzame energie opwekking en aan de transitie naar aardgasvrije wijken. Op regionaal niveau werken we daarom samen aan de Regionale Energie Strategie (RES) om te komen tot de invulling van de opgave voor opwek van duurzame energie en het maken van een Regionale Structuur Warmte. Gemeenten hebben de regierol in de uitvoering van de warmtetransitie. Deze taak pakt Oude IJsselstreek graag op. Daarvoor is het van belang dat het Rijk de door de VNG gestelde randvoorwaarden zo snel mogelijk invult: • • • •
Borging van betaalbaarheid en woonlastenneutraliteit Wet en regelgeving om regie te voeren vanuit de Warmtewet Rijk als partner, samen de heldere boodschap vertellen Beschikbaar stellen van voldoende uitvoeringsbudget voor capaciteit.
De tijd dringt, omdat gemeenten zonder uitvoeringsbudget de benodigde capaciteit niet gefinancierd krijgen in hun begroting voor 2022. We stellen ons op het standpunt dat het Rijk eerst structureel middelen beschikbaar moet stellen, voordat we de nieuwe gemeentelijke taken voortvloeiend uit het Klimaatakkoord uit gaan voeren.
Opwek van duurzame energie In Oude IJsselstreek realiseren we duurzame opwek van zon- en windenergie. Er is voor ruim 30 hectare aan zonne-energie vergund en daarnaast zijn dertien windmolens gerealiseerd en in aanbouw. De tweede tranche voor nog eens 30 hectare zonnepanelen is geopend en het
12
selectieproces loopt. Ook onze inspanningen voor zon op dak zijn succesvol. Daarmee realiseren we de bestaande doelstelling voor de opwekking van zonne-energie. Om onze huidige doelstelling voor windenergie te realiseren is er nog ruimte voor circa twee windmolens. Het is onwaarschijnlijk dat de doelstelling om in 2030 energieneutraal te zijn, zoals afgesproken in het Akkoord van Groenlo, wordt gehaald. Een herijking van het Akkoord van Groenlo loopt, omdat in de tussentijd het Klimaatakkoord is gesloten. We sluiten voor wat betreft de doelstellingen aan bij dit Klimaatakkoord en de vertaling daarvan naar onder andere de Achterhoek (RES) en daarmee ook naar Oude IJsselstreek. We verwachten in 2022 de uitkomsten van de herberekening van de energieopgave en eventuele doorvertaling daarvan naar concrete regionale en/of gemeentelijke plannen. Via het Agem energieloket wordt daarnaast ingezet op energiebesparing en het vormgeven van participatie bij projecten.
Toekomstbestendige wijken De invulling van de warmtetransitie op wijkniveau is ingrijpend. Het is een flinke fysieke ingreep waarbij ook veranderingen achter de voordeur nodig zijn. Het werken aan een alternatief voor aardgas vraagt om een integrale aanpak waarbij we toewerken naar toekomstbestendige wijken waar het goed wonen, werken en verblijven is. Zo dragen we bij aan verschillende dimensies van de brede welvaart. Hierbij ligt de focus op besparen van energie en klimaatadaptatie door vergroening. In 2022 gaan we verder met het proces in de Wijk van de Toekomst Varsseveld. Dit is een aanzet op weg naar een eerste wijk uitvoeringsplan (WUP) als vervolg op de Transitievisie Warmte die in 2021 wordt vastgesteld. In deze wijk gaan we in gesprek met inwoners en partners om invulling te geven aan de opgave. De nadruk ligt hierbij op energie besparen, isoleren en inrichten van particuliere en openbare ruimte. Het is een proces dat stap voor stap vormgegeven wordt. Hierbij hebben we aandacht voor de sociale en financiële aspecten van de energietransitie. We starten in 2022 met een pilot energiearmoede met als doel het opstellen van een actieplan. Hierbij is aandacht voor kwetsbare doelgroepen met hoge energierekeningen en lage inkomens en tevens voor woningeigenaren die wel willen verduurzamen maar niet kunnen investeren.
We willen dat iedereen mee kan doen en delen in de lusten en lasten van de energietransitie.
Bouwen In heel Nederland, de regio Achterhoek en ook in Oude IJsselstreek is een groot tekort aan woningen, met name voor starters en senioren. Tot vorig jaar werd onze regio bestempeld als krimpregio. Sinds kort is duidelijk dat dit beeld is gekanteld en we als regio weer groeien. Gelukkig mogen we nu ook weer veel meer woningen bouwen. Begin 2020 hebben we dit bekend gemaakt en ook initiatiefnemers opgeroepen om met bouwinitiatieven te komen. Hier is veel gehoor aan gegeven. Nog steeds komen elke week verzoeken binnen. Het gaat hierbij ook om verzoeken om winkelpanden te verbouwen naar woonlocaties, waarmee ook een oplossing wordt geboden aan soms langdurige leegstand. Met het nieuwe beleid zijn we voorbereid op eventueel toenemende leegstand in winkelgebieden vanwege de huidige economische situatie. We hebben geconstateerd dat om te kunnen voldoen aan de behoefte aan woningen ook uitleglocaties nodig zijn. Uw raad heeft ingestemd met vijf uitleglocaties waar versneld en meer woningbouw gerealiseerd kan worden. We starten met de locatie Varsseveld-West en komen in de
13
2e helft van dit jaar voor deze locatie met een startnotitie. Ook met de andere locaties moeten we aan de slag. Om de versnelling van de woningbouw, zowel binnen de bebouwde kom als op de uitleglocaties, voortvarend te kunnen blijven oppakken zijn aanvullende middelen nodig. In het hele proces van initiatief, via een principebesluit, vervolgens de planologische procedure en het verlenen van vergunningen is sprake van krapte in de personele capaciteit. Daarom zetten we de komende jaren structureel en incidenteel extra middelen (o.m. uit het Revitaliseringsfonds) in om hier adequaat op in te zetten. Daarnaast is incidenteel extra inzet vereist voor de vele initiatieven op binnenstedelijke locaties. Voor het wonen in het buitengebied kennen we momenteel de zogenaamde rood voor rood regeling bij vrijkomende agrarische bebouwing. Daarnaast kennen we de regeling voor landgoederen als rood voor groen regeling. We willen de mogelijkheden voor rood voor groen uitbreiden en in 2022 werken aan een uitnodigingskader voor wonen in het buitengebied. Een kader waarbij rode functies (wonen) worden toegestaan in ruil voor een aanmerkelijke verbetering van de groene kwaliteiten van het buitengebied. We willen leegstaande (agrarische) bebouwing voorkomen door mogelijkheden te bieden te verbouwen naar meerdere betaalbare woningen voor starters of jonge gezinnen.
Bij de uitwerking van dit uitnodigingskader is aanleg van landschap of zelfs natuur een duidelijke en harde voorwaarde voor het wonen. Het moet ook mogelijkheden bieden voor de bouw van duurzame en/of off-grid woningen. Dit nieuwe uitnodigingskader brengt meerdere doelen samen. Het biedt extra mogelijkheden om het woningtekort te verminderen, er wordt voorzien in de maatschappelijke behoefte voor landelijk wonen, het biedt nieuwe woonvormen zoals hofjes en wonen in het groen, en leegstand in het buitengebied wordt voorkomen. Het is daarnaast ook mogelijk om te werken aan vergroenen van het buitengebied door aanleg van landschap en natuur. Dit initiatief kent in Nederland al meerdere uitwerkingen bijvoorbeeld de knooperven in Twente waar ook het in de visie op landschap, natuur en groene kernen beschreven es-wonen een voorbeeld van is. Onderwerpen Versnelling woningbouw: - Personele capaciteit - Voorbereidende onderzoekskosten Uitnodigingskader Wonen in het Buitengebied
Kosten (euro) 100.000 (structureel) & 350.000 (per jaar, incidenteel voor drie jaar) 25.000 (incidenteel)
Overige ontwikkelingen Vitaal buitengebied In onze gemeente is een groot deel van ons buitengebied in gebruik en in eigendom van agrariërs. Deze ondernemers staan voor grote (verduurzamings)opgaven als gevolg van beleid vanuit Europa of het Rijk. Voor onze gemeente zit de waarde in het kennen van deze ondernemers en hun uitdagingen. Belangrijk is om over de toekomst van de landbouw en het buitengebied met elkaar in gesprek te blijven. We werken hieraan in het (regionale) project voor toekomstbestendige erven (WATEA). In dit project wordt dit jaar gestart met het houden van keukentafelgesprekken door een onafhankelijke deskundige. Daarna kunnen naar behoefte kennisvouchers worden ingezet (fase 2) voor de
14
uitvoering van uiteenlopende gesprekken, adviezen of onderzoeken. Denk hierbij aan fiscaal advies, asbestonderzoek of een onderzoek naar hoe om te gaan met vrijkomende agrarische bebouwing. Daarnaast hebben we uw raad meegenomen in de uitkomsten van de gebiedsanalyse van onze gemeente. Dit onderzoek is uitgevoerd door het Kadaster en WECR (WUR). Aan de hand van een memo ‘De toekomst van de landbouw en het buitengebied’ hebben wij u tevens meegenomen in de huidige ontwikkelingen in de transitie van de landbouw. In een beeldvormende raadssessie willen wij na het zomerreces enkele inspirerende deskundigen, gelinkt aan platteland, uitnodigen om uw raad te informeren over de toekomst van het buitengebied en de landbouwtransitie. Wij willen de raad daarna de mogelijkheid geven om met elkaar over de toekomst van het buitengebied in debat te gaan. De transitie van de landbouwsector, de toekomstige ontwikkeling van het buitengebied zijn complexe processen, met veel betrokkenen, die vragen om een zorgvuldige aanpak. Deze zorgvuldigheid vraagt om tijd, ook in afwachting van de landelijke visie, om te komen tot een voorstel vitaal buitengebied (visie of uitvoeringsprogramma) die wij volgend jaar aan uw raad willen voorleggen.
Ontwikkeling Oude IJsselzone en DRU-Industriepark De Oude IJsselzone vormt het ‘blauwe goud’ in onze gemeente. Zij is geen eigenstandige opgave, maar vormt feitelijk de overkoepelende blauw-groene verbinding tussen verschillende visies en kan een vliegwiel zijn voor de verschillende opgaven en initiatieven op het gebied van wonen, recreatie en toerisme, natuur en klimaat. De afgelopen jaren hebben we al veel moois gerealiseerd langs het water. Denk bijvoorbeeld aan Engbergen, Visie op Staal, het DRU-industriepark, kunst als dat van Schabracq langs een (fiets)routenetwerk en Hutten Zuid aan het water. We willen de kansen die de Oude IJssel biedt nog verder versterken en benutten. Afgelopen jaar hebben we uw raad meegenomen in de vele ontwikkelingen en ideeën die er zijn. We zijn nu volop bezig met het in beeld brengen hiervan om daarna te komen tot een ontwikkelprogramma. We denken hierbij bijvoorbeeld ook aan een uitnodigingskader, om partners, eigenaren en initiatiefnemers actief uit te nodigen om bij te dragen aan de ontwikkeling van het gebied zoals dat in het kaartbeeld wordt vastgelegd. De doorontwikkeling van het DRU-Industriepark is één van de opgaven langs de Oude IJssel, met hoge prioriteit.
Samen met onze partners zoals Stichting DRU-Industriepark, ontwikkelaars en belanghebbenden en op basis van de onderzoeken en inspiratiedocumenten, willen we in de komende periode de best mogelijke (en financieel haalbare) combinatie van mogelijkheden voorleggen aan uw raad. De drie pijlers (water, wonen en evenementenlocatie/museum/hotel) krijgen hierin een plek. Vervolgens wordt het definitieve plan voor de DRU-ontwikkeling voorgelegd, waarna we volop door kunnen. Hiervoor worden al dit jaar kosten gemaakt om onder andere marktonderzoek te doen, de businesscase uit te werken en de opgave integraal uit te werken in samenhang met de partners. Deze opgave loopt ook in 2022 door, waarvoor we incidenteel € 100.000 aan middelen nodig hebben. Daarnaast willen we op korte termijn de potentie van het water met een aantal concrete plannen verder benutten. Zo zijn we samen met het waterschap in gesprek over de mogelijkheden voor recreatievaart en willen we de ideeën rondom bijvoorbeeld een wildwaterbaan , botenloods en
15
aanlegsteigers concreet maken. En uiteraard lopen veel ontwikkelingen gewoon door, zoals rondom het Landfort. Als gemeente zijn we, in samenwerking met Stadt Isselburg, nog verantwoordelijk voor het realiseren van het fietspad tussen Landfort en Engbergen. Voor de aanleg van dit fietspad is nog € 100.000 als investering benodigd. De benodigde financiële middelen voor de verdere concrete uitvoering voor zowel de doorontwikkeling van de DRU als de overige opgaven vanuit het ontwikkelprogramma Oude IJsselzone, hangen onder andere af van het uiteindelijke ambitieniveau, de rol van partners en de mogelijkheden voor cofinanciering. Op basis van de uiteindelijke besluitvorming van het definitieve plan voor de DRU en het ontwikkelprogramma Oude IJsselzone, kunnen we in de begroting concreter bepalen wat er nodig is. Onderwerpen Fietspad Landfort Doorontwikkeling DRU-IP Uitvoeringsmiddelen Oude IJsselzone
Kosten (euro) 100.000 (investering, incidenteel) 100.000 (exploitatie, incidenteel) PM
Bijstelling onderhoudsbudget civieltechnische kunstwerken en kunst in de openbare ruimte Het onderhoudsbudget is ontoereikend om alle reiniging en klein onderhoud uit te voeren. De consequenties hiervan zijn omvangrijker gebleken. Om te voorkomen dat ingrijpender en daarmee kostbaarder onderhoud noodzakelijk wordt, zetten we nu 40.000 euro aanvullende middelen in om de reiniging en kleiner onderhoud uit te blijven voeren. Onderwerpen Onderhoudsbudget civieltechnische kunstwerken en kunst in de openbare ruimte
Kosten (euro) 40.000 (exploitatie, structureel)
16
Programma 2 | Een leefbare gemeente Een doorgaande lijn van 2018 tot nu en verder In het voorjaar van 2018 schreven wij in het Coalitieprogramma 2018-2022 ‘Met lef samen bouwen aan onze toekomst’ over de problematiek van de gescheiden regelingen voor zorg, ondersteuning of werkloosheid en over de noodzaak tot verdere transformatie binnen het Sociaal Domein. Zorg om spanning tussen de uitgaven en de beschikbare budgetten was er toen ook al, evenals onze overtuiging dat we in elk geval zouden blijven zorgen voor inwoners die hulp en ondersteuning nodig hebben. Ons uitgangspunt daarbij was dat we uitgaan van kansen van mensen en dat iedereen meedoet en bijdraagt aan een inclusieve samenleving. Daarom werken we er hard aan dat iedereen dezelfde toegang heeft tot diensten en voorzieningen zoals mensen zonder beperkingen. Dit doen we samen met onze projectgroep Inclusie. Een team van beleidsambtenaren en inwoners met een beperking. Samen kijken we naar wat er goed is en wat we kunnen verbeteren. Zo maken we van Oude IJsselstreek een inclusieve gemeente waar het goed leven is voor iedereen.
Wij konden toen nog niet vermoeden dat wij al binnen een paar maanden geconfronteerd zouden worden met oplopende structurele tekorten in het Sociaal Domein. Wij hebben de raad hierover uitgebreid geïnformeerd in november 2018. De tekorten deelden wij met bijna alle gemeenten in Nederland. Wij hebben samen met de raad met lef gekozen voor een traject dat we niet direct deelden met andere gemeenten. We hebben er namelijk voor gekozen om vol in te zetten op de transformatie en niet te gaan bezuinigen op de volgens ons zo noodzakelijke jus van de samenleving. We hebben de rekening voor de tekorten niet neergelegd bij het verenigingsleven of voorzieningen als de bibliotheek. We zijn gaan zoeken naar een nieuwe manier van werken binnen de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet en we hebben dat gedaan op grond van visie. Drie uitgangspunten hebben we daarbij centraal gesteld: normaliseren, voorkomen en innoveren/samenwerken. In de loop van 2019 en 2020 hebben wij drie bestuursopdrachten geformuleerd om de transformatie richting te geven en tot uitvoering te brengen. De Bestuursopdracht Transformatie in de kijk op zorg en hulp voor jeugd en gezin was in maart 2019 de eerste. Deze bestuursopdracht heeft met ingang van 1 januari 2020 geleid tot een andere toegang tot jeugdhulp, passend bij onze visie en samen met ons uitgevoerd door een samenwerkingspartner, te weten Buurtzorg Jong.
Daarna volgden in mei/juni 2020 de Bestuursopdracht transformatie Wmo en de Bestuursopdracht transformatie in de kijk op werk. In de Bestuursopdracht transformatie Wmo werken we samen met partners aan het opheffen van belemmerende schotten in de zorg en ondersteuning voor volwassenen. De Bestuursopdracht transformatie in de kijk op werk heeft in de eerste fase geleid tot de oprichting van STOER, ons eigen participatiebedrijf dat op 1 januari 2021 haar deuren opende voor onze inwoners en ondernemers. Alhoewel niet opgenomen in een aparte bestuursopdracht is vanaf het begin duidelijk geweest dat de inkoop van onze zorg in het kader van Wmo en Jeugd een zeer belangrijk onderdeel is van de transformatie. Om écht te kunnen doen wat nodig is vanuit de bedoeling is partnerschap en verbinding met aanbieders van zorg noodzakelijk. Partnerschap vraagt langdurig wederzijds commitment en een gedeelde visie. Door ambulante jeugdhulp en Wmo-ondersteuning vanaf 2022 lokaal in te kopen, kunnen wij de aanbieders die onze samenwerkingspartners zullen worden ook daarop selecteren en optimaal laten aansluiten op de lokale toegang. In de zomer van 2020 hebben wij op basis van onze ervaringen in het werken aan de transformatie onze visie onder woorden gebracht in het document ‘Naar het hart van de beweging’. Zoals de titel al
17
zegt gaat het om een beweging, het gaat om hoe wij willen kijken en vooral over hoe wij willen doen en waarop we ons willen laten aanspreken. Ook in 2021 werken we gestaag verder aan de transformatie in het Sociaal Domein. Onze partner Buurtzorg Jong raakt steeds verder ingeburgerd in onze gemeente als onderdeel van ons lokaal zorgnetwerk. Door middel van ons lokale inkooptraject werken we hard aan de verbinding met de aanbieders van ambulante jeugdhulp en Wmo ondersteuning zodat ook daar de transformatie verder handen en voeten krijgt. Wij gaan er vanuit dat we in het derde kwartaal van 2021 met deze aanbieders goede samenwerkingsafspraken kunnen maken en samen kunnen gaan bouwen aan een hulpnetwerk op basis van onze visie. De samenwerking met onze partners bij de zorg en ondersteuning voor volwassenen krijgt in 2021 steeds verder gestalte. De houtskoolschets met daarin de contouren van de manier waarop we samen de transformatie vorm willen geven, is vastgesteld. Binnen de beperkingen die door Corona zijn ontstaan, gaan we voortvarend verder met de volgende stappen. Zowel op inhoud als op het in de praktijk brengen van partnerschap in verbinding. In 2021 maken we bij de transformatie in de kijk op werk een begin met fase 2. In deze fase 2 werken we met een strategische agenda waarin de transformatie langs twee pijlers, te weten werk en inkomen, wordt uitgewerkt.
Daarnaast is ook STOER haar dienstverlening richting inwoners en ondernemers verder aan het uitbouwen en ontwikkelen, onder andere doordat de schulddienstverlening, de inburgering, de Bijzondere Bijstand en de Meedoenregelingen onderdeel van de werkzaamheden van STOER worden. Onze visie “naar het hart van de beweging” begint steeds meer zichtbaar te worden in de wijze waarop wij werken, samenwerken, luisteren en handelen. We spreken veel en vaak over een beweging, een beweging die ontstaan is vanuit passie en betrokkenheid, die ontstaan is vanuit een sterke overtuiging dat het anders kan, ja anders moet binnen het Sociaal Domein. Een beweging die onderhoud vergt en brandstof, omdat het niet vanzelf gaat en omdat het nooit klaar is. We noemen onze visie “Naar het hart van de beweging” omdat het volgens ons om mensen moet gaan en dus moet gaan om compassie, aandacht en betrokkenheid. De menselijke maat is voor ons leidend en dat betekent logischerwijs dat wij in gesprek zijn met onze inwoners. Vanuit oprechte nieuwsgierigheid naar wat zij belangrijk vinden in de zorg, in de manier waarop wij de dienstverlening organiseren. Wij vinden het belangrijk dat professionals de ruimte krijgen om écht te doen wat nodig is, daarom praten we natuurlijk ook met hen. Zij kunnen ons het beste vertellen wat zij daarvoor nodig hebben.
De goede resultaten over afgelopen jaren zijn voor ons de impuls om de ingegeven koers met kracht door te zetten. Het heeft ons gesterkt in onze overtuiging dat werken met de menselijke maat als kompas, partnerschip om samen de beweging op gang te houden voor alle partijen beter werkt.
Concrete plannen voor 2022 Met al deze stappen en ontwikkelingen is wat ons betreft de transformatie nog niet klaar, we willen in 2022 voortbouwen op alle stappen die gezet zijn vanaf 2018 en met name inzetten op verdergaande verbindingen.
Integrale toegang In ons visiedocument ‘Naar het hart van de beweging’ hebben we gezegd dat in onze gemeente een inwoner nooit aan het verkeerde loket komt. Daarom gaan we werken aan een integrale toegang tot hulp en zorg. Dat doen we op grond van een gedeelde visie met onze partners waarbij we niet streven naar een vorm waarin we allemaal in 1 gebouw zitten maar vooral naar een inclusieve
18
manier van werken. Een eerste stap hebben wij hiervoor eind 2020 en begin 2021 al gezet door de professionals, die bij de verschillende partners alsook bij onze eigen gemeentelijke organisatie in de toegang werken, een gezamenlijke training te bieden voor eenzelfde manier van werken. Om de integrale toegang in al zijn facetten te kunnen realiseren en de verbinding tussen de partners te faciliteren zijn extra middelen noodzakelijk. Om dit proces te verrijken met kennis en kunde van andere gemeenten nemen wij actief deel aan een werkgroep van Movisie en VNG over integrale toegang. Het doel is om kennis en ervaring uit te wisselen en actief te werken aan voor Oude IJssel streek passende oplossing van de integrale toepassing volledig passend bij de transformatie waarin de gemeente zich bevindt.
Fase 2 Transformatie in de kijk op werk In 2022 zullen wij fase 2 van de transformatie in de kijk op werk verder invullen op basis van de voorbereidingen en eerste concrete uitvoering die in 2021 plaatsvindt. In deze fase worden alle inkomensregelingen die de gemeente uitvoert bij elkaar gebracht op 1 locatie. We hebben het hier dan over de uitvoering van de meedoen regelingen/ bijzondere bijstand, de uitvoering van de schulddienstverlening en de uitvoering van de Wet Inburgering. Wij streven daarbij naar verdergaande verbinding tussen de verschillende vormen van inkomensondersteuning binnen onze gemeente zodat we nog beter in staat zijn om écht te doen wat nodig is. Naast verbinding kiezen wij ook voor optimalisering waar nodig om zo de armoedeval, schuldenproblematiek, afhankelijkheid van bijzondere bijstand en bijvoorbeeld gezondheidsproblemen waar mogelijk te verminderen of te voorkomen. Een concreet voorbeeld vormt een verdere uitbreiding van de Collectieve aanvullende verzekering. Ten aanzien van de loopbaanondersteuning zullen wij verder gaan met verschillende vormen van maatschappelijke banen waar we in 2021 mee starten. Daarnaast zullen wij op basis van de ervaringen die wij opdoen en signalen die wij van inwoners en van ondernemers ontvangen onze dienstverlening verder uitbreiden.
Speciale aandacht is nodig voor dienstverlening en ondersteuning aan ondernemers die, al dan niet tijdelijk, het hoofd moeilijk boven water kunnen houden. Hiervoor zetten wij onze wettelijke mogelijkheden optimaal in en zullen wij écht doen wat nodig is. Daarnaast zullen wij actief ondernemerschap bevorderen van mensen die werk zoeken en voor wie een invulling als ondernemer beter aansluit bij hun talenten en wensen dan een rol als werknemer. Om deze doorontwikkeling in fase 2 mogelijk te maken zijn extra middelen nodig.
Ten uitvoer brengen van de transformatie in de kijk op zorg en hulp voor volwassenen (Wmo) Daar waar 2020 in het kader stond van de eerste gezamenlijke verkenningen staat 2021 in het kader van de daadwerkelijke voorbereiding van de nieuwe manier van werken in de zorg en hulp voor volwassenen. Samen met onze partners doen we al het nodige om in 2022 daadwerkelijk te kunnen starten met een ontschotte manier van werken waarmee we de verbinding daadwerkelijk tot stand brengen. Deze verbinding komt o.a. tot uitdrukking in de manier waarop we de professionals faciliteren om écht te doen wat nodig is. In het najaar van 2021 zullen de voorbereidende beslissingen worden genomen om te kunnen starten met de gewenste vorm van samenwerking. Onderdeel van de besluitvorming zal ook een projectbegroting zijn waarin de benodigde extra middelen gevraagd worden.
Partnerschap met aanbieders van zorg Een belangrijk uitgangspunt in de transformatie is voor ons dat we willen innoveren in samenwerking. Wij hebben ervaren dat dit mogelijk is in onze manier van samenwerken met Buurtzorg Jong. We hebben ook geleerd dat deze manier van samenwerken, waarbij je ook écht partners van elkaar bent, aandacht en onderhoud vraagt. Op een vergelijkbare manier willen we in 2022 vormgeven aan ons partnerschap met de aanbieders van wie wij zorg gaan inkopen in het kader van Jeugdzorg en Wmo. Momenteel zijn wij in de afrondende fase van de lokale aanbesteding
19
ambulante zorg Wmo en JW. Het op te zetten bouwteam zal voorbereidende werkzaamheden verrichten zodat we in 2022 de resultaten hiervan kunnen implementeren. Zowel de uitvoerende fase van de bestuursopdracht Wmo alsmede de implementatie van de nieuw gecontracteerde partners vraagt inzet van ons als gemeente en daarvoor voorzien wij dat wij capaciteit in gaan zetten die wij binnen de huidige formatie onvoldoende beschikbaar hebben.
Samen kansrijk en gezond Wij staan voor een inclusieve gemeente waarbij kansen zo eerlijk mogelijk verdeeld worden. Dat is een rode draad in onze transformatie. Écht doen wat nodig is om iedereen mee te laten doen vraagt soms om doorbraken, om werken buiten de gebaande paden. Het vraagt ook om verbindingen en integraal werken, dwars door wettelijke grenzen en schotten heen omdat problemen waarmee onze inwoners te maken krijgen zich ook niet houden aan die wettelijke grenzen. Gezondheid speelt hierbij een belangrijke rol, maar ook inkomen en schulden, betekenisvolle naasten, een zinvolle dagbesteding. Het gaat om ingewikkelde verbanden die op verschillende manieren tot uiting komt. Het inmiddels vastgestelde lokale gezondheidsbeleid zal ook in 2022 verder vormgegeven worden. Termen al dementievriendelijke gemeente en streven naar een inclusieve samenleving zullen een belangrijk onderdeel van de doorontwikkeling zijn. Om een extra impuls te geven aan baanbrekende initiatieven, aansluitend op de verschillende bestuursopdrachten, de ideeën rond de integrale toegang en de andere plannen in het sociaal domein voorzien we aansluiting bij een landelijk project waardoor we extra middelen kunnen genereren voor onze lokale inzet. Omdat hier sprake is van cofinanciering zullen wij als gemeente ook extra middelen beschikbaar moeten stellen.
Een groot deel van deze cofinanciering zal uit reeds bestaande uren van de organisatie bestaan. Eventuele extra gelden zullen ten laste van de reserve sociaal domein worden gebracht. Geheel in lijn met de doelen beschreven in de brede welvaart zal de samenwerking tussen het sociaal domein en het fysiek domein en Economie doorontwikkeld worden. Een inwoner is per slot van rekening niet alleen iemand die inkomensondersteuning nodig heeft maar ook iemand die een veilige woonomgeving nodig heeft, goede scholing en ruimte voor ontspanning. Hieronder beschrijven we een van de projecten waarbij we de verbinding tussen opvoeden, inkomen, gezondheid en scholing maken. Het onderwijs, de kinderopvang en Buurtzorg Jong hebben de kinderen in kansarme/kwetsbare situaties steeds beter in beeld.
Hier wordt gericht actie op ondernomen Zo ontwikkelen we een coalitie rondom een “kansrijke start” waardoor (aanstaande) kwetsbare ouders zorg en ondersteuning krijgen zodat hun kinderen zo gezond mogelijk hun leven starten, screent het consultatiebureau actief en geven ze indien nodig indicaties af voor voorschoolse educatie, zetten we in op programma’s zoals Bereslim, Boekstart, Boekenpret en Speelschakel, en organiseren we samen met partners en themabijeenkomsten voor kinderopvang en onderwijslocaties om expertisebevordering van pedagogisch medewerkers en leerkrachten te stimuleren en is er een kindpakket voor kinderen van 4 tot en met 17 jaar met ouders die tot de minima behoren zodat de drempel voor school, huiswerkbegeleiding, zwemlessen of een computer verlaagd wordt.
Cultuur Wij onderstrepen het belang van cultuur. In onze Cultuurnota leggen we in 2021 onze ambitie vast: Cultuur voor en door iedereen! We zien volop kansen voor cultuur in de verbinding met andere beleidsterreinen. Cultuur en educatie, cultuur en gezondheid, cultuur en toerisme; de komende jaren gaan we aan de slag met het inzetten van cultuur binnen al deze domeinen. Samenwerking binnen en buiten de cultuursector zien wij hierbij als sleutel voor succes. Samen kunnen we verder bouwen aan een divers en aantrekkelijk cultuuraanbod en het aanbod beter zichtbaar maken voor inwoners
20
en bezoekers. Rekening houdend met andere regionale ontwikkelingen gaan wij in 2022 verder aan de slag met ons vernieuwend cultuurbeleid dat toekomstbestendig is en aansluit bij de behoeften van onze inwoners.
Financiën, ontwikkelingen en onzekerheden In het sociaal domein is sprake van een aantal majeure ontwikkelingen kansen en onzekerheden voor 2022. 1. Regionale en lokale inkoop Op dit moment is sprake van meerdere processen voor de inkoop van maatwerkdienstverlening vanaf 2022. Ten eerste is sprake van onze lokale subsidietenders voor Jeugdhulp in de buurt en Wmo-hulp in de buurt, wat gaat over ambulante zorg- en hulpverlening. Daarnaast loopt in de regio Sociaal Domein Achterhoek een inkooptraject om te komen tot nieuwe inkoopafspraken met aanbieders vanaf 2022, waarbij wij voor jeugd meedoen met Hoogcomplexe zorg en Woon- en gezinsvormen en voor Wmo voor Wonen (zie ook punt 2 hierna). Deze nieuwe manieren van inkoop verandert de samenwerking met zorgaanbieders en de wijze van bekostiging, waardoor we een besparing verwachten. De omvang van deze besparing is in het kader van de Kwaliteitsslag in het sociaal domein reeds opgenomen in de meerjarenbegroting. De uitkomst van het inkoopproces is afhankelijk van de inschrijvingen en afspraken die met zorgaanbieders gemaakt worden. Dit zal pas in het najaar bekend zijn. Voorlopig houden wij daarom vast aan de inschatting die we eerder voor de meerjarenbegroting hebben gemaakt. 2. Inkoop en decentralisatie Beschermd wonen Op dit moment is gemeente Doetinchem als centrumgemeente verantwoordelijk voor Beschermd wonen in de hele regio.
Zij ontvangt de rijksmiddelen en betaalt ook de kosten. Per 1 januari 2022 wordt gestart met de doordecentralisatie, vanaf dat moment gaan alle gemeenten zich inzetten voor de betreffende inwoners. En vanaf 1 januari 2023 komt er een nieuwe financiële verdeling van de gelden over de gemeenten. Naast deze ontwikkeling vanuit het Rijk, vindt tegelijk met de rest van de regionale inkoop momenteel ook de inkoop plaats van de diensten die vallen onder Beschermd wonen. Het financiële effect van dit hele proces (doordecentralisatie, verandering toegang, aanpassing rijksbekostiging, nieuwe inkoop) is op dit moment nog niet bekend. 3. Wijziging woonplaatsbeginsel jeugdwet Het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet bepaalt welke gemeente verantwoordelijk is voor de jeugdhulp, inclusief de kosten. Op dit moment is het woonplaatsbeginsel gebaseerd op de woonplaats van de gezagsdrager van een jeugdige. Bij verblijfzorg kan dit bijvoorbeeld de instelling zijn waar de jeugdige verblijft, hetgeen betekent dat de gemeente waar die instelling gevestigd is, verantwoordelijk is, ook als de jeugdige uit een andere gemeente afkomstig is. Vanaf 2022 wordt dit anders. Dan is de woonplaats waar de jeugdige staat ingeschreven op het moment van de zorgvraag, bepalend. Deze verandering wordt ingevoerd met terugwerkende kracht.
Elke gemeente zal aan de hand van het BRP nagaan welke jeugdigen die nu onder haar verantwoordelijkheid vallen, moeten worden overgedragen aan een andere gemeente. En welke jeugdigen vanuit andere gemeenten aan haar worden overgedragen. Het is de bedoeling dat vóór 1 juli 2021 gemeenten dit in beeld hebben gebracht. Op basis van een voorlopige simulatie van het CBS over het jaar 2019 gaat het voor ons per saldo om 30-35 kinderen die nu voor rekening van ons komen, maar vanaf 2022 niet meer. Het financieel effect hiervan is pas duidelijk als dit hele proces is afgerond, maar omdat het vaak om verblijfzorg gaat, kan het financieel effect aanzienlijk zijn. Dit heeft mede effect op de omvang van de regionale inkoop. Voorts is op dit moment nog niet duidelijk welke consequenties deze aanpassing heeft voor de rijksvergoeding.
21
4. Abonnementstarief Wmo De invoering van het abonnementstarief in de Wmo (vanaf 1 januari 2019) heeft landelijk gezien aantoonbaar geleid tot een aanzuigende werking, vooral bij huishoudelijke hulp. Wij zien dit ook terug in onze cijfers, waardoor we in 2020 op dit onderdeel niet meer uitkwamen binnen de begroting. De gemeenten zijn hiervoor tot op heden niet gecompenseerd. Enkele partijen hebben in hun verkiezingsprogramma voor de Tweede Kamer gepleit voor het afschaffen van het abonnementstarief. Het hangt af van de kabinetsformatie welke keuzes hierin worden gemaakt. Een wijziging van de huidige systematiek kan aanzienlijke (positieve) financiële gevolgen hebben. 5. Jeugdzorg Eind 2020 concludeerde onderzoeksbureau AEF, in opdracht van het Rijk en de VNG, dat gemeenten tot € 1,8 miljard (structureel) meer uitgeven aan jeugdzorg dan ze aan rijksvergoeding ontvangen. Naar aanleiding van dit onderzoek heeft een stuurgroep met vertegenwoordigers van de VNG en verschillende ministeries maatregelen uitgewerkt met het doel de uitgaven aan de jeugdzorg te beperken en het stelsel beheersbaarder te maken. Voor 2021 heeft het kabinet incidenteel extra middelen beschikbaar gesteld, maar of en in welke mate dit voor de jaren daarna ook geldt, is op dit moment niet te zeggen.