Bijlage 1 Visie wonen en zorg 55+.pdf

VISIE WONEN EN ZORG 55+ 1

Voorwoord Verbinden, dat is waar het om gaat als we het hebben over wonen en zorg voor senioren. Het verbinden van behoefte aan aanbod van wonen (met zorg). De verbinding tussen inwoners voor gezelligheid en van betekenis zijn voor elkaar. Het verbinden van goede ideeën aan haalbare plannen. Het verbinden van organisaties om te werken aan wat ons bindt: ouderen kunnen zo zelfstandig mogelijk hun eigen leven blijven leiden op voet van gelijkheid.

Marieke Overduin Portefeuillehouder Zorg en Ondersteuning Ben Hiddinga Portefeuillehouder Volkshuisvesting

2

Inhoudsopgave 1. 2. 3. 4. 5.

Inleiding Wat zien we gebeuren in Oude IJsselstreek? Ambitie Wat gaan we doen? Hoe doen we dat? Een afwegingskader voor woonzorginitiatieven

Bijlagen

4 8 15 18 25 28

3

1.

Inleiding

4

Aanleiding

Bijeenkomsten en onderzoek

De aanleiding voor het opstellen van deze visie zijn diverse ontwikkelingen. Het aantal ouderen in Oude IJsselstreek neemt snel toe. Hun behoeften, wensen en beelden over ouder worden en wonen zijn divers. De meeste ouderen genieten van het ouder worden en worden ouder zonder te (willen) verhuizen. Ze zijn gehecht aan hun woning, buurt en woonplaats. Een deel van hen heeft intensieve zorg nodig in een verpleeghuis omdat het thuis niet langer gaat. Een deel wil nog een keer hun woondroom waarmaken en voorbereid zijn voor de volgende levensfase.

In de afgelopen periode is het vraagstuk over de toekomst van wonen en zorg voor 55+-ers in Oude IJsselstreek met veel partners en betrokken inwoners besproken en nader onderzocht.

Naar de toekomst toe groeit het aantal thuis wonende ouderen harder dan het aantal ouderen in het verpleeghuis. De betrokken organisaties en gemeente willen klaar staan. Ze willen op de juiste manier kunnen reageren op wat komen gaat.

• Enquête Wonen en Zorg (Moventem 2020)

Het maken van een woonzorgvisie komt ook voort uit bestuurlijke afspraken tussen Aedes, ActiZ, VNG, Taskforce Wonen en Zorg, ZN, ministerie BZK en VWS. Hierin is verwoord dat alle gemeenten medio 2021 een woonzorgvisie moeten hebben. Hoe is het om in Oude IJsselstreek oud te worden, nu en straks? En wat kunnen de gemeente, inwoners en organisaties betrokken bij ouderen, met elkaar doen om te zorgen dat mensen in Oude IJsselstreek op een prettige manier oud kunnen worden? Daar gaat deze visie over.

We zijn op zoek gegaan naar waar kansen liggen en wat inwoners daar zelf over zeggen: • Twee bijeenkomsten leden lokale Taskforce wonen en zorg • Twee groepsgesprekken over ouder worden en wonen • Evaluatie Zwanenpoort (Zorgbelang Inclusief 2020) • Onderzoek vraag en aanbod wonen en zorg Oude IJsselstreek (Atrivé 2020) • Deskresearch Deze visie bevat de analyse van relevante data en opbrengsten van de gesprekken, de opgaven die daaruit voortvloeien en een uitwerking van de ambitie rondom ouder worden en wonen in Oude IJsselstreek. Het vormt de verbinding tussen enerzijds de woonopgaven in Oude IJsselstreek en anderzijds de opgaven in het sociaal domein en de bijbehorende visiedocumenten, netwerken en inspanningen.

5

Focus We kiezen in deze visie voor een focus op 55+-ers, vanwege de omvang en sterke groei. We kiezen de grens van 55 jaar omdat we zien dat bewustwording onder jonge ouderen belangrijk is, zodat zij zich vroegtijdig kunnen voorbereiden op passend wonen als zij ouder worden. Natuurlijk hebben we in Oude IJsselstreek ook aandacht voor het geschikt wonen van mensen die (uitstromen uit) beschermd wonen, maatschappelijke opvang, jeugdigen met een zorgvraag, statushouders en dak- en thuislozen. Dat is verankerd in regionaal en lokaal beleid.

We willen ervoor te zorgen dat nu en in de toekomst de juiste zorg op de juiste plek beschikbaar is en blijft. Daarom willen we naast vernieuwing in de manier van werken in het sociaal domein zoals verwoord in ‘Naar het hart van de beweging’ ook vernieuwing in het wonen met een zorgvraag organiseren. Dit vraagt meer diversiteit in huisvesting, woonconcepten die geschikt zijn voor alle vormen van financiering, ontwikkeld vanuit de behoefte van ouderen. Maar ook meer diversiteit in zorg, (digitale) techniek, mogelijkheden voor laagdrempelige ontmoeting, diensten en ondersteuning. Zo faciliteren we inwoners optimaal in hun eigen manier van wonen en leven.

In de combinatie van opgaven voor deze doelgroepen zien we wel kansen voor slimme combinaties: woonvormen en buurten waar diverse groepen gemengd wonen. Realisatie We gaan graag verder met onze partners en inwoners in gesprek om deze visie te vertalen naar concrete activiteiten. Deze vertaalt het college van burgemeester en wethouders in een actieplan. We delen het inzicht dat woonvariaties tussen thuis en het verpleeghuis in Oude IJsselstreek een impuls nodig hebben en de behoefte aan een andere invulling van wonen, zorg en welzijn toeneemt.

6

Leeswijzer In hoofdstuk 2 geven we een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen en trends op het gebied van wonen en zorg. Ook benoemen we de belangrijkste opgaven. Hierna vertalen we deze in hoofdstuk 3 naar de ambitie en thema’s voor Oude IJsselstreek. In hoofdstuk 4 geven we per thema op hoofdlijnen aan wat we gaan doen en hoe we dat doen. Hoofdstuk 5 bevat een afwegingskader voor woonzorginitiatieven. De belangrijkste begrippen en afkortingen die in deze visie worden gebruikt worden uitgelegd in de begrippenlijst in bijlage I.

7

2.

Wat zien we gebeuren in Oude IJsselstreek? Trends in wonen en zorg

8

Trends in wonen en zorg zijn: • Oude IJsselstreek vergrijst. Het aantal ouderen groeit en het aantal ouderen met een zorgvraag groeit mee. • Ouderen wonen tot op steeds hogere leeftijd zelfstandig; in 2017 woonde 92% van alle 75-plussers in Nederland zelfstandig. • De toekomstige groep ouderen is wel anders samengesteld dan de huidige groep ouderen. Veel alleenstaande oudere ouderen kunnen met moeite de toegenomen woon- en zorgkosten betalen, terwijl veel jongere ouderen in staat zijn comfort en veiligheid zelf in te kopen. • De kwalitatieve behoefte verandert. Mensen stellen andere eisen aan het wonen en aan de inhoud en manier waarop wonen, welzijn, ontmoeten, diensten en zorg zijn georganiseerd. Niet de zorg maar de mens staat centraal. • Er zijn op dit moment al ervaren tekorten in het aanbod van verpleeghuiszorg en deze tekorten nemen toe. • De behoefte aan geclusterde woonvormen neemt toe. Hieronder valt een uiteenlopend palet aan woonvormen tussen thuis en het verpleeghuis, van aanleunwoningen en serviceflats tot hofjes of woonzorgboerderijen. Er ontstaat een nieuwe vraag naar deze woonvariaties die het gat opvullen tussen ‘thuis’ en het verpleeghuis. Inwoners met een zorgvraag willen meer eigen regie en autonomie. Wonen in een dorp of juist in het buitengebied, in een groot complex of kleinschalig. Een hofje of een appartement.

• Thuistechnologie wordt steeds meer gewoon een hulpmiddel waardoor ouderen comfortabel en veilig zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. En ze helpen zorgmedewerkers om ‘alle ballen in de lucht te houden’. Van simpele lampjes die aangaan wanneer je uit bed stapt tot detectie van leefstijl en de inzet van tablets. Vooral de inzet van simpele thuistechnologie wordt steeds normaler. • In de toekomst daalt het aantal beschikbare mantelzorgers en het arbeidspotentieel heel sterk. Nu al komen er steeds meer signalen over de overbelasting van mantelzorgers en tekorten aan personeel. • Bij het ontwikkelen van beleid voor mensen met een (toekomstige) zorgvraag wordt in Oude IJsselstreek gewerkt met het model van Positieve gezondheid van Machteld Huber. Wij willen mensen helpen bij het bevorderen van hun vermogen om goed om te kunnen gaan met de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. En om daar zelf ook regie op te kunnen voeren. Bij het normale leven hoort dat er allerlei verschillende mensen zijn, met verschillende mogelijkheden, met verschillende voorkeuren, kortom menselijke diversiteit. Deze diversiteit zien we ook terug in woonmogelijkheden en wensen. Op de volgende pagina’s vindt u een aantal staatjes om een indruk te krijgen van de situatie in Oude IJsselstreek. Ook vindt u een samenvatting van de enquête wonen en zorg uit 2020.

In bijlage II in vindt u de belangrijkste feiten en cijfers op een rij. Ook vindt u een samenvatting van de woonwensen van senioren in Oude IJsselstreek.

9

55+ ers in Oude IJsselstreek in beeld Bevolking Oude IJsselstreek 2020 (Achterhoekmonitor) 0

200

400

600

800

1000

1200

1400

Prognose bevolking Oude IJsselstreek 2020-2040 (Achterhoekmonitor) 1600

1800

16000

95+

14000

90-94

12000

85-89

10000

80-84

8000

75-79

6000

70-74

4000

65-69

2000

60-64

0

55-59

Jonger dan 12

45-49

12-18

18-25 2020

40-44

25-50

50-75

75+

2040

35-39 30-34

Aantal 55+ huishoudens in corporatiewoning

25-29 20-24 15-19 10-14 5-9

2.520

0-4 mannen

vrouwen

Aantal 55+ huishoudens

9.680

CBS Microdata-2019

10

CBS Microdata-2019

100%

Belangrijke behoeften (op basis van groepsgesprekken):

90%

• Ruimte / vrij wonen

• Vitaliteit

80%

• Groen - natuur

• Ertoe doen

70%

• Regie/keuzevrijheid

• Comfort

• Verbondenheid vs privacy

• Gemêleerd / reuring

• Veiligheid

• Gebonden aan de kern

60% 50%

• Gegrond/verbinding aarde

40% 30%

Vraag naar woonvormen op basis van indicaties (Bron:Atrivé 2020) 2020 2025 2030 2035

20%

2040

Aanbod 2021 592

10% 0% 55-64

65-74

75-84

85+

Koop eengezins

Koop meergezins

Corporatiehuur eengezins

Corporatiehuur meergezins

Particuliere huur eengezins

Particuliere huur meergezins

Eigendom onbekend eengezins

Eigendom onbekend meergezins

Eigendom en vorm onbekend

Hoe wonen senioren in Oude IJsselstreek? (Bron: Monitor ouderenhuisvesting)

Totale vraag 24uurszorg Potentieel tekort (t.o.v. aanbod 2021) Geclusterd wonen Totale vraag geclusterd Potentieel tekort (t.o.v. aanbod 2021)

547

206

637

750

882

1023

45

158

290

431

352

514

674

574

29

218

351

251

11

323

Uit de enquête wonen en zorg (Moventem 2020)

Levensloopgeschiktheid

Hoe belangrijk is het voor u om bij ouderdom, ziekte of een handicap in uw huidige woning te kunnen blijven wonen? (enquête wonen en zorg, Moventem)

•

De meerderheid van de respondenten (67%) vind het heel erg/ redelijk belangrijk dat zij bij ouderdom, ziekte of een handicap in hun huidige woning kunnen blijven wonen. 18% vindt dit helemaal niet/ niet erg belangrijk.

•

Aan de respondenten is gevraagd hoe levensloopgeschikt hun woning is. Een kwart geeft aan dat hun woning geheel levensloopgeschikt is en 31% heeft een gedeeltelijke levensloopgeschikte woning. 37% noemt dat hun woning helemaal niet levensloopgeschikt is.

•

Van de respondenten die een levensloopgeschikte woning hebben, geeft 43% aan dat zij geen enkele aanpassing hebben gedaan om hun woning levensloopgeschikt(er) te maken. 25% heeft de slaapkamer en/of de badkamer op de begane grond ingericht. 22% heeft een toilet boven gemaakt.

Heel erg belangrijk

Van de respondenten die hun woning deels of helemaal niet levensloopgeschikt hebben gemaakt, geeft 57% aan dat er nog een traplift in de woning moet komen om de woning levensloopgeschikt(er) te maken. 47% geeft aan dat de slaapkamer en/of badkamer op de begane grond moet worden ingericht. 29% noemt dat er de drempels nog moeten worden verwijderd.

Niet erg belangrijk

•

•

Redelijk belangrijk Neutraal

Geen mening

De overgrote meerderheid van de respondenten (83%) ervaart op dit moment geen problemen met het zelfstandig wonen in hun huidige woning. 5% geeft aan dat zij hun woning (met tuin) niet meer kunnen onderhouden. 3% noemt dat er te weinig openbare voorzieningen zij voor op een voor hen bereikbare afstand

12

Zijn er zaken die u ervan weerhouden te verhuizen? (enquête wonen en zorg, Moventem)

Verhuisbereidheid

Nee

De kwaliteit van het aanbod is te laag

•

17% van de respondenten overweegt om binnen nu en 5 jaar te verhuizen. 60% overweegt dit niet.

•

Van de respondenten die niet willen verhuizen of dit nog niet weten, geeft 88 aan dat de belangrijkste reden dat zij in hun woning willen blijven wonen is dat zij tevreden zijn over hun woning. 57% is tevreden over hun buurt. 24% is tevreden over de voorzieningen in hun buurt

•

Een kwart van de respondenten geeft aan dat zij liever hun eigen woning levensloopgeschikt maken dan dat zij zouden verhuizen. Ook kan 21% geen passend aanbod vinden. 20% wacht tot het echt niet anders meer kan. 22% van de respondenten geeft aan dat er geen zaken zijn die hen ervan weerhouden om te gaan verhuizen.

•

Van de respondenten die hebben aangegeven binnen nu en 5 jaar te willen verhuizen, zoekt 56% een koopwoning en 24% een huurwoning.

•

Van de respondenten die hebben aangegeven binnen nu en 5 jaar te willen verhuizen, heeft 70% al concrete plannen gezet om hun verhuiswens te realiseren. Zo geeft 37% aan dat zij gezocht hebben via websites, 25% weet hoeveel huur of hypotheek zij kunnen betalen en 23% heeft zich ingeschreven bij een woningcorporatie/ Thuisindeachterhoek.nl

Ik wacht tot ik echt niet anders kan

Ik zie geen passend aanbod

Ik maak liever mijn eigen woning geschikt

0

5

10

15

20

25

30

Uit de enquête wonen en zorg (Moventem 2020)

13

Opgaven De cijfers, trends en ontwikkelingen leiden tot de volgende opgaven voor de samenwerkende partners in Oude IJsselstreek: • Investeer in de bestaande woningvoorraad en in buurten en wijken waar het goed oud worden is (duurzaam, levensloopgeschikt, toegankelijk, veilig, ontmoeting, voorzieningen). De aanpassing, veilig maken en verduurzamen van de bestaande woningvoorraad is de grootse opgave in de komende 20 jaar. • Ontwikkel meer woonvariaties in mix koop en huur, grondgebonden diverse prijsklassen en betaalbare appartementen met aandacht voor behoeften (zoals ontmoeting, er toe doen, veiligheid, groen). De nieuwbouwopgave richt zich op de ouderen die: • • • •

Zelf verhuizen naar een meer geschikte woning Verhuizen naar nieuwe woonvormen zoals geclusterd wonen Zoveel zorg nodig hebben dat de huidige woning echt ongeschikt wordt 24-uurszorg nodig hebben

• Ontwikkel flexibel zorgvastgoed (alternatieve aanwendbaarheid, tijdelijkheid) • Versterk vitaal/gezond ouder worden • Licht senioren (en hun kinderen) en marktpartijen voor over het belang van geschikt wonen en geschikte woningen • Investeer in de arbeidsmarkt voor de zorg • Investeer in technologie en innovatie • Werk intensief samen en werk vanuit ‘dezelfde film’

14

3.

Ambitie

Ouderen kunnen zo zelfstandig mogelijk hun eigen leven blijven leiden en deel uit blijven maken van de gemeenschap

15

Drie thema’s De ambitie werken we uit in drie lijnen:

Zorgzame buurten en wijken We scheppen randvoorwaarden voor inwoners om zelfstandig te kunnen functioneren en voluit mee te kunnen doen in hun directe woonomgeving. Zowel in de fysieke als de sociale leefomgeving. Met een goed (e-)zorg- en dienstverleningsaanbod nabij.

Vergroten aanbod van woon(zorg)vormen voor ouderen

Versterken zelfredzaamheid en eigen regie

We voegen woonvariaties toe die aansluiten bij de behoeften en wensen van 55+-ers. Zo mogelijk gemengd met anderen, met een directe relatie met de buurt. Indien nodig nieuw gebouwd, anders in bestaande gebouwen/woningen gerealiseerd.

We bieden praktische ondersteuning op het gebied van wonen en technologie zodat inwoners actief en vitaal blijven en comfortabel en veilig kunnen wonen. Het stimuleren van vitaliteit zien we als belangrijke voorwaarde.

16

Zorgzame buurten en wijken Groene, toegankelijke en veilige woonomgeving

Vergroten aanbod van woon(zorg)vormen voor ouderen Inzetten bestaande woningvoorraad/vastgoed

Laagdrempelige activiteiten en ontmoetingsmogelijkheden

Ruimte voor woonvariaties die aansluiten bij de wensen en behoeften van inwoners van Oude IJsselstreek:

Bereikbare diensten en voorzieningen

Beschermd Wonen, Wonen met een plus, Geclusterd wonen, levensloopbestendig wonen

Zorg en dienstverlening thuis, versterkt door Ehealthoplossingen

Versterken zelfredzaamheid en eigen regie Informatie en advies over ouder worden en wonen

Regelingen en producten ouder worden en prettig wonen (bijvoorbeeld wenhuur, verhuiscoach, thuistechnologie)

Versterken vitaal ouder worden

Een afwegingskader voor woonzorginitiatieven

17

4.

Wat gaan we doen? Hoe doen we dat? 18

Zorgzame buurten en wijken

“Natuur, buiten zijn en vrijheid is belangrijk bij het wonen, veel buiten en mag graag wandelen en fietsen en dit moet op korte afstand zijn.” (deelnemer groepsgesprek)

“Een medebewoner doet nu mee met de kookclub en die bloeit helemaal op. Dat samen doen is dus heel belangrijk, de saamhorigheid is enorm belangrijk” (uit evaluatie Zwanenpoort).

Laagdrempelige activiteiten en ontmoetingsmogelijkheden

We werken aan een groene, toegankelijke en veilige woonomgeving

De gemeenschappelijke ontmoetingsruimte ‘t Nest is een van de succesfactoren in de Zwanenpoort in Varsseveld (zie foto).

Ruimte, een groene woonomgeving en toegankelijkheid en veiligheid zijn belangrijke behoeften voor 55+-ers. Vaak gaat het over de fysieke kwaliteit. Maar onze leefomgeving kan ook ruimte maken voor ontmoeting en een goede gezondheid bevorderen. Het belang van groen en openbare ruimte wordt onderstreept in de Visie op landschap, natuur en groene kernen. In het integraal veiligheidsbeleid is aandacht voor het veiliger maken van straten, buurten en wijken. Ook de woningbouwopgave en verduurzamingsopgave biedt kansen tot het versterken van de sociale leefomgeving. Belangrijke elementen voor een gezonde en sociale leefomgeving zijn uitnodigen tot bewegen en ontspannen (wandelen, fietsen, spelen), ontmoeten, een goede milieukwaliteit (lucht, geluid), klimaatbestendigheid (zoals meer groen voor tegengaan hitte- en wateroverlast) en een goede toegang tot voorzieningen. Dit geven we een plek in de inrichting van de openbare ruimte, bijvoorbeeld bij groot onderhoud of nieuwbouwplannen.

Dat succes kan een voorbeeld zijn voor andere woongebouwen. We maken hier met Wonion afspraken over. In de basis benutten we vooral de kracht van de maatschappij om een plek te maken waar mensen hun leven lang fijn en gezond kunnen wonen. Hiervoor werken we verder aan de randvoorwaarden, zoals plekken om te ontmoeten, binnen en buiten.

19

De inrichting van gebouwen, dorpen en wijken kan er aan bijdragen dat de sociale samenhang blijft behouden en verder wordt bevorderd. Hiervoor is het wel nodig dat we anders gaan kijken naar de bijdrage van ouderen in onze lokale samenleving. De aanzienlijke toename van het aantal ouderen en het minder beschikbaar zijn van mantelzorgers betekent op zich al dat inwoners meer op elkaar zijn aangewezen. Op de ene plek zal dit spontaan gebeuren, maar op andere plekken is hierbij ondersteuning nodig. Dit vraagt maatwerk van de partners in de Taskforce. Het belang van het bevorderen van de sociale samenhang is aanzienlijk omdat dit de kwaliteit van leven vergroot, maar ook het beroep op zorg vermindert. Met de nieuwe generatie van actieve en zelfstandige ouderen zijn er goede kansen op een actieve inzet binnen de groep zelf en voor de hele wijk of buurt Voldoende zorg en dienstverlening thuis, versterkt door Ehealthoplossingen Voldoende beschikbaarheid van zorg en dienstverlening is een belangrijke randvoorwaarde. Achterhoekse zorgaanbieders werken al intensief samen onder de naam Olifantenpad. Zij werken onder meer aan het behouden van voldoende personeel. Arbeidskrachten zullen de beperkende factor worden bij veel bouwplannen. Onze (ver)bouwplannen zullen er op gericht moeten zijn dat we zorg zo efficiënt mogelijk in kunnen zetten.

We verkennen de meerwaarde van deelname aan de Technologieen zorgacademie Achterhoek (TZA). Zij bieden (zorg)professionals, producenten en studenten een platform rond innovaties in de zorg, gericht op behoud van zelfstandigheid en zelfredzaamheid in de thuissituatie. Technologische innovaties bieden kansen om de ambitie van Brede Welvaart concreet te maken op het gebied van ondernemerschap, goed wonen en een leven lang leren.

20

Vergroten aanbod van woon(zorg)vormen voor ouderen Inzetten bestaande woningvoorraad/vastgoed Het overgrote deel van de woningvoorraad van de toekomst staat er al. Delen van de bestaande woningvoorraad spelen onvoldoende in op de behoefte van 55+-ers, zowel bij eengezinswoningen als appartementen. Het overgrote deel van de woningen waarin ouderen wonen is goed aanpasbaar. Ouderen kunnen hier dus met aanpassingen (als dat nodig is of wordt) ook in blijven wonen. Daar zit een aanzienlijke opgave voor de ouderen zelf en Wonion. Verbetering van de woning stimuleren we met de Toekomstbestendig Wonen Lening. We starten met de campagne Heerlijk Thuis in Huis. Daarnaast maken we prestatieafspraken met Wonion over het levensloopgeschikt maken van hun bezit. Ruimte voor woonvariaties die aansluiten bij de wensen en behoeften van inwoners van Oude IJsselstreek • Woonvariaties tussen thuis en verpleeghuis (geclusterd wonen) Langer zelfstandig wonen betekent niet per se dat je oud wilt of kunt worden in je huidige woning. Zelfstandig wonen kan ook in een woning die daarvoor geschikter is of in een meer geschikte woonomgeving staat. Daarnaast zijn er ook woonvormen waarbij mensen wel zelfstandig wonen,

maar ook (meer) samen. Als ze verhuisbereid zijn, dan opteren ouderen zonder zorgvraag of met een lichte zorgvraag meestal voor een grondgebonden levensloopgeschikte woning of een kleinschalige woonvariatie, liefst in de eigen kern of wijk. Sommige ouderen wonen het liefste samen met leeftijdgenoten, terwijl voor een andere groep samen wonen met ‘leefstijl-genoten’ aantrekkelijker is. Dat kan bijvoorbeeld in een appartementen- complex met een ontmoetingsruimte. Vaak worden dit geclusterde woonvormen genoemd. In bijlage III vindt u woonprofielen van senioren met voorbeelden die passen bij Oude IJsselstreek. Zowel bij nieuwbouw als in de bestaande voorraad stimuleert en faciliteert de gemeente kansrijke initiatieven van nieuwe geclusterde woonvormen dichtbij de bestaande voorzieningen in de dorpen. Naast ouderen kunnen deze woonvormen ook een veilig thuis bieden aan andere kwetsbare groepen. Doordat verschillende doelgroepen samenwonen is het wellicht eerder haalbaar om de benodigde zorg- en ondersteuningsstructuur op te zetten. Dat biedt ook kansen voor de kleinere kernen. Daarbij is het wel belangrijk dat dorpen het initiatief nemen voor dergelijke voorzieningen en ze mede dragen. Ook gaan we in gesprek met aannemers en ontwikkelaars over levensloopgeschiktheid van nieuwbouwwoningen.

21

• Wonen met 24-uurszorg: Met name de toename van het aantal 85-plussers zal resulteren in een stijgende vraag naar Wlz-zorg in het algemeen en verpleeghuiszorg in het bijzonder. Op welke termijn en om hoeveel zorg het precies gaat is nog niet duidelijk, maar het is wel duidelijk dat de druk op de verpleeghuiscapaciteit toeneemt. Dat dit tot een bouwopgave leidt is dan ook duidelijk. Wel verwachten we een effect van de trend rond de ontwikkeling van nieuwe woonvormen. Het aanbieden van zorg buiten de muren van het klassieke verpleeghuis heeft een effect op de ontwikkeling van de vraag naar verpleeghuiszorg. Deze ontwikkeling kan alleen succesvol zijn als nieuwe woonvormen gerealiseerd worden. In 2022 maken de partners binnen de Lokale Taskforce een concreet plan om extra capaciteit geclusterd wonen en wonen met 24-uurszorg te realiseren. Voor veel actieve ouderen is het uit huis gaan van de kinderen de eerste prikkel om na te gaan denken over een verhuizing. Met pensioen gaan is de volgende. Bij de nieuwe levensfase zoeken zij een nieuwe woonsituatie. Vinden ze in deze periode echter geen woning die past bij hun woonwensen, dan neemt de verhuisintentie af. Het gevolg is een belemmering van de doorstroming op de woningmarkt.

De volgende aantallen (Bron: onderzoek Atrivé 2020) zijn een indicatie op basis van de analyse van de woonzorgopgaven en maken we per kern concreet. Vraag naar woonvormen op basis van 2020 indicaties

2025

2030

2035

2040

Potentieel tekort wonen met 24uurszorg (t.o.v. aanbod 2021)

45

158

290

431

Potentieel tekort geclusterd wonen (t.o.v. aanbod 2021)

29

218

351

251

Een afwegingskader voor woonzorginitiatieven Woonzorginitiatieven beoordelen we aan de hand van het kader hoofdstuk 5. Centraal staat daarbij de dialoog met de initiatiefnemer, zorgvragers en bestaande aanbieders. Het kader werken we uit in een beleidsregel vast te stellen door het college van burgemeester en wethouders.

22

Versterken zelfredzaamheid en eigen regie

“Ik heb gedacht aan een extra leuning of andere dingen en zou eerst die eenvoudige oplossingen kiezen en eerst woningaanpassingen voordat er verhuisd wordt” (deelnemer groepsgesprek).

Informatie en advies over ouder worden en wonen

Versterken vitaal ouder worden

We starten met de campagne ‘Heerlijk thuis in huis’. Met ‘Heerlijk thuis in huis’ willen we 55-plussers bewust maken van de mogelijkheden om langer zelfstandig te kunnen blijven wonen. Zodat zij veilig, gezond, duurzaam en comfortabel thuis kunnen blijven wonen. Of tijdig kunnen verhuizen naar een passende woning en een passende omgeving. Het is belangrijk hier al met jonge senioren over in gesprek te gaan. Zij zitten in dé fase om een verhuizing of verbouwing te overwegen. Over deze campagne maken we afspraken met Wonion en partners als Agem en Kruiswerk.

Door in te zetten op een stevige basis, stellen we de (zwaardere en langdurige) zorgvraag uit. Ervaren gezondheid en vitaliteit draagt bij aan brede welvaart. Er zit veel maatschappelijk potentieel in de groep 55+-ers. Ze zijn op individueel, collectief en maatschappelijk niveau onmisbaar. Iedereen wordt graag vitaal ouder. Een vitaal persoon heeft de kracht, wil en het vermogen om op een positieve manier zijn leven in te richten. Een gezonde en actieve leefstijl levert hieraan een belangrijke bijdrage. We werken op verschillende manieren aan vitaal ouder worden en daarmee aan Brede Welvaart:

Regelingen en producten ouder worden en prettig wonen (bijvoorbeeld wenhuur, verhuiscoach, thuistechnologie)

• Onze aanpak van het sociaal domein waarin voorkomen een van de basisbegrippen is. Het verbeteren van de gezondheid en kwaliteit van leven van onze inwoners is een van de hoofddoelen.

Ouderen verhuizen relatief weinig en hebben vaak ook geen verhuiswens. Doorstroming van deze doelgroep is echter belangrijk om te komen tot een evenwichtigere verdeling op de woningmarkt. Lokale samenwerking, goed luisteren naar de klant en zo maatwerk leveren zijn de succesfactoren bij doorstroming. We verkennen interventies die hier aan kunnen bijdragen. Met Wonion doen we dat gericht op doorstroming in de sociale huur.

• Plan van aanpak dementievriendelijke gemeente 2021-2024 • Programma Veerkracht Ouderen Achterhoek 2021-2024 • Preventie Akkoord Achterhoek • Regionaal beweeg- en sportakkoord

23

5.

Een afwegingskader voor woonzorginitiatieven 24

Inleiding

“Ik weet hoe je leven plotseling kan veranderen… We kijken dus verder vooruit, een lift is eenvoudig te realiseren, buurtapp en we kunnen terugvallen op de buurt. Beneden is een slaapkamer van te maken, maar deelname aan activiteiten is essentieel en andere woning is een optie, bijvoorbeeld de knarrenhof”(deelnemer groepsgesprek).

Er komen regelmatig initiatieven binnen voor het realiseren van woonvoorzieningen met een zorgcomponent. Het startpunt is de specifieke behoefte van inwoners. Door die behoefte concreet in beeld te brengen kunnen we meedenken wat voor hen nodig is. Ook vergelijken we deze behoefte met het aanbod dat er al is. Op basis van deze stappen kunnen we beoordelen of er inderdaad behoefte is aan nieuw woonzorgaanbod. En of het initiatief maatschappelijke meerwaarde oplevert. De behoefte is leidend, nooit de wens om vastgoed te ontwikkelen.

De gemeente toetst een initiatief op:

Het afwegingskader geldt niet alleen voor woonzorginitiatieven gericht op senioren. Het geldt ook voor woonzorginitiatieven gericht op andere inwoners, zoals mensen met een verstandelijke beperking, psychische problemen of jeugdigen met een zorgvraag.

Op de volgende pagina lichten we deze criteria toe. De gemeente gaat aan de hand van dit kader en de uitwerking hiervan door het college van burgemeester en wethouders in gesprek met organisaties en particulieren die een woonzorginitiatief willen ontwikkelen in Oude IJsselstreek.

• Vraaggestuurdheid • Meerwaarde ten aanzien van bestaand aanbod • Toekomstbestendigheid • Mate van passendheid bij onze uitgangspunten in het sociaal domein • Ruimtelijke ordening / woonbeleid

25

Waar toetsen we op? Bij het beoordelen van woonzorginitiatieven toetsen we op: Vraaggestuurdheid

Vergelijking met bestaand aanbod

Toekomstbestendigheid

De initiatiefnemer toont de kwantitatieve en kwalitatieve lokale behoefte aan op basis van onderzoek. De toetsing vindt plaats in een dialoog met de initiatiefnemer.

We vergelijken de behoefte met het aanwezige aanbod. Dat doen we zowel kwantitatief als kwalitatief. We kijken hierbij ook naar de mate van innovatie.

We toetsen of het beoogde vastgoed gunstige mogelijkheden heeft voor alternatief gebruik, het toekomstig scheiden van wonen en zorg of een reguliere woonfunctie. Mocht de zorginstelling de locatie verlaten, dan kan het vastgoed bijvoorbeeld gebruikt worden voor reguliere woningverhuur. Hierdoor wordt het risico op toekomstige leegstand verkleind. Ook bekijken we of en hoe de continuïteit van het initiatief wordt geborgd en bekijken we de borging en de bron van de financiering.

Ruimtelijke ordening/woonbeleid Bij scheiden van wonen en zorg (bewoner betaalt zelf de huur) toetsen we het plan aan de Lokale kwaliteitscriteria voor woningbouw Oude IJsselstreek. Verder beoordelen we de sociale en fysieke geschiktheid van de omgeving.

Mate van passendheid bij onze uitgangspunten in het sociaal domein We werken bij voorkeur samen met partijen die zich kunnen vinden in onze visie en daar ook naar handelen of wij sluiten aan bij partijen van wie de visie ons erg aanspreekt. Basisbegrippen zijn normaliseren, voorkomen en innoveren/samenwerken.

26

27

Bijlage I: begrippen • VNG: Vereniging Nederlandse Gemeenten • ZN: zorgverzekeraars Nederland • Ministerie van VWS: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport • Ministerie van BZK: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties • Prestatieafspraken: De Woningwet regelt de taken van woningcorporaties op het terrein van volkshuisvesting. De wet beschrijft ook hoe gemeenten het beleid van woningcorporaties kunnen verankeren in het lokale beleid. Gemeente, woningcorporaties en huurdersorganisaties volgen daartoe een jaarlijkse procedure die uitmondt in prestatieafspraken. Afspraken over wonen en zorg zijn daar steeds vaker een onderdeel van. • Wlz: Wet Langdurige zorg • Geclusterd wonen: onder geclusterde of collectieve woonvormen valt een uiteenlopend palet aan woonvormen tussen thuis en het verpleeghuis, van aanleunwoningen en serviceflats tot hofjes of woonzorgboerderijen. Het gezamenlijke kenmerk van de woningen is dat ze een zekere mate van beschutting en gemeenschap bieden.

28

Bijlage II: Oude IJsselstreek in beeld

• Cijfers • Woonwensen van senioren

29

Cijfers • Monitor Ouderenhuisvesting, CBS-microdata • Primos 2019, Achterhoek monitor • CIZ databank • CBS Open data Statline • Verwacht: Woon- en vastgoedmonitor 8RHK 2021

30

Prognose aantal inwoners naar leeftijd 2020-2040 Oude IJsselstreek 16000

14000

12000

10000

8000

6000

4000

2000

0 2020

2025

25 tot 50 jaar

2030

50-75 jaar

2035

2040

75 jaar en ouder

31 daalt (Bron: Primos 2019) Het aantal 75+-ers neemt sterk toe, het potentieel voor informele zorg (50-75)

Prognose huishoudens 8000

7000

6000

5000

4000

3000

2000

1000

0

2020

Eenpersoonshuishoudens

2025

2030

Paren zonder kinderen

2035

Paren met kinderen

Sterke groei eenpersoonshuishoudens (Bron: Primos 2019)

2040

Eenouder huishoudens 32

Hoe wonen senioren in Oude IJsselstreek? 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

55-64 Koop eengezins Corporatiehuur meergezins Eigendom onbekend eengezins

65-74

75-84

Koop meergezins Particuliere huur eengezins Eigendom onbekend meergezins

Overwegend koop eengezins (Bron: Monitor ouderenhuisvesting)

85+ Corporatiehuur eengezins Particuliere huur meergezins Eigendom en vorm onbekend 33

Besteedbaar inkomen particuliere 55+-huishoudens Oude IJsselstreek 100,% 90,% 80,% 70,%

Astitel

60,% 50,% 40,% 30,% 20,% 10,% ,%

55-64

Kwintiel 1 (laagste 20%)

65-74

Kwintiel 2

75-84

Kwintiel 3

Kwintiel 4

85+

Kwintiel 5 (hoogste 20%)

34 Besteedbaar inkomen daalt flink met leeftijd (Bron: Monitor ouderenhuisvesting)

Aanspraken Wlz Verpleging en verzorging (2018-2021) 700 600 500 400 300 200 100 0

1 januari 2018

1 januari 2019

VV04

VV05

1 januari 2020

VV06

VV07

Totaal

35 Beroep Wlz V&V stijgt, met name dementie (Bron: Monitor ouderenhuisvesting)

1 januari 2021

Dieperliggende behoeften Ruimte

Verbondenheid

Comfort

Privacy

Functionele eigenschappen Tuin of andere buitenruimte Extra kamer voor logées Openbaar groen en speelruimte Dichtbij natuur wonen Niet 1 kamer met een bed (angst) Beschermen natuur Nabijheid van familie Buurt waar onderlinge hulp aanwezig is Ruimte om bezoek te ontvangen Extra kamer(s) voor logerende (klein)kinderen Wonen met leeftijdsgenoten of juist gemengd Wonen op een hofje Laagdrempelig contact Sociaal netwerk Geïsoleerde woning, zonnepanelen Onderhoudsarme tuin Gelijkvloerse woning Vrijstaande woning Gemeenschappelijkheid met respect voor privacy

36

Dieperliggende behoeften

Functionele eigenschappen

Gegrond zijn/verbinding met aarde

Wonen op de begane grond Bungalow

Vitaliteit (energie, motivatie, veerkracht)

Niet bezig met ouder worden, angst om ouder te worden, leven in het nu Impact levensgebeurtenissen (ziekte, overlijden naaste)

Veiligheid

Veilige buurt/wijk (overlast) Veilig huis (tegen inbraak) Veilig in huis (voorkomen van ongelukken in huis) Domotica Buurtapp

Regie/keuzes kunnen maken/autonomie

Betaalbaar aanbod Keuze huur of koop Je leven inrichten zoals jij dat wilt versus afwachtende houding Vooruit kijken, voorbereiden Keuzes kunnen maken in type woning, inrichting, huur of koop en prijsklasse

Ertoe doen

Actief verenigingsleven, lidmaatschappen Mantelzorgen Werken Kantoortje in huis 37

Bijlage III: Woonprofielen van senioren De studie ‘Woonprofielen voor senioren’ van Springco voor Platform 31 verkent de variatie in woonwensen. Het geeft een beeld over de wensen en behoeften van senioren van woonproducten. Zo biedt de studie aanknopingspunten voor gewenste woonproducten in Oude IJsselstreek. De tien profielen die in het onderzoek zijn onderscheiden zijn:

Vertaald naar Oude IJsselstreek is op basis van de gesprekken en onderzoeken de verwachting dat de volgende profielen vooral passen bij oudere inwoners van Oude IJsselstreek:

1. Eigen plek: vrij en sociaal

• Basic: betaalbaar, sociale huur, ontmoeting

2. Privé domein: privacy en rust

• Eigen plek: goede buren in een open gemeenschap (vooral empty-nesters 55-75), koop

3. Basic: functioneel en sociaal

• Gezinshuis: betaalbaar levensloopgeschikt grondgebonden in een gemêleerde, hechte buurt. Betaalbare koop of huur.

4. Woongebouw: comfortabel en vertrouwd

• Privé-domein: onafhankelijkheid, rust en landschap (vooral empty-nesters 55-75), koop

5. Gezinshuis: vertrouwd en gehecht

• Woonhof of buurtblok: gemeenschappelijk wonen, CPO, tot op hoge leeftijd zelfstandig. Overwegend koop

6. Stadsappartement: dynamisch en op jezelf 8. Parkappartement: uitzicht en landschap

• Parkappartement: goede ligging, uitzicht, een hoog wooncomfort en een homogeen publiek (vrije sector of koop).

9. Woonhof: samen voor elkaar

Voorbeelden vindt u op de volgende pagina.

7. Buurtblok: sociaal en levendig

10. Seniorenappartement: zelfstandig ouder

38

1: Gezinshuis: levensloopgeschikt grondgebonden (betaalbaar koop of huur)

Een eigen plek: vrijstaand levensloopgeschikt, koop

Basic: functioneel en sociaal (betaalbaar sociale huur): Zwanenpoort, Varsseveld

Privé-domein: “nog éen keer zelf bouwen’, koop

Buurtblok/hof: CPO, koop/huur, Soesterhof, Amersfoort

Parkappartement: vrije sector of kop, toevallig ontmoeten, voorzieningen nabij Componist, Borculo

Woonprofielen senioren: voorbeelden 39