220110 Klimaatagenda 2022-2026 definitief incl bijlage II.pdf

Verslag Online klimaatdialogen in de regio Etten 12 en 26 januari 2021 Opgesteld door: Lenna Merton en Lieke Coppens (Nelen & Schuurmans) Datum verslag: 10 februari 2021

De klimaatdialogen werden gehouden op initiatief van:

Inleiding Op 12 en 26 januari 2021 vonden online klimaatdialogen plaats in de gemeenten Montferland, Oude IJsselstreek en Doetinchem, speciaal voor regiopartners uit allerlei sectoren zoals landbouw, natuur, platteland, gezondheid, veiligheid en wonen. Doel van de eerste sessie was informeren, inspireren en met elkaar in gesprek over de zorgen én kansen bij extremer weer. Doel van de tweede sessie was het verkennen van mogelijke samenwerkingen: hoe passen we samen ons gebied aan op hevige neerslag, langdurige droogte, extreme hitte en hoge rivierwaterstanden?

Wethouder mw. R. (Ria) Ankersmit van de gemeente Oude IJsselstreek opende de startbijeenkomst met een oproep tot samenwerken aan klimaatadaptatie, tijdens maar vooral ná de bijeenkomsten, noodzakelijk voor een klimaatbestendige regio. Daarna prikkelde Thomas Klomp van platform Samen Klimaatbestendig onze geest met prachtige foto’s van hoe het anders kan, mooier kan, móet zelfs. Tijdens beide sessies stond de dialoog centraal. We gingen rondom de thema’s landelijk gebied, bestaand bebouwd gebied en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in geprek over de risico’s, en kansen voor samenwerking. In dit verslag nemen we u mee in de opbrengsten van deze dialogen tijdens beide sessies. Met deze ‘oogst’ leggen we de basis voor samenwerken aan klimaatadaptatie, nu en in de toekomst. Het vormt tevens een bron van informatie voor de ‘Uitvoeringsplannen Klimaatadaptatie 2021-2025’. Dit zijn de nieuwe beleidsplannen voor een structurele, gezamenlijke aanpak om Montferland, Oude IJsselstreek en Doetinchem klimaatbestendig te maken richting 2050.

1

Wie waren erbij? Een belangrijk doel van de klimaatdialogen was dat we elkaar als regiopartners leren kennen en dat we elkaar voortaan weten te vinden rondom klimaatadaptatie. Hoe kijkt eenieder tegen dit thema aan, vanuit de eigen expertise en eigen belangen? Wat wil eenieder doen en wat verwacht men van de anderen? Een brede groep regiopartners uit sectoren zoals landbouw, natuur en platteland, gezondheid, veiligheid en wonen was voor deze dialogen uitgenodigd. De volgende organisaties hebben aan de dialogen deelgenomen:

Werkregio Achterhoek+

Plattelandsraad Montferland

De regiopartners uit de sectoren landbouw, platteland, gezondheid, veiligheid en wonen waren goed tot zeer goed vertegenwoordigd. Met name uit de sector natuur werden regiopartners gemist. We hopen deze regiopartners in de toekomst alsnog ontmoeten in de regionale samenwerking rondom klimaatadaptatie.

2

Waarover gingen we in dialoog?

Sessie 1

Tijdens sessie 1 gingen we in dialoog over welke klimaatrisico’s ons het meeste zorgen baren, en de kansen voor klimaatadaptatie die we zien. Dit deden we gedurende twee rondes in drie parallelsessies, met elk een omgevingsthema: (1) landelijk gebied (2) bebouwd gebied (3) nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

Sessie 2

We kunnen niet van alle risico’s en kansen tegelijk werk maken. Daarom gingen we tijdens sessie 2 de klimaatrisico’s en kansen uit sessie 1 prioriteren. Welke opgaven vinden we urgent? En voor welke voelen we energie? Hoe pakken we ze aan? En met wie? Ook hier voerden we het gesprek in twee rondes, rondom de drie omgevingsthema’s.

3

Sessie 1

Welke risico’s en kansen ziet u in landelijk gebied? Deze vraag legden we aan de aanwezigen voor. In het geel staan de risico’s weergegeven, in het blauw de kansen. Links staan de reacties die na afloop binnenkwamen via de online “Klimaatadaptatiemuur” in Mural.

Aanvullende reacties in

Plattelandsraad Oude IJsselstreek:

4

Welke risico’s en kansen ziet u in bebouwd gebied?

Sessie 1

Deze vraag legden we aan de aanwezigen voor. In het geel staan de risico’s weergegeven, in het blauw de kansen. Links staan de reacties die na afloop binnenkwamen via de online “Klimaatadaptatiemuur” in Mural. Aanvullende reacties in Plattelandsraad Oude IJsselstreek:

Plattelandsraad Oude IJsselstreek:

Plattelandsraad Oude IJsselstreek:

5

Welke risico’s en kansen ziet u voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen?

Sessie 1

Deze vraag legden we aan de aanwezigen voor. In het geel staan de risico’s weergegeven, in het blauw de kansen. Links staan de reacties die na afloop binnenkwamen via de online “Klimaatadaptatiemuur” in Mural. Aanvullende reacties in

6

Sessie 2

Welke opgaven* vindt u urgent en wilt u oppakken? Deze vraag legden we in de parallelsessies – per omgevingsthema – aan de aanwezigen voor. Iedereen mocht er maximaal drie noemen. Hieronder ziet u per omgevingsthema welke opgaven het meeste werden genoemd. In de bijlage vindt u het volledige resultaat van deze prioritering.

Landelijk gebied

Bebouwd gebied

Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

→Terugdringen wateroverlast en droogte door slimme inrichting landschap en watersysteem

→Inzetten op meer groen en minder verharding tegen hittestress, wateroverlast en droogte

→Uitwerken basisveiligheidsniveau, waarmee we nieuwbouw en herinichtingen alleen nog maar klimaatbestendig doen

→Behoud en bevorderen van de biodiversiteit

→Bewustwording, kennis vergroten en →Kostenplaatje rondkrijgen voor stimuleren inwoners en ondernemers klimaatbestendige nieuwbouw bij bouwende over belang van eigen terrein partijen klimaatbestendig inrichten →Vergroten bewustwording en kennis over →Groot onderhoud openbare ruimte klimaatadaptatie bij bouwende partijen doen we voortaan klimaatbestendig →Regionaal samenwerken op klimaatproof bouwen en ontwikkelen

→Heroverwegen waterverdeling bij droogte

* We hebben de opgaven geformuleerd op basis van de genoemde risico’s en kansen tijdens sessie 1. 7

Sessie 2

Bij de geprioriteerde opgaven ervaren meerdere partijen een hoge urgentie en veel energie om de handen voor uit de mouwen te steken. Deze opgaven hebben daardoor een grote slagingskans (zie figuur rechts). De aanwezigen mochten twee thematafels kiezen om “deals” te gaan sluiten, door opgaven te voorzien van ideeën voor oplossingen en samenwerking. De regiopartners kregen hierbij als eerste de gelegenheid om een keuze te maken, waarna de ambtenaren zich bij hen voegden. Partners mochten de deal aan het eind aan de groep presenteren. De deals tussen regiopartners en ambtenaren van gemeenten of waterschap vormen het belangrijkste resultaat van de sessie. De deals zijn op de volgende pagina’s omschreven. Status van de deals De deals zijn een eerste aanzet tot samenwerking tussen partners. Het gaat om een onderlinge afspraak die niet bindend is. Het initiatief voor vervolg zal (in ieder geval) vanuit de bij de deals betrokken ambtenaren komen, naar verwachting vanaf de tweede helft van 2021.

Urgentie

Samen klimaatbestendig via “deals” Opnemen in plannen gemeente zonder hulp van partijen

Prioriteit: Samen oppakken grote slagingskans

Geen slagingskans

Samen oppakken maar geen prioriteit gemeente

Energie

8

Resultaten landelijk gebied

Sessie 2

Deal 1 – Landelijk gebied Wat is de opgave?

Terugdringen wateroverlast en droogte door slimme inrichting landschap en watersysteem

Wat wordt er al gedaan?

Waterschap Rijn en IJssel maakt tegenwoordig al een andere risicoafweging in huidig landschap: stuwen hoger voor meer water in voorjaar. Voor particulieren zijn duikerafsluiters verkrijgbaar bij waterschap.

Wat kan een goede aanpak zijn?

Waterysteem: • Particulier waterbeheer middels stuwen op eigen terrein • Juridisch: schadeclaims niet alleen vanuit wateroverlast, maar ook vanuit droogte • Experimenteer met terugdringen ontwateringsdiepte met fijnmaziger waterysteem en ondiepere watergangen. Op land: • Plasdras/overloopgebieden (let wel op draagkracht bodem omliggend landbouwgebied) • Waterschap is op zoek naar plekken in de winter voor ‘parkeren’ water om grondwater aan te vullen. • Denk kleinschalig! Als veel mensen met een klein stukje land meedoen: grootschalige winst. • Platform voor kennisuitwisseling boeren: hoe omgaan met hoge grondwaterstanden in de winter?

Welke partijen zijn nodig?

Alle grondeigenaren: natuurorganisaties, LTO, VKA, Plattelandsraden (rol: adviseren, initiëren, stimuleren), provincie Gelderland (rol: aanjager voor veranderingen), waterschap Rijn en IJssel + gemeenten (rol: verknopen functies, bijv. met organische stof).

Wie neemt de regie?

Geen regie, wel faciliteren: gemeenten, waterschap Rijn en IJssel en provincie Gelderland. Betrek de organisaties zodat gezamenlijk wordt opgetrokken. Laat initiatief komen vanuit de kleinschaligheid en gemeenschapszin.

Welke middelen zijn nodig?

Stimuleringsgelden

9

Resultaten landelijk gebied

Sessie 2

Deal 2 – Landelijk gebied Wat is de opgave?

Behoud en bevorderen van de biodiversiteit

Wat wordt er al gedaan?

• Vruchtbare Kringloop Achterhoek (breed platform met o.a. Vitens, boeren, provincie) zorgt voor inbedden milieu in de agrarische bedrijfsvoering en doet onderzoek naar win-win oplosingen. Denk aan kruidengrasland als win-win voor zowel biodiversiteit als het vee. • Er is een kringloopwijzer voor melkveehouders (VKA). • Er lopen pilots met natuurinclusieve landbouw, ook samen met natuurorganisaties. • Waterschap Rijn en IJssel en boeren maken afspraken over maaibeleid (bijv. rondom de Berkel). Maaisel kan weer worden gebruikt in de bedrijfsvoering.

Wat kan een goede aanpak zijn?

• • • • •

Welke partijen zijn nodig?

Vruchtbare Kringloop Achterhoek, LTO, natuurorganisaties, gemeenten, waterschap Rijn en IJssel, provincie Gelderland.

Wie neemt de regie?

• Landbouwsector wil zelf het initiatief nemen, mogelijk via VALA (zit niet aan tafel)? VKA en overheden kunnen een stimulerende rol aannemen. • Gemeenten nemen de regie voor het bloemrijk maken van de eigen bermen.

Welke middelen zijn nodig?

"Klantvriendelijk" subsidieloket voor stimuleren biodiversiteit op eigen land voor landeigenaren.

Intensievere samenwerking met natuurorganiaties Versnellen ontwikkeling van innovatieve technieken: bijv. met innovatie-hubs en pilotlocaties Slimmere inrichting land- en watersysteem draagt ook bij aan bevorderen biodiversiteit Bloemrijke gemeentebermen Slimmere gewaskeuze landbouwer heeft invloed op biodiversiteit (kruidenrijk grasland).

10

Resultaten bebouwd gebied

Sessie 2

Deal 3 – Bebouwd gebied (bestaand) Wat is de opgave?

Inzetten op meer groen en minder verharding tegen hittestress, wateroverlast en droogte

Wat wordt er al gedaan?

• Initiatief ‘Weet van Water’, bedoeld om samenwerking op te zoeken en bewustwording te vergroten bij bewoners. Vanuit hier zijn verschillen initiatieven: klimaatlessen ‘ben je nou helemaal betegeld’, uitdelen regentonnen, Operatie Steenbreek. Het waterschap is hiermee ondersteunend aan de gemeenten. • GGD adviseert bij renovatieplannen van de gemeente. • Molenwijkproject

Wat kan een goede aanpak zijn?

• Onderzoek: welke maatregel is effectief (bijv. droogtebestendig groen) en op welke plekken moeten we aan de slag? • Programma van Eisen opstellen voor een wijkaanpak. • Beleid voor: richting en vergroten bewustzijn van belang groen en minder verharding onder bestuurders en in gehele gemeentelijke organisatie: klimaatadaptatie moet ‘van iedereen’ zijn, in alle domeinen en sectoren.

Welke partijen zijn nodig?

Gemeenten, inwoners, woningbouw (o.a. Plavei/Wonion), projectonwikkelaars en GGD

Wie neemt de regie?

Gemeenten in openbaar terrein, stimuleren bottom-up initiatieven op privaat terrein. Nauw samenwerken met o.a. bovenstaande partijen.

Welke middelen zijn nodig?

• Wetgeving en beleidskaders lokaal vaststellen • Stimuleringsgelden: o.a. groene icoonprojecten (provincie Gelderland) en impulsregeling (Rijk) • Capaciteit: trekker klimaatadaptatie binnen de gemeenten

11

Resultaten bebouwd gebied

Sessie 2

Deal 4 – Bebouwd gebied (bestaand) Wat is de opgave?

Bewustwording, kennis vergroten en stimuleren inwoners en ondernemers over belang van eigen terrein klimaatbestendig inrichten

Wat wordt er al gedaan?

• • • •

Wat kan een goede aanpak zijn?

• Voorlichting technische uitwerking maatregelen door een klimaatcoach. Gebruik bereik energietransitie als voorbeeld. • Op wijkniveau voorbeelden uitlichten, meekoppelen als je aan de slag gaat, en onderzoeken welke wijken grotere stimulans nodig hebben • Inwoners meer betrekken: buurman kan zorgen dat je andere buren aanzet tot vergroenen. Vertel bewoners wat je gaat doen. Bel aan en vraag naar het idee van de bewoner. • Bereik gemeente in plaatselijke kranten beter inzichtelijk maken. Samen met communicatiedeskundige onderzoeken versterken bereik (bijv. via Social Media).

Welke partijen zijn nodig?

Tuincentra in de regio, communicatiedeskundigen, inwoners, gemeenten, waterschap, woningbouw, wijkverenigingen en dorpsraden

Wie neemt de regie?

Gezamenlijke verantwoordelijkheid: gemeente neemt regie

Welke middelen zijn nodig?

• Personele capaciteit om mensen bij elkaar te brengen/te stimuleren • Stimuleringsgelden

Stimuleringsregeling afkoppelen eigen privaat terrein (Oude IJsselstreek) Uitdeelactie gratis bomen (Doetinchem) Initiatief ‘Weet van Water’ Gebruik plaatselijke kranten voor communicatie (maar: bereik niet inzichtelijk) Ondanks bovenstaande blijft het geluid dat men onvoldoende bereikt wordt en niet weet ‘hoe’

12

Resultaten nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

Sessie 2

Deal 5 – Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen Wat is de opgave?

We werken een basisveiligheidsniveau uit, waarmee we nieuwbouw en herinichtingen alleen nog maar klimaatbestendig doen

Wat wordt er al gedaan?

• Eis m.b.t. opvang regenwater. Ontwikkelaars moeten een watertoets uitvoeren volgens het document “duurzaam en veilig water in de stad” van het waterschap. Deze wordt steeds geactualiseerd met de meest recente klimaatscenario’s. • Eis m.b.t waterveiligheid. Ontwikkelaars moeten in risicogebied (uit modelstudie waterschap) anders bouwen (laag 2 in de meerlaagsveiligheidstrategie). Voorbeeld: bij het nieuwe Slingelandziekenhuis in Doetinchem alle elektrische spullen hoger plaatsen. • Eis m.b.t. hittestress binnen in gebouwen sinds 1-1-2021: voorstel moet voldoen aan TO (temperatuur-overscheiding) in juli met BENG-eisen.

Wat kan een goede aanpak zijn?

• Aanvullen (met hittestress buiten) en aanscherpen criteria Programma van Eisen gemeenten • Rekenmodule om nieuwbouwontwerp te toetsen op hittestress en de effectiviteit van maatregelen zoals groen te kunnen onderzoeken, voor zowel bouwende partijen als controlerende instanties.

Welke partijen zijn nodig?

Gemeenten (geven de randvoorwaarden mee), ontwikkelaars (moeten met de randvoorwaarden kunnen werken), waterschap.

Wie neemt de regie?

Gemeenten

Welke middelen zijn nodig?

• Onderzoek en informatievoorziening (kennis, modellen, hittestresscriteria)

13

Resultaten nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

Sessie 2

Deal 6 – Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen Wat is de opgave?

Vergroten bewustwording en kennis over klimaatadaptatie bij bouwende partijen

Wat wordt er al gedaan?

• Bestaande eisen t.a.v. regenwateropvang en waterveiligheid, en de per 1-1-2021 geldende criteria voor hittestress in gebouwen. • In Didam is een voorbeeldproject waar de aanbieder punten kon verdienen in de uitvraag als hij klimaatadaptatie toepast.

Wat kan een goede aanpak zijn?

• Kennisdeling hoe klimaatbestendig te bouwen (via welk platform?) • Criteria of richtlijnen voor hittestress buiten de woning (samen minimum bepalen, ontwikkelaar vrijheid geven voor invulling) • Samen weten op welke locaties we strikt moeten zijn • Als overheden een “klimaatpaspoort” maken voor wijken • GGD als kennispartner (denkt graag mee!) • Convenant klimaatbestendig bouwen (voor bestuurlijke commitment) Waterschap is nog zoekende in hoe gegevens delen over extremen bij het opstellen van normen: hoe hoog leg je de lat, en wat doe je generiek en wat locatiespecifiek?

Welke partijen zijn nodig?

Gemeenten, woningbouwcorporaties, projectontwikkelaars, waterschap Rijn en IJssel, GGD, provincie Gelderland

Wie neemt de regie?

Gemeenten, samen met de bouwende partijen

Welke middelen zijn nodig?

• Bestuurlijke afstemming: op directieniveau afspraken maken bij corporaties. • Op de agenda zetten en samen een pakket van eisen maken.

14

Vervolg Uw inbreng vormt een bron van informatie voor de ‘Uitvoeringsplannen Klimaatadaptatie 2021-2025’. Dit zijn de beleidsplannen die de gemeenten, samen met het waterschap, momenteel opstellen voor een structurele, gezamenlijke aanpak om Montferland, Oude IJsselstreek en Doetinchem klimaatbestendig te maken richting 2050. Hierin zullen ook de “deals” een plek gaan krijgen. We verwachten dat deze plannen voor de zomer van 2021 in gereed zijn; u wordt op de hoogte gehouden van de resultaten. We hopen dat de sessies u hebben geïnspireerd en (verder) hebben gemotiveerd. Met beide sessies legden we de basis voor samenwerken aan klimaatadaptatie. We hopen u in de toekomst weer te treffen om samen werk te maken van een klimaatbestendige regio. Het initiatief voor vervolg zal (in ieder geval) vanuit de bij de deals betrokken ambtenaren komen.

Wij danken u hartelijk voor uw enthousiaste deelname en actieve inbreng tijdens de klimaatdialogen!

15

Sessie 2

Bijlage – prioritering opgaven Landelijk gebied

Bijlage – prioritering opgaven bebouwd gebied

Sessie 2

Sessie 2

Bijlage – prioritering opgaven nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen