1 - Verkenning Transformatieopgave leerlingenvervoer OIJ tbv college 3 sep 2024.pdf

Ondersteuning bij vervoer naar school Verkenning transformatieopgave leerlingenvervoer Leeswijzer Circa 200 leerlingen in Oude Ijsselstreek gaan dagelijks met de taxi van ZOOV naar school, bekostigd door de gemeente. Dit noemen we leerlingenvervoer. Deze verkenning beschrijft een beoogde transformatie (doelen, context, proces en planning) in hoe de gemeente dit vervoer toekent, waarin de eigen kracht van ouders en leerlingen wordt gestimuleerd. Inleiding Om vele redenen streeft Oude IJsselstreek naar lokaal en inclusief onderwijs, zoals onlangs nog bevestigd in het Integraal Huisvestingsplan IHP. Het doel is dat reguliere scholen ook passend onderwijs bieden aan leerlingen met handicaps of bijzondere behoeften, zodat zo min mogelijk leerlingen zijn aangewezen op speciaal onderwijs op een school verder van huis. Dit is ook het kerndoel van de Wet Passend Onderwijs (2014). Enkele van de redenen waarom we naar inclusief onderwijs streven raken aan vervoer. Thuisnabij onderwijs betekent een kortere reistijd. Dat biedt ouders meer kans om zelf te brengen en halen; werk en gezin te combineren; leerkrachten en andere ouders te ontmoeten op het schoolplein. De leerling kan eerder zelfstandig naar school en heeft meer tijd voor buiten spelen en huiswerk doen.

Oude IJsselstreek werkt op allerlei vlakken actief samen met de scholen om het onderwijs zo lokaal en inclusief mogelijk te maken. Dit is een traject van de lange adem, waarin belangrijke bouwstenen recent gelegd zijn of op dit moment worden gelegd. De inhoud van dit beleid is beschreven in bijlage 1. De nu voorliggende verkenning richt zich enkel op de toekenning voorzieningen voor vervoer naar school. In het sociaal domein1 hebben we in de afgelopen jaren een transformatie doorgevoerd in hoe we inwoners ondersteunen, volgens de aanpak verwoord in ‘Naar het hart van de beweging’. We kennen niet langer een voorziening toe enkel omdat iemand aan bepaalde criteria voldoet; we voeren een gesprek met de inwoner over zijn of haar behoeften, mogelijkheden en beperkingen; en we zoeken met de inwoner de beste oplossing waarbij zoveel mogelijk eigen regie en eigen inzet bij de inwoner en het netwerk liggen. Leerlingenvervoer is nog niet meegenomen in deze transformatie. De handicap staat nog centraal: kort samengevat krijgen ouders vijf dagen taxivervoer voor hun kind als het naar speciaal onderwijs gaat en niet zelfstandig met de bus kan. De uitvoering van dit taxivervoer ligt bij ZOOV (regionale samenwerking). De diagrammen hieronder geven een snel overzicht van de vervoervormen, scholen en afstanden.

De toekenning van leerlingenvervoer is nu een administratief proces zonder mogelijkheid van keukentafelgesprek over eigen kracht en maatwerk. De huidige verordening volgt het 1

De gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden op grond van o.a. de Wmo, Jeugdwet, Participatiewet en de voorzieningen die op grond daarvan worden verstrekt.

1

model van de VNG, waarin de handicap van de leerling centraal staat, maar de ontwikkeling van het kind en de eigen kracht van ouders niet. Deze verkenning beschrijft het beoogde doel en proces van een transformatie in beleid en uitvoering: naar meer samenredzaamheid van leerling en ouders, met ondersteuning van netwerk en gemeente.

Legenda: AV = taxivervoer (formeel: aangepast vervoer); EV (eigen vervoer); = autovergoeding; OV = Doel en uitgangspunten vergoeding openbaar vervoer; VEP = OV-pas. Data van december 2023.

Doelstelling Het doel van de beoogde transformatie is dat inwoners (ouders en kind) zoveel mogelijk zelf zorgen voor het vervoer naar school, vanuit eigen kracht en met eigen regie. Eventuele ondersteuning vanuit de gemeente is afgestemd op andere voorzieningen en is gericht op het versterken van het gezin en het netwerk om hen heen: samenredzaamheid. Net als bij jeugd en Wmo willen we gaan werken in de volgorde melding, gesprek, onderzoek, aanvraag. De wijziging in beleid en werkwijze kan ingaan met het schooljaar 2025/26. Dat betekent dat vanaf 1 april 2025 de aanvragen aan nieuw beleid worden getoetst, door een duo consulenten, die aanvragen gaan beoordelen op basis van de (hiervoor te wijzigen) verordening sociaal domein en die gedurende het jaar gaan sturen op bevorderen van zelfstandig reizen door leerlingen en carpoolen door ouders. Onderwijs De gemeente werkt op allerlei vlakken samen met het onderwijs, met name de lokale basisscholen en het speciaal onderwijs en de samenwerkingsverbanden. Zowel vanuit deze brede samenwerking als voor de effectiviteit van de beweging naar samenredzaamheid is het belangrijk dat scholen betrokken worden bij de beoogde transformatie. Scholen kunnen een actieve rol hebben in het bevorderen van samenredzaamheid. 2

Een belangrijke rol die scholen (vooral de reguliere basisscholen in de gemeente) hebben, is het geleiden van leerlingen naar speciaal onderwijs als dat nodig is om passend onderwijs te garanderen. Bij deze geleiding is het belangrijk dat ouders vroegtijdig weten welke ondersteuning de gemeente wel en niet biedt bij het vervoer en welke impact het op de leerling kan hebben als, door de keus voor een bepaalde school, taxivervoer noodzakelijk is. Op de langere termijn kan inclusiever onderwijs ertoe leiden dat minder kinderen speciaal onderwijs op een school ver weg nodig hebben. Dit is de meest integrale oplossing voor de nadelen voor welzijn, betrouwbaarheid en uitgaven die met taxivervoer gepaard gaan. Een transformatie in hoe de gemeente ondersteunt als een leerling naar een school ver weg moet, doet niets af aan de noodzaak om zo veel mogelijk leerlingen thuisnabij onderwijs te bieden. Visie De wet zegt in één zin precies waar we met het vervoer naar school naartoe willen: de regeling houdt rekening met de van ouders redelijkerwijs te vergen inzet en voorziet erin dat het vervoer kan plaatsvinden op een wijze die voor de leerling passend is2. Dit sluit aan op de uitgangspunten van onze visie op het sociaal domein. In onze invulling van deze wettelijke opdracht leggen we daarnaast de nadruk op samenredzaamheid.

Samenredzaamheid betekent dat leerlingen zoveel mogelijk zelfstandig of samen naar school reizen en dat, als ze dit nog niet kunnen, de ouders de leerling brengen en halen. De gemeente ondersteunt voor zover ouders daar niet in slagen, maar onderlinge oplossingen zoals carpoolen staan dan voorop. Taxivervoer is vanuit het welzijn en de groei van de leerling én publieke uitgaven de minst wenselijke oplossing, die we zo beperkt mogelijk inzetten. Verder houden we ons aan de wettelijke uitgangspunten, waaronder vrijheid van schoolkeuze op grond van levensbeschouwing. Ondersteuning van de gemeente bij het schoolgaan van leerlingen is en blijft in veel gevallen een noodzaak. Het belang van dit vervoer voor onderwijs en welzijn van leerlingen maakt dat het steeds ook een onderdeel vormt van de samenwerking tussen gemeenten en het regulier en speciaal onderwijs. Concrete maatregelen Vertalen we de uitgangspunten naar concrete maatregelen, dan betreft het onder andere de volgende zaken. De vetgedrukte items hebben de meest zichtbare impact op inwoners. 2

Werving consulent en ondersteuner leerlingenvervoer Minder focus op bewijzen van (vervoer)handicap leerling Maatwerkgesprekken en ander aanvraagproces Vervoeropties vroeger meewegen in schoolkeuze speciaal onderwijs Doorlopend contact met lokale scholen Stimuleren leren zelfstandig(er) reizen (Selectief) meerjarige beschikkingen Opstapplaatsen taxivervoer

Wet Primair Onderwijs (WPO), art 4 lid 4. De andere twee onderwijswetten WVO en WEC bevatten vergelijkbare bepalingen.

3

-

Zelf brengen voorliggend op taxivervoer (participatieonderwerp) Carpoolen naar school stimuleren

Implementatie Deze maatregelen vragen om aanpassing van verordening, beleidsregels, werkprocessen, personele inzet en externe afspraken en om communicatie met ouders, scholen, jeugdteams en omringende gemeenten. De omslag van “taxivervoer vanwege handicap” naar “ondersteuning bij brengen naar school” is niet een technische bijstelling, maar een echte transformatie. Er zijn consequenties op alle niveaus voor alle betrokkenen, die ook niet allemaal vooraf te voorzien zijn. Niet alles kan vóór het aanvraagseizoen worden gerealiseerd en de transformatie zal pas na een aantal jaar echt compleet zijn. Grote eerste stappen worden in december 2024 genomen door de verordening en onderliggende regels aan te passen. De aparte verordening leerlingenvervoer verdwijnt en wordt vervangen door bepalingen over ‘vervoer naar school’ in de verordening sociaal domein. De eigen kracht van ouders en leerling wordt geconcretiseerd in het besluit sociaal domein. Bijzonderheden m.b.t. schoolsoorten, vervoersvormen en meer worden uitgewerkt in nieuwe beleidsregels. Impact / Gevoeligheid Doordat ouders hun kind één dag zelf naar de speciale school brengen, neemt hun informele contact met leerkrachten en begeleiders toe. Doordat ouders en kinderen bij een bushalte op de taxi wachten, zakt de drempel om de bus uit te proberen.

Doordat ouders elkaar daar ontmoeten en sowieso ieder een dag zelf moeten rijden, daalt de drempel om met elkaar het vervoer van meerdere kinderen te regelen. Hoe meer ouders zelf brengen en halen, hoe minder zij en hun kinderen afhankelijk zijn van het taxivervoer en daarmee minder kwetsbaar voor de problemen als gevolg van chauffeurstekorten. Doordat ouders zelf tijd investeren in het brengen en halen, groeit hun belang om met de leerling te oefenen in zelfstandiger reizen. Als ouders hun kind zelf brengen is de reistijd doorgaans korter en de reis minder (over)prikkelend dan in het taxivervoer. Deze transformatie betekent voor ouders een verlies van zekerheden: het taxivervoer speelt vaak een centrale rol in de dagelijkse logistiek, het schept ruimte om andere kinderen zelf naar school te brengen en om beiden fulltime te werken. Ouders zullen soms afspraken over werktijden moeten herzien, zullen niet alle dagen met hun andere kind naar de lokale basisschool kunnen lopen, etc. Dit zal wennen zijn en zal weerstand geven. Ouders kunnen elkaar ook helpen, vooral door te carpoolen naar school. Hoe meer de ouders elkaar ontmoeten op de opstapplaats en het schoolplein, hoe makkelijker deze connectie gelegd wordt. De uitdaging voor de gemeente is om dit te ondersteunen en te bevorderen in samenspraak met scholen.

Personeel Werving van twee consulenten en inrichting van de functie, in samenspraak met de backoffice, vinden sowieso plaats. Op dit moment wordt de omvang in fte’s bepaald. Doel is dat de consulenten in de loop van het najaar kunnen starten. Hiermee wordt geborgd dat 4

iedereen bij de start van het aanvraagseizoen (1 april 2025) op vlieghoogte is. De inzet zal in de eerste jaren mogelijk hoger zijn dan daarna. De twee consulenten gaan, in de minder drukke maanden buiten het aanvraagseizoen, in overleg met beleid inzetten op het versterken van de eigen kracht van specifieke doelgroepen leerlingen en gezinnen. Het stimuleren van zelfstandig(er) reizen is bij uitstek een maatregel die pas goed tot ontwikkeling kan komen als de consulenten in functie zijn en hun eerste aanvraagseizoen hebben meegemaakt. Participatie en communicatie De impact van de maatregelen op ouders die nu een voorziening hebben is aanzienlijk. Het is belangrijk dat ouders hun zienswijze kunnen geven. Ouders willen graag snel duidelijkheid krijgen en hebben tijd nodig om waar nodig hun leven anders in te richten, zodat ze vanaf augustus 2025 klaar zijn voor de nieuwe situatie. Onvermijdelijk is dat ouders pas écht duidelijkheid krijgen als zij vanaf 1 april een nieuwe aanvraag doen en de beschikking ontvangen. Participatie van inwoners wordt gevraagd en georganiseerd met een focus op het onderdeel ‘zelf brengen voorliggend op taxivervoer.’ Met de uitkomsten van deze participatie worden beleidsregels opgesteld die niet het onmogelijke van ouders vragen, maar die hen wel uitdagen om hun kind tenminste één dag per ouder per week te brengen.

Ook vragen we ouders: “Waar ziet u belemmeringen en wat kan ieder doen om die weg te nemen?”. We vragen in een enquête waar de gemeente rekening mee moet houden als we de norm gaan stellen dat ouders zoveel mogelijk hun kind zelf brengen. Er is bewust gekozen om vooral over dit item het gesprek met ouders aan te gaan omdat dit item de grootste impact heeft. Welke belemmeringen zijn er met betrekking tot werk, andere kinderen, handicaps, vervoermiddelen? De uitkomsten worden gepresenteerd aan ouders op twee avonden in oktober. Verkennende gesprekken met lokale scholen in het LEA-overleg (Lokale Educatieve Agenda) en het Directeurenoverleg en met de adviesraad Sociaal Domein (ASD) hebben in het voorjaar plaatsgevonden. De gedachte van eigen kracht en maatwerk wordt ondersteund, mits maatwerk voor kwetsbare leerlingen en gezinnen mogelijk blijft. Scholen én gemeente hechten er waarde aan dat vervoersopties vroeg worden meegewogen wanneer voor een leerling de overstap naar een andere school wordt overwogen. Met het onderwijs wordt in september en oktober overlegd over de beleidsvoornemens op basis van deze verkenning. Het gaat daarbij vooral om de lokale basisscholen, de bezochte scholen voor speciaal onderwijs en het samenwerkingsverband. Scholen worden ook telkens geïnformeerd als ouders een brief krijgen, omdat we weten dat ouders vragen hierover vaak eerst aan school stellen.

De ASD heeft in augustus een adviesvraag ontvangen over concepten voor de verordening en beleidsregels en adviseert hierover in september. In het LEA van 16 september worden deze stukken eveneens besproken (zonder formele adviesvraag en reactie).

5

Financieel

De transformatie leidt naar verwachting tot minder toekenning van taxivervoer en meer vergoeding voor brengen en halen per auto, ov, bakfiets of anders. Naar verwachting zullen ouders met name op woensdag en vrijdag zelf rijden, waardoor op die dagen minder taxivoertuigen nodig zijn. Hoe meer de ouders gaan carpoolen, hoe groter dit effect. Mogelijk is er bij de invoering van opstapplaatsen ook ruimte om touringcars in te zetten, tegen lagere netto kosten. De uitgaven aan taxivervoer in 2023 bedroegen € 1.325.000. Voor 2024 zijn uitgaven van € 1.432.000 begroot. Een netto besparing als gevolg van de transformatie ligt in de lijn van de verwachting, maar vanwege veel onzekerheden kan deze niet vooraf worden gekwantificeerd. Er zijn ook transitiekosten, met name in de uitvoering en in de inzet van zelfredzaamheidstrajecten.

6

Planning De volgende planning werkt toe naar een raadsbesluit op 12 december. Dit geeft ouders de tijd om zich voor te bereiden op opstapplaatsen, zelf rijden, etc. Ook is de periode tot april nodig om werkprocessen in te richten zodat het aanvraagseizoen voor schooljaar 2025-2026 (vanaf 1 april 2025) soepel kan verlopen. Traject 1 ‘Uitgangspunten’

Traject 2 ‘Participatie’

Fase 3 ‘Hamerstuk’

Doel: uitgangspunten, verkenning, 1e concepten

Doel: concrete voornemens delen voor feedback en overleg

Doel: feedback en overleg verwerken, definitief besluit

Juli: ● Verkenning intern concept

Augustus:  Advies gevraagd aan ASD over concepten

Oktober: ● 30 okt: stukken voor PhO klaar

Juli/aug: ● Feedback verwerkt van: ○ Financiën ○ Juridisch ○ Onderwijs ○ Jeugd ○ Uitvoering ○ Leerplicht ○ BZJong ZOOV

September:  Via SWV overleg met bezochte scholen  3 sep Vragen ASD beantwoorden  12 sep Werkgroep ZOOV  Overleg met onderwijs: o.a. LEA 16 september  18 sep: advies ASD ontvangen

November:  4 nov PHO  5 nov Aanschuiven bij ASD nav reactie college op advies ASD  19 nov uiterlijke datum collegebesluit

Starten met uitwerking: - verordening SD - Besluit SD - Gewijz. beleidsregels - Plan van aanpak - Consulentfunctie - Collegevoorstellen Verkenning: ● 3 sep: college ● 4 sep: brief ouders, cc aan scholen ● 5 sep: persbericht ● 19 sep: Raadscie MO

7



Na 18 sep: o Verwerken alle feedback in concepten o Reactie college op advies ASD opstellen

Oktober:  Ouderavonden n.a.v. enquête (medio oktober)  Feedback ouders verwerken  3 okt: stuurgroep ZOOV  Reacties van ASD en ouders en onderwijs verwerken

December: ● Raadscie 2 dec ● Raad 12 dec ● Brief ouders 13 dec Daarna: ● Implementatie ● Voorlichting ● Bijstellen besluit en beleidsregels n.a.v. implementatie