ZLTO en gemeente Oss dd 11 april 2023 over aanbod Osse boeren en houtskoolschets BPLG.PDF

GrM e erutr

ZLT O

Oss

Oss-Den Bosch

Provincie Noord-Brabant, college van GS Postbus 90L5L

5200 MC's-Hertogenbosch ln afschrift aan de gemeenteraad van Oss.

Datum: Ltapril2O23 Betreft: aanbod Osse boeren & houtskoolschets BpLG

Bijlage: BOD Westelijke polder

Geachte gedeputeerden,

Met veel interesse hebben wij kennisgenomen van de door u recent vastgestelde houtskoolschets BPLG Als osse boeren in de westelijke polder - ongeveer 120 ondernemers met hoofdzakelijk

melkvee - en als gemeente Oss zijn wij het afgelopen jaar aan de slag gegaan met het maken van een toekomstplan voor onze polder. Een uniek proces in een goede samenwerking! Het unieke aan dit proces is dat het mede is ontstaan vanuit de mensen

/ ondernemers die in het gebied wonen en werken. Een bottom-up aanpak. En daarom een aanpak met draagvlak, een grote slagingskans en een hoge mate van efficiëntie. We hebben gewerkt langs drie lijnen die ook herkenbaar zijn in uw houtskoolschets. Het gaat om:

(1) een ecologisch duurzame toekomst die (2) economisch volhoudbaar is en (3) die vorm krijgt in maatschappelijke verbondenheid. Deze drie lijnen hebben we uitgewerkt in een actieprogramma, waarbij de boeren

hebben beschreven welke acties zij de komende jaren willen uitvoeren ten behoeve van die ecologisch duurzame en economisch volhoudbare toekomst. Omdat beschikbaarheid van agrarische grond daarin van groot belang is, willen de boeren een grondcollectief vormen, juist om meer gezamenlijk op te kunnen trekken én te kunnen werken aan de doelen.

ZLTO afdeling Oss-Den Bosch

p/a Kromstraat!25,5345 AB Oss zltoossdenbosch@zlto. nl

Gemeente Oss Postbus 5, 5340 BA Oss s.van.den.bergh@oss.nl

Pagina tvan 2

Grnarrrurr

ZLT O

Oss

Oss-Den Bosch

Daarnaast is ook benoemd welke randvoorwaarden er nodig zijn. Hierbij ligt het

zwaartepunt de komende periode met name op experimenteerruimte en daarmee samenhangend - op de faciliteiten om effecten beter te kunnen meten en monitoren, waarbij gestart wordt met het in beeld brengen van de nulsituatie.

Wij lezen in de houtskoolschets voor het BPLG als mogelijk ontwikkelperspectief voor de polders dat deze optimaal geschikt zijn voor de hoogproductieve kringlooplandbouw (ontwikkelperspectief 3c). Dit perspectief sluit goed aan bij ons eigen toekomstperspectief voor onze polder. U geeft aan dat u de (ruimtelijke) uitwerking van dit ontwikkelperspectief nog nader gaat verkennen. Wij bieden hierbij aan dat wij - met onze kennis en ervaring van het afgelopen jaar - u graag helpen bij deze verdere uitwerking. De blauwdruk ligt klaar. Ook om in een latere fase verder uitgerold te worden naar de

oijense Harense polder en de oostelijke polder (Herpen en omgeving). De osse landbouwgronden als primair agrarisch voedselproductiegebied.

wij verzoeken u om uw medewerking aan deze opzet te verrenen.

Hoogachtend

Namens

het bestuur van

Gemeente Oss

ZLTO afdeling Oss-Den Bosch

Gijsbert van Loon Voorzitter

ZLTO afdeling Oss-Den Bosch

Sidney van den Bergh

Wethouder

p/a Kromstraat!25,5345 AB Oss

Gemeente Oss Postbus 5, 5340 BA Oss

zltoossden bosch @zlto. nl

s.va n.den. bergh @oss. nl

Pagina 2van2

…onderweg naar een BOD voor de

Westelijke Polder

Hoe we, nu en in de toekomst, een economisch vitale agrarische sector kunnen behouden die in staat is voldoende voedsel te produceren en de ecologische en ruimtelijke opgaven in te vullen die de maatschappij stelt.

Inleiding De agrarische ondernemers staan voor een grote opgave om te komen tot een sector die ecologisch duurzaam & maatschappelijk verbonden is. Om dit te realiseren is een (nieuw) economisch volhoudbaar businessmodel nodig om ook in de toekomst voldoende voedsel te kunnen blijven produceren. Een groot aantal agrariërs uit de westelijke polder hebben samen met de ZLTO Oss-Den Bosch - en gefaciliteerd door de gemeente Oss - met elkaar besproken hoe de toekomst van het boeren in de westelijke polder er uit zou kunnen zien en wat daarvoor nodig is. Deze gesprekken hebben geleid tot een bod. Dit bod bestaat uit een uitvoeringsagenda met diverse grote en kleinere projecten voor de komende jaren die tezamen leiden tot een verbetering van lucht, water, bodem en biodiversiteit. Om het bod te realiseren, zullen er vanuit de overheid en andere stakeholders een aantal randvoorwaarden moeten worden ingevuld. Zowel het bod als de benodigde randvoorwaarden staan beschreven in dit document.

Agrarische sector in Oss De primaire agrarische sector is een belangrijke sector in Oss. Dit is de sector die ons voedsel produceert. En die voedselproductie is een grote verantwoordelijkheid van en voor zo’n vruchtbare delta waarin wij leven! Door een sterke primaire sector is er in de regio ook een sterke maakindustrie, voederindustrie, vleesindustrie, farmacie, logistieke functie en aanpalende dienstverlening. Bovendien versterkt de primaire sector de onderwijsstructuur in de regio met een agrarische hogeschool en de WUR. Dit heeft een positief effect op onderzoek en innovatie.

In de regio NOB vormt het buitengebied van de gemeente Oss nog één van de weinige plekken waar intensieve voedselproductie in de toekomst mogelijk is, omdat de grond van zeer goede kwaliteit is en er geen Natura2000 gebieden in de nabijheid liggen. De Westelijke polder is door de gemeente Oss dan ook als primair agrarisch productiegebied aangewezen. In deze polder zijn ruim 100 agrarische ondernemers aanwezig met hun bedrijf. Onder hen zijn relatief veel jonge ondernemers die graag door willen boeren.

Als groot grondbezitter hebben de agrariërs de sleutel in handen om de ecologische opgave vorm en inhoud te geven. Ook dragen ze daarmee de zorg voor een kwalitatief goed onderhouden buitengebied. Zonder een economisch volhoudbaar businessmodel, gaat het buitengebied verrommelen en is er een toenemende kans op criminele ondermijning.

Opbouw De opgaven

Het bod

Randvoorwaarden

Ecologisch

Een uitvoeringsagenda

Nodig om tot uitvoering te komen!

Economisch Maatschappelijk

met doorrekening

De opgaven

Ecologisch duurzaam, door: • Terugdringen van emissies (Ammoniak, Methaan, CO2, fijn stof etc.) • Verbeteren waterkwaliteit & waterberging • Verbeteren bodemkwaliteit en biodiversiteit Economisch volhoudbaar, door: • Fysieke & regelruimte om duurzaam te ondernemen • Kosten reduceren • Nieuwe verdienmodellen Maatschappelijk verbonden, door: • Als collectief te opereren om enerzijds het bod te realiseren en anderzijds om in gesprek te blijven met de omgeving

Het bod De opgaven

Uitvoering geven aan: •

Ecologisch: 1. Terugdringen emissies 2. Verbeteren waterkwaliteit en waterberging

•

•

3. Verbeteren bodemkwaliteit en biodiversiteit

Economisch Maatschappelijk

•

Groene energieproductie (= reductie CO2) • Windmolens (groot = DP, klein = eigen bedrijf) • Zon op (stal)daken • Mestvergisting (= ook reductie methaanuitstoot) Vastleggen CO2 • Bij graslandvernieuwing zo veel mogelijk niet kerende grondbewerking toepassen. Ondiep ploegen (eco ploegen). Mestkringloop sluiten (= reductie ammoniak) • Gebruik mineralenconcentraat als (gedeeltelijke) kunstmestvervanger; Mest op maat voor precisiebemesting • Innovatieve stalsystemen of dagelijks mestkelder legen en/of minder eiwitten bijvoeren (zoeken naar optimum) Eiwitkringloop sluiten • Eiwitten van dichterbij halen en/of zelf produceren

Het bod De opgaven

Uitvoering geven aan: •

Ecologisch:

•

1. Terugdringen emissies 2. Verbeteren Waterkwaliteit en waterberging

•

3. Verbeteren bodemkwaliteit en biodiversiteit

• •

Economisch Maatschappelijk

•

Sloten minder schrapen: meer riet t.b.v. natuurlijke waterzuivering Afspoeling en uitspoeling beperken door: • Bloemrijke/kruidenrijke akkerranden • Eigen mest i.p.v. kunstmest • Onderzoeken op welke wijze drijfmest uitgereden kan worden met minder ammoniakuitstoot Meten bij de bron* en vervuiling ook bij de bron aanpakken (= ook meten bij de overstort. Dus voordat het water de polder instroomt) Plas-dras verplaatsen naar de meest logische (= meest natte) plekken in de polder. Eventueel ook buiten de Westelijke polder. Beregenen bij droogte; Als de grond vochtig is heeft deze een beter waterbergend vermogen bij hevige regenval. Door vocht is bovendien meer bodemleven mogelijk Onderzoek naar locaties voor waterbuffering

*: naast water ook uitstoot, bodem, etc.

Het bod De opgaven

Uitvoering geven aan: •

Ecologisch: 1. Terugdringen emissies 2. Verbeteren waterkwaliteit en waterberging 3. Verbeteren bodemkwaliteit en biodiversiteit

Economisch Maatschappelijk

• • • •

•

Laag risico strooiveegsel in het gebied houden om organisch stofgehalte te verhogen Pilot Bokashi uitbreiden naar polderniveau Uitrol Bodem-up project in de polder Fauna schade voorkomen of beheersen. Derhalve meer en beter wildbeheer (ook/juist voor de weidevogels) Kruidenrijke/bloemrijke akkerranden uitbreiden i.c.m. GLBbeleid en opgave 7de nitraatrichtlijn. Door te combineren en concentreren kunnen er enkele robuuste ecologische zones ontstaan (i.p.v. veel, kleinschalig en versnipperd groen). Afspraken maken met TBO’s in het kader van agrarisch natuurbeheer (groen/blauwe diensten); meer gericht op samenwerking. Beter beheer leidt tot meer/betere biodiversiteit.

Het bod De opgaven

Uitvoering geven aan: •

Ecologisch:

•

1. Terugdringen emissies 2. Verbeteren waterkwaliteit en waterberging 3. Verbeteren bodemkwaliteit en biodiversiteit

Economisch Maatschappelijk

• •

Matchen van stoppers en starters/groeiers. Vertrekpunt is gebruik (pacht) en niet per definitie bezit (koop) Kosten reduceren door minder kunstmest & minder krachtvoer in te kopen. Om dit te kunnen doen, is inzet op het sluiten van de mestkringloop en eiwitkringloop van belang (zie ecologisch duurzaam: terugdringen emissies) De (on)mogelijkheden van een grondbank en ruilverkaveling onderzoeken Energie-opwek als nieuw aanvullend verdienmodel dat past bij agrarische bedrijfsvoering

Het bod De opgaven

Uitvoering geven aan: •

Ecologisch: 1. Terugdringen emissies 2. Verbeteren waterkwaliteit en waterberging

•

3. Verbeteren bodemkwaliteit en biodiversiteit

•

Economisch Maatschappelijk

Vormen van een collectief (juridische vorm nog te bepalen) om sturing te geven aan de uitvoering van het bod: • Stuurgroep (bestaande uit een aantal agrariërs, aangevuld met gemeente, waterschap, provincie) • Werkgroepen t.b.v. uitwerken en implementeren van onderdelen uit het bod • Deelnemersbijdrage ondernemers vaststellen In gesprek met andere belanghebbenden / eigenaren in het gebied om diverse belangen waar mogelijk met elkaar te verbinden Transparant naar omgeving (real-time metingen openbaar); Verbinding ontstaat mede door inzicht en begrip.

De randvoorwaarden Dit is nodig: Experimenteerruimte! •

Randvoorwaarden

…om de mestkringloop te kunnen verbeteren:

•

•

Huidige regels zijn erg gericht op het willen voorkomen van mestfraude waardoor bijvoorbeeld het bewerken van (met name koeien)mest tot mineralenconcentraat niet mag/niet rendabel te maken is. Het intrekken van de derogatieregeling heeft tot gevolg dat er meer kunstmest nodig is (ter vervanging van de eigen drijfmest) Huidige mestbeleid richt zich op grondeigendom/pacht. Ruimte nodig voor mogelijkheid voer/mest contracten.

•

…om predatie van weidevogels tegen te gaan (wildbeheer)

•

…om plas-dras & weidevogelgebieden op de juiste/meest logische plek in de polder(s) te positioneren

Experimenteerruimte in de regels Beschikbaarheid agrarische grond Menskracht en financiële middelen

De randvoorwaarden Dit is nodig: Voldoende grond! • Geen concurrerende functies toestaan die normaal agrarisch gebruik verstoren en/of verstorend werken op de grondprijs (m.n. zonneweides buiten bouwblok, natuurcompensatie, functieverandering bij beëindiging bedrijf & plas-dras) •

•

•

Goede/Betere indeling maken van de polder(s) passend bij de grondsoort. Onderzoek hierbij de mogelijkheid om het primair agrarisch productiegebied te vergroten naar “middenpolder”. Andere verdeling voor agrarisch natuurbeheer (groen/blauwe diensten). Houdt dit bijvoorbeeld ook mogelijk in de uiterwaarden (relatie projecten rivierverruiming: niet enkel natuur, maar ook extensieve landbouw) Gebiedsregisseur aanstellen (net zoals bij de ruilverkaveling)

Randvoorwaarden Experimenteerruimte in de regels Beschikbaarheid agrarische grond Menskracht en financiële middelen

De randvoorwaarden Dit is nodig: Middelen! • Menskracht en (inhuur van) kennis om: • Real-time te kunnen gaan meten • De businesscase mestkringloop & eiwitkringloop op te stellen (= samenwerking koeienboeren, varkensboeren, akkerbouwers) • De pilot bokashi op te schalen • De uitrol van het BodemUp-project in de polder vorm te geven • Te ondersteunen bij complexe subsidie-aanvragen • Vergoedingen voor het leveren van: • groen/blauwe diensten • bovenwettelijke milieuprestaties • CO2 vastlegging

Randvoorwaarden Experimenteerruimte in de regels Beschikbaarheid agrarische grond Menskracht en financiële middelen