Visie Landbouw.PDF
Tekst van het document
De toekomst van de landbouw in OSS Welke rol zien wij voor ons als gemeente bij de transitie van de landbouw in Oss ?
19 januari 2021, afdeling Leefomgeving, Wonen en Economie
Voorwoord
Het moet anders Het moet anders binnen de agrarische sector. Daarover bestaat een grote mate van consensus: bij de overheid, maatschappelijk en bij velen binnen de sector. Heel anders ligt dit als het concreet gaat om het hoe, wat en in welk tempo. De discussie daarover is stevig en fel. De beantwoording daarvan op Rijks- en provinciaal niveau is alleen
Geachte gemeenteraad,
maar diffuser geworden en zwaar gepolitiseerd. Dit alles landt dagelijks in de pers wat de onduidelijkheid en polarisatie versterkt. Ondertussen spelen er allerlei vraag-
Hierbij bieden wij u de visie van ons College van B&W aan op de transitie van de land-
stukken en opgaven die om antwoorden vragen en moeten individuele agrariërs zelf
bouw in Oss. Een complex onderwerp dat ook landelijk en provinciaal zeer gevoelig ligt.
telkens bepalen hoe zij daarmee omgaan in hun bedrijven.
Belangrijk onderwerp
Kiezen in dynamische context
Deze visie is al langer aangekondigd: in het Collegeprogramma en in onze reactie op
De landbouw en de omgeving ervan zijn volop in beweging en er is nog veel onduide-
de motie 18-093. We hebben breed input opgehaald in grotere en kleinere ontmoetin-
lijk. Het Rijk heeft haar visie (Kringlooplandbouw) gepresenteerd maar er moeten nog
gen met stakeholders. In dat kader hebben we o.a. op 28 juni 2019 de Veeteelttop Oss
keuzes en maatregelen volgen. Het nieuwe provinciale bestuur heeft aangekondigd
gehouden waarbij ook u als gemeenteraad was uitgenodigd.
met haar visie op de landbouw in Brabant te komen. En de vervolgmaatregelen vanuit
Op 8 oktober hebben wij in de Opiniecommissie van gedachten gewisseld over twee
het klimaatakkoord moeten ook nog worden bepaald. Ook de sector zelf is volop in
samenhangende opinienota’s:
beweging, zoekend naar oplossingen en modellen uitproberend. Daarbij wordt er veel
de visie op de transitie van de landbouw in Oss die zich richt op het toekomstperspec-
discussie gevoerd over de richting en te maken keuzes. Binnen de sector, tussen sector
tief van de agrarische sector
en overheid en met de maatschappij.
ons VAB-beleid dat zich richt op de vraag hoe wij in onze gemeente om willen gaan
Wij kiezen er toch voor u nu deze agrarische visie te presenteren. Juist in deze dyna-
met leegstaande en vrijkomende agrarische bebouwing
mische context hebben we bestuurlijk en ambtelijk het politiek afgestemde kader
Hoewel zij verweven zijn, zien wij deze als onderwerpen van verschillende aard, ook
nodig van waaruit wij aan de verschillende dossiers werken en naar onze stakeholders
vanuit de rol en verantwoordelijkheid van de gemeente. Daarom leggen wij het beleid
duidelijk kunnen zijn over onze rol.
vast in twee verschillende beleidsnota’s. Rol van onze gemeente De ontwikkeling van de agrarische sector is een belangrijk onderwerp voor Oss. Ener-
Tegelijkertijd heeft dat geheel aan onzekerheden ons gesterkt in de overtuiging dat
zijds vanwege onze oorsprong, de opgaven in ons buitengebied, de aard en omvang van
de belangrijkste vraag die wij moeten beantwoorden is welke rol wij als gemeente in
de sector, onze aan de landbouw gerelateerde economie, de agrariërs als grote grondei-
dit complexe veld voor onszelf zien, waarvoor wij wel en niet aan de lat staan en wat
genaren en beheerders van ons buitengebied, de dynamiek in de sector en de verbin-
de beantwoording betekent voor onze benodigde middelen en mankracht. Vanuit het
dingen met andere thema’s die bij ons spelen. Anderzijds door de botsingen met andere
gegeven dat er geen door de Rijks- en provinciale overheid en de sector gedragen stip
belangen, de beladenheid van de relatie met gevoelige zaken als gezondheid, milieuef-
op de horizon is en dat er grote verdeeldheid is over afzonderlijke thema’s.
fecten en overlast en de rol die ons hierin maatschappelijk wordt toegedicht.
Desondanks zullen wij keuzes moeten maken hoe wij daarmee omgaan: vanuit het
2
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
belang van onze samenleving, ons gebied en onze agrarische sector. Springen wij in
Voedselvoorziening
gaten die er zijn of accepteren wij dit als gegeven en beperken wij ons tot waar wij
Laten wij niet vergeten dat we het met dit onderwerp hebben over een van de be-
direct verantwoordelijk voor zijn ? Met als vervolgvraag hoe wij ons instellen op de
langrijkste elementen van ons welzijn : onze voedselvoorziening. Die willen we op ons
voortdurend verschuivende panelen.
grondgebied verantwoord de ruimte geven die past in onze gedachten daarover, voor nu en straks. Wij zien in groeiende mate aandacht voor gezond voedsel van dicht-
Pijnpunten
bij. Ook in nieuwe vormen van landbouw. Tegelijkertijd kijken we vanuit ons Global
Juist de agrarische sector is vertrouwd met onzekerheden en de invloed daarvan op
Goals-inspiratiekader ook breder. “Geen honger meer ” vormde direct na de 2e We-
hun bedrijfsvoering en inkomen. Weersomstandigheden, gezondheid van dieren en
reldoorlog het begin van een wereldwijd succesverhaal van de Nederlands landbouw.
gewassen, bewegingen in de (inter-)nationale afzetmarkten en fluctuerende prijzen
Onze internationale solidariteit vraagt dat we dit blijven uitrollen naar onze medebe-
e.a. spelen een grote rol. Daar staan grote financiële risico’s tegenover vanuit de nood-
woners elders. Ook vanuit onze gemeente waar zoveel goede voorwaarden aanwezig
zakelijke investeringen. Met een forse werklast en 24-uurs verantwoordelijkheid voor
zijn om dat volgens moderne maatstaven te doen.
dier en gewas. Volgens normale economische wetten zou zich dat inkomentechnisch
Uiteraard moet dat alles op een verantwoorde wijze geschieden. Dat wil zeggen bin-
moeten vertalen. Uit landelijk onderzoek blijkt dat lang niet altijd het geval te zijn.
nen het kader van de drie duurzaamheids-P’s : People, Planet, Profit. En recht doend
Des te belangrijker is het dat de agrarische ondernemers kunnen bouwen op voldoen-
aan drie FP’s : faire producten, fair geproduceerd en tegen een faire prijs. Daarvoor
de stabiliteit van overheidsinterventie. Alleen dan kunnen lange termijn-investerin-
willen wij ons vanuit Oss hard maken. Vanuit een constructieve dialoog met de sector
gen verantwoord worden gedaan. Maar juist hier ligt een van de zwaarste pijnpun-
en de vele andere stakeholders binnen onze gemeente en daarbuiten.
ten van de sector. Groen doen kan niet worden gevraagd als de beloning rood staan betekent. Ook wij als gemeente zullen hier rekening mee moeten houden in de regelgeving en aanpak waarvoor wij aan de lat staan.
Namens het College van B&W,
Een ander pijnpunt is dat de dialoog die er zou moeten zijn, verstoord wordt door
mr J. van der Schoot
emoties die de feiten wegdrukken. Wat door tegenstanders kan worden vertaald in
wethouder Buitengebied,
framing die hen te pas komt. Daarvan zien we voorbeelden te over. Onder andere ook
Duurzaamheid c.a.
in de beeldvorming van de moderne, intensieve vorm van landbouw. Het beeld dat dit automatisch haaks zou staan op verduurzaming en gezondheid klopt feitelijk niet. Ook een intensief bedrijf kan voldoen aan de voorwaarden van kringlooplandbouw. En schaalvergroting kan juist een strategie zijn om daar te komen. Deze constateringen hebben we vertaald naar onze aanpak. Om zorgvuldig onze afwegingen te kunnen maken, hebben we eerst gedegen de feiten in kaart gebracht o.m. hoe de specifieke Osse agrarische sector eruit ziet, welke belangen spelen en hoe de perspectieven op ons grondgebied zijn. Daarvoor hebben wij ons laten bijstaan door externe deskundigen.
3
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
Samenvatting Onze ambitie
Onze uitgangspunten
Wij streven naar een sterke, toekomstbestendige agrarische sector in Oss. Op basis
Voor de realisatie van onze aanpak hanteren we de volgende uitgangspunten:
van een economisch volhoudbaar model dat ecologisch verantwoord is en voldoende
•
De agrarische keten is voor Oss een belangrijke sociaal-economische sector;
politiek- maatschappelijk draagvlak heeft. Binnen die context ondersteunen wij de
•
Wij gaan vanuit economisch perspectief met de agrarische sector om zoals met
transitie van de landbouw in onze gemeente en regio.
onze andere belangrijke economische sectoren maar met bijzondere aandacht voor de relatie met andere grote opgaven;
Context
•
Bijzondere aandacht vraagt het belang en de invloed die de landbouw als be-
De landbouwsector heeft de naoorlogse opdracht gerealiseerd: nooit meer honger in
heerder van een groot deel van ons buitengebied heeft bij en op onze klimaat- en
Nederland. En meer dan dat. We zijn wereldwijd toonaangevend in kwaliteit en effici-
natuuropgaven;
ency van voedselproductie. Desondanks roept een aantal aspecten, met name van de
•
intensieve dierhouderij, groeiende weerstand op. Onder andere omdat de wijze van
Wij richten ons primair op het toekomstperspectief van een gezonde, volhoudbare sector vanuit het perspectief van kringlooplandbouw;
voedselproductie indringende effecten heeft op natuur, milieu en leefomgeving.
•
De agrarische sector bevindt zich in een ingrijpende en complexe transitie die tot veel
De transitie en het verloop daarvan is primair aan de sector zelf, met een richtinggevende rol van de rijks- en provinciale overheid;
hectiek leidt en waarbij partijen scherp tegenover elkaar staan. Overheden en sector
•
zijn op zoek naar een nieuwe, toekomstgerichte balans van het economisch perspec-
Onderdeel van onze ambitie is dat wij innovatie stimuleren en faciliteren en dat wij koppelkansen zoeken;
tief, de ecologische footprint en de maatschappelijke acceptatie. Dat vraagt een ingrij-
•
pende transitie. Het moet anders binnen de agrarische sector. Daarover bestaat een
Nationale en provinciale regelgeving is voor ons een gegeven dat wij vertalen naar onze eigen rol;.
grote mate van consensus. Maar niet over het hoe, wat en in welk tempo.
•
In onze eigen maatregelen gaan wij zoveel mogelijk uit van controleerbare doelvoorschriften in plaats van middelvoorschriften.
•
Stoppende agrariërs begeleiden wij met de ons ter beschikking staande ruimtelijke en sociale instrumenten;
•
De transitie van de agrarische sector is onderdeel van onze visie op ons toekomstbestendig, vitaal buitengebied waarin we waarin we deelgebieden functioneel onderscheiden.
4
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
Rol van de gemeente
Thema’s
Net zoals voor andere beleidsvelden hanteren we onderstaand schema ter bepaling
Binnen de transitie van de landbouw spelen allerlei thema’s met specifieke accenten
van onze rollen. Hierop richten wij onze organisatie in.
binnen onze gemeente. We benoemen in deze visie de thema’s die het meest relevant zijn met de uitgangspunten die we hanteren. Zoals klimaat, mest, agrarisch ondernemerschap en grondgebruik. In een op te richten buitengebied-tafel bespreken we met de sector en de omgeving de ontwikkelingen met betrekking tot deze thema’s. Met onze stakeholders formuleren we een gezamenlijke uitvoeringsagenda.
Onze basisrol in de transitie is het adequaat uitvoeren van onze wettelijke rol (rol 1 en 2). We voeren regelgeving van hogere overheden uit, zorgen voor het proces van vergunningverlening, toezicht en handhaving en bewaken de algemene belangen en die van de omgeving. Daarnaast zijn wij een van de partijen in een brede groep stakeholders die belangen hebben bij de toekomstgerichte ontwikkeling van de agrarische sector (rol 3 en 4). Daarin doen wij mee vanuit de specifieke positie van onze gemeente. Vanuit onze visie stimuleren en faciliteren wij gewenste ontwikkelingen en proberen wij relevante partijen daarop te verbinden. Hierbij hoort ook het verbinden van opgaven en het zoeken van koppelkansen. Daartoe onderhouden wij intensieve contacten met de lokale agrarische sector, met hogere overheden en de andere van belang zijnde stakeholders.
5
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
Inhoudsopgave Samenvatting
4
1.
Inleiding
7
1.1 1.2 1.3 1.4
Waarom dit sectorale beleid? Proces dat we doorlopen hebben Context Osse situatie
8 8 8 9
2.
Richtinggevend kader
11
2.1 2.2
Ambitie Onze uitgangspunten
12 12
3.
Onze rol als gemeente Oss
15
3.1 3.2 3.3 3.4
Hoe zien wij onze rol Overleg met de sector en andere stakeholders Agrarisch loket Vertaling naar de aanbevelingen van Pouderoyen
16 17 18 19
4.
Thema’s die in onze gemeente spelen
20
4.1 4.2
Thema’s Global goals
21 25
5.
Organisatie
27
5.1 5.2
Menskracht Financiële middelen
28 29
6.
Uitvoeringsprogramma
30
Bijlagen
32
Bijlage 8 Bijlage 9
32 33
Schema uit rapport kansrijke maatregelen landbouwbeleid Samenvatting hoofdstuk c4
6
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
1. Inleiding
7
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
1.1
Waarom dit sectorale beleid?
•
en het beleid voor Vrijkomende Agrarische Bedrijven en Bedrijfsbebouwing (VAB)
De agrarische sector bevindt zich in een ingrijpende en complexe ‘transitie’ (zie paragraaf
dat zich richt op de vraag hoe wij in onze gemeente om willen gaan met leeg-
1.3) die tot veel hectiek leidt en waarbij partijen scherp tegenover elkaar staan. De media
staande en vrijkomende agrarische bebouwing.
berichten er bijna dagelijks over. Des te noodzakelijker is het dat wij een helder en door de gemeenteraad gedragen afwegingskader hebben voor allerlei zaken die op ons afkomen.
Hoewel zij verweven zijn, zien wij dit als onderwerpen van verschillende aard, ook vanuit de
Dat geeft richting aan onze eigen bestuurlijke en ambtelijke inzet. En dat helpt om de
rol en verantwoordelijkheid van de gemeente. Weliswaar is het VAB-beleid een specifiek the-
verwachtingen van de sector, de stakeholders en de buitenwacht goed te managen.
ma binnen de agrarische sector, maar tegelijkertijd vertoont dat gelijkenis met andere vormen van bedrijfsleegstand. Daarom leggen wij het beleid vast in twee verschillende nota’s.
1.2
Proces dat we doorlopen hebben
Om te kunnen beoordelen wat we wel en wat we niet kunnen en/of willen doen, is
Uitkomst van de opiniecommissie
het nodig dat we goed in beeld hebben en begrijpen hoe de agrarische sector in Oss
Tijdens de bespreking met de opiniecommissie bleek dat de analyse van de agrarische
eruit ziet en wat haar beweegt. Binnen de context van wat er op nationaal en provin-
sector in Oss die met behulp van deskundigen is gemaakt, door de fracties werd her-
ciaal niveau en binnen de sector speelt. Met behulp van twee externe deskundigen,
kend. De inzet voor een gezond toekomstperspectief voor de agrarische sector in Oss
te weten Pouderoyen Compagnons en Schuttelaar & Partners, hebben we dat in beeld
werd breed gedragen. Over de invulling daarvan verschillen de accenten. Ingegaan
gebracht. In bijlage 1 is het advies van Pouderoyen opgenomen voor de gemeentelijke
werd onder meer op verduurzaming, zorgvuldig grondgebruik ook in relatie tot de
rol (‘agrarische visie Oss, opiniestuk 26 februari 2020), in bijlage 2 het ‘achtergrond-
Gebiedsvisie Vitaal Buitengebied, koppelkansen en de consequenties van stoppende
document’ met daarin de informatie. Daarnaast en op basis daarvan hebben we met
boeren. Voor het overige werden de aangedragen thema’s herkend.
andere deskundigen en met stakeholders van binnen en buiten de sector gesproken.
Het richtinggevend kader waarop het beleid is gebaseerd, gaf weinig aanleiding tot discussie. Naar aanleiding van de voorgestelde rol van de gemeente werd bepleit om
In allerlei vormen is intensief overlegd met de sector en met stakeholders. Tijdens
deze meer actief op te pakken. Daarbij werd de suggestie gedaan voor een soortgelijke
het symposium “Veeteelt Top in Oss” op 5 juni 2019 hebben wij met een breed gezel-
aanpak als voor het centrum met het Centrummanagement Ondernemers CMO.
schap van stakeholders, waaronder agrariërs en gemeenteraadsleden, van gedachten
Het besprokene in de opiniecommissie is verwerkt in deze beleidsnota.
gewisseld over de toekomst van onze veehouderij. In de Podiumbijeenkomst van 21 november 2019 hebben wij de bevindingen van onze analyse gedeeld met de politiek
1.3
Context
en de deelnemers. ZLTO Oss-Den Bosch heeft in overleg met ons haar eigen visie gepre-
De landbouwsector heeft de naoorlogse opdracht gerealiseerd: nooit meer honger in
senteerd, inclusief hoe zij aankijkt tegen de rol van de gemeente. Deze is opgenomen
Nederland. En meer dan dat. We zijn wereldwijd toonaangevend in kwaliteit en efficien-
in bijlage 3. Op 2 december 2019 hebben wij tijdens een bijeenkomst met omgevings-
cy van voedselproductie. We produceren veel voedsel op een klein oppervlak, niet alleen
partijen gesproken. Een overzicht van de reacties van de stakeholders is opgenomen in
voor onszelf maar ook voor het buitenland. De professionaliteit van bedrijfsvoering is
de adviesnotitie van Pouderoyen.
hoog. We kennen strakke gezondheidsnormen. We zien toe op dierenwelzijn. De verduurzaming loopt. En de kosten van voedsel zijn laag in vergelijking met het buitenland.
Na uitstel vanwege de coronacrisis hebben we op 8 oktober 2020 in de Opiniecommissie van gedachten gewisseld over twee samenhangende Opinienota’s:
Desondanks roept een aantal aspecten, met name van de intensieve dierhouderij,
•
de visie op de transitie van de landbouw in Oss die zich richt op het toekomstper-
groeiende weerstand op. Onder andere omdat de wijze van voedselproductie indrin-
spectief van de agrarische sector;
gende effecten heeft op natuur, milieu en leefomgeving. De sector deelt niet altijd de
8
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
feitelijke onderbouwing, voelt zich onheus bejegend en stelt dat het economische mo-
zondheidsonderzoeken (VGO 1 + 2) en de RIVM doet onderzoek naar de relatie tussen
del dat wordt gehanteerd een noodzakelijk gevolg is van een verdienmodel dat geen
luchtkwaliteit in onze regio en Corona-effecten. Regionaal overleg loopt over lastige
andere keuzes laat. Er moet een nieuwe en toekomstbestendige verbinding komen
onderwerpen waaronder de vraag hoe en waar mestverwerking mogelijk moet zijn. En
met de maatschappelijke uitdagingen en opgaven van deze tijd. Overheden en sector
zo zijn er nog allerlei andere discussies die spelen. En ondertussen staat menige agra-
zijn in de landbouw op zoek naar een toekomstgerichte balans van het economisch
riër voor bepalende keuzes voor zijn bedrijfsvoering en/of zijn toekomstperspectief.
perspectief, de ecologische footprint en de maatschappelijke acceptatie. Dat vraagt een ingrijpende transitie.
Het streven naar een economisch volhoudbaar landbouwmodel dat ecologisch verantwoord is en zich verzekerd weet van voldoende politiek-maatschappelijk draagvlak,
Rijksbeleid
wordt breed gedeeld. Maar het gaat om de uitvoering waarin dit streven tot uiting
Met haar visie “Landbouw, natuur en voedsel : Waardevol en Verbonden. Nederland als
komt. In hoe we omgaan met concrete vraagstukken die op ons afkomen. In duurzaam-
koploper in Kringlooplandbouw” zette onze regering in september 2018 een nieuwe
heidsterminologie uitgedrukt is de gezamenlijke uitdaging voor alle partijen binnen de
toon voor de ontwikkeling van de landbouw in ons land. Die klonk en klinkt veelbelo-
sector en de overheden om gezamenlijk vanuit ieders eigen rol en verantwoordelijkheid
vend. Dit moest het vertrekpunt zijn van een breed gedragen landbouwakkoord. Zoals
te zorgen voor faire producten, die op een faire manier worden geproduceerd en tegen
de recente aanvaringen tussen (delen van) de sector en overheden illustreren, zijn we
een faire prijs worden afgenomen. Maar de beleving van wat fair is, houdt een waarde-
nog ver van een inhoudelijk breed gedragen aanpak. Daarmee is kringlooplandbouw
oordeel in. En is dus individueel gekleurd. Dat roept veel discussie op.
nog steeds vooral een perspectiefschets. Op onderdelen werkt het Rijk aan uitvoering en voorbereiding daarvan. Denk aan het Klimaatakkoord, de stikstofaanpak, contouren van
Kijkend naar de actualiteit is niet te zeggen hoe deze context zich in de komende
een mestbeleid en recent voorstellen over verdienmodellen voor de landbouw.
periode gaat ontwikkelen. Dat onderstreept dat deze transitie een zoektocht is waarin veel nog onzeker is en we telkens voor verrassingen komen te staan. Dat vraagt boven
Provinciaal beleid
alles een goed begrip van elkaar en dus met elkaar in gesprek blijven. En om te kun-
Ook in onze provincie roept de landbouwtransitie scherpe politiek-maatschappelijke
nen meebewegen op de dynamiek vraagt dit flexibiliteit in handelingsperspectief.
meningsverschillen op. Het heeft eind 2019 zelfs geleid tot het aftreden van het Colle-
Tegelijkertijd vraagt dat om helderheid over koers en kaders. Zodat partijen weten wat
ge van Gedeputeerde Staten. Het provinciale bestuur dat in mei 2020 is geïnstalleerd
ze aan elkaar hebben en wat ze van elkaar mogen verwachten.
werkt aan haar visie op de landbouw in Brabant. Het is de bedoeling dat dit in het voorjaar van 2021 wordt gepresenteerd. In het coalitieakkoord wordt gesproken over
1.4
een meer evenwichtige balans tussen economische, ecologische en maatschappelijke
Onderzoek Pouderoyen
waarden, kringlooplandbouw, sturing op randvoorwaarden (emissies, CO2, diervrien-
Voor het beeld van de landbouw in Oss verwijzen wij naar het onderzoek van Pouderoy-
delijk) met daarbij ondernemersvrijheid voorop.
en zoals verwoord in de bijlage 1 en 2. Met enkele citaten geven we een nadere typering:
Andere factoren
•
Daarnaast is er veel meer onzeker. Wat de EU wil, mede in relatie tot de Greendeal. Na-
Osse situatie
“De veehouderij is dominant aanwezig in het buitengebied van Oss, met de melkveehouderij als de grootste sector.
tionaal het hoofdstuk Landbouw en Landgebruik uit het Klimaatakkoord als uitkomst
•
De regioscan “Oss in beeld 2020” van de Rabobank zegt hierover: “De agrarische
van de betreffende stakeholders-tafel, dat zeer ambitieus is en vraagt om concrete
sector in Oss combineert het intensieve karakter van de landbouw in Noord-Brabant
aanpak. Hoe het met de stikstofproblematiek verder gaat. Er lopen diverse nadere ge-
met het groene uiterlijk van de veeteeltgebieden elders in het land. Slechts 20 pro-
9
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
cent van de landbouwbedrijven in Oss houdt fokdieren, terwijl 90 procent van de
•
•
“Toch staat ook de Osse landbouw grote veranderingen te wachten. Hierbij kan ge-
agrarische bedrijven groenvoedergewassen verbouwt. Groenvoer is goed voor bijna
dacht worden aan emissie reducerende maatregelen, energietransitie gerelateerde ver-
90 procent van het agrarische areaal in Oss.”
anderingen en bewegingen richting de kringlooplandbouw. Echter, tot op heden richt
“Voor de veehouderij in de gemeente Oss lijkt de urgentie ‘om te bewegen’ minder
slechts een beperkt deel van de sector zich op innovaties gericht op deze transities.”
aanwezig, vanwege de afwezigheid van grote lokale milieuknelpunten, een groot
• •
•
•
areaal landbouwgrond, minder menging van veehouderij en wonen en aanwezig-
Akker- en tuinbouwbedrijven
heid van draagvlak voor de agrarische sector bij de inwoners van Oss.”
Het beeld van de Osse landbouw is vooral dat van dierhouderijen. Oss telt inmiddels
“Behoud van de goede positie van de (melk)veehouderij in Oss is echter geen vanzelf-
echter ook ruim 40 akker- en tuinbouwbedrijven waarvan enkele grootschalige. We
sprekendheid.”
constateren dat deze tak van de landbouw in grondbezit sterk groeit. Deze is sterk in
“De verwachting is dat op korte termijn een groot deel van met name de intensieve
ontwikkeling en wordt vanuit de gedachte van kringlooplandbouw steeds belangrij-
veehouderijen nog steeds zal kiezen voor een gangbaar bedrijfsontwikkelingsplan
ker: als producent van plantaardig voedsel en als schakel in de keten.
gericht op schaalvergroting, efficiëntie en kostprijsbeheersing, omdat de investering
Daarmee vraagt deze tak meer aandacht dan voorheen, mede vanwege de specifie-
in emissiearme stalsystemen ook terugverdiend moet worden. “
ke gevolgen voor natuur, milieu en leefomgeving. De Rabobank constateert in de
“Veehouders gaan de komende jaren kiezen tussen innoveren of stoppen. Het aan-
regioscan 2020 verdere uitbreiding in de toekomst: “Om de milieubelasting door de
tal veehouders in Oss zal fors afnemen ( zie ook www.connectingagriandfood.nl/nl/
agrarische sector terug te dringen, ligt op langere termijn de overgang naar een ander
nieuws/actueel/nieuw-brabants-beleid-vertraagt-stoppen-met-een-jaar/1326).
agrarisch bedrijfstype voor de hand, zoals vollegronds tuinbouw”. Consequentie hiervan
“De blijvende veehouderijen worden groter (met één of meerdere locaties) en zullen
is o.m. zwaardere concurrentie om de beschikbare grond. Zowel veehouderijen als de
kiezen voor produceren voor de wereldmarkt, specialiseren, verbreden of omscha-
akker- en tuinbouw hebben een groeiende behoefte aan grond.
kelen. Bedrijven zullen de uitbreidingsmogelijkheden op de eigen locatie benutten, Aantal en aard van de bedrijven
maar ook perspectiefvolle vrijkomende locaties aankopen als ‘satellietlocatie’. •
Situatie per mrt '20
“ Gezien de goede positie van de landbouw in Oss zal dit ook veehouders van buiten de gemeente Oss kunnen gaan aantrekken.”
•
veehouderijen
“Het aandeel VAB-locaties en verzoeken tot herbestemming zal de komende jaren dan ook naar verwachting sterk toenemen.”
•
“Naast de voorlopers en stoppers zal een deel van de veehouders zo lang mogelijk willen afwachten, omdat ze niet weten welke kant het landbouwbeleid opgaat, toekomstperspectief en erkenning missen en/of omdat ze financiële en sociaal/economische problemen ondervinden. Deze groep is vaak onzichtbaar voor de overheid en ook erfbetreders hebben weinig focus op deze bedrijven.”
•
melkvee vleeskalveren varkens pluimvee geiten schapen paarden gemengd&overig totaal veehouderijen
155 20 65 10 10 5 35 35 335
“Tot slot speelt het ontbreken van bedrijfsopvolgers een rol voor de toekomst van de agrarische sector in Oss. “
10
tuin- en akkerbouw
50
gestopt maar nog vergunning of bestemming
50
Totaal
435
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
2. Richtinggevend kader
11
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
In het zoeken naar onze opstelling jegens de agrarische sector helpt het als we een
Daarbij realiseren wij ons dat juist de agrarische sector sterk verweven is met andere
gemeenschappelijk referentiekader hebben van waaruit we de diverse op ons afko-
grote opgaven zoals klimaat, biodiversiteit en landgebruik. Wat met name het gevolg
mende vraagstukken benaderen.
is van het grondbezit, de ligging en de verwevenheid met natuurlijke kringlopen.
2.1
•
Ambitie
Bijzondere aandacht vraagt het belang en de invloed die de landbouw als beheerder van een groot deel van ons buitengebied heeft bij en op onze klimaat- en natuuropgaven.
Wij streven naar een sterke, toekomstbestendige agrarische sector in Oss. Op basis van een economisch volhoudbaar model dat ecologisch verantwoord is en
Een groot deel van ons buitengebied is in bezit van onze landbouwbedrijven. Daarmee
voldoende politiek- maatschappelijk draagvlak heeft. Binnen die context onder-
hebben zij een grote invloed op onze klimaatopgaven en de inrichting en kwaliteit
steunen wij de transitie van de landbouw in onze gemeente en regio.
van landschap en de natuur. Niet voor niets is Landbouw en Landgebruik één van de vijf sectoren uit het klimaatakkoord. De wijze van bedrijfsvoering raakt de kwaliteit
2.2
Onze uitgangspunten
van lucht, bodem en water en ons landschap en de natuur. De rol van de landbouw in
Voor de realisatie van onze ambitie hanteren we de volgende uitgangspunten:
het beheer van het buitengebied is een thema dat door de klimaateffecten groeiende aandacht heeft gekregen bij overheden en de sector zelf.
•
De agrarische keten is voor Oss een belangrijke sociaal-economische sector •
Oss is van oudsher sterk verweven met de agrarische sector. Dat is al op allerlei plaatsen
Wij richten ons primair op het toekomstperspectief van een gezonde, volhoudbare sector vanuit het perspectief van kringlooplandbouw
treffend beschreven. De reizende expositie vanuit het Stadsarchief “Van boer tot voer” bracht dat sprekend tot uitdrukking. Met de achtereenvolgende herindelingen is Oss
De transitie van de landbouw gaat gepaard met een forse afname van bestaande
ook qua omvang een grote agrarische gemeente geworden met veel veehouderijen. Wij
bedrijven. We zien dat daardoor ook in regionaal verband veel aandacht uitgaat naar
staan midden in de agrofoodsector met onze vele, grote en veelal moderne agrarische
stoppende bedrijven en hoe daar mee om te gaan.
bedrijven. En met onze Osse industrie van productverwerkers en toeleveranciers. Onder
Des te belangrijker is het om te bepalen waar onze focus moet liggen. Voor ons is dat
andere margarine en worst maar ook de anticonceptie-pil en alternatieve vleesproduc-
het toekomstperspectief van een sterke, economisch volhoudbare, ecologisch verant-
ten zijn hierin geworteld. Zie voor meer gedetailleerde informatie de onderzoeken van
woorde sector die voldoende politiek-maatschappelijk draagvlak heeft. Daarop willen
Pouderoyen. De ambitie om een vooraanstaande rol te spelen in de agrobusiness is nog
wij ons primair richten. Dat varieert van het mogelijk maken van ruimtelijk perspec-
steeds groot. De actieve participatie in Agrifood Capital markeert dit.
tief tot het bevorderen van een goed ondernemersklimaat. Binnen het kader van onze verantwoordelijkheid voor het algemeen belang van onze inwoners en ons grondge-
•
Wij gaan vanuit economisch perspectief met de agrarische sector om zoals met
bied. Onderdeel daarvan is ook het bewaken van de bescherming van gezondheid,
onze andere belangrijke economische sectoren, maar met bijzondere aandacht
milieu en overlast voor zover wij het bevoegd gezag zijn.
voor de relatie met andere grote opgaven. •
Het bedrijfsleven is belangrijk voor Oss: van ZZP’ers, het MKB tot de groot-industrie. Wij ken-
De transitie en het verloop daarvan is primair aan de sector zelf, met een richtinggevende rol van de rijks- en provinciale overheid
nen allerlei economische sectoren van uiteenlopende aard. Die proberen we allen vanuit het gemeentelijk belang op een goede manier te bedienen. Sommige daarvan zijn belangrijker
De rijksoverheid heeft met Kringlooplandbouw de richting aangegeven waarin zij
voor ons dan andere. Wij behandelen de agrarische sector vanuit economisch perspectief
stuurt. Daarbij heeft de Minister aangegeven dat zij dit stap voor stap wil invullen.
zoals onze andere belangrijke sectoren als life sciences, logistiek, maakindustrie en bouw.
12
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
De provincie Noord Brabant heeft tot nu toe ingezet op een Uitvoeringsagenda geba-
Er lopen diverse initiatieven waaraan wij meewerken zoals een agrarische energieco-
seerd op de zogenaamde “agrarische rotonde”. Kern daarvan is dat de provincie met
öperatie, een zonnepanelenexperiment voor meervoudig agrarisch gebruik, een pilot
haar partners via een pakket aan maatregelen de sector wil stimuleren om op een
van mestverwerking tot energie, eiwitonderzoek, een bokashi pilot, Herenboeren. Ook
verantwoorde manier één van de vier oriëntatie-afslagen te nemen: wereldmarkt,
nemen we deel aan een studie van de WUR die de invloed van ruimtelijk beleid op
EU-kwaliteitsmarkt, nichemarkt of stoppen.
landbouw onderzoekt en doen we mee aan de regiodeal vanuit NoordOost Brabant.
De sector werkt in allerlei verbanden aan dit vraagstuk. Via de algemene organisaties
De aard van de agrarische sector en de ligging van agrarische bedrijven in onze ge-
zoals LTO/ ZLTO, de productsector gerichte-organisaties en via gerichte programma’s
meente bieden volop koppelkansen die interessante perspectieven kunnen bieden
zoals Vitale Varkenshouderij, onderzoek “Veehouderij en Klimaat”, de Duurzame Zui-
voor onze agrariërs, zowel voor degenen die hun bedrijf willen doorontwikkelen als
velketen, het Deltaplan Biodiversiteit.
voor degenen die stoppen. Te denken valt aan combinaties met opgaven zoals energieopwekking (energyfarming); natuurontwikkeling en –beheer; klimaatadaptatie. Dit
De transitie in de landbouw kan alleen slagen als dit ketengericht wordt opgepakt:
is ook in ons belang als gemeente. Wij blijven dan ook actief hiernaar zoeken en dit
agrariërs, toeleveranciers, verwerkers en afnemers. Visies en belangen lopen echter
stimuleren en faciliteren.
niet van nature parallel. Dit vraagt een andere aanpak dan lang het geval was. Het •
besef van de noodzaak tot samenwerking en de bereidheid daaraan inhoud te geven,
Nationale en provinciale regelgeving is voor ons een gegeven dat wij vertalen naar onze eigen rol
groeit. De rijksoverheid stimuleert dit proces.
Nationaal en provinciaal wordt gestuurd op de gewenste richting van de transitie van Als gemeente hebben wij te maken met al deze bewegingen en de daaruit voortko-
de agrarische sector. Kijkend naar de actuele situatie zien we dat beide overheden
mende ontwikkelingen. Net zoals met onze individuele agrariërs die voor hun bedrijf
zoekende zijn. Politiek is er grote verdeeldheid.
vaak hun eigen specifieke opstelling kiezen, ook richting ons als gemeente. Hoe wij daarmee omgaan schetsen wij verderop in deze nota. Daarbij waken wij ervoor om als
Hogere regelgeving kadert onze gemeentelijke vrijheid van beleid en handelen in en
het ware op de stoel te gaan zitten van de sector en/of haar ondernemers.
legt ons een uitvoeringsbevoegdheid op. Daaraan zijn wij gehouden. Als wij vinden dat onze visie in hogere regelgeving zou moeten landen of als wij een
•
Onderdeel van onze ambitie is dat wij innovatie stimuleren en faciliteren en dat
andere mening zijn toegedaan over voorgenomen maatregelen, kaarten wij dat tijdig
wij koppelkansen zoeken
aan. Datzelfde geldt als regelingen in de praktijk niet blijken te werken, anders uit-
De transitie van de landbouw vraagt innovatie. In onze focus op het toekomstper-
pakken dan bedoeld of onwerkbaar zijn. Daarvoor benutten wij ons netwerk en onze
spectief van de agrarische sector past dat wij ruimte bieden voor innovatie gericht op
samenwerkingsverbanden zoals AgrifoodCapital, de Kopgroep Transitie Landbouw van
kringlooplandbouw en aan ondernemers met visie en durf om nieuwe ideeën te ont-
de regio NOB en de ODBN.
wikkelen. Daarvoor werken we onder meer samen binnen AgriFood Capital en de regio
Als dat in uitzonderingssituaties is geboden, schromen wij niet om ons weloverwogen
Noord Oost Brabant. Waar nodig overleggen wij met de provincie en andere stakehol-
strak op te stellen zoals met betrekking tot de mestfabriek of om aanvullende regels te
ders en brengen wij partijen samen.
stellen voor gezondheidsrisico’s zoals bij geitenhouderijen.
Deze gemeentelijke ondersteuning kan ook bestaan uit het bieden van experimenteerruimte voor proefprojecten. Zo kan bijvoorbeeld (tijdelijk) worden afgeweken van beperkende regels.
13
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
•
In onze eigen maatregelen gaan wij zoveel mogelijk uit van controleerbare doel-
daarvoor aan degenen die behoefte tonen aan een dergelijk gesprek. Gelet op ons be-
voorschriften in plaats van middelvoorschriften
lang vinden wij ons als gemeente niet de aangewezen partner om een dergelijke alge-
We zien een wirwar van regelgeving gericht op de agrarische sector. Met veel middel-
mene gespreksronde te initiëren. Dat vinden wij niet onze taak en heeft als risico dat
voorschriften waarin een specifieke techniek of maatregel staat voorgeschreven. Dat
wij verwachtingen wekken die we niet of onvoldoende kunnen of willen waarmaken.
leidt tot ‘regelstapeling’. In de uitvoerbaarheid leidt dit nogal eens tot problemen voor •
zowel de betrokken agrariërs als voor ons toezicht daarop.
De transitie van de agrarische sector is onderdeel van onze visie op ons toekomst-
Het is in de context van de transitie van groot belang om heldere perspectieven te
bestendig, vitaal buitengebied waarin we waarin we deelgebieden functioneel
ontwikkelen en daarbinnen ruimte te bieden. Wij proberen in onze eigen regelgeving
onderscheiden
meer uit te gaan van doelvoorschriften waarin het te bereiken resultaat de norm is.
In ons buitengebied landen drie grote transities : klimaat (water, bodem, luchtkwali-
Degene die de activiteit uitvoert, bepaalt dan zelf met welke techniek of maatregel. Met
teit en natuur/biodiversiteit), energie en landbouw. Tegelijkertijd staan we voor op-
de sector willen we onze bestaande regelgeving hierop monitoren en zo nodig aanpas-
gaven en hebben we ambities die ook het buitengebied sterk raken: o.a. leefbaarheid,
sen. Daarvoor is wel nodig dat hogere overheden hiervoor de ruimte geven. Los daarvan
natuur, wonen, recreatie en toerisme, andere bedrijvigheid en behoud van erfgoed. Er
geldt dat wij als gemeente wegwijzer zijn in de regelgeving en meedenken in oplossin-
moeten nieuwe verbindingen worden gelegd. Ook tussen steden en dorpen met een
gen voor ondernemers die in de knel komen of hulp nodig hebben bij de transitie.
vitaal en aantrekkelijk platteland om in samenspel met elkaar ruimte te vinden voor oplossingen van de grote opgaven van deze tijd.
•
Stoppende agrariërs begeleiden wij met de ons ter beschikking staande ruimtelij-
Actuele vraagstukken maken het urgent om te bepalen hoe wij willen dat ons buiten-
ke en sociale instrumenten
gebied zich ontwikkelt, zoals de waterveiligheidsmaatregelen van het project Mean-
Uiteraard gaan wij zorgvuldig om met de belangen van stoppende agrariërs. Dat bete-
derende Maas, de keuzes waarvoor we staan met betrekking energieopwekking mede
kent dat wij op een adequate wijze uitvoering moeten geven aan de rol die wij daarin
in het kader van de Regionale Energie Strategie en de inzet voor klimaatadaptatie en
hebben. Deels wordt die bepaald door hogere regelgeving en stimulerende maatrege-
natuurontwikkeling.
len. Maar dit vraagt ook het meewerken aan herbestemming van gesaneerde bedrijven, passend binnen het recente Bestemmingsplan Buitengebied of het nog vast te
De agrarische sector neemt hierbij een bijzondere plaats in. Agrariërs zijn eigenaar
stellen VAB-beleid.
en pachter van het overgrote deel van ons buitengebied. Zij beheren natuur en
Tenzij er redenen zijn voor uitzondering handelen wij op dezelfde wijze als voor ande-
naast hun eigen bedrijfsontwikkeling hebben zij plannen voor grootschalige opwek-
re economische sectoren en ondernemers, zoals bijvoorbeeld de detailhandel. Toezien
king van energie.
op gemaakte afspraken, onze taak met betrekking tot ruimtelijke aspecten en het sociale vangnet, zijn in beginsel niet anders. Vrijkomende agrarische bebouwing is
Bepaald zal moeten worden hoe wij de verschillende belangen in relatie tot elkaar
door de aard en omvang een thema dat afzonderlijk bespreking behoeft. Zie daarvoor
bundelen in een samenhangende ontwikkelingsvisie op ons buitengebied. Dit doen
de nota Beleid voor Vrijkomende Agrarische Bedrijven en Bedrijfsbebouwing.
we met de Gebiedsvisie Vitaal Buitengebied waaraan we werken, als onderdeel van onze Omgevingsvisie. Daarin gaan we uit van het onderscheiden van primair agra-
Vanuit dit uitgangspunt zien wij dan ook geen reden om, zoals een aantal andere
risch gebied en overig agrarisch gebied om daaraan aldus een andere hiërarchie van
gemeenten in onze regio, actief “keukentafelgesprekken” aan te gaan met al onze
belangenafweging te koppelen.
individuele agrariërs om over hun toekomstplannen te praten. Wij laten het initiatief
14
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
3. Onze rol als gemeente Oss
15
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
3.1
Hoe zien wij onze rol
Onze basisrol in de transitie is het adequaat uitvoeren van onze wettelijke rol (rol 1
Als gemeente beschikken we over ruimtelijke en vergunningtechnische instrumenten
en 2). Onderdeel daarvan is de toekomstgerichte verdeling van de ruimtelijke ontwik-
om richting te geven aan wenselijk geachte ontwikkelingen. Recent hebben we na
kelingsmogelijkheden voor de landbouw en de andere functies. Dat doen we in onze
lange en intensieve discussies, juist ook over agrarische belangen, ons nieuwe Be-
Gebiedsvisie Vitaal Buitengebied die moet landen in de Omgevingsvisie en het Om-
stemmingsplan Buitengebied vastgesteld. En in ons milieubeleid zijn nieuwe rijks- en
gevingsplan. We voeren regelgeving van hogere overheden uit, zorgen voor het proces
provinciale eisen geland.
van vergunningverlening, toezicht en handhaving en bewaken de algemene belangen en die van de omgeving.
Wij zijn betrokken in allerlei overlegstructuren. Met de transitie rond de landbouw is de afgelopen jaren het beroep dat op ons wordt gedaan sterk toegenomen. Des te
Daarnaast zijn wij een van de partijen in een brede groep stakeholders die belangen
belangrijker is het dat we rollen kiezen die passen bij ons belang en bij onze invloeds-
hebben bij de toekomstgerichte ontwikkeling van de agrarische sector (rol 3 en 4).
sfeer. En dat wij geen verkeerde verwachtingen wekken bij onze stakeholders en onze
Daarin doen wij mee vanuit de specifieke positie van onze gemeente. Vanuit onze visie
samenleving.
stimuleren en faciliteren wij gewenste ontwikkelingen en proberen wij relevante partijen daarop te verbinden. Hierbij hoort ook het verbinden van opgaven en het zoeken
We hanteren daarvoor onderstaand schema als basis voor onze rollen. Dat doen we
van koppelkansen.
ook voor andere beleidsvelden. In bijlage 8 is een schema opgenomen uit een rapport van het PBL (2020) over kansrijke maatregelen voor landbouw en voedselbeleid in relatie tot ontwikkeling van de samenleving.
16
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
3.2
In onderstaand schema hebben we onze rollen concreet samengevat:
AgrifoodCapital en Regio NO Brabant
Bevoegd gezag Rol gemeente Rijk
Wij zijn een grote en actieve partner in de regionale samenwerkingsverbanden Agri-
•
uitvoerder van regelgeving
•
gezamenlijke (mn regionale) lobby naar Rijk voor beleid en
foodCapital en Regio NO Brabant, die zich onder meer richten op de agrarische sector. Zo maken wij deel uit van de Kopgroep Transitie Veehouderij. Die inbreng is zowel
uitvoering Provincie Regio
Lokaal
bestuurlijk als ambtelijk.
•
uitvoerder van regelgeving
•
gezamenlijke en individuele lobby voor beleid en uitvoering
•
Samen aan het stuur staan in:
•
-
AgriFoodCapital
-
Regio NOB, mn kopgroep landbouw
De Kopgroep Transitie Veehouderij heeft een eigen programmaplan. Doelstelling van de Kopgroep is: ‘Op weg naar een toekomstbestendige voedselproductie die bijdraagt aan een goed woon-, werk- en leefklimaat in het buitengebied (en daarbij streven naar een emissievrije veehouderij)’. Deze ambitie richt zich enerzijds op het toekomstbe-
Bewaken Osse belangen
1. Evenwichtige verde-
•
Gebiedsvisie buitengebied
ling van ruimte en
•
Zuinig op goede grond voor voed-
grond
stendig produceren van voedsel en anderzijds op de verbinding met andere ontwikkelingen en opgaven waarvoor de regio staat. Belangrijke onderdelen van het jaarlijkse werkplan zijn innovatie (aanhaking aan de agroproeftuin de Peel bijvoorbeeld),
selproductie •
uitwisseling en vermeerdering van kennis en ervaring, zoeken naar koppelkansen en
Slim combineren van opgaven en
gezamenlijke lobby.
oplossingen •
Ruimte bieden voor toekomstge-
ZLTO voor algemene belangenbehartiging
richt ondernemen 2. Adequate uitvoering
•
Bestemmingsplannen
van onze wettelijke
•
Vergunningen
rol
•
Toezicht & handhaving
•
Sociale voorzieningen
•
Veiligheid
•
Gezondheid
•
Overlast situaties
•
Innovatie ruimte geven en onder-
3. Knelpunten managen 4. Faciliteren van win-
Overleg met de sector en andere stakeholders
win situaties
Passend bij deze rolopvatting is dat we ons overleg met de agrarische sector goed inrichten. De ZLTO met haar lokale afdeling Oss Den Bosch is voor ons een belangrijke partner. ZLTO behartigt de belangen van de breed geschakeerde achterban: van “uitbreiders” tot “stoppers” en van alle agrarische takken. We merken echter ook dat er steeds minder sprake is van één achterban met een homogene boodschap en opgave. Visies, belangen en inzichten van de deelsectoren en ketens worden ook voor ons belangrijker. Daarom intensiveren we onze contacten met andere organisaties en met de grote ketenpartners.
steunen •
Sectortafels en collectieve initiatieven
Koppelkansen vanuit andere opga-
Ook in onze gemeente willen we de verschillende belangen en daaruit voorkomende
ven met landbouw stimuleren
behoefte aan gericht overleg beter tot hun recht laten komen. Daarmee spelen we in op wat de deelsectoren van ons vragen en op onze eigen behoefte als gemeente. De keuze voor een van de vier afslagen uit de Provinciale rotonde (oriëntatie op de wereldmarkt of op EU kwaliteitsmarkt of op een nichemarkt of op stoppen) bepaalt de inzet van betrokkenen. Zo hebben stoppende agrariërs andere vragen dan de agrariërs die doorgaan.
17
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
En bij degenen die zich op een niche richten of nevenactiviteiten willen opzetten, leven
Brede overlegtafel
andere onderwerpen dan bij degenen die grootschalig willen uitbreiden.
Er zijn nog vele andere stakeholders in het buitengebied die te maken hebben met de
Ook per bedrijfscategorie zijn de onderwerpen op belangrijke onderwerpen verschil-
transitie van de landbouw. Zoals onder meer de natuur- en milieuorganisaties, onze
lend: grondoppervlak en - kwaliteit voor rundveebedrijven in de polder is een geheel
dorpen en belangengroeperingen van allerlei deelbelangen. Ook met hen hebben wij
ander thema dan de overlastproblematiek van varkensbedrijven dichtbij bewoning.
contact.
En de maatschappelijke beleving van het gezondheidsrisico van geitenhouderijen is anders dan die van de akker- en tuinbouw.
Juist bij een transitie zoals die in de landbouw is het in-gesprek-zijn met elkaar van groot belang. De behoefte aan een overlegtafel horen wij van verschillende kanten.
Dat vraagt dat we de contacten met en binnen deelsectoren intensiveren. Dat geldt
Daartoe zullen wij het initiatief nemen. De Gebiedsvisie Vitaal Buitengebied is een
ook voor de grote ketenpartijen zoals de voerfabrieken, vleesverwerkers, mestver-
goed startpunt daarvoor.
werkers, stalinrichters en financiers die grote invloed hebben op het verloop van de transitie. Zij zijn ook in Oss sterk vertegenwoordigd.
3.3 Agrarisch loket
We richten ons ook op nieuwe collectieve initiatieven: een model dat binnen de agra-
De afgelopen twee jaar hebben we gewerkt met een ‘agrarisch loket’ vanuit de afde-
rische sector van oudsher en nog steeds grote invloed heeft. Het innovatienetwerk
ling Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH), waar agrariërs terecht kunnen voor
Midden IN Delfland (MIND), een samenwerkingsverband rond Rotterdam, Delft en
informatie. Vanuit dit loket is ook informatie gegeven zoals over de saneringsregelin-
Den Haag gericht op kringlooplandbouw is zo’n voorbeeld. Of de Vereniging Noardly-
gen. Naast de gebruikelijke vragen rondom vergunningverlening zijn er echter nau-
ke Fryske Walden, van boeren en particulieren gezamenlijk gericht op beheer van het
welijks vragen binnengekomen. Terwijl we weten dat er volop vragen leven. Het blijkt
gebied vanuit het perspectief van gebiedsgerichte vitale landbouw. En dichter bij huis:
dat agrariërs vaak pas naar ons toekomen als ze hun vraag verregaand hebben uitge-
de melkveehouders verenigd in Windcollectief Oss-Den Bosch. Ook voor dergelijke
werkt tot plannen. Het is om allerlei redenen wenselijk dat wij daarin eerder worden
initiatieven zijn we als gemeente gesprekspartner.
betrokken. Daarop gaan wij vanuit het agrarisch loket gerichter inspelen.
Een andere specifieke groep waar we ons nadrukkelijker op willen richten zijn de jon-
Tegelijkertijd constateren we dat er zoveel speelt op verschillende beleidsterreinen
gere boeren. Daarvoor stemmen we af met de Osse tak van de NAJK, het Nederlands
dat het nodig is om de benodigde kennis te vergroten en beter te verankeren en om
Agrarisch Jongeren Kontakt.
achter de voordeur de verschillende vakdisciplines intenser met elkaar te verbinden.
We nemen als gemeente, samen met andere organisaties, het initiatief om deze secto-
Dat vraagt personele aanpassingen, zowel kwantitatief als kwalitatief.
rale / collectieve gesprekken te gaan voeren.
18
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
3.4
Vertaling naar de aanbevelingen van Pouderoyen
Voorstel Pouderoyen
Ons voorstel
Adviesbureau Pouderoyen heeft in haar rapport drie ambitieniveaus geformuleerd
Uitbreiden capaciteit agrarisch loket
Andere invulling, organisatie en aanpak.
waaruit wij kunnen kiezen:
Gebiedsmanager aanstellen
Inmiddels is een Omgevingsmanager Buitengebied aangesteld.
Innovatieve en duurzame initiatieven ondersteunen
Dit doen we al door diverse innovaties te faciliteren en door het bieden van experimenteerruimte
Ambitieniveau
Omschrijving
1. Implementeren Toetsende rol
De markt bepaalt en hogere overheden (EU, rijk, provincie) stellen de kaders. De gemeente speelt in op de vragen van de ondernemers, weegt belangen af en verleent toestemming voor plannen die passen binnen de kaders en lokale afwegingen.
2. Implementeren en uitdragen Ondersteunende rol
Actieve benadering van afwachtende We willen actiever vanuit ons agrarisch loket opeondernemers reren. Maar zien geen reden om al onze agrariërs via keukentafelgesprekken te gaan benaderen.
Gemeente omarmt (delen van) de gewenste transitie en ondersteunt ondernemers die stappen zetten in de gewenste richting. Inzet van netwerk, tijd en aandacht. Andere stakeholders aanspreken en bij elkaar brengen. Investeringen uitlokken en ook zelf budget inzetten.
3. Implementeren, uitdragen en initiëren De gemeente vertaalt de gewenste tranSturende rol sities in eigen instrumenten: beleid, regels, mogelijk financieel, inzet gemeentelijke gronden en participatie. Aan de hand van voorbeeldprojecten beweging op gang brengen. Pouderoyen adviseert ons voor de korte termijn ambitieniveau 2 in te vullen en op wat langere termijn, voor specifieke opgaven, naar ambitieniveau 3 door te schakelen. Wij willen, zoals hiervoor geschetst, de beweging maken om op onderdelen naar niveau 2 en 3 te gaan. Vooral als netwerkende overheid en in beperkte mate als participerende
Jonge ondernemers en bedrijfsopvolgers extra ondersteunen
De groep jonge ondernemers / bedrijfsopvolgers zien wij als een specifieke stakeholder met wie wij contact hebben. Vanuit het loket zullen wij desgewenst ondersteuning geven binnen het raam van onze rol en expertise.
Duidelijkheid voor stoppende ondernemers
In de visie VAB’s doen we voorstellen voor de ruimtelijke mogelijkheden. De sociale ondersteuning is belegd bij onze reguliere afdelingen.
Gebiedsgerichte benadering onder andere voor VABs en energievraagstukken
Gewerkt wordt aan de Gebiedsvisie Vitaal Buitengebied.
Bevorderen van sloop of gewenst hergebruik
In het VAB-beleids gaan we daarop in.
Juiste randvoorwaarden scheppen (van middel- naar doelvoorschriften)
Dit is onderdeel van ons algemene beleid.
Gerichte aanpak van lokale knelpunten
Dit is maatwerk en loopt al.
Ontwikkeling natuurbeheer en natuurontwikkeling door agrariërs
In Oss kennen we al vele voorbeelden van o.a. natuurinclusieve landbouw, bloemrijke akkerranden; begrazing door o.a. brandrode runderen en taurossen; individuele initiatieven.
Crossovers verder helpen
Wij faciliteren koppelkansen zoals nevenactiviteiten, Meanderende Maas, energie-opwekking en zoeken naar nieuwe koppelkansen.
overheid. Als wij onze rolopvatting naar de voorstellen vertalen die in het rapport van Pouderoyen zijn opgenomen, dan komen we tot het volgende overzicht:
19
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
4. Thema’s die in onze gemeente spelen
20
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
Binnen de transitie van de landbouw spelen allerlei thema’s met specifieke accenten
Beschikbaarheid van voldoende goede landbouwgrond en zorgvuldig daarmee om-
binnen onze gemeente. We benoemen de thema’s die het meest relevant zijn. Met de
gaan, passen bij onze ambitie met betrekking tot de agrarische sector. Tegelijkertijd
uitgangspunten die we hanteren.
hebben we grond nodig voor onze andere opgaven zoals voor natuurontwikkeling, waterveiligheid, energie, wonen en infrastructuur. Uiteraard zoeken we daarbij naar
4.1 •
Thema’s
slimme combinaties. In de Gebiedsvisie Vitaal Buitengebied wordt bepaald waar en
Agrarisch ondernemerschap
hoe wij de hiërarchie van belangen zien. Dit is onderdeel van de totale Omgevingsvisie
Wij ondersteunen vanuit economisch perspectief een sterke toekomstbestendige sector.
voor onze gemeente.
Dat staat in onze ambitie. Daarnaast vormen de agrarische ondernemers het grootste deel van de bewoners van ons buitengebied. Ze zijn in sociaal-maatschappelijk opzicht
•
Kringlooplandbouw
een belangrijke factor als het gaat over de leefbaarheid van ons buitengebied.
Kringlooplandbouw is het nationale ontwikkelperspectief. Aan de invulling wordt gewerkt. Wij volgen de ontwikkelingen op Rijks- en provinciaal niveau op de voet. Wij
Het ministerie van LNV heeft recent de “Agrarische Ondernemerschapsagenda” opge-
nemen dit perspectief als uitgangspunt en werken uit hoe we de mate van verduurza-
steld. Hierin staat beschreven hoe het ministerie ondernemerschap stimuleert, gekop-
ming een rol kunnen geven in de ontwikkelmogelijkheden die wij bieden.
peld aan het principe van kringlooplandbouw. Dan gaat het over het versterken van de positie van de boer in de keten en het stimuleren van bedrijfsmodellen zoals korte
•
Goede woon- en leefomgeving
voedselketens en multifunctionele landbouw. Instrumenten die worden ingezet zijn
Als gemeente moeten we erop toezien hoe de verschillende functies binnen de gel-
onder andere een stimuleringsfonds, gerichte inzet van Europese landbouwsubsidies
dende regels zich met elkaar verdragen. In gevallen waar dat spanning oproept, moe-
en een kennisplatform.
ten wij daarover uitsluitsel geven. Vaak gaat dat over milieu en/of over gezondheid.
Wij gaan met de sector in Oss bespreken welke kansen dit biedt en wat wij daaraan
Zie daarvoor die thema’s.
kunnen bijdragen. Het uitgangspunt van de minister in deze agenda sluit aan bij het uitgangspunt van deze nota: ‘ondernemers moeten zelf in staat worden gesteld duur-
•
Gezond voedsel van dichtbij
zame verdienmodellen te ontwikkelen. Hierbij moeten ze ondersteund worden door
We zien groeiende belangstelling bij aanbieders en consumenten voor gezond voedsel
de keten, de consumenten en de overheid’.
van herkenbare afkomst dat dichtbij is geproduceerd. We zien allerlei individuele en gezamenlijke initiatieven ontstaan. Daarvoor willen we ruimte bieden.
•
Grondgebruik
De transities in het buitengebied in combinatie met de opgaven die spelen, versterken
•
VAB-problematiek
de vele en vaak botsende claims op het grondgebruik. Om de juiste afwegingen te
Dit is onderwerp van het VAB-beleid. Zie de nota Beleid voor Vrijkomende Agrarische
kunnen maken, is het voor agrariërs belangrijk dat bekend is wat de ruimtelijke ont-
Bedrijven en Bedrijfsbebouwing.
wikkelmogelijkheden zijn. Voor de invulling van kringlooplandbouw op lokaal niveau is behoud van voldoende landbouwgrond nodig. Dit botst met andere functies zoals bijvoorbeeld energieopwekking door zonnevelden en aanleg van nieuwe natuur. Ook de behoefte aan woningen vraagt om ruimte in het buitengebied om stad en kernen te kunnen uitbreiden.
21
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
•
Vergunningen
In Nederland hebben we in het Klimaatakkoord van 2019 uitgewerkt hoe we dat gaan
Door een aantal veehouderijen wordt de vergunning niet benut of deze voldoet niet
realiseren. In eerste instantie gericht op 2030 als tussenstap. Centraal doel is om dan
aan de huidige landelijke emissie-eisen. Daar komt nog bij dat een groot deel van de
de uitstoot van broeikasgassen in Nederland met 49 %, recent verscherpt naar 55 %, te
veehouderijen die wel aan de landelijke eisen voldoet, tussen nu en 2024 aan nieuwe
hebben teruggebracht ten opzichte van 1990.
eisen moet voldoen. De gemeente, bijgestaan door de Omgevingsdienst, staat aan de
Om tot een zo breed maatschappelijk gedragen akkoord te komen, dat de actieve
lat om hierop toezicht uit te oefenen. We willen voorkomen dat er meer situaties ont-
steun heeft van zoveel mogelijk bijdragende partijen, hebben meer dan 100 partijen
staan waarbij het feitelijk gebruik niet meer past bij de bestemming. We gaan daarom
gewerkt aan een samenhangend pakket van maatregelen. Dat hebben zij gedaan via
actiever hierover het gesprek aan met de betreffende agrariërs wat kan leiden tot het
5 sectortafels : Gebouwde omgeving; Industrie; Mobiliteit; Elektriciteit; Landbouw
intrekken van dergelijke vergunningen. Dat vraagt maatwerk. Ook dat brengen we
en Landgebruik (Hoofdstuk C4). De overheid gaat sturen op de realisatie hiervan. Dit
onder bij het agrarisch loket.
wordt jaarlijks gemonitord.
•
Landbouw en Landgebruik (Hoofdstuk C4)
Gezondheid
De agrarische sector wordt regelmatig genoemd in relatie tot gezondheidsrisico’s. De
In hoofdstuk C4 is uitgewerkt welke maatregelen zijn afgesproken voor de Landbouw.
beleving daarvan kan anders zijn dan de feiten rechtvaardigen. Onderzoek moet daar-
Hierin wordt niet specifiek gesproken over de rol van gemeenten. Wel was de VNG als
voor uitkomst bieden. Gezondheid is voor ons een cruciaal onderwerp. Zeker met de
vertegenwoordiging van gemeenten partij aan de sectortafel. Zoals de eerste ervarin-
littekens van de Q koorts-uitbraak van jaren geleden. Ook de actuele coronacrisis zet
gen hebben duidelijk gemaakt, zullen gemeenten nadrukkelijk een directe of indirecte
dit onderwerp weer vol in de schijnwerpers.
rol hebben in de uitvoering van het maatregelenpakket, zoals bv de regeling Warme
Er lopen diverse nadere gezondheidsonderzoeken. Ons beleid is dat wij hogere regel-
Sanering Varkenshouderij en geconfronteerd worden met de consequenties zoals van
geving volgen maar zo nodig verder gaan als daar aanleiding toe is. Een voorbeeld
de stikstofmaatregelen. Omdat het Klimaatakkoord ingrijpende gevolgen zal hebben
daarvan is onze beperking op de uitbreiding van het aantal geiten binnen bestaande
voor de landbouw, ook in Oss, hebben we in bijlage 9 een korte samenvatting opgeno-
bebouwing in aanvulling op het provinciale moratorium. Deze preventieve maatrege-
men van hoofdstuk C4, dat over de landbouw gaat.
len gelden zolang het nadere onderzoek nog geen definitief uitsluitsel heeft gegeven •
over de veronderstelde gezondheidsrisico’s.
Emissie van broeikasgassen
Terugdringen van broeikasgassen is een ingrijpend thema voor de agrarische sector. In het rapport ‘GGD-richtlijn medische milieukunde veehouderij en gezondheid’ van
Dat gaat verder dan CO2. Juist de veeteeltsector heeft ook een opgave met betrekking
het RIVM uit 2020, gebaseerd op de in de afgelopen jaren uitgevoerde onderzoeken,
tot de uitstoot van methaan.
worden richtlijnen gegeven voor advisering van de GGD bij dit onderwerp. Onze lijn is
Het Klimaatakkoord constateert (p 117) dat de land- en tuinbouwsector sinds 1990 al
dat indien deze situaties zich voordoen we de GGD om advies vragen.
een forse inspanning heeft geleverd om de emissies van broeikasgassen te laten dalen met ongeveer 17% . Maar afgesproken is dat de ondertekenaars de al ingeslagen weg
•
Klimaatakkoord
naar forse emissiereductie versneld voortzetten. Of en in hoeverre wij als gemeente
In het Klimaatakkoord van Parijs van 2015 is wereldwijd afgesproken dat de opwar-
worden geacht hierin een rol te gaan spelen, is nog niet duidelijk.
ming van de aarde wordt beperkt tot minder dan twee graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Het streven is om de opwarming beperkt te houden tot anderhalve graad.
22
De toekomst van de LANDBOUW in OSS
•
Schone Lucht Akkoord
De provincie Noord Brabant heeft op 27 november jl. een gewijzigde Interim Verorde-
In het hiervoor genoemde rapport ‘GGD-richtlijn medische milieukunde veehouderij
ning Ruimte vastgesteld. Daarin is vastgelegd dat stallen per 1 januari 2024 aan stren-
en gezondheid’ van het RIVM uit 2020 wordt ook een richtlijn gegeven voor emissies:
gere eisen moeten voldoen voor hun emissies in plaats van 1 oktober 2022. Doel hiervan
‘Streef ernaar om de uitstoot van geur, stof, endotoxinen en ammoniak van veehou-
is met name de stikstofuitstoot te beperken. Als gevolg van deze regelgeving zullen vele
derijen te verminderen’. Uitstoot van ammoniak en het vrijkomen van fijnstof bepalen
agrariërs in Oss hun stallen moeten aanpassen. Dat geldt met name voor melkveehou-
mede de luchtkwaliteit. Ook de landbouw draagt hieraan bij. Landelijk en regionaal
ders. Naar verwachting zal dit tot nieuwe afwegingen voor hun toekomstperspectief
worden acties vanuit de diverse sectoren uitgezet waaronder de landbouw.
leiden. Verwacht wordt dat een aantal ondernemers zal besluiten te stoppen.
Vanuit Oss hebben wij het initiatief genomen om gezamenlijk als regio NO Brabant dit •
onder te brengen in de aanpak van het landelijk actieprogramma Schone Lucht Akkoord.
Mestverwerking
Oss’ beleid •
Toezicht en handhaving op milieu wet- en regelgeving
Zoals bekend volgen we hiervoor al jaren een eigen lijn die uitvoerig is besproken in