Document · PDF

Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie

Gemeenteraad 27 juni 2024, gemeente OssBij agendapunt: B Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie 2024-20288.723 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie 2024-2028

Inhoudsopgave Inhoud

3. Als gemeente orde op zaken

Inleiding

Met en voor inwoners en bedrijven - Buurtgerichte actie

- Initiatieven inwoners faciliteren

- Ontwikkelen en toepassen Osse maatlat

4. Monitoring en onderzoek

- hitte: de nadelige gevolgen voor inwoners

bedrijven vragen om maatwerk

- Klimaatrobuuste polders: hoe werkt

organiseren van acties en samenkomsten

- Monitoring richting 2030-2050

2. Focusgebieden - Knelpunten

- WRP uitvoeren en versnelde

aanpak hemelwater knelpunten

10 11

- Hitte ‘hotspots’ aanpakken

- Dijkverbeteringen faciliteren

- Verdroging van Herperduin tegengaan

- Netwerken

bebouwd gebied

- Groenblauw werkplan voor het - Stad-land overgangen (‘rand’)

- Natuurverbindingen in buitengebied

- Duurzaam en klimaatadaptief groenbeheer 19

- Communicatiecampagne en het

- IUP-projecten als klimaatadaptieve kans

door middel van kleinschalige subsidie.

- Grotere initiatieven van inwoners en

22 23

- Grondwater in kaart brengen met grondwatermeetnet

klimaatverandering door in de polder?

5. Implementatie

- Planning

- Financiën

- Bemensing

Bijlage 1: projectenlijst Bijlage 2: Koppelkansenkaart Bijlage 3: Duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) Bijlage 4: longlist

25 27

28 36 37 40

Woord vooraf

Onze bebouwde gebieden zijn veel te versteend waardoor er hoge temperaturen ontstaan die niet alleen

ongemak voor mens en dier veroorzaken, maar die ook een bedreiging vormen voor onze gezondheid. Vooral voor baby’s en ouderen brengt hittestress een hoog

gezondheidsrisico met zich mee. Met dit uitvoerings-

programma willen we aanpassingen in gang zetten die

ons beter bestand maken tegen extreem natte en droge periodes.

Dit uitvoeringsprogramma gaat ook verbetering geven In goede samenwerking tussen inwoners, organisaties en ambtenaren uit onze gemeente is er hard gewerkt

aan de inhoud van dit uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie. Een mooi proces dat tot het resultaat heeft geleid dat ik u hierbij aanbied.

Langdurige natte en droge periodes vragen ons om op een andere manier om te gaan met water en bodem.

Op sommige momenten hebben we ervoor te zorgen

dat wateroverlast niet leidt tot grote problemen voor

mens, dier en natuur. Terwijl we op andere momenten

door hitte en droogte te maken krijgen met watertekort met als gevolg dat drinkwatervoorzieningen, natuur en landbouw gevaar lopen.

aan biodiversiteit. Een goede biodiversiteit zorgt voor betere bodem- en waterkwaliteit, een betere leef-

omgeving voor planten en dieren en een schonere lucht. We gaan met uitvoering aan de slag om een gemeente

te worden en te blijven die bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering. Op naar een gemeente met

minder wateroverlast, minder schade voor natuur en

landbouw en een veel prettiger leefomgeving om in te

wonen, werken en recreëren. En een gemeente met een robuust en gezond ecosysteem voor mensen, dieren en

planten. Een gemeente waar het goed wonen en ondernemen is, voor ons en nog meer voor onze toekomstige generaties.

wethouder Dolf Warris

Inleiding Eén van de grote opgaven in het Osse coalitieakkoord 2022-2026 ‘Samen duurzaam vooruit’ is dat we goed voorbereid willen zijn op de negatieve effecten van klimaatverandering. In het coalitieakkoord is afgesproken dat we uiterlijk 2023 een plan vaststellen

waarin we de koers naar een klimaatrobuust Oss in

2050 uiteenzetten. Dat hebben we in september 2023

gedaan met de Koersnota Klimaatadaptatie. Er is ook geld gereserveerd in de reserve Klimaatadaptatie om

echt met de opgave aan de slag te gaan. Als volgende

stap is dit ‘Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie’

opgesteld. In dit programma nemen we de projecten en activiteiten op die de komende paar jaar nodig zijn om op koers te blijven voor onze doelen in 2030 en 2050.

Proces van participatie en prioritering

Samen kunnen we meer dan alleen. Daarom hebben we meerdere externe partijen uitgenodigd om mee te

niet mochten ontbreken. Deze stemmen hebben we

verdichten, verstedelijken. Vooral in de ‘spoorzone’: van

Klimaatadaptatie hebben gehangen aan zaken als

om het stedelijk gebied voor al die bewoners een mooie,

gescoord. Deze scores en de scores die we binnen team

Amsteleind tot Schadewijk. Hier ligt een grote opgave

‘uitvoerbaarheid’, ‘financiële haalbaarheid’, ‘urgentie’

veilige en gezonde omgeving te houden. Eenzelfde

en ‘integraliteit’ hebben vervolgens de uiteindelijke

opgave ligt in de grotere stadjes en kernen, hoewel het

totstandkoming en prioritering van de verschillende

daar vaak nog iets minder druk is dan in het stedelijk

projecten bepaald van dit uitvoeringsprogramma.

gebied in Oss. Binnen de bebouwde kom hebben we

De volgende partijen waren aanwezig bij de

de meeste invloed als gemeente. We richten zelf de

bijeenkomsten: ZLTO, IVN, Stadse Boeren, Stichting

openbare ruimte in, en beheren deze. En bij ruimtelijke

Landschapsbeheer Oss, Centrummanagement Oss,

ontwikkeling, zoals het bouwen van woningen, mogen

woningcorporaties Mooiland en BrabantWonen,

wij kaders stellen over waar een ontwikkeling aan

Dorpsraad Berghem, Provincie Noord-Brabant,

moet voldoen. Het zwaartepunt van het uitvoerings-

Waterschap Aa en Maas, ambtenaren van verschillende

programma ligt daarom in het stedelijk gebied.

programma’s en afdelingen van de gemeente Oss.

Niet alle behoefte aan groen, recreatie en rust vind je in

Het zwaartepunt van de opgave: stad - rand - land

de stad of de grotere kernen. Veel mensen gaan graag

We hebben veel te doen en beperkte mensen en middelen om acties uit te voeren. Daarom gaan we vooral daar

aan de slag, waar de risico’s vanuit klimaatverandering

én onze invloed als gemeente het grootst zijn.

denken over de invulling van dit uitvoeringsprogramma.

In de stad wonen de meeste mensen dicht bij elkaar.

gebrainstormd en nagedacht over welke projecten er

bovengronds wordt elk stukje plein en straat voor allerlei

Tijdens drie stakeholderbijeenkomsten is er gezamenlijk kunnen worden opgenomen én welke rol de gemeente heeft bij de uitvoering van de verschillende projecten.

Tijdens de laatste bijeenkomst konden de externe partijen stemmen uitbrengen op de projecten die volgens hen 1

De ondergrond ligt vol met kabels en leidingen. Ook

functies gebruikt. De bodem is grotendeels afgedekt

en er is beperkt ruimte voor groen en voor water om de bodem in te zakken. Daar komen ook nog eens nieuwe bewoners bij: we willen het bestaand stedelijk gebied

ook vanaf het stedelijk gebied het buitengebied in. De

‘rand’ van het bebouwd gebied naar het buitengebied

is daarom ook van groot belang voor ons als gemeente. Bovendien liggen hier kansen: waar geen ruimte voor is in het stedelijk gebied, past aan de rand misschien wel. Dat zie je bijvoorbeeld bij bedrijventerreinen en sportvelden, maar dat kan ook gelden voor natuur-

en recreatiegebieden of een gebied dat gebruikt kan worden als waterberging bij een extreme bui.

In de rand van het stedelijk gebied naar het buitengebied hebben we als gemeente wel wat minder invloed. De gronden zijn vaak niet van ons, hoewel er bij ontwikkelingen soms wel mogelijkheden zijn.

Gebaseerd op de stresstesten uit bijlage 1 van de Koersnota Klimaatadaptatie (2023).

En dan het grote buitengebied zelf, het ‘land’. De bodem

De acties die nodig zijn om aan onze doelstellingen te

plek om te vertoeven. Met schaduwplekken tijdens hete

vlaktewater en plek voor de grotere natuurgebieden

thema’s tegelijk. Daarom kiezen we voor een andere

daarnaast niet alleen bij aan een betere gezondheid,

is hier bijna helemaal onbedekt, je ziet veel meer opperen verbindingen daartussen. Het land wordt intensief

gebruikt om in ons voedsel te voorzien. Brabant Water

voldoen werken erg vaak aan meerdere van deze drie indeling in dit uitvoeringsprogramma.

wint hoogwaardig drinkwater uit het diepe grondwater.

Voor dit uitvoeringsprogramma verdelen we de projecten

vestingstadjes. Verspreid over het buitengebied liggen ver-

De Maas meandert langs het buitengebied en langs

schillende kleine dorpen, waar het groen nooit ver weg

daarom niet over de thema’s, maar als volgt:

is en de klimaatadaptieve opgave daarom een stuk kleiner.

bedrijven. Naast communicatie zetten we daarom

In het landelijk gebied is de invloed van de gemeente

agrarische bedrijven, Brabant Water en terreinbeherende

Rijksoverheid en de provincie en regels en projecten van

het kleinst. De grond is in bezit van derden zoals

organisaties. Door het stellen van regels door de EU, de het waterschap wordt de (water-, bodem-, landschap-

pelijke) kwaliteit van het gebied geborgd. Een uitzondering daarop vormt Herperduin, waar we als gemeente wél eigenaar en beheerder van zijn.

Van opgave naar uitvoering

In de koersnota klimaatadaptatie (2023) hebben we

doelen gesteld voor in 2030 en 2050: in stappen werken we naar een klimaatadaptief en biodivers Oss.

Zo is én blijft het fijn wonen, werken en recreëren in

Met en voor inwoners en bedrijven: we brengen

klimaatadaptatie dicht bij onze inwoners en

in op acties in de buurt.

Voor bepaalde focusgebieden is extra aandacht

nodig:

Het aanpakken van knelpunten, de grootste risico’s

eerst

Het werken aan groen-blauwe netwerken, die op

dorp-/wijk-, stad- en gemeenteniveau allerlei voor-

Verkoeling

Robuuste ecosystemen

buurtgroen, bijvoorbeeld, als locatie waar mensen

elkaar op een laagdrempelige manier tegen het lijf lopen en ontmoeten. Tot slot blijkt uit onderzoek dat groen bedrijven trekt. Meer groen verfraait de omgeving, waardoor het gebied aantrekkelijker wordt en het vestigingsklimaat verbetert (bron: Zeven redenen op te investeren in een groene stad, Wageningen

Universiteit). Dit komt de Osse economie vervolgens

weer ten goede. Kortom: onze gemeente verdient een investering in klimaatadaptatie.

toekomst bij ruimtelijke ontwikkelingen, inrichting 4.

én beheer van de openbare ruimte

Monitoring en onderzoek, ten behoeve van verant-

woording beleid en de doorontwikkeling van het programma Klimaatadaptatie.

en voor meer biodiversiteit is niet alleen goed voor

waterzekerheid/droogte)

klimaatadaptief Oss draagt tevens bij aan sociale cohesie:

gangspunten die passen bij onze klimaatadaptieve

beter in hun vel zitten en sneller naar buiten gaan. Een

Gemeente heeft orde op zaken: we hanteren uit-

Méér dan alleen een klimaatopgave

Water (waterveiligheid, wateroverlast,

maar ook aan beter algemeen welzijn, waarbij inwoners

delen (‘ecosysteemdiensten’) met zich meebrengen

onze mooie gemeente.

De doelen vallen uiteen in drie thema’s:

dagen en minder overlast van water. Meer groen draagt

Zorgen voor meer ruimte voor water, voor meer groen klimaatadaptatie en de natuur. Het biedt ook veel

voordelen voor de inwoners én bedrijven van en in de

gemeente Oss. Zo is een klimaatadaptief Oss een fijne

1. Met en voor inwoners en bedrijven

Er zijn al veel mensen actief binnen onze gemeente die

dagelijks zorgen voor een groener en klimaatadaptiever Oss.

Dat is mooi, want we willen onze inwoners en bedrijven graag actief betrekken bij de opgave voor een klimaatadaptief Oss. En we willen laten zien waar we als gemeente op het gebied Foto: Stadse Boeren Oss

klimaatadaptatie mee bezig zijn door het uitvoeren van campagnes en het verstrekken van informatie.

Buurtgerichte actie

van het uitvoeringsprogramma willen we in ieder geval

steende buurten en hier te zorgen voor meer beplanting,

op lokale schaal, op straat- en buurtniveau. Daarom

opstellen.

uitvoeringsprogramma willen we voor beide woning-

Onze inwoners ervaren hun leefomgeving toch vooral zetten we een aantal acties in gang, die de betrokken-

heid van inwoners bij hun directe omgeving verhoogt.

Wijkgroen Agenda’s

In twee wijken in de gemeente vragen we actieve inwoners

met ons mee te denken over het inrichten van het groen in hun buurt. Op basis van hun ideeën en input kijken we vervolgens wat we waar als gemeente (in samenwerking met de buurtbewoners) kunnen realiseren. Voorbeelden hiervan zijn: -

Percentage verharding verwijderen: bijvoorbeeld

10% minder verharding

Natuur in de wijk (waar er bijvoorbeeld wordt

gekeken waar er ruimte is voor nestkasten voor vogels / vleermuizen).

Bomen in de buurt: inwoners kunnen digitaal

aangeven waar ze een boom zouden willen zien

in de openbare ruimte. Op basis van de input van

de inwoners worden er ook daadwerkelijk bomen -

geplaatst op de aangewezen plekken. Eetbaar groen / buurt voedselbosjes

Meer (eetbaar) groen op schoolpleinen

We zijn op dit moment aan het inventariseren wat

voor twee wijken of buurten een wijkgroenagenda

2. Private huiseigenaren koppelen hun regenpijp af van onze riolering.

Door huiseigenaren af te koppelen van het riool komt

er minder water in het riool terecht en meer in tuinen

het meest nodig? Dan gaat het vooral om acties die de tuinen vergroenen bij/met de huurders.

hevige regenbuien. Bovendien zijn we, door het toe-

goed gebruiken. Door subsidies toe te kennen aan

betekent, en ook het gebied beter bestand maakt tegen voegen van regenwater aan de bodem (in het grondwater), minder kwetsbaar voor droge periodes. In dit

project proberen we huiseigenaren aan het afkoppelen te krijgen. Standaard nodigen we huiseigenaren hier

al voor uit als we met de openbare ruimte aan de slag gaan, maar hier is meestal niet heel veel animo voor.

Bovendien lukt het projectleiders niet om bijvoorbeeld huis-aan-huis te gaan om het de mensen te vragen. Daarom zetten we nu in de omgeving van de Van

Hogendorplaan West in de Ruwaard een participatie-

Als gemeente kunnen we de hulp van onze inwoners

particulieren, groepjes inwoners en stichtingen zorgen we niet alleen voor een klimaatadaptatief Oss in de

openbare ruimte, maar kunnen ook tuinen en andere percelen op een klimaatadaptieve manier worden

ingericht. Daarnaast stimuleert deze regeling inwoners zich bewuster in te zetten voor klimaatadaptatie én

hebben ze een prettigere leefomgeving (die weerbaarder is tegen wateroverlast en minder opwarmt in de warme maanden).

proces op om huiseigenaren actief te benaderen om op

De komende tijd moet het instrument wat we daar-

Bij succes kan deze manier van afkoppelen ook in

De planning is om in 2025 de subsidieregeling open te

kosten van de gemeente Oss te worden afgekoppeld. andere wijken en buurten plaatsvinden, als we daar met de openbare ruimte aan de slag gaan.

gebiedsregisseurs IBOR en de wijk- en dorpsraden gaan

beslaan een flink oppervlakte. Door samen met

we de eerste buurt(en) selecteren. In de doorlooptijd

faciliteren op basis van onze stresstesten: waar is dit

afgevoerd richting de zuivering, wat een kostenbesparing

bewoners in wijk-/dorpsraden hebben aangegeven dat

zij dit graag willen oppakken. In overleg met wijkzaken,

corporaties (BrabantWonen en Mooiland) elk één actie

Initiatieven inwoners faciliteren door middel van kleinschalige subsidie.

en de openbare ruimte. Zo wordt er minder hemelwater

3. Met woningcorporaties acties in meest versteende buurten

goede plekken zijn om als eerste aan te pakken. Enkele

wordt een flinke slag geslagen. In de looptijd van dit

De tuinen van de huizen van woningcorporaties woningcorporaties acties uit te voeren in de meest ver-

voor willen gebruiken nog verder uitgewerkt worden. stellen.

Grotere initiatieven van inwoners en bedrijven vragen om maatwerk Grotere initiatieven, zoals het Bos van Oss of de Grote Oogst, vragen om maatwerk, maar omarmen we,

als deze bijdragen aan onze opgaven en wij er als gemeente een belangrijke rol in hebben.

De aanleg van het ‘Bos van Oss’ is een samenwerking

hemelwater (uitgangspunt om water meer (en zicht-

onderwijs, wijkraden en vrijwilligersorganisaties. Het

gangspunt: een koele groene plek of een wandelroute

tussen de gemeente en het lokale bedrijfsleven, het

doel is om 20 hectare nieuw bos gerealiseerd te hebben in 2026. Naast de gemeentelijke bijdrage in het project dragen het bedrijfsleven en de provincie ook financieel bij. Hierdoor wordt het gemeentelijke geld meer dan

verdubbeld. Met de aanleg van bos dragen wij bij aan

diverse gemeentelijke ambities op het gebied van bio-

diversiteit, landschapsontwikkeling, klimaatadaptatie, milieu, recreatie, cultuurhistorie en lokale wensen van bewoners. Met het planten van bos zien we dat er veel enthousiasme ontstaat bij het uitvoeren van lokale klimaatmaatregelen.

Er is gestart in Berghem, waar de helft van het gebied aan de Spaanderstraatse Akkers al eigendom van de

gemeente is. Daarnaast wordt er bos geplant aan in de zuidelijke geledingszone. Dit is het bosrijke gebied ten zuiden van Oss en ten noorden van de snelweg A59.

Op 28 februari 2024 zijn de eerste bomen geplant door Kinderen uit Berghem, geassisteerd door wethouders,

baarder) vast te houden in het gebied), over hitte (uit-

in het groen voor medewerkers), en over biodiversiteit (uitgangspunt: biodivers en inheems groen waar

mogelijk). Voor deze projecten is losse financiering

nodig. Voor het Bos van Oss is dit geregeld vanuit het groenfonds, voor de Grote Oogst worden de kosten vanuit programma Economie betaald.

Communicatiecampagne en het organiseren van acties en samenkomsten

Een communicatiecampagne draagt bij aan de zicht-

baarheid van de gemeente op het gebied van klimaatadaptatie: de inwoners weten dát er iets mee gebeurt en welke acties er door de gemeente worden ondernomen. Dit verhoogt vervolgens de bewustwording

en de actiebereidheid van inwoners. We koppelen de communicatie nadrukkelijk ook aan acties, zoals de buurtgerichte acties (project 2).

ondernemers, de gedeputeerde van de provincie NoordBrabant en andere betrokkenen

Groen in de stad – IVN en stadse boeren

Binnen het project ‘de Grote Oogst: Moleneind’ werken

initiatieven aan. Bijvoorbeeld door de aanleg van

bedrijven, gemeente en provincie samen aan het

toekomstbestendig maken en verduurzamen van

het industrieterrein. In verschillende themagroepen worden er onderzoeken gedaan en gezamenlijke

plannen gemaakt. De financiering van de uiteindelijke uitvoering ligt (grotendeels) bij de bedrijven zelf. In de

themagroep klimaatadaptatie en vergroenen brengen we onze opgaves in dit gebied in. Dat gaat over

Stadse Boeren jagen diverse groene burger-

buurttuinen (mee) te faciliteren en door tiny forests aan te planten. Zo komt er meer (eetbaar) groen en meer biodiversiteit in de wijken. Ook IVN zet zich

actief in voor klimaatadaptatie in Oss. Samen met De Elzenhoek zorgen zij bijvoorbeeld voor natuur-

educatie. Dit zijn initiatieven die de gemeente Oss onderschrijft en ondersteunt.

Projecten

Project

Kostendekking

Planning

Wijkgroenagenda in twee wijken

Reserve klimaatadaptatie

2025-2028

Huiseigenaren in Van Hogendorplaan-

Deels al gedekt (rioolheffing),

2024

Actie met woningcorporaties in twee

Reserve klimaatadaptatie

2026

Initiatieven inwoners faciliteren door

Reserve klimaatadaptatie

2025 gereed

Grotere initiatieven vragen om maatwerk

Dekking zoeken als dit zich

doorlopend

Communicatiecampagne en het

Reserve klimaatadaptatie

start 2025

Investering reserve klimaatadaptatie

€ 210.000

Buurtgerichte actie

West en omgeving koppelen hemelwater af

versteende buurten 2

middel van kleinschalige subsidies 3

organiseren van acties en bijeenkomsten

deels reserve klimaatadaptatie

voordoet

2. Focusgebieden

In dit hoofdstuk staat uitgewerkt welke aanpak we kiezen in

bepaalde gebieden die de focus verdienen van klimaatadaptieve acties. Het hoofdstuk is opgedeeld in twee delen: knelpunten en netwerken. Door knelpunten aan te pakken, zorgen we er als gemeente voor dat er op deze specifieke plekken minder

overlast is. Zo maken we impact waar actie het meest is vereist2. Daarnaast kijken we hoe we groenblauwe netwerken kunnen versterken, die allerlei voordelen met zich meebrengen voor leefbaarheid, woonplezier, fysieke en mentale gezondheid, economie (vestigingsklimaat) en ecologie en biodiversiteit. 2

Gebaseerd op de stresstesten uit bijlage 1 van de Koersnota Klimaatadaptatie (2023).

Knelpunten WRP uitvoeren en versnelde aanpak hemelwater knelpunten

De Rijksoverheid heeft impulsgelden beschikbaar gesteld voor de versnelde uitvoering van klimaatadaptieve

maatregelen. Wij gebruiken de impulsgelden voor het aanpakken van bestaande hemelwaterknelpunten. Er

zijn uit de stresstesten3 9 knelpunten met hoge prioriteit, 9 knelpunten met gemiddelde prioriteit en ook nog veel knelpunten met lagere prioriteit gehaald. Ons

delen van onze gemeente is daarom het toevoegen van

natuurgebied. We werken samen met het waterschap

‘upgraden’ van bestaande groene plekken met extra

toekomstbestendig natuurgebied.

koelte. In eerste instantie focussen we daarbij op het

schaduw en verblijfsvoorzieningen zoals een bankje of

speelgelegenheid in de schaduw. De inzet is dat uiteindelijk iedereen in onze gemeente op 5 minuten loop-

afstand van zo’n groene, koele plek woont. Op plekken

waar dat nu ver weg is (zie de ‘afstand tot koelte-kaart’), beginnen we. -

doel is om met het inzetten van de impulsgelden alle

knelpunten met een hoge prioriteit voor 2030 aange-

pakt te hebben. Ook willen we voor de knelpunten met gemiddelde prioriteit duidelijk hebben wat de moge-

toevoegen. Deze ambities kunnen landen in de -

lijke oplossingen kunnen zijn (dus de onderzoeksfase

programma (WRP) brengen we een klimaatrobuust Oss

Op bedrijventerrein Moleneind: in samenwerking

met de bedrijven voegen we meer groen toe, wordt groene, koele plek toe (zie ook project 4: ‘grotere

dichterbij.

initiatieven’)

In twee buurten gaan we een bestaande groene

plek ‘upgraden’. Ofwel door meer schaduw toe te voegen aan een bestaande verblijfsplaats, ofwel een verblijfplaats (bankje ed) toe te voegen aan

Hitte ‘hotspots’ aanpakken

Hitte is vaak een heel lokaal probleem. De algemene bare ruimte maar weinig verlagen. In bebouwde

veel effect op de biodiversiteit. Vennen en poelen vallen droog en verdroging versterkt de effecten van stikstofdepositie, vermesting, verzuring en droogte.

In de gebiedsvisie Maashorst 2050 (incl. Herperduin),

is over het oplossen van de knelpunten droogte/grondwateronttrekking, het volgende opgenomen:

“In de levendige schil, het gebied rondom de natuurkern en de schil, vindt landbouw plaats die in harmonie is

met de natuur. Het accent ligt op het verbeteren van de

natuur- en bodemkwaliteit, met als doelen het verhogen van de biodiversiteit, het verbeteren van de bodemkwaliteit en het bevorderen van wateropslag. In de

natuurkern zijn agrarische functies afwezig door de realisatie van het Natuurnetwerk Brabant (NNB).

Meer reguliere vormen van landbouw vinden plaats op grotere afstand van het natuurgebied.”

tot koeltekaart). Deze actie is mogelijk slim te

versiteit te versterken en de verdroging te beperken. Het

combineren met project 1: buurtgerichte acties.

Verdroging van Herperduin tegengaan

inzet bij de meest versteende en snel opwarmende

zomermaanden verergeren de schade aan dit mooie

waterpeil. De slechte waterhuishouding in heeft o.a.

Qua maatregelen in Herperduin is er aandacht voor om-

(aan verhardingen maar ook gebouwen), dat overdag opwarmt en ’s nachts die warmte weer afgeeft. Onze

Door de verdroging van Herperduin daalt het grond-

bestaande schaduwplek. Deze buurten kiezen we

op basis van de stresstesten (hittekaart en afstand

temperatuur kunnen we met maatregelen in de opengebieden blijft hoe dan ook heel veel materiaal aanwezig

geactualiseerde koers Stadshart.

water zichtbaar vastgehouden, en voegen we een

afgerond hebben).

Met deze lopende acties vanuit het Water- en Riolerings-

In het centrum: onnodige verharding verwijderen,

groen toevoegen en een groene, koele verblijfsplek

en de gemeenten Bernheze en Maashorst aan een

Herperduin verdroogt. Warme, droge lente- en

vormen naar meer loofbos en open plekken om de biodiherstellen van het watersysteem gebeurt dan o.a. door het verondiepen van watergangen en verminderen kroonprojectie en aandeel naaldhout en aanplant van meer

loofhout. Het waterschap Aa en Maas heeft een projectplan Waterwet vastgesteld met eerste maatregelen.

Gebaseerd op bijlage 1 van de Koersnota Klimaatadaptatie (2023)

Daarnaast werken we mee aan een onderzoek, dat

Dijkverbeteringen faciliteren

lossingen (uit het hydrologisch onderzoek dat RHDHV

heel belangrijk. Het waterschap initieert dijkverbete-

we verschillende middellange en lange termijn op-

heeft gedaan) op haalbaarheid onderzoekt. Het recent

vastgesteld Inrichting en Beheerplan (IBEP) zegt hier het volgende over:

“In de periode 2015-2022 is een start gemaakt met het

herstel van het watersysteem, met name voor de functie waternatuur. De ingrepen zijn vooral gericht op het opheffen van de verdroging en nog amper op verbetering

van de waterkwaliteit. Onder andere de Venloop is deels hersteld en rondom het Groot Ganzenven, Udenoord, Slabroek en de Slabroekse Bergen zijn waterconser-

verende maatregelen uitgevoerd. Na de droogte van

2018 heeft Waterschap Aa en Maas in 2019 ‘no regret’

Veilig zijn bij hoogwater in de Maas is voor ons allemaal ringen waar deze nodig zijn op basis van een landelijke risico-inventarisatie. In de gemeente Oss gaat het om: Ravenstein-Lith (ook wel Meanderende Maas), CuijkRavenstein en Lith-Bokhoven. In die volgorde zijn ze

landelijk geprioriteerd en worden ze door het waterschap uitgevoerd. De gemeente Oss faciliteert deze

projecten en signaleert koppelkansen (bijv. verbeteren verkeersveiligheid, recreatieve routes, natuur-

ontwikkeling). Daarnaast volgen we de landelijke

beleidsontwikkeling rondom de grote rivieren via

onze regionale (bestuurlijke en ambtelijke) netwerken.

maatregelen genomen om de verdroging te vertragen. Er zijn dertien rijplaatstuwen in en rondom het gebied geplaatst en alle stuwen in het NNB-gebied van De

Maashorst staan jaarrond op de hoogste stand ingesteld om zo veel mogelijk water vast te houden.”

Projecten:

Project

Kostendekking

Planning

WRP uitvoeren en versnelde aanpak

al gedekt (rioolheffing)

doorlopend

Schaduwplek in het centrum

reserve klimaatadaptatie

Start 2026

Schaduwplek in twee woonwijken

reserve klimaatadaptatie

Start 2026 en 2027

Schaduwplek en/of -route op Moleneind

reserve klimaatadaptatie

Start 2025

Verdroging Herperduin tegengaan

Binnen bestaande middelen

doorlopend

grondeigenaren

evt. gebiedsfonds Maashorst)

hemelwater knelpunten

Hitte hot spots aanpakken

i.s.m. met waterschap en andere

Dijkverbeteringen faciliteren

(beheergelden Herperduin en

Te financieren uit reserve

dijkverbetering als kosten

Tot 2031

zich voordoen. Investering reserve klimaatadaptatie

€ 270.000

Netwerken

in wadi’s, etc) en waar het (eventueel) naartoe stroomt.

Groenblauw werkplan voor het bebouwd gebied

brengen wat goede, structurele oplossingen zijn, die het

Met de Osse maatlat hebben we straks een krachtig instrument voor bij ruimtelijke ontwikkelingen (zie project 12: ontwikkelen Osse Maatlat). Vervolgens kunnen we de maatlat ook langs het bestaande

bebouwd gebied houden en zien waar (meer) groene verbindingen nodig zijn en passen.

Vanuit ecologische structuren, maar ook vanuit de ge-

bruiker van openbare ruimte. Dit doen we bijvoorbeeld

door te werken aan schaduwroutes voor fietsers en wan-

Vervolgens kunnen we op grotere schaal in kaart

thema’s waterberging en verkoeling, kringlooplandbouw,

recreatie, en het behoud van cultuurhistorische waarden.

straatniveau overstijgen. Zo krijgen we ook meer inzicht

Op kleinere schaal zijn er soms initiatieven van eigenaren

adaptieve opgave hebben in bestaande wijken en kernen.

Bijvoorbeeld door het terugbrengen van het heggenland-

in wat we op de langere termijn voor een klimaat-

Stad-land overgangen (‘rand’)

De gebieden die de overgang vormen tussen stedelijk

gebied en buitengebied zijn voor klimaatadaptatie, eco-

logie en ook recreatie en ontspanning erg belangrijk. Dit

zijn gebieden die we als gemeente vaak niet in eigendom hebben. Toch willen we graag voor onze huidige én

of inwoners om de ‘rand’ te vergroenen en verfraaien. schap tussen Berghem en Herperduin. Door het aan-

brengen van hagen is er meer bodemleven en ze bieden een plek voor vogels, insecten en andere dieren. Voor dat

initiatief, passend bij het recent vastgestelde gebiedsvisie en IBEP (inrichtings- en beheerplan) van Herperduin, onderzoeken we de komende tijd wat er mogelijk is.

nieuwe inwoners de randen aantrekkelijker maken.

Natuurverbindingen in buitengebied

werd of het kwik nog verder op liep. Zeker in de meer ver-

De koppelkansenkaart (zie bijlage 2) geeft inzicht in

de natuur sterker: het is niet alleen goed voor de

geen pretje om op de fiets te stappen of te wandelen.

kwaliteit aan deze randen. Deze kaart gaan we gebrui-

delaars. De zomers worden steeds warmer: de afgelopen paar jaar waren er zelfs dagen waarbij het 35 graden

steende gebieden is het met extreem warm weer zeker

Door meer bomen te plaatsen, blijft het koeler en is

er meer schaduw. Een andere, snellere, mogelijkheid is het verplaatsen van langzaamverkeersroutes naar

schaduwrijke plekken (bijvoorbeeld aan de andere kant van de weg). Als eerste stap maken we schaduwbere-

keningen voor de Top-routes (fietsroutes met focus op

de plekken waar kansen liggen voor het toevoegen van ken voor het signaleren van kansen (vooral) als er an-

dere ontwikkelingen voorzien zijn: we hebben zelf niet het eigendom en/of budget om het initiatief in gang

te trekken. Totdat er sprake is van een ontwikkeling en een window of opportunity ontstaat. De kaart is een dynamisch instrument.

beleving) en bij de ‘harten in de buurt’ uit de Koersnota

Door het toepassen van de Koppelkansenkaart voor

uitvoeringsprogramma voor infrastructuur, waarin

tussen stad en land bevorderen. Het doel van de kaart is

Mobiliteit. Vanuit mobiliteit wordt gewerkt aan een

maatregelen (o.a. fijne fietsroutes) worden uitgewerkt. Naast groene structuren is ook water van belang. We willen per wijk en kern inzichtelijk hebben of en hoe

het hemelwater nu wordt opgevangen (in de riolering,

gebiedsontwikkelingen kunnen we de verbindingen

Door natuurgebieden met elkaar te verbinden, maakt biodiversiteit, maar vergroot ook het leefgebied van

veel soorten. Door het maken van groene verbindingen bouwen we aan robuuste ecosystemen. Een grote kans voor zo’n groene verbinding ligt tussen Herperduin en

Keent. Mogelijk kan deze verbinding ook een rol spelen

in het tegengaan van verdroging van het natuurgebied. De komende jaren werken we aan een realisatiestrategie en planvorming voor dit gebied.

Een andere kansrijke natuurverbinding is de restopgave die we als gemeente Oss hebben met de ecologische verbindingszone (EVZ) langs de Hertogswetering.

om de ambities op het gebied van natuur, landschap en

In 2021 hebben we fase 1 van dit project afgerond, de

naar het creëren van robuuste, veerkrachtige ecosystemen

regelen genomen om de waterkwaliteit te verbeteren.

waterbeheer breed te ondersteunen. De aanpak streeft door integrale projecten die niet alleen bijdragen aan robuuste ecosystemen, maar ook andere belangrijke

stabiliteit van de kades is verbeterd en er zijn maatVerder zijn er plasdraszones aangelegd en langs bijna 8 km van de Roode Wetering is de ecologische

verbindingszone gerealiseerd. Voor de komende periode is het plan om de kades van de Hertogswetering over een

traject van 9 km minder steil te maken, het maaibeheer te verbeteren, natuurvriendelijke oevers aan te leggen

en een nieuwe inlaat voor water van de Hertogswetering naar de Osse aanvoersloot te realiseren.

Door het aanleggen van faunapassages op onze

gemeentewegen, verminderen we de barrières die

deze wegen vormen voor dieren. De aanleg van deze

passages is een stap voorwaarts voor het behouden en

versterken van een veerkrachtig en gezond ecosysteem. Daarnaast zorgt het voor een robuuster ecosysteem

dat beter bestand is tegen klimaatverandering en de gevolgen ervan kan mitigeren. Voor deze passages is een cofinanciering beschikbaar vanuit de provincie Noord-Brabant voor 75% van de kosten.

Na succesvolle implementatie van het project

‘Oeverwal in Vogelvlucht’ wat in Lith, Maren-Kessel en ’t Wild wordt uitgevoerd (2022- 2024), streven we naar een verdere uitbreiding langs de dorpen aan de maas. Het initiatief is gericht op het verbeteren van de

biodiversiteit. Door het beschikbaar stellen van nestkasten, bijenhotels en het aanplanten van diverse

soorten beplanting, wordt het leefgebied van vogels, vleermuizen en wilde bijen aanzienlijk verbeterd.

De bewoners voeren zelf de voorbereidende werk-

zaamheden uit, dit bevordert de betrokkenheid en

bewustwording onder de bewoners over het belang van groene, leefbare omgevingen. De voortzetting

van dit project en de ontwikkeling van soortgelijke

initiatieven hangen samen met de beschikbaarheid van cofinanciering mogelijkheden.

Projecten zoals de Stimuleringsregeling Landschap

Door deze initiatieven verbeteren we de verbinding

motiveert zowel boeren als particuliere grondeigenaren

buitengebied, versterken we de biodiversiteit, en

(STILA) blijven we ook voortzetten. Deze regeling

tot actief landschapsbeheer. Grondeigenaren kunnen

subsidies aanvragen voor de aanleg en het onderhoud van landschapselementen en wandelpaden over

tussen groenblauwe structuren in de stad en het

dragen we bij aan een gezonde, duurzame, klimaatbestendige en aantrekkelijke leefomgeving.

boerenland. Als gemeente specificeren wij hierbij onze

doelstellingen ten aanzien van landschapsontwikkeling,

25 jaar Landschapsbeheer

cultuurhistorie, en klimaatadaptatie. De maatregelen

van natuur en landschap: de vrijwilligers van

beleving, boerenlandvogels en bijen, behoud van

Ze leverden 22.000 uur aan inrichting en beheer

binnen de regeling ErvenPlus zijn bedoeld om de bio-

Landschapsbeheer Oss. In 2023 bestond de

diversiteit op erven van particulieren en ondernemers in het buitengebied te verhogen. Dit project focust op het versterken van het leefgebied van erfbewonende

soorten, zoals de steenuil, boerenzwaluw en de huis-

mus. Verbeteringen kunnen onder meer bestaan uit het aanplanten van bosplantsoen en fruitbomen, maar ook

organisatie alweer 25 jaar. In die 25 jaar zijn veel mooie successen behaald, zoals het recreatieve routebeheer, het inrichten van de Landerij van Tosse of recent de Oeverwal in vogelvlucht projecten in Lith, Maren-Kessel en ’t Wild.

het plaatsen van nestkasten of bijvoorbeeld steenuilvriendelijke drinkbakken.

Projecten:

Project

Kostendekking

Planning

Hemelwaterstructuren per wijk en dorp

Binnen bestaande middelen

2024-2025

Schaduwroutes voor fietsers en

Reserve klimaatadaptatie

2024-2025

Groenfonds landelijk gebied

Start 2024

Groenfonds landelijk gebied

2024-2025

Groenblauw werkplan voor het bebouwd gebied, met aandacht voor:

wandelaars 10

(rioolheffing)

Stad-land overgangen Koppelkansenkaart voor gebiedsontwikkelingen: goede stad-land verbindingen mee-realiseren

Vormgeven levendige schil rondom

Herperduin, zoals heggenlandschap “het achtje” bij Hoessenbosch

Project

H2 11

Kostendekking

Planning

Landschapsverbinding Herperduin-Keent

Groenfonds landelijk gebied

2024-2040

Afronden ecologische verbindingszone

Groenfonds landelijk gebied

2024-2025

Aanleg faunavoorzieningen

Groenfonds landelijk gebied

2024-2025

Uitbreiding van projecten als ‘Oeverwal in

Groenfonds landelijk gebied

2024-2027

STILA en Ervenplus

Binnen bestaande middelen

2024-2026

Investering reserve klimaatadaptatie

€ 50.000

Investering reserve groenfonds

€ 515.000

Natuurverbindingen in het buitengebied

Hertogswetering

gemeentewegen4

Vogelvlucht’

4 Onder voorbehoud van cofinanciering (75% subsidie van provincie NB) 5

Onder voorbehoud van cofinanciering

3. Als gemeente orde op zaken

Als gemeente Oss willen we ervoor zorgen dat we ons ‘huiswerk’ goed op orde hebben. Onze activiteiten moeten waar mogelijk

bijdragen aan een klimaatadaptief Oss in 2050. Dat kan met het stellen van kaders aan ruimtelijke ontwikkelingen, maar ook

door het klimaatadaptief inrichten en beheren van de openbare ruimte. Het openbaar groen heeft daar een speciale rol in.

Ontwikkelen en toepassen Osse maatlat

IUP-projecten als klimaatadaptieve kans

willen dat dan wel op een manier doen die past bij de

gaan, doen we dat op een integrale manier. Bij de

We hebben huizen nodig, en die gaan we bouwen. We toekomst, want over 50 jaar staan de huizen er nog

steeds. Om invulling te geven aan wat klimaatadaptief en groen bouwen precies is, introduceerde het Rijk de ‘maatlat groene en klimaatadaptieve gebouwde

omgeving’. De maatlat biedt ruimte en handvatten voor het maken van lokale eisen en wensen bij ont-

wikkelingen. Daarom zijn we druk met het ontwikkelen van een Osse versie van deze maatlat.

Na het vaststellen van de Osse maatlat, passen we deze

toe bij verschillende projecten. Huidige advisering rondom groen en klimaatadaptatie bij grootschalige projecten (zoals Amsteleind, Stationskwartier Ravenstein,

Duurzame Polder, etc.) krijgt hierdoor een minder

vrijblijvend karakter en kan ook worden toegepast bij

kleinere projecten. Maatwerk en kwalitatieve advisering

Als we ergens met de openbare ruimte aan de slag

verzilverd worden. Ondertussen werken we aan een

structurelere manier om deze ingrepen te financieren.

projecten van het Integrale Uitvoeringsprogramma

Duurzaam en klimaatadaptief groenbeheer

ecosystemen) aan als dat ons helpt aan onze opgaven te

structuren in onze gemeente kan veel bijdragen aan

(IUP) haken we vanuit klimaatadaptatie (water, hitte,

werken. Dat kan zijn door bewoners te stimuleren ook in hun eigen tuin en met hun eigen hemelwater aan de slag te gaan, op het moment dat wij in de open-

bare ruimte aan de slag gaan. Dat geven we dan met een extra budget voor participatie een impuls, zoals

we in het project in de Van Hogendorplaan West e.o.

gaan doen (zie ‘Buurtgerichte actie’). Maar het kan ook

gaan om het inrichten van de openbare ruimte zelf. De uitgangspunten vanuit klimaatadaptatie moeten hier goed in landen. Bij knelpunten (van water, hitte of ecosystemen) is er een extra opgave bovenop de algemene uitgangspunten.

Het beheer van de bestaande groene plekken en

onze klimaatadaptieve en ecologische opgaven. Dat gebeurt al op veel plekken. Tegelijkertijd zijn er nog

kansen te verzilveren. We halen het meeste voordeel

(voor water, hitte, ecosystemen) door volgroeide bomen en robuuste groenstructuren. Om te zorgen voor een

betere levensduur en betere groei van onze bomen, is

een goede plek waar wortels kunnen groeien belangrijk. De boom moet ook voldoende water kunnen krijgen,

waarbij (grotere) boomspiegels en bodemverbetering

een rol spelen. Ook de variatie in soorten is belangrijk, bijvoorbeeld de gelaagdheid in begroeiing: van een

grasveld met een boom naar een mix van laag, middel-

hoog en hoog groen, zodat er meer schuil- en nestplaat-

blijft natuurlijk ook van belang. Daarnaast kijken we of

Nu is er vaak geen budget voor beleidsopgaven, alleen

aanpassen, zoals de Richtlijn inrichting en beheer open-

vooraan in het proces om te komen tot de IUP-projecten

Bij het onderhoud van het groen zijn goede

en, waar nodig, budget beschikbaar te stellen, realiseren

we, op basis van de maatlat, andere documenten willen bare ruimte (Ribor). In de prestatieafspraken met

woningcorporaties Mooiland en BrabantWonen is de Osse maatlat ook opgenomen. Hoe deze ingezet kan worden bij herontwikkelingen en nieuwbouw van

corporatiebezit geven we in de loop van 2024 en 2025 verder vorm.

ruimte voor ingrepen met ‘technische noodzaak’. Door

onze beleidsopgaven concreet te maken in deze projecten we de gewenste koppelkansen. Daarom stellen wij nu vanuit klimaatadaptatie drie jaar lang een impuls beschikbaar van € 150.000 per jaar, op basis van

voorcalculatie. Met deze impuls kunnen kansen echt

sen zijn voor dieren.

uitgangspunten:

Het waar mogelijk laten liggen van blad in

beplantingen, onder hagen.

Het snoeien van bosplantsoen op basis van wijkers

en blijvers (zorgen dat het een gevarieerd bestand blijft)

Het creëren van verspreide open plekken, en

Woningcorporaties dragen steentje bij

bij nieuw geplante bomen

als het aankomt op klimaatadaptatie. Dat hebben

Het vaker gebruiken van mulchlagen, bijvoorbeeld

Ook woningcorporaties dragen hun steentje bij

Ons groenafval inzetten voor het maken van

gemeente en de woningcorporaties BrabantWonen

Bokashi (bodemverbeteraar) bij lokale ondernemers en waar mogelijk dit weer gebruiken in de openbare ruimte. Hiervoor is wat budget vanuit klimaat-

adaptatie beschikbaar, voor alle andere ingrepen zijn bestaande middelen voldoende.

en Mooiland op 4 april 2024 opnieuw afgesproken in de prestatieafspraken voor 2024-2027. De

woningcoporaties gaan bijvoorbeeld samen met de gemeente vorm geven aan de ‘Osse maatlat’ (zie project 12) en deze toepassen.

Projecten:

Project

Kostendekking

Planning

Ontwikkelen Osse Maatlat voor

Binnen bestaande middelen

2024

IUP-projecten als klimaatadaptieve

Reserve klimaatadaptatie

2025-2028

‘Klimaatadaptief’ groenbeheer

Binnen bestaande middelen

Doorlopend

Bokashi blijven toepassen

Reserve klimaatadaptatie

Doorlopend

Investering reserve klimaatadaptatie

€ 470.000

ruimtelijke ontwikkelingen

kans voor de openbare ruimte

4. Monitoring en onderzoek

Door monitoring en onderzoek controleren we of methodes

doeltreffend zijn en brengen we knelpunten nog beter in kaart. Foto: Van Assendelft Fotografie

Zo verzekeren we ons ervan of we goed te werk zijn gegaan én kunnen we bijsturen als dat nodig is.

Onderzoek hitte: de nadelige gevolgen voor inwoners

Hittestress heeft een nadelige invloed op de inwoners

Klimaatrobuuste polders: hoe werkt klimaatverandering door in de polder?

kunnen hier veel hinder van ervaren. Het gaat daarbij

eigenaren, zoals agrarische ondernemers o.a. verenigd

van de gemeente Oss. Met name kwetsbare doelgroepen vooral om ouderen, maar bijvoorbeeld ook mensen die ziek zijn en jonge kinderen. Daarnaast kan hittestress invloed hebben op zaken als arbeidsproductiviteit.

Met een onderzoek willen we in kaart brengen wat

de negatieve gevolgen zijn van hittestress voor onze

inwoners en welke rol de gemeente heeft in eventuele oplossingen. Hiervoor werken het sociale en fysieke domein van de gemeente samen.

Grondwater in kaart brengen met grondwatermeetnet

In samenwerking met het waterschap en grond-

in de ZLTO, buigen we ons over de vraag: hoe kunnen

polders klimaatrobuust worden? In veel onderzoek en projecten van het waterschap is aandacht voor

beekdallandschappen, maar nog weinig voor polder-

gebieden. Hoe kunnen we in een peilgestuurd gebied

zorgen voor minder droogte? Waar liggen kansen voor infiltratie en waterberging? Liggen de reserverings-

gebieden voor waterberging eigenlijk wel op de juiste

allebei voor. Dit vraagt om meer inzicht en andere werk-

tussendoelen? Onderdeel hiervan is het periodiek

maar nog geen dekkend netwerk van meetpunten. We hebben in As50+-verband een plan gemaakt voor zo’n

grondwatermeetnet, dat we de komende tijd uitrollen. We kunnen met dit meetnet ook informatie delen met de omliggende gemeenten en het waterschap. Deze actie is ook belangrijk voor het uitvoeren van de

‘droogte-agenda’ van de provincie Noord-Brabant.

diversiteit, schoon water en een duurzame voedselproductie. Boeren hebben hierin een cruciale rol. De boeren in het agrarisch collectief Oss (ACO)

hebben in hun ‘bod’ voor de westelijke polder dan ook initiatieven als BodemUp (i.s.m. provincie Noord-Brabant, de HAS en de ZLTO) en het

opschalen van het gebruik van Bokashi omarmt. Daarnaast zorgen ze met (de uitbreiding van) bloemranden voor meer biodiversiteit.

De gemeente Oss is blij met deze initiatieven.

agenderende rol, we zijn niet ‘in de lead’.

Monitoring richting 2030-2050

wijzen. Op veel plekken meten we nu al het grondwater,

Een gezonde bodem is de basis voor meer bio-

plek? We hebben hier als gemeente nadrukkelijk een

Grondwater is van levensbelang. Overlast van te hoog grondwater en droogte door laag grondwater komen

Gezonde bodem als basis

Zijn we op koers voor het halen van onze doelen en herzien van de stresstesten volgens de werkwijze van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Bij

reconstructies en verbeteringen in de openbare ruimte die nodig zijn om onze opgaven te halen, rijst ook de vraag over hoe we dat allemaal gaan beheren. Ook daarom is een langere termijn-blik noodzakelijk.

Daarnaast houden we natuurlijk ook bij in hoeverre we

de acties die we in dit uitvoeringsprogramma succesvol uitvoeren en of dit daadwerkelijk zorgt voor minder

hittestress, wateroverlast, droogteproblemen, en meer robuuste ecosystemen en hoogwaterveiligheid.

Projecten:

Project

Kostendekking

Planning

Onderzoek hitte: de nadelige gevolgen

Reserve klimaatadaptatie

2025

Grondwatermeetnet: beter zicht op

Binnen bestaande middelen

Realisatie 2026,

Klimaatrobuuste polders

Reserve klimaatadaptatie

2025

Monitoring richting 2030 en 2050

Reserve klimaatadaptatie

2025 en verder

Investering reserve klimaatadaptatie

€ 115.000

voor inwoners

overlast en droogte

(rioolheffing)

beheren doorlopend

5. Implementatie

Financiën

Met en voor inwoners en bedrijven

Kostenraming 2024-2028

Kostendekking

€210.000

Reserve

Klimaatadaptatie € 320.000

Reserve

€ 515.000

Groenfonds landelijk

Als gemeente orde op zaken

€ 470.000

Reserve

Monitoring & onderzoek

€ 115.000

Reserve

Focusgebieden: knelpunten en netwerken

€ 1.115.000

Klimaatadaptatie

gebied

klimaatadaptatie

klimaatadaptatie Reserve klimaatadaptatie

Totaal € 515.000

Groenfonds landelijk gebied

Deze financiële impuls aan een klimaat adaptief Oss zijn nadrukkelijk incidenteel: er zijn geen structurele kosten te betalen uit de reserve klimaatadaptatie. Voor projecten waarbij beheer- en vervangingskosten relevant zijn wordt dat, voor we starten met uitvoeren, uitgezocht.

Op deze manier wordt nog niet de gehele reserve klimaatadaptatie aangewend. Op basis van de ontwikkeling van

diverse initiatieven zal aanvullend budget worden gevraagd via de kadernota en/of begroting om op te schalen c.q. nieuwe initiatieven te ondernemen. Fondsen en subsidies kunnen bijdragen aan het opscha¬len van activiteiten

of extra activiteiten. Een klein deel van ons structurele budget van beleidsontwikkeling zullen we dan ook inzetten voor fondsenwerving.

Planning

In bijlage 1 staat een strokenplanning. Hierin wordt getoond welk project wanneer wordt uitgevoerd. Enkele acties en projecten zijn al opgestart. Verder ligt het zwaartepunt op de jaren 2025-2027. Voor een financiële doorvertaling komen we daarom tot de volgende planning:

Reserve KA

2024

2025

2026

2027

2028

Beleidsontwikkeling en onderzoek

€ 30.000

€ 70.000

€ 55.000

€ 10.000

Uitvoeren projecten (materialen,

€ 60.000

€ 260.000

€ 285.000

€ 280.000

€ 45.000

€ 90.000

€ 330.000

€ 350.000

€ 290.000

€ 55.000

inhuur projectleiding waar nodig ed.)

Totaal

Groenfonds

2024

2025

2026

2027

2028

Beleidsontwikkeling en onderzoek

€ 28.000

€ 52.500

€ 20.000

€ 16.500

€ 4.500

Uitvoeren projecten (materialen,

€ 52.000

€ 117.500

€ 120.000

€ 53.500

€ 50.500

€ 80.000

€ 170.000

€ 140.000

€ 70.000

€ 55.000

inhuur projectleiding waar nodig ed)

Totaal

Bemensing

De verantwoording van de uitvoering van het programma ligt bij het programmateam klimaatadaptatie.

Daarnaast zijn we ook afhankelijk van andere disciplines en afdelingen binen de gemeente. Waar dat wringt hebben we binnen het budget ook ruimte om externe projectleiders in te huren, als dat nodig is.

Tot slot: we kunnen dit als gemeente Oss niet alleen. We hebben de hulp van onze inwoners en partners (zoals het waterschap, de provincie, vrijwilligers- en belangenorganisaties) hard nodig om de projecten uit dit uitvoeringsprogramma te kunnen realiseren. Door samen de schouders eronder te zetten, zorgen we gezamenlijk voor een klimaatadaptief Oss!

Bijlage 1: projectenlijst Project

Kostendekking

Water (hoogwater-veiligheid; wateroverlast; droogte)

Hitte

Eco-

systemen

En ook:

Met en voor inwoners en bedrijven 1

Buurtgerichte acties: Wijkgroenagenda in twee wijken

Reserve KA

Sociale cohesie, ontmoeten,

Huiseigenaren in Van Hogendorplaan-

Reserve KA

Kostenbesparing riolering

Actie met woningcorporatie in twee

Reserve KA

Sociale cohesie, ontmoeten

Initiatieven inwoners faciliteren door

Reserve KA

betrokkenheid van inwoners bij

Grotere initiatieven vragen om

Dekking zoeken als

Communicatie-campagne en

Reserve KA

West koppelen hemelwater af

versteende buurten

middel van kleinschalige subsidies

maatwerk

het organiseren van acties en samenkomsten

kwaliteit openbare ruimte

hun eigen leefomgeving vergroten

dit zich voordoet

betrokkenheid van inwoners bij

hun eigen leefomgeving vergroten

Project

Kostendekking

Water (hoogwater-veiligheid; wateroverlast; droogte)

Hitte

Eco-

systemen

En ook:

Focusgebieden: knelpunten en netwerken 5

WRP uitvoeren en versnelde aanpak

al gedekt

Veiligheid en gezondheid

Hitte hot spots aanpakken

Reserve KA

Gezondheid van kwetsbare inwoners

hemelwater knelpunten

(rioolheffing)

Schaduwplek in het centrum

Aantrekkelijkheid centrum

Schaduwplek in twee wijken

Aantrekkelijkheid woonwijken, ontmoeten

Schaduwplek en/of -route op

Economie, aantrekkelijkheid van werkgevers

Moleneind 7

Verdroging Herperduin tegengaan

Al gedekt (beheergeld Herperduin

Recreatie en toerisme, natuurkwaliteit

en evt gebieds-

fonds Maashorst) 8

Dijkverbeteringen faciliteren

al gedekt (reserve dijkverbetering)

Recreatie en toerisme, verkeersveiligheid, natuur

Project

wateroverlast; droogte)

Hitte

Eco-

systemen

En ook:

bebouwd gebied

Hemelwater-structuurplan per wijk

Al gedekt

Schaduwroutes voor fietsers en

Reserve KA

Mobiliteit (modal shift)

Groenfonds

Aantrekkelijk wonen, recreatie

Groenfonds

Betrokken inwoners, recreatie

wandelaars

(rioolheffing)

Stadland overgangen Koppelkansenkaart voor gebiedsontwikkelingen: goede stad-land verbindingen mee-realiseren

Vormgeven levendige schil rondom

Herperduin, zoals heggenlandschap “het achtje” bij Hoessenbosch 11

Water (hoogwater-veiligheid;

Groenblauw werkplan voor het

en dorp

Kostendekking

landelijk gebied

Natuurverbindingen in het

Koppelkansen met ‘bod’ van agrarisch

buitengebied

Landschapsverbinding Herperduin-Keent

collectief Oss Groenfonds

landelijk gebied

recreatie en toerisme

Project

Kostendekking

Afronden ecologische

Groenfonds

Aanleg faunavoorzieningen

Groenfonds

verbindingszone Hertogswetering

gemeentewegen

Water (hoogwater-veiligheid; wateroverlast; droogte)

Hitte

Eco-

systemen

En ook:

landelijk gebied

Uitbreiding van projecten als

Groenfonds

betrokkenheid van inwoners bij

STILA en Ervenplus

Binnen bestaande

Landschappelijke kwaliteit

‘Oeverwal in Vogelvlucht’7

landelijk gebied

middelen

hun eigen leefomgeving

Als gemeente orde op zaken 12

Ontwikkelen Osse Maatlat voor

Binnen bestaande

Wonen, leefplezier, kwaliteit openbare ruimte

IUP-projecten als klimaatadaptieve

Reserve KA

Kwaliteit openbare ruimte

Duurzaam en klimaatadaptief

Reserve KA,

Kwaliteit openbare ruimte

ruimtelijke ontwikkelingen

kans voor de openbare ruimte

groenbeheer

middelen

verder bestaande middelen

6 Onder voorbehoud van cofinanciering (75% subsidie van provincie NB) 7

Onder voorbehoud van cofinanciering

Project

Kostendekking

Water (hoogwater-veiligheid; wateroverlast; droogte)

Hitte

Eco-

systemen

En ook:

Onderzoek en monitoring

Onderzoek hitte: de nadelige

Reserve KA

Gezondheid van kwetsbare inwoners

Grondwatermeetnet:

Binnen bestaande

Data-gedreven werken

gevolgen voor inwoners

beter zicht op overlast en droogte

middelen

(rioolheffing)

Klimaatrobuuste polders

Reserve KA

Toekomst voor de landbouw

Monitoring richting 2030 en 2050

Reserve KA

Innovatie, data-gedreven werken

Totaal reserve KA

€ 1.155.000

Totaal groenfonds landelijk gebied

€ 515.000

Planning

Projecten

Al 2024 gestart K3&K4

2025

2026

2027

2028

K1&K2

K3&K4

K1&K2

K3&K4

K1&K2

K3&K4

K1&K2

K3&K4

Loopt langer door

Met en voor inwoners en bedrijven 1.

Buurtgerichte actie

a. Wijkgroenagenda's b. Pilot: private huiseigenaren koppelen regenpijp af c. Actie met woningcorporaties in versteende buurt 2. Initiatieven inwoners faciliteren door middel van kleinschalige subsidies.

3. Grotere initiatieven vragen maatwerk 4. Communicatiecampagne Gebiedsgericht - knelpunten 5. WRP en versnelde aanpak hemelwaterknelpunten 6. Hitte 'hotspots' aanpakken a. Schaduwplek in het centrum b. Schaduwplek in twee woonwijken c. Schaduwplek of -route op Moleneind 7. Verdroging Herperduin tegengaan 8. Dijkversterkingen faciliteren

Projecten

Al 2024 gestart K3&K4

2025

2026

2027

2028

K1&K2

K3&K4

K1&K2

K3&K4

K1&K2

K3&K4

K1&K2

K3&K4

Loopt langer door

Gebiedsgericht - netwerken 9. Groenblauw werkplan voor het bebouwd gebied a. Hemelwaterstructuurplan b. Schaduwroutes 10. Verbinding stad-land a. koppelkansenkaart gebiedsontwikkelingen b. 'het achtje' bij Hoessenbosch 11. Natuurverbindingen in het buitengebied a. Landschapsverbinding Herperduin-Keent b. afronden evz Hertogswetering c. Aanleg faunavoorzieningen gemeentewegen d. Uitbreiding van projecten als 'Oeverwal in Vogelvlucht' e. STILA en ErvenPlus Als gemeente orde op zaken 12. Ontwikkelen Osse maatlat 13. IUP-projecten als klimaatadaptieve kans 14. Klimaatadaptief groenbeheer a. Bokashi blijven toepassen

Projecten

Al 2024 gestart K3&K4

2025

2026

2027

2028

K1&K2

K3&K4

K1&K2

K3&K4

K1&K2

K3&K4

K1&K2

K3&K4

Loopt langer door

Monitoring en onderzoek 15. Onderzoek hitte 16. Grondwatermeetnet 17. Klimaatrobuuste polders 18. Monitoring richting 2030 - 2050

Bijlage 2: Koppelkansenkaart

Bijlage 3: Duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s)

Wij zijn een Global Goals gemeente. Met het programma

Klimaatadaptatie geven we vooral invulling aan SDG 13: het

aanpakken van door mensen veroorzaakte klimaatproblemen. Ook draagt het programma bij aan een aantal andere duurzame ontwikkelingsdoelen. In de koersnota klimaatadaptatie

noemen we er acht. Hoe we met de projecten in dit uitvoeringsprogramma bijdragen aan deze doelen, lichten we in deze bijlage toe.

SDG 1: geen armoede

Klimaatverandering raakt vaak de meest kwetsbare inwoners het hardst. Om te voorkomen dat dat gebeurt,

proberen wij in de openbare ruimte robuuste netwerken, bijvoorbeeld aan koelte, te realiseren. Daarnaast willen

we de komende tijd meer inzicht in onze sociale opgave in relatie tot hitte. Ook voor hitte zijn mensen in slecht te koelen woningen het meest de dupe.

SDG 3: goede gezondheid en welzijn

Een groene leefomgeving bevordert niet alleen de fysieke, maar ook de mentale gezondheid. Door de gemeente Oss te vergoenen, hebben inwoners schonere lucht, minder overlast van hittestress en ervaren ze minder stress.

SDG 6: schoon water en sanitair

Door meer hemelwater de grond in te laten infiltreren (en minder via het riool naar de zuivering af te voeren),

dragen we bij aan efficiënte riolering. Daarnaast vermindert het afkoppelen van verhard oppervlak van de riolering de kans op overstorten, waardoor de kwaliteit van het oppervlaktewater minder wordt verstoord.

SDG 11: duurzame stedelijke gemeenschappen

We dragen bij aan duurzame stedelijke gemeenschappen door samen met inwoners en (kleinschalige) organisaties

gezamenlijk de handen uit de mouwen te steken. Op deze manier komen er groenvoorzieningen waar een specifieke buurt of wijk daadwerkelijk op zit te wachten. Daarnaast creëren we op deze manier betrokkenheid, verbinden we mensen met de natuur en (niet minder belangrijk) met elkaar.

SDG 13: klimaatactie

Door op basis van onderzoek, stresstesten en de Osse Maatlat gericht actie te ondernemen, dragen we op een onderbouwde manier bij aan de weerbaarheid van de gemeente Oss met betrekking tot klimaatverandering. Vergroenen en meer ruimte bieden aan water zijn dé oplossingen voor een klimaatrobuuste gemeente Oss.

SDG 14: leven in het water

Robuuste ecosystemen hebben we op het land, maar ook in het water. In dit uitvoeringsprogramma hebben we bijvoorbeeld de restopgave opgenomen van de ecologische verbindingszone (NNB) langs de Hertogswetering. Hiermee dragen we bij aan leven in het water.

SDG 15: leven op het land

Door planten in de grond te zetten, versterken (én creëren!) we ecosystemen. De bodem gaat weer leven en vormt

voedsel voor diezelfde planten, maar ook voor insecten. Deze insecten vormen weer voedsel voor andere dieren (die ook weer voedsel zijn voor andere dieren). Kortom: door meer planten te planten, zorgen we voor voedsel en een leefgebied voor allerlei soorten organismen. We zorgen voor meer leven op het land.

SDG 17: partnerschappen om de doelen te bereiken

Om bij te dragen aan uitvoerings- en draagkracht in de Osse samenleving voor klimaatadaptatie, hebben we dit

uitvoeringsprogramma opgesteld met verschillende partners. Alleen samen met inwoners, belangenorganisaties, woningcorporaties, bedrijven en medeoverheden als het waterschap en de provincie kunnen we in 2050 klimaatrobuust zijn.

Bijlage 4: longlist Deze projecten hebben op het moment niet de hoogste prioriteit. De prioritering is gemaakt op basis van invloed die de gemeente hierop heeft, financiële haalbaarheid, integraliteit van opgaven waar het project aan bijdraagt, en voorkeuren die externe

stakeholders en interne bevraagde ambtenaren hebben gegeven. Op een later moment kunnen we deze projecten nog overwegen uit te voeren. -

Begraafplaats als plek voor bezinnen en ontmoeten

in een groene omgeving.

Terreinen van zorginstellingen vergroenen

Zichtbare communicatie over de waarde van groen

in de openbare ruimte, zoals QR-codes bij bomen met iTree informatie.

Risicoanalyse natuurbrand

Cumulatief effect wadi’s in kaart brengen.

Groene verbinding Oss-Noord richting de Maas

langs Ossemeer. Verkennen mogelijkheden in combinatie met stedelijke ontwikkeling.

Waterwingebied Macharen opwaarderen. Bluswatervoorziening op orde

Evaluatie klimaatadaptieve nieuwbouw

Stapstenen voor ecologie, waar dat kansrijk is door

co-financiering: zoals oeverwal in vogelvlucht en natuur in de wijk.

Toegankelijkheid en natuurbeleving Keent benutten

en verbeteren door onder andere meer goede (wandel) verbindingen en horeca

ooibossen conform bossenstrategie

Verkennen natuurontwikkelingsmogelijkheden

invulling van de oeverwal met onder

Natuur- en bijennetwerk verbeteren, door onder

andere natuurvriendelijke oevers, insectenbermen en kruidenrijke- en bloemrijke weiden en akkers

waarde van het weidegebied.

Duurzame verpachting: afstemmen eigendommen

gemeente Oss, Waterschap Aa en Maas, Brabant Water en provincie Noord-Brabant (o.a. gebied

Hertogswetering en de Maas

andere struwelen, bomengroepen en hagen

(dwarsdijken en A-watergangen) met een royale elkaar niet) ter verhoging van de biodiversiteits-

Macharense Bossen als onderdeel van

Verhogen biodiversiteit door een kleinschalige

Aanplant van schietwilgen langs hoofdstructuren

onderlinge afstand tussen de bomen (kronen raken

Natuurontwikkeling via de projecten ‘Meanderende

Maas en Meermaas’, o.a. de ontwikkeling van

de ecologische verbinding tussen de -

waterwinlocatie Lith)

Landschapsverbetering zone Oss-Geffen,

Natuurontwikkeling Geffense Plas en omgeving Omvormen agrarische gronden ten zuiden van

Herperduin (Ganzenven) naar natuur ten behoeve van waterbuffering en optimaal beheer om

verdroging te verminderenen wateroverlast te voorkomen

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Oss&id=db478226-8a53-43ab-a26a-d52a089fd07c