Raadsvoorstel Prioriteitennota RNOB

Datum

22.08.2023 Onderwerp

Uw kenmerk

Aantal bijlagen

Prioriteitennota Samenwerking agenda RNOB

LWE/MvE

3

Wat adviseert het college te besluiten? Door de geringe omvang (beperkte menskracht en middelen) van RNOB kan, voor de uitvoering van de Regionale Samenwerkingsagenda ‘Richting 2030’, nu niet alles op worden opgepakt en dienen scherpe keuzes te worden gemaakt. Geadviseerd wordt in te stemmen met: 1. De per hoofdgave opgenomen prioriteiten in de Prioriteitennota RNOB 2023 2. Een prioritering in de lobby richting Rijk en Provincie op: a) Nieuwe Regio Deal; b) Nationaal Programma Landelijk Gebied (stikstof, landbouw, natuur); c)

Verstedelijkingsakkoord (wonen en mobiliteit/bereikbaarheidsarmoede).

3. Een verkenning naar de verbreding en verbinding van de huidige opgaven met die van ‘sociale agenda’ in onze regio; 4. De kansen en aanbevelingen die voorlopig niet worden uitgevoerd; 5. Het verwerken van eventuele consequenties van uw besluitvorming voor de nieuwe samenwerkingsafspraken en deze separaat aan u voor te leggen in 2024 bij de besluitvorming over een nieuw Samenwerkingsconvenant (2025 t/m 2028); 6. Het model van ‘kruisbestuiving’ waarbij de Regionale Samenwerkingsagenda langjarig de basis vormt voor onze samenwerking, de Prioriteitennota als instrument geldt voor tussentijdse bijstellingen, met name als gevolg van lokale verkiezingen.

Volgvel

Ons kenmerk

2

Wat is de aanleiding voor dit advies? Gemeente Oss heeft ook een bovenlokale agenda en voor het realiseren van deze agenda is samenwerking met andere partijen slim en soms ook nodig. Omdat het van de wet moet of omdat gemeenten bijvoorbeeld niet met hogere overheden aan tafel komen. Dat komt omdat deze overheden dit zo bepalen, maar ook omdat er steeds meer taken van het rijk naar de gemeente gaan. RNOB biedt het platform om regionaal samen te werken op het gebied van gemeenschappelijke opgaven. In deze regionale samenwerking in de regio Noordoost-Brabant wordt daarnaast gewerkt aan onze ambitie voor ‘goed leven, wonen en werken in NoordoostBrabant’; ook samen met andere partijen, waaronder ondernemers en onderwijsinstellingen (zie bijlage 1 meer informatie). De looptijd van de huidige Regionale Samenwerkingsagenda ‘Richting 2030’ is in 2021 van start gegaan. We zijn een paar jaar onderweg waarin er nieuwe ontwikkelingen geweest die van invloed zijn op deze agenda. Daarom zetten we nu de ‘peilstok’ in de uitvoering van de opgaven. Geen uitgebreide evaluatie, wel opnieuw de politiek-bestuurlijke focus bepalen vanwege verschillende omstandigheden: a.

Er zijn lokale verkiezingen geweest die hebben geleid tot nieuwe coalitie- / bestuursakkoorden die ook (nieuwe) richting geven aan onze regionale ambities. De accenten in die akkoorden zijn vooral gericht op: • Een vitaal (leefbaar) landelijk gebied en transitie naar kringlooplandbouw; • Versnelling van de woningbouw; • Verduurzaming van de woningvoorraad en bedrijventerreinen; • Duurzame bereikbaarheid en systeemverandering in de mobiliteitsopgave; • Verminderen van de spanning op de arbeidsmarkt.

b. De huidige kansen liggen vooral op het gebied van verschillende fondsen (groeifonds, transitiefonds landelijk gebied, mobiliteitsfonds, klimaatfonds etc.). Dit geeft aanleiding om kritisch te kijken naar wat we wel en niet oppakken. c.

De wereld om ons heen staat niet stil en mondiale ontwikkelingen raken ons steeds vaker. De coronapandemie, oorlog in Oekraïne, verdroging, het zijn voorbeelden van ontwikkelingen die om snel schakelen vragen op vlakken als energiearmoede, stroomstop, verduurzaming van woningen, zuinig met water omgaan, etc.

d. Derden hebben adviezen uitgebracht over de regionale samenwerking (Onderzoek naar Bestuurlijk Regionale Ecosystemen (BRE) door Berenschot en Rijks Universiteit Groningen en het rekenkameronderzoek door Bernheze, Boxtel en Meierijstad).

Volgvel

Ons kenmerk

3

De organisatie van RNOB heeft beperkte capaciteit en middelen. Dat vraagt om scherpe keuzes te maken waardoor prioriteren van de opgaven uit de Samenwerkingsagenda noodzakelijk is. In bijgaande prioriteitennota ‘Prioriteren voor meer slagkracht’ (bijlage 2) staat welke thema’s en projecten gemeenten en waterschappen in RNOB de komende jaren wel én welke niet (meer) samen bovenlokaal oppakken. Hierin worden de prioriteiten gesteld uit de Samenwerkingsagenda ‘Richting 2030’ van RNOB. Welk resultaat willen we bereiken? De voorgestelde prioritering is gebaseerd op de ambtelijke en bestuurlijke capaciteit en de financiële middelen die momenteel door de gemeenten en waterschappen beschikbaar zijn gesteld. Met de huidige middelen en menskracht is dit prioriteringsvoorstel uitvoerbaar. In deze Prioriteitennota is ook opgenomen welke opgaven geen prioriteit hebben gekregen. Indien bij lokale besluitvorming meer of juist minder taken bij RNOB worden belegd, zal de impact daarvan op capaciteit en/of middelen worden verwerkt in het voorstel van het nieuwe Samenwerkingsconvenant, dat in 2024 aan de gemeenteraden en AB-waterschappen voor instemming zal worden voorgelegd.

De mogelijke consequenties van uw besluitvorming over deze prioritering in de opgaven vormen de basis voor een actualisering van onze samenwerkingsafspraken in 2024 die eerder (Samenwerkingsconvenant uit 2021) gemaakt hebben. Daarmee vormen lokale coalitie-/ bestuursakkoorden (meer) de basis voor onze regionale samenwerking en wordt vast gehouden aan de langjarige afspraken. Tegelijkertijd kan op de kortere termijn flexibel worden omgaan met de prioritering van de afspraken, mede gebaseerd op actuele ontwikkelingen. Welke argumenten zijn er voor dit advies? Beslispunt 1: In te stemmen met de per hoofdgave opgenomen prioriteiten in de Prioriteitennota RNOB 2023. 1. Prioritering in de hoofdopgaven a) Het organiseren van regionale regie op de verwachte gebiedsgerichte aanpakken in onze regio is noodzakelijk om de stikstofuitstoot terug te dringen, natuur te herstellen en te completeren en de landbouw te verduurzamen in de richting van de kringlooplandbouw. We doen dat op die onderdelen waar er een gemeenschappelijk belang is en organiseren daarvoor middelen, capaciteit en kennisontwikkeling. b) Het klimaatadaptatieprogramma om de veranderingen in het klimaat (verdroging en vernatting) het hoofd te bieden voldoet niet meer aan de vereisten. Er is behoefte aan

Volgvel

Ons kenmerk

4

een actualisering om beter te kunnen voldoen aan de gevolgen van klimaatverandering. c) Er komen de nodige ruimteclaims op ons af, zoals wonen, energie, water, natuur, etc. “Als we alles willen faciliteren, hebben we twee keer Brabant nodig,” aldus Commissaris van de Koning Ina Adema. Dat gaat niet en vraagt om afwegingen en lastige keuzes maken. Daar zullen we meer dan in het verleden ook water en bodem bij moeten betrekken. In die brede afweging horen ook de energielocaties die voortvloeien uit de RES Noordoost-Brabant. Dat gaan we in de regio samen doen in een actualisering van onze regionale Omgevingskoers. We gaan dit ook samen met de provincie Noord Brabant doen omdat deze door het Rijk gevraagd is een soortgelijke afweging in ruimteclaims te doen op provinciaal niveau (‘Ruimtelijk Voorstel’). Dit proces kent op dit moment overigens een hoge dynamiek en intensiteit en laat zich lastig plannen. d) Het Rijk pakt niet alleen de regie terug op de Ruimtelijke Ordening, maar ook op de woonagenda. Met Rijk en provincie zetten we daarom in op een versnelling van de woningbouw en verduurzaming van de huidige voorraad (o.a. via de Regionale Woondeal). Betaalbaar wonen voor de juiste doelgroepen is daarbij onze inzet, met name voor die mensen die nodig zijn voor de arbeidsmarkt.

e) Gekoppeld aan de woningbouw leggen we in ons mobiliteitsprogramma vooral het accent op fiets, OV en verkeersveiligheid. Met name de bereikbaarheid van kleine kernen is een gemeenschappelijke zorg en vraagt om een regionale aanpak. f)

Als gevolg van de onzekerheid op de energiemarkten gaan we de verduurzaming van onze bedrijventerreinen versnellen (circulair en duurzame energievoorziening) waarbij we ook gezamenlijk de mogelijkheden van het klimaatfonds verkennen.

g) In onze zoektocht naar een circulair voedselsysteem hebben we innovatie- en experimenteerruimte nodig. Dat doen we o.a. met een doorontwikkeling van AgroProeftuin De Peel. We koppelen dit aan een stimuleringsprogramma voor startende en doorgroeiende bedrijven. 2. Prioritering in onze wijze van regionale samenwerking a) We gaan intensiever samenwerken met waterschap Aa en Maas en De Dommel vanwege verwevenheid van de water- en bodemopgave aan andere regionale opgaves en de noodzaak om water en bodem meer sturend te maken. b) Complexe opgaven, zoals in het landelijk gebied (stikstof) en in de woonopgave, dwingen ons om niet altijd via de bekende verdeling in bestuurlijke portefeuilles te werken maar om meer ‘opgavegericht’ werken. Dit wil zeggen: integraal, rekening

Volgvel

Ons kenmerk

5

houdend met verschillende (sectorale) belangen en met een scherpe(re) afwegingen tussen die belangen. Beslispunt 2: In te stemmen met een prioritering in de lobby richting provincie Noord-Brabant en Rijk. 1. We geven prioriteit aan die trajecten waar het Rijk op korte termijn duidelijkheid biedt over de procesgang en waar op de korte en middellange termijn de meeste kans op succes bestaat: (1) de gebiedsgerichte aanpak van het landelijk gebied, (2) versnelling van de woningbouw en (3) een vervolg op de huidige Regio Deal. 2. De strategische samenwerking met de provincie Noord-Brabant versterken wij door aan de voorkant van majeure processen verwachtingen scherper te krijgen én door meer en eerder in ‘co-creatie’ te werken (één-overheid-gedachte). We zoeken daarbij in eerste instantie de verbinding op dezelfde opgaven als in onze samenwerking met het Rijk. Beslispunt 3: In te stemmen met een verkenning naar de verbreding en verbinding van de huidige opgaven met die van ‘sociale agenda’ in onze regio; We zien een maatschappelijke ontwikkeling om de mens meer centraal te stellen in de opgaven waar we voor staan. We zien dat terug in het thema ‘brede welvaart’ en we zagen het terug in een toenemende publieke-waarde creatie uit het BRE-onderzoek. We geven prioriteit aan het zoeken naar een verbinding van onze huidige opgaven met de ‘sociale agenda’.

Wat zijn tegenargumenten of risico’s? Beslispunt 4: In te stemmen met de kansen en aanbevelingen die voorlopig niet worden uitgevoerd; Prioriteren betekent scherpe keuzes maken. Dat betekent dat we een aantal zaken niet kunnen oppakken. De volgende aanbevelingen uit het eerder genoemde BRE-onderzoek kunnen vanwege de beperkte menskracht en middelen op dit moment niet worden opgepakt: 1. Het betrekken van regionale maatschappelijke organisaties (ecosystemen) bij de samenwerking. 2. Als het gaat om de vergroten van de slagkracht van onze triple helix organisatie (stichting AgriFood Capital) geldt dat de focus blijft op agrifood, omdat er geen of onvoldoende urgentie en capaciteit is om te verbreden naar andere economische sectoren. 3. Het uitbreiden van de regionale samenwerking met meer (strategische) capaciteit blijft beperkt. Dat heeft geleid tot hiervoor genoemde prioriteiten in de samenwerking met én lobby naar Rijk en provincie. Een aantal kansen kunnen we hierdoor niet oppakken, zoals:

Volgvel

Ons kenmerk

6

•

Klimaatfonds (vergroenen industrie, verbeteren elektriciteitsnetten, verduurzamen energieproductie etc.);

•

Groeifonds (fonds voor economische topsectoren);

•

Innovaties (onderzoeksfonds);

•

EU-fondsen, anders dan die gaan over de agrifoodsector.

4. Nieuwe bestuurscultuur: het BRE onderzoek constateert dat we bestuurlijk te aardig zijn voor elkaar en verschillen in standpunten niet expliciet genoeg maken. Dat leidt op termijn tot ongenoegen. Hun advies is om meer met elkaar de verschillen op te zoeken en dat explicieter te bespreken. Kortom, het mag harder op de inhoud maar we moeten zacht blijven op de relatie. We zijn ons er van bewust maar een cultuurverandering vraagt ook om een specifieke aanpak, die momenteel niet geleverd kan worden. Waar moeten we rekening mee houden? a. Financiën Beslispunt 5: In te stemmen met het verwerken van eventuele consequenties van uw besluitvorming voor de nieuwe samenwerkingsafspraken en deze separaat aan u voor te leggen in 2024 bij de besluitvorming over een nieuw Samenwerkingsconvenant (2025 t/m 2028); De jaarlijkse bijdrage is voor gemeenten € 1,54 per inwoner en waterschap 6,5% van bijdragen gemeenten. Door deelnemers wordt gezamenlijk circa 5,5 fte aan ambtelijke capaciteit beschikbaar gesteld. De voorgestelde prioritering is gebaseerd op de ambtelijke en bestuurlijke capaciteit en de financiële middelen die momenteel beschikbaar zijn gesteld. Met de huidige middelen en menskracht is dit prioriteringsvoorstel uitvoerbaar. In deze Prioriteitennota is ook opgenomen welke opgaven geen prioriteit hebben gekregen.

Indien bij lokale besluitvorming meer of juist minder taken bij RNOB worden belegd, zal de impact daarvan op capaciteit en/of middelen worden verwerkt in het voorstel van het nieuwe Samenwerkingsconvenant, dat in 2024 aan de gemeenteraden en AB-waterschappen voor instemming zal worden voorgelegd. b. Uitvoering Beslispunt 6: In te stemmen met het model van ‘kruisbestuiving’ waarbij de Regionale Samenwerkingsagenda langjarig de basis vormt voor onze samenwerking, de Prioriteitennota als instrument geldt voor tussentijdse bijstellingen, met name als gevolg van lokale verkiezingen. Door het werken met de (tussentijdse) Prioriteitennota vervalt de noodzaak om al in 2024 een nieuwe Samenwerkingsagenda op te stellen en vast te stellen. Die noodzaak is er ook om

Volgvel

Ons kenmerk

7

inhoudelijke redenen niet omdat onze opgaven langjarig zijn en voorlopig niet fundamenteel zullen wijzigen. In schema ziet dat er als volgt uit:

Het verbinden van de agenda’s van gemeenten en waterschappen met de regionale samenwerkingsagenda maakt ons als regio sterker en geeft ons een stevigere positie naar andere overheidspartners. Door deze 'kruisbestuiving’ wordt de politiek-bestuurlijke focus duidelijker. Dat gebeurt ook in (lokale) ‘regiotafels’ die al in enkele gemeenten worden georganiseerd. Deze tafels zijn bedoeld om de gemeenteraden en algemeen besturen van waterschappen beter in de positie te brengen zodat zij ook daadwerkelijk kunnen sturen op de Samenwerkingsagenda. Dat vraagt om meer duidelijkheid over waar we staan per hoofdopgave. Wat we doen per opgave staat toegelicht in jaarverslagen. Om inzicht te verkrijgen in wat we hiermee bereiken, hoe de regio ervoor staat en wat de trend is, is samen met AgriFood Capital, recent een Staat van de Regio Noordoost Brabant (SvdR) (https://public.tableau.com/app/profile/onderzoekstatistiek/viz/DeStaatvandeRegioNoordoostBrabant202 21129_16697394095560/Landingspage) ontwikkeld. De resultaten van deze monitor hebben we

nadrukkelijk betrokken in het antwoord op de vraag hoe onze regio ervoor staat waar de regionale samenwerking we nu staan in de samenwerking en onze opgaven. c. Overlegd met Op 10 mei jongstleden waren alle raads- en AB-leden uit de regio Noordoost Brabant uitgenodigd voor een zogenaamde Verenigde Voorbereidende Bijeenkomst (VVB) in Oss. De VVB is vooral bedoeld als informele opiniërende bijeenkomst voorafgaand aan de besluitvorming in de afzonderlijke gemeenteraden en algemeen besturen. Een samenvatting is terug te lezen in bijlage 2. Voorafgaand aan de VVB is een informerende/toelichtende webinar georganiseerd. Deze is terug te kijken via: https://www.youtube.com/watch?v=MA-CdPDVfc&feature=youtu.be

Tijdens de VVB zijn drie suggesties en vijf wijzigingsvoorstellen op de Prioriteitennota RNOB ingediend. Hierover is een debat gevoerd en heeft hierover tot slot een peiling plaatsgevonden.

Volgvel

Ons kenmerk

8

Een samenvatting is bijgevoegd, inclusief een overzicht van welke suggesties en wijzigingsvoorstellen zijn overgenomen (bijlage 3). Hieronder treft u dit overzicht beknopt aan alsook de wijze waarop deze suggesties en wijzigingsvoorstellen zijn verwerkt in de Prioriteitennota die nu aan uw raad/algemeen bestuur voorligt.

Nummer

Aanpassing prioriteitennota

Suggestie 1 Tegengaan van bereikbaarheidsarmoede

In de samenvatting op blz. 4 bij ‘Sterk Verhaal/Lobby’ toegevoegd ‘en bereikbaarheidsarmoede’ en op blz.16: ‘Op dit thema ‘bereikbaarheidsarmoede’ voeren wij actief lobby richting Provincie Noord-Brabant.’ In de Prioriteitennota is dit opgenomen op bladzijde 11: ‘In de jaarlijkse planning- en control-instrumenten wordt inzichtelijk gemaakt de inzet van de ambtelijke capaciteit van de aangesloten gemeenten en waterschappen gerelateerd aan de uitvoering van de regionale samenwerkingsagenda. Hiermee houden we inzicht in de balans tussen gestelde prioriteiten en beschikbare capaciteit. Op basis van de gestelde prioriteiten in deze nota en de huidige capaciteit verwachten wij dat er een goede balans is.’ De huidige tekst wordt vervangen op bladzijde 17 door: ‘We maken XXL logistiek enkel mogelijk op speciaal daarvoor aangewezen bedrijventerreinen in de regio. Binding met, en waarde toevoegen aan de regionale economie en structuur, zijn belangrijke vestigingsvoorwaarden. Op overige bedrijventerreinen ontmoedigen we – waar mogelijk – XXL logistiek.’

Suggestie 3 Strategische capaciteit RNOB (voorstel gewijzigd in de schorsing)

WV 4 XXL-Logistiek (voorstel gewijzigd in de schorsing)

Samenvatting Gemeente hebben ook een bovenlokale agenda en voor het realiseren van deze agenda is samenwerking met andere partijen slim en soms ook nodig. RNOB biedt het platform om regionaal samen te werken op het gebied van gemeenschappelijke opgaven. In deze regionale samenwerking in de regio Noordoost-Brabant wordt daarnaast gewerkt aan onze ambitie voor ‘goed leven, wonen en werken in Noordoost-Brabant’; ook samen met andere partijen, waaronder ondernemers en onderwijsinstellingen. De looptijd van de huidige Regionale Samenwerkingsagenda ‘Richting 2030’ is in 2021 van start gegaan. Sindsdien is er heel wat gebeurd dat impact heeft op de ambities van de agenda. De geringe omvang van RNOB maakt dat we door deze ontwikkelingen kritisch naar de regionale opgaven moeten kijken en door beperkte menskracht en middelen kan niet alles op worden opgepakt. Dat vraagt om scherpe keuzes te maken. In deze prioriteitennota ‘Prioriteren voor meer slagkracht’ staat welke thema’s en projecten gemeenten en waterschappen in RNOB de komende jaren wel én welke niet (meer) samen bovenlokaal oppakken. Hierin worden de prioriteiten gesteld uit de Samenwerkingsagenda ‘Richting 2030’ van RNOB.

Volgvel

Ons kenmerk

9

Op 10 mei jl. heeft RNOB een verenigde voorbereidende bijeenkomst (VVB) georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst zijn de door raads- en AB-leden ingediende suggesties en wijzigingsvoorstellen besproken en is hierover een peiling geweest. De Raad wordt nu verzocht om een definitief besluit te nemen over deze prioriteitennota. Bijlage Bijlage 1 – Toelichting RNOB - Regionale Samenwerkingsagenda 'Richting 2030' Bijlage 2 – Prioriteitennota RNOB Bijlage 3 – Samenvatting VVB RNOB 10 mei 2023 Bijlage 4 – Reactie DB op ingediende voorstellen VVB