CConstaterende datOss
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2027-2030

Adviescommissie Ruimte 29 oktober 2026, gemeente OssBij agendapunt: Programmabegroting 2027-2030117.691 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 8 van 13

Dit bedrag onttrekken we uit de reserve E- dienstverlening. We zorgen ervoor dat inwoners via alle dienstverleningskanalen beschikken over actuele, begrijpelijke en consistente informatie. De gemeentelijke website speelt hierin een centrale rol als een belangrijk informatie- en dienstverleningskanaal. Dit vraagt om structureel beheer, financiering, actualisatie en doorontwikkeling van de website en andere digitale kanalen. Daarnaast versterken we de sturing op dienstverlening. Met organisatiebrede servicenormen en een dashboard voor monitoring maken we onze prestaties inzichtelijk en kunnen we gericht verbeteren. Ook investeren we in de ontwikkeling van medewerkers. Goede dienstverlening vraagt om bewustzijn van ieders rol in de procesketen en om kennis en vaardigheden die aansluiten bij de veranderende verwachtingen van inwoners.

4.3 Septembercirculaire + is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 Omschrijving | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Uitvoeringskosten inburgering | 170 | 0 | 0 | 0 | 0 Aanpak problematische | 0 | 107 | 107 | 107 | 107 schulden Basisregistratie Personen | 10 | 0 | 0 | 0 | 0 (BRP) Landelijke aanpak | 10 | 0 | 0 | 0 | 0 adreskwaliteit (LAA) Totaal septembercirculaire | 190 | 107 | 107 | 107 | 107 Toelichting septembercirculaire Uitvoeringskosten inburgering We ontvangen voor de jaren 2026 tot en met 2028 extra geld voor de uitvoering van de Wet inburgering. Het gaat om een bedrag van € 170.000 in 2026. De gelden voor 2027 en 2028 worden naar verwachting in het voorjaar 2027 beschikbaar gesteld. Dit omdat er sprake is van grotere aantallen inburgeringsplichtigen dan vooraf geraamd. Aanpak problematische schulden Vanaf 2027 wordt een bedrag van € 107.000 beschikbaar gesteld om vroegsignalering beter in te richten. Basisregistratie Personen (BRP) We ontvangen € 10.000 in 2026 voor de basisregistratie personen BRP voor een logisch ontwerp en experiment. Landelijke aanpak adreskwaliteit (LAA) We ontvangen € 10.000 in 2026 voor de landelijke aanpak van adreskwaliteit in de basisregistratie personen BRP). 177 4.4 Wat mag het kosten? In de volgende tabel geven we een financieel overzicht van het programma.

+ is uitgaven - is inkomsten bedragen x € 1.000 Omschrijving | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bestaand beleid Lasten | 61.535 | 57.493 | 55.761 | 55.110 | 54.569 Baten | -9.582 | -10.452 | -10.398 | -10.062 | -10.062 Saldo | 51.953 | 47.041 | 45.363 | 45.048 | 44.506 Stortingen reserves | 1.092 | 1.642 | 399 | 249 | 249 Onttrekkingen reserves | -3.799 | -965 | -866 | -548 | -191 Saldo mutaties reserves | -2.707 | 678 | -467 | -299 | 58 Totaal bestaand beleid | 49.246 | 47.718 | 44.897 | 44.749 | 44.564 Nieuw beleid | 0 | 4.383 | 0 | 0 | 0 Autonome ontwikkelingen | 590 | 331 | 201 | 280 | 552 Budgettair neutrale | -145 | 1.184 | 952 | 970 | 965 wijzigingen Septembercirculaire | 190 | 107 | 107 | 107 | 107 Totaal programma | 49.881 | 53.724 | 46.157 | 46.107 | 46.188 178 179 4.5 Lasten per product In de volgende figuur hebben we voor 2027 de totale lasten per product in beeld gebracht. 5. Overzicht subsidies Dit programma heeft geen subsidies.

180 Programma 9. Financieel beleid 181 1. Inleiding Onze ambitie is een gemeente te zijn met toekomstbestendige en gezonde gemeentefinanciën. Wij voeren een solide financieel beleid dat realistisch, voorspelbaar en wendbaar is. Hierdoor kunnen we inspelen op kansen en tegenvallers. We streven naar een zo laag mogelijke, maar verantwoorde lastendruk voor onze inwoners en zijn terughoudend met verhogingen. Zo bieden we inwoners en partners zekerheid en versterken we het vertrouwen in onze gemeente. 2. Programma-onderdelen 2.1 Belastingen Wat willen we bereiken? We streven er naar om de lokale lastendruk zo laag mogelijk te houden en onder het landelijke gemiddelde. Op basis van de jaarlijkse cijfers vanuit het COELO onderzoeksinstituut bleven we in 2026 € 69 onder het landelijke gemiddelde. We gaan uit van 100% kostendekkende heffingen. ‘De gebruiker betaalt’ is het uitgangspunt Daarnaast willen we de gewenste opbrengst voor de gemeente tegen zo laag mogelijke uitvoeringskosten verkrijgen. De Belastingsamenwerking Oost-Brabant (BSOB) voert de belastingtaken voor ons uit. De portefeuillehouder financiën is lid van het dagelijks bestuur. De gemeenteraad stelt de belastingverordeningen vast. Gemeenten kunnen alleen belastingen innen die in de Gemeentewet zijn opgenomen. Een aantal heffingen (bijvoorbeeld riolering en afval) mag maximaal kostendekkend zijn.

Het beleid is hier ook op gericht. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ). Medeoverheden gebruiken de waardering ook. De Waarderingskamer houdt toezicht op de kwaliteit van de uitvoering van de Wet WOZ. We werken aan de volgende doelstelling(en): - Beheerste lastendruk Wat zijn de speerpunten uit het coalitieakkoord? Speerpunt Activiteit 2027 2028 2029 2030 1. Lage lastendruk en onder landelijke gemiddelde - Voor 2027 stellen we voor om OZB alleen te verhogen met de inflatie, zijnde 3,2%. X - Voor het jaar 2027 kiezen we voor een verhoging van 0% voor de rioolheffing (op basis van beheerplan riolering)* X - Voor het jaar 2027 kiezen we voor een verhoging van 5% voor de afvalstoffenheffing* X * voor een totaalbeeld van de verwachte totale lokale lastendruk verwijzen we naar de paragraaf lokale heffingen. 182 Wat gaan we hiervoor doen? Activiteit Wanneer gereed (kwartaal/jaar)? - Per 1 januari 2028 treden de Dommelvallei gemeenten, Geldrop-Mierlo, Nuenen en Son en Breugel, toe tot de gemeenschappelijke regeling BSOB. 4e kwartaal 2027 - De BSOB stelt een groeistrategie op. Deze strategie richt zich op een betrouwbare, toekomstbestendige en efficiënte organisatie met aandacht voor samenwerking, innovatie en goede dienstverlening.

eind 2027 - We werken mee aan het initiatief van de BSOB om de mogelijkheden te verkennen om te komen tot meer harmonisatie van de belastingverordeningen van de deelnemers binnen de BSOB. Dit uiteraard rekening houdend met de eigen beleidsruimte van de gemeente. 2027 - We monitoren jaarlijks de uitvoering van de belastingen bij de BSOB. Het oordeel van de waarderingskamer over de BSOB voor onze gemeente was "goed". Omdat de kwaliteit al meerdere jaren van dit goede niveau is, heeft de BSOB begin 2023 een extra ster (5 sterren) ontvangen. "Goed" is van toepassing op een gemeente die WOZ-taxaties van goede kwaliteit levert en daarnaast op alle onderdelen van het WOZ-werkproces voldoet aan de gestelde kwaliteitseisen. Continu - De BSOB blijft veel aandacht besteden aan communicatie rondom het maken van bezwaar op de WOZ waarde om zo de bezwaren via "no cure no pay" bureaus terug te dringen. Het percentage woningen onder bezwaar is ten opzichte van 2024 gedaald van 5,9% naar 3,3% in 2025. Continu * voor een totaalbeeld van de verwachte totale lokale lastendruk verwijzen we naar de paragraaf lokale heffingen. 2.2 Financiën Wat willen we bereiken? We hebben een solide basis en een sterke financiële positie voor nu. Maar de vooruitzichten zijn minder gunstig en we beseffen dat we leven in financieel onzekere tijden. De meerjarige begroting staat onder druk.

Toekomstgericht en gezonde gemeentefinanciën zijn daarom ons uitgangspunt. Investeringen in onder meer woningbouw, infrastructuur, duurzaamheid, zorg en maatschappelijke voorzieningen plannen we zorgvuldig en voeren we gefaseerd uit. Daarbij sturen we op noodzaak en toekomstbestendigheid, met een realistische meerjarenplanning om hoge leningen en financiële risico’s te beperken. Voor ons staat vast dat we onze ambities en financiële uitdagingen niet alleen voor elkaar krijgen. We hebben ook de kennis, ervaring en middelen nodig van samenwerkingspartners, waaronder het Rijk en de provincie. We werken aan de volgende doelstelling(en): - Uitvoeren van een solide financieel beleid met heldere afspraken, zodat we flexibel kunnen meebewegen met kansen en tegenvallers. 183 Wat zijn de speerpunten uit het coalitieakkoord? Speerpunt Activiteit 2027 2028 2029 2030 1. Realisatie strategische heroriëntatie - Monitoren van bezuinigingen gekoppeld Planning & Controlcyclus X X - We hebben extra aandacht voor realisatie van de volgende bezuinigingen: o Jeugdhulp o Wmo o Subsidiebeleid o Integraal digitaliseren o Besparing onderhoud sportaccommodaties en onderzoeksopdracht lange termijn o Anterieure overeenkomsten bij energiesysteem X X 2. Lobby We lobbyen actief met andere gemeenten via diverse netwerken voor voldoende compensatie bij het Rijk voor onze taken en verantwoordelijkheden.

Dit geldt nadrukkelijk voor jeugdhulp, maar ook voor opgaven rond energie, klimaat, woningbouw en weerbaarheid. Structurele taken vragen om structureel geld vanuit het Rijk. X X X X We lobbyen om cofinanciering te krijgen voor het realiseren van onze ambities. Dit geldt met name voor onze ruimtelijke ambities op het gebied van mobiliteit, wonen, energie en klimaat en weerbaarheid. We zetten actief in op het verkrijgen van provinciale, landelijke en Europese fondsen. X X X X Belangrijke financiële kaders zijn: 1. Onze begrotingen zijn meerjarig sluitend. Structurele kosten betalen we met structurele opbrengsten. We maken verantwoorde keuzes en schuiven lasten niet door naar later. 2. Nieuw beleid en mogelijke ombuigingen wegen we integraal af. Dit gebeurt met name bij het opstellen van de jaarlijkse kadernota. Vaststelling vindt plaats bij de programmabegroting. 3. Als we extra financiële middelen beschikbaar hebben, zetten we die met voorrang in op het realiseren van de gebiedsontwikkelingen en de economische ambities. 4. De algemene reserve voldoet aan een gestelde norm van 10% van de algemene uitkering. De vrije ruimte binnen deze reserve zetten we in voor ambities uit dit coalitieakkoord. 5. De algemene reserve van het grondbedrijf is gekoppeld aan onze ruimtelijke ambities. We vinden het vanzelfsprekend dat ook ontwikkelaars meebetalen aan deze ruimtelijke opgaven.

Wat gaan we hiervoor doen? Activiteit | Wanneer gereed (kwartaal/jaar)? - | We zetten in op stevige projectcontrol op onze grote ambities op het gebied | Continu van Lievekamp/Muzelinck, zwembad, woningbouw, mobiliteit, binnenstad visie, Spooorzone, Schadewijk etc.. - | We passen de financiële verordening en zorgen voor goede afstemming met de | Eind 2026/ begin 2027 nota investeringsbeleid (aanbeveling accountant jaarrekening 2025). - | We voeren een Europese aanbesteding uit voor de accountantscontrole. Deze | Q4/2026 - Q1/2027 start vanaf het boekjaar 2027. - | We blijven investeren in werving van subsidies op het gebied van woningbouw, | Continu klimaat & energie en mobiliteit etc. - | De komende jaren investeren we fors. Deze grote investeringen leiden er toe | Continu dat we ook veel geld voor langere tijd moeten gaan lenen. We hebben de financieringsbehoefte voor de komende 4 jaar in beeld gebracht. Daarbij is het erg lastig in te schatten wanneer daadwerkelijke uitgaven bij grote projecten precies gedaan worden. De ervaring is dat dit altijd wat achter blijft ten opzichte van de begroting. De totale financieringsbehoefte schatten we nu in op € 300 miljoen euro in de komende 4 jaren. Dit is fors en voor onze gemeente uniek. Samen met een treasury-adviesbureau voeren we onze financieringsstrategie uit.

De renteontwikkeling vormt hierin een belangrijk risico voor onze begroting. - | In 2026 wordt het convenant horizontaal toezicht met de Belastingdienst | Q4/2026 geëvalueerd met als doel vanuit de gemeente om dit convenant te verlengen. | Doorlopend verbeterplan In 2027 blijven we verbeteringen doorvoeren op fiscaal gebied. - | We stoppen per 2028 met het digitaal beschikbaar stellen van onze planning & | Continu controlproducten via http://financien.oss.nl. Dit besluit volgt uit de strategische heroriëntatie. Wel blijven we een jaarlijks een begroting in het kort maken, waarin in het kort belangrijkste zaken uit de begroting worden gepresenteerd. 3. Programma-informatie 3.1 Duurzaamheid Niet van toepassing. 3.2 Verbonden partijen Hier geven we weer in hoeverre onze verbonden partijen bijdragen aan de doelstellingen van dit programma. We noemen hier alleen de gemeenschappelijke regelingen omdat dit wettelijk verplicht is. Andere verbonden partijen laten we hier buiten beschouwing. De verbonden partijen hebben we ook toegelicht in de paragraaf hierover. Belastingsamenwerking Oost-Brabant (BSOB) De BSOB is een regionaal samenwerkingsverband dat zich richt op het gezamenlijk waarderen, heffen en innen van belastingen. Het doel is de kwaliteit, dienstverlening, efficiency en continuïteit van de waardering, heffing en inning van lokale belastingen te verbeteren.

184 3.3 Beleidskaders 1. | Nota reserves jaarlijks 2. | Treasurystatuut 3. | Financiële verordeningen artikel 212, 213, 213a Gemeentewet 4. | Gemeentelijke verordening Ozb, hondenbelasting en toeristenbelasting (jaarlijks in december actualisatie) 5. | Nota investeringsbeleid 6. | Fiscaal beleidskader 3.4 Indicatoren Indicator | Bron | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | Streef- waarde Oordeel accountant over | Controlerapport | Positief | Positief | Positief | - | Positief rechtmatigheid en getrouwheid | accountant bij jaarrekening Lokale lastendruk (lijst met | COELO | 59e | 55e | 98e | 110e | Geen goedkoopste gemeenten) | plaats | Plaats | Plaats | plaats Lokale lastendruk: bedrag onder | COELO | € 111 | € 121 | € 80 | € 69 | Geen landelijk gemiddelde Oordeel waarderingskamer | Brief | Goed | Goed | Goed | Goed | Goed waarderingskamer * De gemiddelde waarde van een woning is volgens het COELO in 2026 gestegen met 10,9%. De gemiddelde waarde van een koopwoning bedraagt daarmee in 2026 € 508.000. Dit was in 202 | 5 € 458.000. 3.5 Waar staat je gemeente In de volgende tabel geven we de verplichte indicatoren vanuit waarstaatjegemeente.nl weer. Om de cijfers van Oss te kunnen plaatsen hebben we daarnaast een referentiemeting opgenomen. We gebruiken hiervoor de gemiddelde waarde van gemeenten in de grootteklasse van 50.000 tot 100.000 inwoners.

Indicator | Oss | Referentie | Jaar Gemiddelde WOZ-waarde | € 430.000 | € 419.000 | 2026 € 383.000 | € 379.000 | 2025 € 365.000 | € 361.000 | 2024 € 345.000 | € 347.000 | 2023 Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishoudens | € 964 | € 984 | 2026 € 942 | € 945 | 2025 € 819 | € 894 | 2024 € 805 | € 852 | 2023 Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishoudens | € 1.027 | € 1.072 | 2026 € 972 | € 1.028 | 2025 € 851 | € 973 | 2024 € 835 | € 928 | 2023 Het ministerie van BZK heeft een database ontwikkeld met informatie over de financiën van gemeenten (www.financiengemeenten.nl). Deze database bevat financiële informatie op het niveau van individuele gemeenten (kengetallen, uitgaven van gemeenten t.o.v. andere gemeenten etc.). 185 4. Financiën 4.1 Nieuw beleid + is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 Omschrijving | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Inzet algemene reserve 2028 | 0 | 0 | -3.000 | -1.600 | 0 en 2029 Totaal nieuw beleid | 0 | 0 | -3.000 | -1.600 | 0 Toelichting nieuw beleid Inzet algemene reserve 2028 en 2029 We onttrekken in 2028 € 3 miljoen en in 2029 € 1,6 miljoen uit de algemene reserve. We hebben, mede gezien het ravijnjaar, tekorten in deze begrotingsjaren. We onttrekken daarom een bedrag uit de algemene reserve. De vrije ruimte van de algemene reserve bedraagt € 4,6 miljoen.

Deze besteden we dus volledig in 2028 en 2029. 186 4.2 Autonome ontwikkelingen + is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 Omschrijving | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Extra opbrengsten 2026 OZB | -153 | -1.063 | -1.063 | -1.063 | -1.063 en invordering en 2027 door indexering Lagere rentekosten | -4.000 | -3.500 | -1.250 | 0 | 0 Vrijval stelpost loon- en | -318 | 0 | 0 | 0 | 0 prijscompensatie Afbouw inzet reserves | 0 | 0 | 0 | -15 | 147 Maaslandgas, deposito BNG en verbouwing gemeentehuis Voordeel doorbelasting | 0 | -815 | -815 | -815 | -815 personele kosten Vennootschapsbelasting | 188 | 0 | 0 | 0 | 0 grondbedrijf Onttrekking uit algemene | -188 | 0 | 0 | 0 | 0 bedrijfsreserve Totaal Autonome | -4.471 | -5.378 | -3.128 | -1.893 | -1.731 ontwikkelingen Toelichting Autonome ontwikkelingen Extra opbrengsten 2026 OZB en invordering en 2027 door indexering Voor het jaar 2026 kiezen we voor een OZB verhoging van 3,2%. Dit betreft de reguliere verwachte inflatie voor 2027 (vastgesteld in de kaderbrief 2027). Dit betekent per saldo een hogere belastingopbrengst van jaarlijks ruim € 1 miljoen. Daarnaast verwachten we structureel extra invorderingsopbrengsten van € 27.000 vanaf 2026. In totaal stijgen onze inkomsten jaarlijks met € 1.063.000.

Lagere rentekosten Door vertraging van projecten, ontvangen subsidies hebben we in 2026 en 2027 lagere rentekosten van in totaal ruim € 4 miljoen in 2026, € 3,5 miljoen in 2027 en € 1,3 miljoen in 2028. We houden in de programmabegroting rekening met een totale financieringsbehoefte van afgerond € 300 miljoen. Door vertraging bij aantal grote projecten, zoals het zwembad en Lievekamp zien we dat we op dit moment nog geen langlopende financieringen nodig hebben. Het gaat om ongeveer € 120 miljoen minder leningen die we aan hoeven trekken dan eerder begroot. Dit wordt versterkt doordat we aantal subsidies en dergelijke hebben ontvangen waarbij de uitgaven pas later gaan plaatsvinden. Dit verstevigt onze financieringspositie op de korte termijn. Hierdoor ontstaan incidentele voordelen voor de jaren 2026-2028. Vrijval stelpost loon- en prijscompensatie We laten incidenteel een bedrag van € 318.000 eenmalig vrijvallen uit de stelpost loon- en prijscompensatie in 2026. In de begroting hadden we in totaal een bedrag opgenomen van circa € 10,1 miljoen voor reguliere loon- en prijsstijging binnen de totale begroting. Door een kritische beoordeling houden we dit bedrag over.

187 Afbouw inzet reserves Maaslandgas, deposito BNG en verbouwing gemeentehuis We verlagen de jaarlijkse onttrekking uit de reserves Afloop gaswinstuitkering Maaslandgas, Deposito BNG en de reserve (verbouwing) gemeentehuis met in totaal € 157.000 in 2029. In het verleden hebben we om specifieke redenen geld in deze reserves gestort om dit vervolgens verspreid over meerdere jaren in te zetten voor de reguliere begroting. We bouwen het bedrag af dat we jaarlijks inzetten voor de begroting. We onttrekken uit de reserve Deposito BNG in 2028 € 15.000 extra, dit zorgt ervoor dat de reserve na 2030 volledig besteed is en opgeheven kan worden. Voordeel doorbelasting personele kosten We hebben een voordeel van jaarlijks € 815.000 door een hogere doorbelasting van kosten aan afval, riolering, parkeren en het grondbedrijf. Deze hogere doorbelasting komt met name door loon- en prijsontwikkeling en door de verrekening van btw aan afval en riolering. Deze hogere kosten worden opgevangen binnen de tarieven van afval, riolering, parkeren en binnen het grondbedrijf. Vennootschapsbelasting grondbedrijf We verwachten over 2026 een vennootschapsbelasting last van € 190.000 omdat we over 2026 fiscaal winst maken op onze grondexploitatieprojecten. De grondexploitaties zijn geactualiseerd in het Najaarsbericht. We onttrekken dit bedrag uit de Algemene bedrijfsreserve van het grondbedrijf.

4.3 Septembercirculaire + is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 Omschrijving | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Septembercirculaire 2026 | -922 | -3.258 | -4.105 | -5.193 | -6.458 Loon- en prijsstijging | 0 | 850 | 850 | 850 | 850 Totaal septembercirculaire | -922 | -2.408 | -3.255 | -4.343 | -5.608 Toelichting septembercirculaire Septembercirculaire 2026 De septembercirculaire 2026 laat ten opzichte van de meicirculaire 2026 voor alle jaren een stijging zien. In 2026 gaat het om € 3,3 miljoen extra en dit loopt op tot € 6,5 miljoen in 2030. Van deze bedragen moeten we diverse bedragen afzonderen voor specifieke onderwerpen. Wanneer we hiervan de noodzakelijke afzonderingen afhalen ontstaat er in 2027 een voordeel van € 0,6 miljoen. Het structureel effect (laatste jaar) van de circulaire is ook circa € 0,6 miljoen voordelig. Loon- en prijsstijging Het accres van de algemene uitkering stijgt door een hogere loon- en prijsontwikkeling. Door deze toegenomen inflatie stijgen ook onze eigen kosten. Hiervoor is het nodig om de stelpost loon- en prijscompensatie aan te vullen met jaarlijks € 850.000. 188 4.4 Wat mag het kosten? In de volgende tabel geven we een financieel overzicht van het programma.

+ is uitgaven - is inkomsten bedragen x € 1.000 Omschrijving | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bestaand beleid Lasten | 8.774 | 16.713 | 16.857 | 17.079 | 17.414 Baten | -309.056 | -317.656 | -308.990 | -305.371 | -309.747 Saldo | -300.282 | -300.943 | -292.133 | -288.292 | -292.332 Stortingen reserves | 1.700 | 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen reserves | -1.985 | -1.786 | -2.433 | -2.196 | -2.148 Saldo mutaties reserves | -285 | -1.786 | -2.433 | -2.196 | -2.148 Totaal bestaand beleid | -300.567 | -302.729 | -294.566 | -290.488 | -294.480 Nieuw beleid | 0 | 0 | -3.000 | -1.600 | 0 Autonome ontwikkelingen | -4.471 | -5.378 | -3.128 | -1.893 | -1.731 Budgettair neutrale | -453 | -1.707 | -1.718 | -1.855 | -1.848 wijzigingen Septembercirculaire | -922 | -2.408 | -3.255 | -4.343 | -5.608 Totaal programma | -306.413 | -312.222 | -305.667 | -300.179 | -303.667 189 190 4.5 Lasten per product In de volgende figuur hebben we voor 2027 de totale lasten per product in beeld gebracht. 5. Overzicht subsidies Dit programma heeft geen subsidies.

191 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Samenvatting Het weerstandsvermogen geeft de financiële gezondheid van de gemeente weer. We drukken deze uit in een ratio. De uitkomst van de ratio moet in beginsel minimaal 1 zijn. Op hoofdlijnen is het beeld als volgt: Omschrijving | Bedrag/ratio incidenteel | Bedrag/ratio structureel Geïnventariseerde risico’s | € 21,2 miljoen | € 7,7 miljoen Weerstandscapaciteit | € 48,5 miljoen | € 6,9 miljoen Weerstandsratio | 2,29 | 0,89 De conclusie hieruit is dat de incidentele weerstandscapaciteit van voldoende omvang is om de gekwantificeerde risico’s te ondervangen. Er is ook ruimte voor het opvangen van onvoorziene risico’s. De structurele weerstandscapaciteit is van net van onvoldoende omvang. Dit past bij het beeld van het verhoogde risicoprofiel. Dit benadrukt het belang van het realiseren van de maatregelen uit de strategische heroriëntatie en het terugdringen van risico's. Ten opzichte van de jaarrekening zijn er een aantal risico's vervallen. Deze zijn inmiddels concreet geworden en de effecten hiervan zijn verwerkt in deze programmabegroting. 1. Beleid Risicomanagement is gedefinieerd als het op gestructureerde wijze identificeren, analyseren en beheersen van risico’s die van invloed zijn op de realisatie van gemeentelijke doelstellingen.

De focus ligt op risico’s met een mogelijk substantiële invloed op | de financiële positie van de gemeente. Aan ons risicomanagement liggen onder andere de volgende uitgangspunten en randvoorwaarden ten grondslag: - | Risicomanagement is onderdeel van de reguliere verantwoordelijkheid van het (lijn)management en is een cyclisch proces. - | We maken zoveel mogelijk gebruik van bestaande instrumenten voor risico | -identificatie en | -beheersing. - | Risicobeheersing doen we zoveel mogelijk in de reguliere processen. - | Het toepassen van risicomanagement betekent niet dat we alle risico's kunnen voorkomen. Risico’s hangen vaak samen met externe factoren. Daarop hebben we als gemeente niet altijd direct invloed. Daarom is het lastig deze risico’s in alle gevallen voldoende betrouwbaar te kwantificeren. Risico’s ontwikkelen zich voortdurend. De laatste rapportage over de risico’s en de beheersing daarvan is in de jaarrekening 2025 | opgenomen. In deze | programmabegroting 2027 | -2030 hebben we deze risico | -inschatting geactualiseerd. 192 193 Risicokaart Omdat risico’s lastig te kwantificeren zijn maken we gebruik van de risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de categorisering van de risico’s naar kans en gevolg. Een risico dat zich in het groene gebied bevindt heeft minimale financiële gevolgen.

Een risico dat een score heeft in het oranje gebied, vraagt om extra aandacht. Het is hier van belang tijdig beheersmaatregelen te nemen. Een risico met een risicoscore in het rode gebied, vereist directe aandacht om een grote extra last te voorkomen. Preventieve en reducerende beheersmaatregelen kunnen de kans respectievelijk het gevolg terugbrengen naar een acceptabel niveau.

194 2. Risico's Risico's in de rode categorie Risico en beheersmaatregel S/I1 Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Ontwikkeling gemeentefonds S € 2,4 miljoen 80% € 1,9 miljoen Risico De algemene uitkering is de belangrijkste inkomstenbron voor de gemeente. Hierin spelen een aantal belangrijke ontwikkelingen, waarvan op dit moment niet te duiden is wat het financiële effect zal zijn. Hierin zitten wel grote risico’s - Ontwikkeling budget voor Jeugdzorg (zie apart risico) - Ontwikkeling accres: de ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres. Het volumedeel van het accres wordt gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (BBP). Het jaarlijkse indexatie-deel is gebaseerd op het BBP van het lopende jaar. We zien echter dat de komende jaren de werkelijke inflatie hoger zal zijn dan het gemiddelde van BBP. Dus we krijgen de komende jaren waarschijnlijk te weinig middelen voor het opvangen van onze loon- en prijsstijgingen. - Mogelijke aparte financiering en indexatie Wmo voor stijgende zorgkosten: de verwachting is dat in de toekomst een (nader te bepalen) deel van de Wmo niet langer via de algemene uitkering van het gemeentefonds gaat, maar via een aparte financiering. Het streven was dat er met ingang van 2026 nadere afspraken zouden zijn.

Dit is landelijk niet gerealiseerd. Wanneer dit wel gerealiseerd wordt en wat hiervan de effecten zijn, is op dit moment niet in te schatten. - Opschoonactie voor specifieke uitkeringen: het aantal specifieke uitkeringen is de laatste jaren fors gestegen. Dit leidt tot extra verantwoordings- en controlekosten bij gemeenten. Afgesproken is dat er een opschoonactie gaat plaatsvinden inclusief een aangekondigde taakstelling van 10%. Tot nu toe is de beleidslijn dat deze korting doorgelegd wordt binnen de betreffende regeling (en dus dat er minder geld is voor de uitvoering van de regeling). Hiermee is dit risico relatief beperkt. Beheersmaatregel We lobbyen samen met andere gemeente voor voldoende financiële middelen om onze taken uit te kunnen voeren. Daarnaast monitoren we alle ontwikkelingen kritisch. 1 In deze kolom is aangegeven of het risico naar verwachting een structureel of incidenteel effect heeft. In het geval van een structureel risico geven we de bedragen per jaar weer. 195 Risico en beheersmaatregel S/I2 Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Jeugdhulp 2026 en verder S € 3 miljoen € 4 miljoen 50% 25% € 1,5 miljoen € 1 miljoen Risico De ALV van de VNG heeft op 14 juni 2023 ingestemd met de Hervormingsagenda Jeugd.

Deze bestaat uit een combinatie van extra middelen voor gemeenten en een set van besparingsmaatregelen waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel gerealiseerd moet worden. De VNG heeft op 16 november 2023 een implementatieplan uitgebracht voor de maatregelen in de Hervormingsagenda. Een deel daarvan is belegd bij het Rijk, zoals de bepaling reikwijdte jeugdhulp. Het implementatieplan bevat ook acties op regionaal niveau. Deze zijn onderdeel van het regionale beleidsprogramma jeugdhulp 2024-2027 en het bijbehorende uitvoeringsplan 2024. De commissie Van Ark heeft in 2025 een zwaarwegend advies uitgebracht over de Hervormingsagenda. Conclusie in dit advies is dat gemeenten onvoldoende financiële middelen ontvangen hebben voor het bieden van jeugdhulp. De commissie heeft voorgesteld dat de geplande bezuinigingen vanaf 2026 teruggedraaid worden en dat gemeenten 50% van hun tekorten in 2023 en 2024 gecompenseerd krijgen. Het kabinet (dat toen nog niet demissionair was) heeft besluitvorming hierover in de Voorjaarsnota verwerkt. Het advies van de commissie Van Ark is gedeeltelijk overgenomen. Samenvattend komt het erop neer dat gemeenten in de jaren 2025 tot en 2027 incidenteel extra financiële middelen krijgen en dat het financieel perspectief vanaf 2028 opnieuw onzeker is.

Het kabinet en de VNG hebben afgesproken dat de commissie Van Ark in het eerste kwartaal van 2027 een uitspraak gaat doen over de haalbaarheid van het financieel kader vanaf 2028. We hebben de besluitvorming van het kabinet uit de Voorjaarsnota doorgerekend. Als we daarbij uitgaan van een jaarlijkse toename van jeugdhulpgebruik van 5% in de jaren 2025-2027 verwachten we in 2026 en 2027 uit te komen met de middelen die we krijgen voor jeugdhulp. Tegelijkertijd gaan we inzetten op realisatie van kostenbeheersing vanaf 2027. Per saldo verwachten we dan vanaf 2028 opnieuw tekorten op jeugdhulp, omdat we nu alleen incidenteel extra middelen van het Rijk gekregen hebben. Het gaat om een structureel bedrag van € 3 miljoen. Dit is het risicobedrag van € 3 miljoen. Daarnaast zien we vanuit inhoudelijk beleid en kwaliteit van jeugdhulp, genoemd in de Hervormingsagenda, kostenverhogende ontwikkelingen. De kwaliteitsverbetering van JeugdzorgPlus leidt tot fors hogere kosten. Het Rijk stelt de tarieven daarvoor vast. Ook de afbouw van JeugdzorgPlus en de ontwikkeling van kleinschalig verblijf daarvoor in de plaats leidt tot hogere tarieven. Verder wordt ook voor de Gecertificeerde Instellingen gewerkt aan kwaliteitsverbetering. Daarvoor gelden ook hogere en landelijk opgelegde tarieven.

We hebben de hiervoor genoemde taakstellingen voor kostenbeheersing als volgt in deze programmabegroting opgenomen: € 1,6 miljoen in 2027, € 3,2 miljoen in 2028 en structureel € 4 miljoen vanaf 2029. Hiervoor hebben we diverse maatregelen geformuleerd, in het verlengde van de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en het Osse beleidskader Integraal Jeugdbeleid. De opbrengsten van deze maatregelen zijn onzeker. Het gebruik van jeugdhulp wordt beïnvloed door een groot aantal factoren en vindt plaats in een complex systeem op lokaal, regionaal en landelijk niveau. Dit is het risicobedrag van € 4 miljoen. Beheersmaatregel We volgen de voortgang (bij het Rijk) van de uitwerking van de maatregelen in de Hervormingsagenda. De opdracht kostenbeheersing jeugdhulp geeft inzicht in ontwikkelingen van jeugdhulp en maatregelen die in enige mate kunnen bijdragen aan kostenbeheersing. We monitoren dit. Hiervoor hebben we een nieuw dashboard gebouwd, dat de komende periode doorontwikkeld wordt. Daarnaast werken we aan de hand van een projectstructuur aan de uitvoering van de maatregelen, zowel voor jeugd als voor Wmo. Onderdeel hiervan is een Taskforce waarbij we ook externe expertise inzetten, onder andere om te leren van andere gemeenten. 2 In deze kolom is aangegeven of het risico naar verwachting een structureel of incidenteel effect heeft.

In het geval van een structureel risico geven we de bedragen per jaar weer. 196 Risico en beheersmaatregel S/I3 Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Exploitatierisico’s grote projecten nieuw zwembad en ontwikkeling Theater Lievekamp- Muzelinck S PM PM PM Risico Op dit moment lopen grote vastgoedprojecten met een hoog investeringsvolume. Qua investeringsvolume gaat het om een fors bedrag, waarbij vooral voor nieuw zwembad en nieuwe Lievekamp geldt dat we op dit moment in de fase na definitief ontwerp zitten. Daarbij verkrijgen we steeds meer zekerheid over de totale noodzakelijke investering. Voor deze twee projecten gaat het om een totaal investeringsvolume van ruim € 130 miljoen. Voor de exploitatie zijn business cases opgesteld, waarin alle kosten van het nieuwe gebouw doorgerekend worden. Het gaat dan om het beheer van vastgoed (onderhoud/ beheer/ etc.) en ook om de exploitatie van zwembad en Lievekamp/ Muzelinck qua activiteiten in het gebouw. Nadere uitwerking hiervan is nog een belangrijk risico wat kritisch gemonitord wordt. In zijn algemeenheid geldt bij alle projecten dat hieraan ook fiscale risico’s zitten. Beheersmaatregel Bij de vaststelling van het definitief ontwerp van nieuw zwembad en nieuwe Lievekamp heeft er een doorrekening plaatsgevonden van de totale exploitatiekosten. Deze pasten binnen de gestelde financiële kaders.

Bij de volgende stap in het proces moet dit geactualiseerd gaan worden. Ook moet het fiscaal risico beperkt zijn door voorafgaande afstemming met de belastingdienst over de gehanteerde uitgangspunten. Risico en beheersmaatregel S/I4 Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Investeringskosten onderwijshuisvesting S € 1,4 miljoen 80% € 1,2 miljoen Risico Voor de toekomst na 2030 zien we kostenstijgingen door een aantal grote investeringen in onderwijs. We hebben een integraal huisvestingsplan 2026-20241 (IHP) opgesteld. Dit IHP geeft richting en prioritering voor de onderwijshuisvesting voor de komende 16 jaar. Het totaal van investeringen genoemd in het IHP zorgt voor forse extra jaarlijkse investeringslasten waarvoor we nog geen ruimte gereserveerd hebben in de begroting. Dit heeft in deze programmabegroting al effect, maar nadrukkelijker voor de langere termijn. De indicatie uit het IHP geeft aan dat we oplopend tot € 8,3 miljoen jaarlijks extra nodig hebben in 2047. Daarbij hebben we rekening gehouden met een rentepercentage van 1,1% (toenmalige gemiddelde rekenrente). Voor de extra benodigde investeringen zullen we op termijn echter geld moeten aantrekken tegen een fors hogere rente (circa 3,5%). Wanneer je uitgaat van een rente van 3,5% zullen de totale kosten oplopen tot ruim € 14 miljoen in 2047. Het gaat om maximale varianten qua bedragen.

Beheersmaatregel Besluitvorming over deze investeringen moet nog plaats vinden. We kijken hierbij kritisch naar het ambitieniveau en mogelijke fasering. Opdracht is om te bekijken waar optimalisatie mogelijk is om te komen tot lagere investeringslasten. Dit IHP is een doorkijk, daadwerkelijk beschikbaar stellen van geld voor investeringen gebeurt via programmabegrotingen. In de huidige meerjarenbegroting hebben we in principe volledige dekking voor alle lopende projecten en hebben we rekening gehouden met de stijgende kapitaallasten in 2031. Het risicobedrag dat we hebben opgenomen is gebaseerd op de (voorlopig) stijgende kapitaallasten in 2032. 197 Risico en beheersmaatregel S/I[#1] Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Veilig Thuis S € 800.000 75% € 600.000 Risico Veilig Thuis Oost-Brabant (VTOB) heeft voor 2027-2028 een financieringsaanvraag ingediend naar aanleiding van regionale afspraken over het terugdringen van wachtlijsten en het versterken van de financiële positie. VTOB vraagt voor 2027 en 2028 een verhoging van een aantal miljoenen euro’s voor het terugdringen van de wachtlijsten. Daarnaast wordt voor 2027 incidenteel een bedrag gevraagd voor het aanvullen van het weerstandsvermogen. Het regionale ambtelijke advies is om niet in te stemmen met deze volledige aanvraag.

Als alternatief is een scenario uitgewerkt waarbij VTOB gedeeltelijk wordt gecompenseerd voor 2027 en 2028 en voor het incidentele bedrag voor 2027. In het alternatieve scenario wordt er dus beperkt geïnvesteerd in Veilig Thuis. In plaats daarvan is het voorstel om te investeren in de versnelling van de regionale transformatieopgave Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Voorstel is om te investeren in de regionale capaciteit van veiligheidscoördinatoren. Dit scenario moet nog verder worden uitgewerkt. In totaal zijn de regionale extra kosten van het tweede scenario iets lager dan het eerste scenario. Voor Oss gaat het om een ophoging in 2027 en 2028 van het budget van om en nabij €700.000 tot €900.000 afhankelijk van de keuze voor het eerste of het tweede scenario. Beheersmaatregel In het regionaal bestuurlijk Overleg Jeugd is om een nadere uitwerking gevraagd. Dit zal in de volgende vergadering van oktober terugkomen op de agenda. Risico en beheersmaatregel S/I5 Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Versnelling klimaat- en energiebeleid S € 3 miljoen 10% € 300.000 Risico We ontvangen uitvoeringsmiddelen voor het klimaat- en energiebeleid voor de jaren 2026 tot en met 2030. Voor het jaar 2026 en 2027 is de CDOKE geen specifieke uitkering meer maar ontvangen we het via de reguliere algemene uitkering.

Voor de jaren na 2028 is nog niet besloten om het bedrag over te hevelen naar de algemene uitkering en nog niet definitief beschikbaar gesteld. Wel mogen we, op basis van toezeggingen vanuit het ministerie van EZK ervanuit gaan dat we dit bedrag structureel ontvangen. Het bedrag dat we ontvangen vanuit het Rijk is vanaf 2026 opgehoogd tot afgerond € 3 miljoen. Doelstelling vanuit het Rijk is nog steeds dat dit bedrag ingezet dient te worden voor capaciteit voor de uitvoering van klimaat en energiedoelstellingen. Het is wel een (beperkt) risico dat dit bedrag toch niet structureel wordt vanuit het Rijk. We gaan vooralsnog uit van een kans van 10%. Beheersmaatregel We voeren een lobby (via de VNG) voor voldoende compensatie en het structureel worden van deze gelden. 3 In deze kolom is aangegeven of het risico naar verwachting een structureel of incidenteel effect heeft. In het geval van een structureel risico geven we de bedragen per jaar weer. 4 In deze kolom is aangegeven of het risico naar verwachting een structureel of incidenteel effect heeft. In het geval van een structureel risico geven we de bedragen per jaar weer. 5 In deze kolom is aangegeven of het risico naar verwachting een structureel of incidenteel effect heeft. In het geval van een structureel risico geven we de bedragen per jaar weer.

Risico en beheersmaatregel S/I[#1] | Impact | Kans | Risicobedrag (impact  x kans) Grondbedrijf | I | € 20,7 | 100% | € 20,7 miljoen miljoen Risico De resultaten van de grondexploitaties zijn gebaseerd op uitgangspunten en parameters die, gelet op de huidige markt en de huidige inzichten, reëel lijken voor de looptijd van het project. Deze inschattingen resulteren in één projectresultaat. Het is en blijft echter altijd een inschatting van de toekomst. Kansen en risico’s binnen een project kunnen ervoor zorgen dat het projectresultaat in de toekomst afwijkt. Om een goed inzicht te krijgen in de risico’s voeren we jaarlijks een risicoanalyse uit. Dit doen we via de Monte Carlo-methode. We houden rekening met de volgende scenario's: Basisscenario: recessie • | Grondprijzen stijgen minder hard dan begroot • | Woningverkopen vallen tegen: ontwikkelingen vertragen licht en uitgifte vindt later plaats • | Oplopende marktrentes door interventie ECB: rentekosten voor de gemeente worden hoger • | Inflatie stijgt, waardoor de kosten harder oplopen dan begroot Voorgaande wordt voor 50% meegenomen in het Monte Carlomodel.

Zeer slecht scenario: diepe recessie • | De vraag naar bouwgrond neemt aanzienlijk af, waardoor de grondprijzen stagneren • | Woningverkopen lopen sterk terug: ontwikkelingen vertragen sterk en uitgifte vindt later plaats • | Oplopende marktrentes door interventie ECB: rentekosten voor de gemeente worden fors hoger • | Inflatie blijft hoog door schaarste en hoge energieprijzen met effect: kostenstijging structureel hoger dan begroot Voorgaande wordt eveneens voor 50% meegenomen in het Monte Carlomodel. Sensitiviteiten Tot slot gelden er zogenaamde algemene sensitiviteiten. Hierbij wordt gekeken naar wat er gebeurt als de cijfers zoals verwerkt in het uitgangspuntscenario hoger of lager worden. Daarbij worden generiek onderstaande percentagebandbreedtes gehanteerd, die gebaseerd zijn op lokale kennis en ervaring. • | Plan- en onderzoekskosten | minimaal -10% | maximaal 10% • | Verwervingen | minimaal -10% | maximaal 10% • | Openbare werken | minimaal -10% | maximaal 10% • | Sanering | minimaal -10% | maximaal 10% • | Verkopen | minimaal -5% | maximaal 5% Projectspecifiek Tot slot zijn er nog projecten waar projectspecifieke risico’s zijn.

Dit zijn risico’s die zich alleen manifesteren binnen één project, zoals bijvoorbeeld aanvullende bodemvervuiling, ramingsonzekerheid rondom grootschalige infrastructurele ingrepen of het terug betalen van subsidies bij het niet halen van de deadlines uit de subsidievoorwaarden. Zodra de kans dat dit risico zich voordoet groter is dan 50%, wordt het als uitgangspuntscenario verwerkt met gevolgen voor de eindwaarde. Wanneer de kans kleiner dan 50% wordt geacht, wordt het risico opgenomen in de hiervoor al genoemde Monte Carlo-methode. Deze risico’s worden dus wel financieel berekend en dienen te worden afgedekt, maar worden niet verdisconteerd met de eventuele winst- of verliesverwachting van het plan. Monte Carlo-simulatie De Monte Carlo-simulatie is een simulatietechniek waarbij een fysiek proces niet één keer, maar vele duizenden keren wordt gesimuleerd. Het resultaat van deze verzameling simulaties is een verdelingsfunctie die het hele gebied van mogelijke uitkomsten weergeeft. De Monte-Carlomethode wordt meestal toegepast in situaties waarin het resultaat van een enkele simulatie niet voldoende representatief is in verband met de in werkelijkheid te verwachten variatie van de startcondities. Per exploitatie wordt in Oss de digitale simulatie middels een softwarepakket uitgevoerd, wat leidt tot een totaalbedrag aan risicoreservering.

198 199 Risico en beheersmaatregel S/I[#1] Impact Kans Risicobedrag (impact  x kans) Grondbedrijf I € 20,7 miljoen 100% € 20,7 miljoen Beheersmaatregel Om risico’s op te vangen, moeten we een bepaald bedrag reserveren. De werkelijke stand van de ABR per 31 december 2026 is € 16,3 miljoen. Het minimale niveau is volgens de Monte Carlo-methode op basis van risicoschatting € 20,7 miljoen. Dit betekent dat de ABR feitelijk € 4,4 miljoen lager is dan het benodigde minimumbedrag. Risico en beheersmaatregel S/I6 Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Netwerkcongestie I € PM % € PM Risico Als gevolg van het volgelopen elektriciteitsnetwerk zijn nauwelijks nieuwe groot- en kleinaansluitingen meer beschikbaar. Dit heeft directe invloed op onze woningbouwambities en op ontwikkelingen die wachten om een aansluiting op het elektriciteitsnetwerk te verkrijgen. Hierdoor kunnen problemen ontstaan in voortgang (vertraging) en/of moet worden geïnvesteerd in andere oplossingen (gebiedsontwikkelingen worden duurder). Dit geldt zeker ook voor projecten als Industrieterrein Heesch-West, Duurzame Polder en andere projecten die een aansluiting nodig hebben. Beheersmaatregel Voor de verschillende projecten zoeken we naar flexibiliteitsoplossingen zoals energyhubs en opslag.

Daarnaast zetten we stevig in op de lobby bij betrokken partijen zoals het Rijk, de Provincie, Enexis en Tennet om de uitbreiding van het netwerk en het realiseren van tussenstation in Oss en uitbreiding pocket Wijchen zo hoog mogelijk op de prioriteitenlijst te krijgen. We hebben een multidisciplinair team dat hier aandacht voor heeft. 6 In deze kolom is aangegeven of het risico naar verwachting een structureel of incidenteel effect heeft. In het geval van een structureel risico geven we de bedragen per jaar weer. 200 Risico's in de oranje categorie Risico en beheersmaatregel S/I7 Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Herverdeling gemeentefonds S € 1,3 miljoen (voordeel) 50% € 0,6 miljoen (voordeel) Risico Dit is een positief risico. Per 1-1-2023 heeft er een herverdeling van het gemeentefonds plaatsgevonden. Dit was nodig omdat de verdeling van het rijksgeld over de gemeenten in de loop der jaren was scheefgegroeid. Sommige gemeenten kregen te veel, anderen te weinig. In 2023 zijn daarbij de volgende afspraken gemaakt: - De nieuwe verdeling wordt stap voor stap in drie jaar ingevoerd, zodat gemeenten de tijd hebben om zich aan de nieuwe financiële situatie aan te passen. Het ingroeipad is +/- € 7,50 in 2023, +/- € 15 in 2024 en 2025. Hierdoor komt het maximale effect uit op € 37,50 per inwoner. - De ontwikkeling van de kosten van gemeenten wordt in de gaten gehouden.

Na evaluatie wordt besloten over het traject 2026 en verder. De uitkomsten van de herverdeling waren voor onze gemeente positief. Ons totale voordeel was circa € 51 per inwoner. We ontvingen na het ingroeipad € 37,50 per inwoner extra. Dit was een bedrag van ongeveer € 3,5 miljoen jaarlijks. We hebben dus nog recht op € 1,3 miljoen extra. Tal van deskundigen en vertegenwoordigers van kleine tot grote gemeenten hebben de laatste maanden gekeken naar een serie opties om bestaande knelpunten, die tot die scheve verdeling van de middelen leiden, uit het huidige model te halen. De Raad van Openbaar bestuur is gevraagd om te beoordelen of de voorgestelde oplossingen daadwerkelijk tot een verbetering leiden. Dit is lastig omdat niet duidelijk is wat de (financiële) gevolgen van een aantal keuzes zullen zijn. Doelstelling is om nieuwe verdeelmodel per 1-1-2027 in te voeren. Beheersmaatregel Landelijke doelstelling was om nieuwe verdeelmodel per 1-1-2027 in te voeren. Dit lijkt niet haalbaar. Risico en beheersmaatregel S/I8 Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Maatstaf algemene uitkering S € 1,1 miljoen 50% € 550.000 Risico De maatstaf “huishoudens met lage inkomens” heeft grote impact op de uitkomst van de algemene uitkering. Deze gegevens komen vanuit ministerie van BZK, echter tot nu toe zijn deze gegevens onvoldoende betrouwbaar.

Dit betekent een structureel risico van € 1,1 miljoen (te hoge raming van de algemene uitkering). We gaan nu uit van de gegevens zoals het Rijk deze als voorlopige cijfers presenteert. Beheersmaatregel We volgen de ontwikkeling, er is geen directe maatregel mogelijk. 7 In deze kolom is aangegeven of het risico naar verwachting een structureel of incidenteel effect heeft. In het geval van een structureel risico geven we de bedragen per jaar weer. 8 In deze kolom is aangegeven of het risico naar verwachting een structureel of incidenteel effect heeft. In het geval van een structureel risico geven we de bedragen per jaar weer. 201 Risico en beheersmaatregel S/I[#1] Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Nieuwe taken a.g.v. in werking getreden Omgevingswet S € 900.000 50% € 450.000 Risico De Omgevingswet is per 1 januari 2024 in werking getreden. Het is noodzakelijk en randvoorwaardelijk om de Omgevingswet als wettelijke taak ons eigen te maken en structureel te borgen binnen de organisatie. Het Omgevingsplan is één van de kerninstrumenten binnen deze nieuwe Omgevingswet. Gemeenten krijgen tot 1 januari 2032 de tijd om het tijdelijke deel van het omgevingsplan en andere regels over de fysieke leefomgeving om te zetten naar een nieuw omgevingsplan voor de gehele gemeente. De Omgevingswet brengt nieuwe structurele en complexe taken en processen met zich mee.

De Omgevingsvisie wordt frequenter periodiek geactualiseerd/aangevuld als onderdeel van, en in samenhang met, andere instrumenten van de beleidscyclus. Het Omgevingsplan heeft een veel bredere reikwijdte dan de voorheen bekende bestemmingsplannen en dienen te worden aangevuld met een regelbibliotheek en duizenden regels uit ruim 200 bestemmingsplannen, 50 beleidsstukken en 20 verordeningen en de 'bruidsschat' dienen omgezet te worden naar het nieuwe omgevingsplan. Voor de omgevingsvergunningen geldt dat een stijging in het vooroverleg voor vergunningen en het aantal BOPA’s (omgevingsvergunningen) is geconstateerd en het vergunningentraject complexer is geworden, omdat op meer onderdelen, zoals de omgevingsdialoog getoetst moet worden. Landelijk gezien wordt gesproken over een terugverdientijd van 35 jaar (i.p.v. de eerder geschatte 10 jaar) als gevolg van de Omgevingswet. Dit betekent dat de lasten gedurende langere periode hoger zijn en de verwachte baten langer uitblijven. We hebben inmiddels 3 jaar ervaring met de Omgevingswet opgedaan. We hebben in 2025 een extra storting gedaan in de reserve omgevingswet van € 1,5 miljoen. De afgelopen jaren hebben we incidentele middelen ontvangen van het Rijk voor de implementatie van de Omgevingswet en hebben deze gestort in de reserve Omgevingswet.

We zien echter dat er voor de werkzaamheden voor de Omgevingswet extra personele capaciteit nodig is. We benutten hiervoor in de komende jaren de incidentele middelen uit de reserve Omgevingswet, omdat er momenteel nog geen structurele middelen beschikbaar zijn. Het risico bestaat, gelet op de arbeidsmarkt, dat de capaciteit (vacatures) moeilijk in te vullen is. Beheersmaatregel We hebben inmiddels met een eerste impactanalyse de gevolgen van deze nieuwe wet in beeld gebracht. We hebben beoordeeld wat de noodzakelijke formatie in de keten dient te zijn om te kunnen voldoen aan de eisen van de Omgevingswet. We hebben onderzocht in hoeverre we de kosten kunnen dekken met inkomsten uit projecten en legeskosten. Daarnaast zetten we de reserve Omgevingswet zo goed mogelijk in om de extra structurele kosten daaruit te betalen. Voor de komende jaren hebben we geld in de reserve Omgevingswet. 202 Risico en beheersmaatregel S/I9 Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Stijgende rente gekoppeld aan grote investeringen S € 500.000 80% € 400.000 Risico In de programmabegroting 2027 houden we rekening met een rente van 3,3%. Gezien onze grote financieringsbehoefte in de komende jaren van afgerond € 295 miljoen heeft dit grote financiële effecten. Een stijgende (maar dus ook een dalende) rente heeft veel impact.

In bovenstaande bedrag is effect berekend van een stijging van de gemiddelde rente met 0,2% (naar niveau van 3,5%). 3,7% is op dit moment de rente voor lening van ongeveer 20 jaar. Kortere looptijden zijn nog goedkoper. Stijgt de gemiddelde rente naar 3,7% dan betekent dit een structureel nadeel van circa € 1 miljoen. We schatten daarbij de kans op 80% in, gezien landelijke ontwikkelingen van een stijgende rente. Aangezien de financiering de komende jaren plaatsvindt en we afhankelijk zijn van de ontwikkeling van de rente nemen we dit risico mee. Gezien de grote financieringsbehoefte heeft een kleine wijziging van de rente al grote impact op onze begroting. Omdat onze financieringsbehoefte sterk achterblijft bij de raming (we hoeven nog geen geld te lenen) zal het risico gefaseerd en geleidelijk optreden (op het moment dat we feitelijk moeten gaan lenen). Beheersmaatregel - We vragen extern advies voor de financiering van onze totale behoefte, zodanig dat renterisico beperkt kan worden. - We volgen kritisch de ontwikkelingen van de rente en bij concrete financieringsbehoefte proberen we een zo goed mogelijk financiering aan te trekken qua looptijd en rentepercentages om het renterisico zo goed mogelijk te beperken. - We actualiseren periodiek onze financieringsbehoefte. 9 In deze kolom is aangegeven of het risico naar verwachting een structureel of incidenteel effect heeft.

In het geval van een structureel risico geven we de bedragen per jaar weer. 203 Risico en beheersmaatregel S/I[#1] Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Veiligheidsregio Brabant Noord (VRBN) S € 462.000 50% € 231.000 Risico Geopolitieke spanningen, toenemende cyberdreigingen en de zichtbare gevolgen van extreem weer en natuurbranden maken duidelijk dat blijvend investeren in gezamenlijke weerbaarheid noodzakelijk is. De VRBN kan ambities niet realiseren zonder het nemen van risico's. Risico's behoren bij het proces van verandering. Bij het vastgestelde beleidsplan 2024-2027 "Samenwerken aan veerkracht en veiligheid" was het de verwachting dat de VRBN de ambities uit dat beleidsplan kan realiseren binnen de huidige financiële kaders. Het werkveld van veiligheidsregio's is volop in ontwikkeling. Vooral op het thema informatievoorziening en de voorbereiding op crisisbeheersing is er sprake van een ontwikkeling van het takenpakket. Het Rijk financiert deze taken met een structurele doeluitkering die daarvoor gelabeld is. Dat betekent dat hiervoor geen aanvullende gemeentelijke bijdrage noodzakelijk is. In de Programmabegroting VRBN 2027 staat een bedrag van € 3,85 miljoen aan risico's opgenomen. Deze zijn voor ca. € 3,3 miljoen van structurele aard. De incidentele risico's kan de VRBN opvangen vanuit de algemene reserve. De structurele risico's zijn o.a.

hogere loon-en prijsstijgingen, gevaar op een cyberincident/datalek, lagere rijksuitkering/ bezuinigingstaakstelling en de ontwikkelingen huisvesting nieuwbouw/renovatie en mogelijke PFAS- vervuiling op eigen terreinen. Van de gemeentelijke bijdragen bedraagt het aandeel van de gemeente Oss 14%. Op basis hiervan is het structurele risico voor ons circa € 462.000. Beheersmaatregel De voornoemde ontwikkelingen blijven we kritisch volgen. De VRBN is zich bewust van de financiële druk bij zowel de gemeenten en de veiligheidsregio. Uitgangspunt blijft om te sturen binnen de beschikbare financiële kaders. Knelpunten zullen tijdig worden afgestemd en worden voorgelegd. Risico en beheersmaatregel S/I[#1] | Impact | Kans | Risicobedrag (impact  x kans) Volumegroei Wmo  | S | € 770.000 | 25% | € 192.500 Risico De gemeente wordt geconfronteerd met een toenemende druk op de Wmo uitgaven. Door de verwachte groei van het aantal inwoners en de voortgaande vergrijzing neemt het aantal inwoners dat een beroep doet op Wmo | voorzieningen naar verwachting verder toe. Dit is een landelijke trend. Daarnaast zien we een toename van complexe problematiek bij inwoners die onvoldoende zelfredzaam zijn of moeite hebben om zelfstandig te participeren in de samenleving. Dit kan leiden tot een grotere vraag naar individuele begeleiding, dagbesteding en andere maatwerkvoorzieningen.

We werken aan maatregelen om groei in kosten Wmo af te remmen. We hebben hiervoor in de programmabegroting van vorig jaar taakstellingen opgenomen: • | voor individuele ondersteuning € 300.000 in 2027, € 600.000 in 2028 en structureel € 900.000 vanaf 2029 • | voor dagbesteding € 75.000 in 2026, € 150.000 in 2027 en structureel € 170.000 vanaf 2028. • | voor hulp bij huishouden streven we ernaar dat de uitgaven in 2028 niet gestegen zijn ten opzichte van 2025. Voor de realisatie van deze taakstellingen zijn we deels afhankelijk van ontwikkelingen die we niet altijd in de hand hebben. Zo kunnen op landelijk niveau besluiten worden genomen die ons beleid en budget raken. Bij hulp bij huishouden zien we, mede door de opzet van het contract, op dit moment geen stijging in kosten. Er is wel sprake van een stijgende hulpvraag. Hierdoor kunnen we toekomstige kostenontwikkelingen lastig inschatten. Daarnaast is in het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet aangegeven dat zij van plan zijn veranderingen door te voeren bij hulp bij huishouden per januari 2029. Verder wordt landelijk gesproken over een nieuw verdeelmodel voor de Wmo. Beheersmaatregelen We volgen de ontwikkeling van het aantal aanvragen voor hulp bij huishouden, individuele begeleiding en dagbesteding.

Door in te zetten op preventie, vroegsignalering | , versterking van het voorliggend veld en samenwerking in de wijken beperken we de instroom waar mogelijk. Daarnaast beoordelen we indicaties kritisch en voeren we periodieke herbeoordelingen uit. Daarnaast volgen we de landelijke ontwikkelingen rondom mogelijke veranderingen in de Wmo. Verder hebben we een plan van aanpak minder meerkosten gemaakt om de groeiende vraag binnen de Wmo op te vangen. Dit plan zijn we nu aan het uitvoeren. | We monitoren de resultaten hiervan. | Hiervoor hebben we een nieuw dashboard gebouwd, dat de komende periode doorontwikkeld wordt. Daarnaast werken we aan de hand van een projectstructuur aan de uitvoering van de maatregelen, zowel voor jeugd als voor Wmo. Onderdeel hiervan is een Taskforce waarbij we ook externe expertise inzetten, onder andere om te leren van andere gemeenten. 204 205 Risico en beheersmaatregel S/I10 Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Realisatie bezuinigingen S € 1 miljoen 10% € 100.000 Risico In programmabegroting 2026-2029 zijn de ombuigingsvoorstellen vanuit de strategische heroriëntatie verwerkt. In de strategische heroriëntatie zijn ombuigingsvoorstellen opgesteld waarna, op basis van een inhoudelijk kader, bepaald is welke ombuigingen doorgevoerd worden en welke niet. We hebben voor € 5,3 miljoen aan maatregelen opgenomen.

Dit is exclusief minder meerkosten op het gebied van jeugdzorg (€ 3,8 miljoen) en Wmo (€ 0,9 miljoen). Meer risicovolle ombuigingen hierin zijn (niet limitatief): − Algemene bezuiniging op subsidies 1% (gekoppeld aan het nieuwe subsidiebeleid): € 250.000 − Integraal digitaliseren (besparen door te investeren in digitalisering): € 500.000 − Diverse maatregelen kleiner dan € 100.000. De maatregel van het inboeken van de verlaging van het eigen risico AZOSS is inmiddels teruggedraaid en verwerkt bij de Eerste financiële tussenrapportage 2026. Beheersmaatregel We monitoren de voortgang via een aparte rapportage binnen de reguliere Planning & Controlcyclus. Risico en beheersmaatregel S/I[#1] Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Wachtgeld wethouders I € 1.400.000 50% € 700.000 Risico Op 18 maart 2026 zijn er gemeenteraadsverkiezingen geweest. Na beëindiging van het wethouderschap ontvangt een wethouder een ontslaguitkering, tenzij de pensioengerechtigde leeftijd is bereikt of een volwaardige vervangende baan heeft. Dat is geregeld in de Algemene Pensioenwet Politieke Ambtsdragers (Appa). Voor de voormalige bestuurders (burgemeester en wethouders) hebben we een voorziening wachtgeld wethouders. Voor de zittende wethouders is niet in te schatten of ze aanspraak gaan maken op het wachtgeld. Hierdoor kunnen we niet met een redelijke mate van zekerheid het bedrag inschatten.

Daarom is een directe storting in de voorziening wachtgeld wethouders niet toegestaan. Als compensatie voor deze onzekere toekomstige wachtgeldverplichtingen storten we jaarlijks een bedrag van bijna € 103.000 in de bestemmingsreserve wachtgeld wethouders. De vermoedelijke stand van de reserve bedraagt per 31 december 2026 bijna nihil. Dit ervan uitgaande dat € 210.000 uit deze reserve wordt gestort in 2026 als aanvulling van de voorziening wachtgeld. De maximale wachtgeldverplichting van de huidige vijf wethouders wordt op dit moment ingeschat op € 1,4 miljoen. Bij het daadwerkelijk ontstaan van de wachtgeldverplichting zal blijken of de reserve wachtgeld wethouders volstaat voor het aanvullen van de voorziening wachtgeld wethouders. Beheersmaatregel De reserve is nagenoeg nihil en daarin wordt jaarlijks een bedrag van € 103.000 gestort. De omvang en het moment van eventuele wachtgeldverplichtingen zijn op voorhand niet te voorspellen. Dit is afhankelijk van toekomstige bestuurlijke ontwikkelingen en persoonlijke omstandigheden. Indien de reserve niet voldoende is dan wordt het tekort aangevuld in het jaar waarin het zich voordoet vanuit algemene middelen. 10 In deze kolom is aangegeven of het risico naar verwachting een structureel of incidenteel effect heeft. In het geval van een tructureel risico geven we de bedragen per jaar weer.

206 Risico's in de groene categorie Risico en beheersmaatregel S/I[1] Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Windmolenpark Elzenburg-de Geer I € PM % € PM Risico Als gevolg van uitstel van uitspraken door de Raad van State hebben we vertraging ondervonden in de realisatie van het project. Daardoor is het risicoprofiel van het project gestegen en is financiering duurder geworden. Ook is de looptijd van het project korter dan aanvankelijk gepland waardoor de terugverdientijd toeneemt. Beheersmaatregel We onderzoeken of met intergemeentelijke samenwerking een oplossing gevonden kan worden om de businesscase en de financiering rond te krijgen. Risico en beheersmaatregel S/I[1] Impact Kans Risicobedrag (impact x kans) Sluis verhoging en modernisering I € PM 50% € PM Risico Als gevolg van de vernieuwde wetgeving rondom hoogwaterveiligheid moet de waterkerende hoogte van de sluis in Macharen worden verhoogd. De gemeente werkt hiervoor samen met Waterschap Aa en Maas, de Provincie Noord- Brabant en het Rijk en zijn met deze partijen afspraken gemaakt over de kostenverdeling. Dit project wordt gecombineerd met werkzaamheden binnen het project Meanderende Maas. Een eerste ontwerp voor de aanpassing van de sluis wordt op dit moment opgesteld door ingenieursbureau Witteveen+Bos. Naar verwachting wordt eind dit jaar een uitgewerkt ontwerp met een nauwkeurigere kostenraming opgeleverd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://oss.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4df6614c-c5f8-477f-b252-60c8e6952b69?agendaItemId=2f216602-f763-4ba9-b805-833d6f09e930