Programmabegroting 2023-2026.pdf
Tekst van het document
Programmabegroting 2023-2026
Aanbiedingsbrief Beste leden van de gemeenteraad, Onze wereld heeft op dit moment te maken met ingrijpende gebeurtenissen. We krabbelden krachtig op na een COVID-19 periode toen de oorlog in Oekraïne uitbrak. Die oorlog gaat samen met een snel oplopende inflatie, een groot woningtekort, een vluchtelingen opgave, boerenprotesten, energiekosten die velen boven het hoofd groeien en een toenemende stroom aan desinformatie en twijfels aan van alles: van wetenschap tot integriteit van bestuur. Overrompelend, verwarrend en met directe gevolgen voor inwoners. Ook in Oss. Wat ook werkelijkheid is, dat ondanks alle ellende, we er fantastisch voor staan. Bij de herverdeling van het gemeentefonds zijn we voordeel gemeente, we kennen uitstekende politiek – bestuurlijke verhoudingen, we hebben een professionele organisatie die steeds beter acteert als een 100.000 gemeente. We hebben bestuurlijk en ambtelijk goed contact met onze samenleving, de werkloosheid is laag, in de stad en veel van onze dorpen bruist het van initiatieven. We hebben een sterke positie in de regio, zijn in landelijke platforms als de VNG en G40 ruim van de partij. De gemeentelijke lasten voor inwoners zitten al jaren onder het landelijk gemiddelde, terwijl we nog een kwart aan ruimte aan onbenutte belastingcapaciteit hebben. Het Pivot Park floreert en we vieren 100 jaar pharma.
Ook dit is een kant van onze wereld en Oss, die ons sterk maakt en vertrouwen schenkt om de uitdagingen van de komende jaren het hoofd te bieden. Het coalitieakkoord is nog maar enkele maanden oud maar de wereld is al weer behoorlijk veranderd. We zien beetje bij beetje wat de impact van de crises is, hoewel het moeilijk is het vervolg en de lange termijn gevolgen te voorspellen. Met de mei- en septembercirculaire hebben we in ieder geval duidelijkheid van het Rijk ontvangen over onze financiële mogelijkheden voor de komend jaren. We hebben bij het opstellen van de begroting eerst tijd genomen om ons te verhouden tot de maatschappelijke ontwikkelingen, de financiële ruimte voor onze gemeente en onze opgaven voor de komende jaren. Daarbij hebben we nadrukkelijk gekeken naar de lange termijn visie en ambities, noodzakelijke reacties op de crises en het doorgaan van onze dienstverlening aan inwoners, bedrijven en instellingen. Richting en opgave voor de komende jaren. In veranderende tijden is het moeilijk om overzicht te behouden en gevolgen in beeld te hebben. Om houvast te hebben werken we met uitgangspunten, zodat we weldoordacht onze keuzes maken en de middelen beschikbaar stellen. Wij werken in deze begroting met de volgende zeven: 1.
Wij zien op dit moment actuele en urgente problemen die aandacht van ons vragen, terwijl ons focus op de lange termijn gericht blijft. Actueel en urgent zijn de verwachte armoede en schuldenproblematiek, de energiecrisis met tarieven die soms vervijfvoudigen en de vluchtelingen opgave. Daarnaast blijven we koersen op de lange termijn doelen van onze gemeente met als belangrijkste speerpunten:
2.
-
De verstedelijkingsopgave met woningbouw en mobiliteit.
-
De klimaatopgave en energie transformatie.
-
Goede dienstverlening en transformatie en kostenbewustzijn van het sociaal domein.
-
Stedelijke voorzieningen voor een aantrekkelijke stad.
-
Duurzaam houdbare voorzieningen voor vitale dorpen.
We voeren Rijksmaatregelen bedoeld om de gevolgen van de crisis op te vangen snel en goed uit.
2
3.
We stellen voor om in onze begroting de vrije ruimte in onze algemene reserve te gebruiken om niemand kopje onder te laten gaan. Op dit moment bedraagt die vrij ruimte circa € 8 miljoen. We houden dit overschot aan zodat onze algemene reserve kan fungeren als noodfonds om maatregelen te kunnen nemen om de effecten uit de energiecrisis te verminderen. We zoeken daarbij de juiste verhouding tussen wat we van de samenleving mogen verwachten en wat we als gemeente bieden. Een tijd van krapte is een gelegenheid om eigenaarschap van of in de samenleving te stimuleren. Bij inwoners, instellingen en ondernemers. En om te herbezinnen op bestaande plannen en uitgangspunten. Wat altijd vanzelfsprekendheden waren moeten en kunnen we soms ter discussie stellen. Tegelijkertijd hebben wij een taak om de samenleving te ondersteunen om door deze tijd te komen.
4.
Belangrijke maatschappelijke infrastructuren ondersteunen we indien dit noodzakelijk is. Sociale cohesie, gemeenschapszin of ervaren dat je er niet alleen voor staat zijn belangrijke steunen in de rug voor inwoners die het moeilijk hebben. Indien nodig ondersteunen we verenigingen en instellingen extra. Daarbij ligt er ook een belangrijke taak bij deze organisaties zelf om energie te besparen. Dit noodfonds zetten we indien nodig ook in voor maatregelen voor individuele huishoudens (extra kosten bijzondere bijstand/ schulden etc.) en voor ondersteuning aan organisaties en maatschappelijke instellingen.
5.
We blijven investeren in de 100.000 gemeente. De komende jaren maken we circa 200 miljoen vrij voor het zwembad, de Lievekamp, het stadscentrum, woningbouw, mobiliteit en spoorzone. Maar ook in scholen, gemeenschapshuizen en verduurzamen van vastgoed. Daarmee ondersteunen we de samenleving en het samenleven.
6.
We houden de gemeentelijke lasten voor inwoners laag. We rekenen alleen een beperkte inflatiecorrectie van 2,8% door. Daarmee verwachten we qua totale lastendruk tientallen euro’s per gezin goedkoper te zijn dan het gemiddelde in Nederland.
7.
We blijven een financieel gezonde gemeente. We staan er goed voor, we hebben een prima vermogenspositie en kunnen tegenvallers opvangen. We rekenen ons niet rijk en hanteren een verantwoord uitgaven patroon, zodat we een stabiele partner zijn in de samenleving. Nu en in de toekomst.
Financiële ruimte en uitgangspunten De komende jaren heeft het Rijk ons stabiliteit beloofd. Het accres van het gemeentefonds is voor drie jaar bevroren, met uitzondering van de inflatiecorrectie. Dat betekent dat we vooruit kunnen plannen, zonder dat we gehinderd worden door schommelingen gedurende drie jaren. Maar dit betekent ook dat er naar verwachting geen grote extra meevallers in het verschiet liggen. 2026 leek eerst het ravijn jaar te worden met een steile teruggang, maar het Rijk heeft voor 2026 in totaal € 1 miljard voor de gemeentes beschikbaar gesteld om de teruggang af te vlakken. Vooralsnog blijkt dit een incidentele geste van het kabinet. We hebben nagedacht hoe we hier mee om kunnen gaan. Dit heeft geleid tot de volgende twee uitgangspunten: 1.
We werken met een sluitende meerjarenbegroting en sturen op een structureel uitgavenpatroon dat we op de lange termijn kunnen waarmaken. 2026 is daarbij het ijkpunt. We geven jaarlijks structureel niet meer dan 75% van de extra ruimte uit die in 2026 beschikbaar is. We rekenen ons niet rijk en zorgen ervoor dat we na 2026 een eventuele terugval van ruim € 1 miljoen aan structureel budget op kunnen vangen.
2.
We zijn financieel krachtig en lenig genoeg om te kunnen inspelen op actuele nood, kansen en lange termijn ambities. We zetten incidenteel geld in, we reserveren en sparen voor grote investeringen waarvan de plannen niet altijd al gereed zijn en hebben ruimte in de algemene reserve.
Aan de slag Wij zijn er trots op dat ondanks én dankzij het bovenstaande wij in staat zijn om heel veel goede ontwikkelingen voor Oss in gang te zetten. Wij hebben de uitgangspunten op ons in laten werken en de financiële ruimte die verantwoord is benut en kunnen gelukkig heel veel mogelijk maken. We lichten er een aantal zaken uit
3
Dagelijks werk Heel veel van het dagelijks werk komt nauwelijks naar voren in de begroting, maar vormt de basis van ons bestaan. De vergunningen die we verstrekken, het ophalen van het huisvuil, de WMO-verstrekkingen, inwoners naar werk begeleiden, ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk maken, het kwetsbare beschermen, toezicht houden, huwelijken voltrekken, het ICT-netwerk beheren etc. Het staat zelden in de schijnwerpers, zeker niet in een begroting, maar het is allemaal van wezenlijk belang en bepaalt voor een deel de kwaliteit van leven van onze inwoners. Nieuwe accenten en plannen Op tal van terreinen voegen we nieuwe accenten toe. Zo richten we een steunpunt voor vrijwilligers, verstevigen we onze schuldhulpverleningsaanpak. We starten een ambitieus klimaatadaptatie- en vergroeningsprogramma. We gaan krachtig door met de woningbouw opgaven in stad en kernen. We bouwen een nieuw zwembad en theater en nemen daarvoor de benodigde middelen op in de meerjarenbegroting. We bouwen gemeenschapshuizen in de dorpen. Met het vernieuwde TBL terrein en het Urban Ox park bieden we een sportieve en uitdagende openbare ruimte in de stad. We maken een ondersteuningsplan voor inwoners die ernstig lijden onder de energie- en inflatiecrisis. We versterken onze informatie veiligheid, investeren in digitalisering en werken met data en introduceren werken met Office 365.
We versterken onze organisatie om de plannen daadwerkelijk te kunnen uitvoeren, zorgen dat we een aantrekkelijk werkgever blijven en investeren in onze weerbare medewerkers. Reserveren en sparen We verhogen het budget voor binnen stedelijke transformaties en reserveren voor onze mobiliteit opgaven, zowel op de weg als op het spoor. Wij zetten geld apart om mee koppel kansen bij waterveiligheid plannen te benutten. Tenslotte Voor het College vormt deze begroting de richting voor de komende periode. Doorgaan met het ingezette beleid van de afgelopen jaren en nieuwe accenten uit het coalitieakkoord toevoegen. Beinvloed door actuele omstandigheden en gedragen door onze lange termijn koers. Graag gaan we met de gemeenteraad in gesprek om te kijken of partijen dit dragen, alternatieve mogelijkheden zien en samen met ons met veel energie willen samenwerken om de goede dingen voor Oss te doen. Wij noemen dat Samen Duurzaam Vooruit.
Burgemeester en wethouders van Oss.
De secretaris,
De burgemeester,
drs. H. Mensink
drs. W.J.L. Buijs-Glaudemans
4
Inhoudsopgave Aanbiedingsbrief
2
Inhoudsopgave
5
Leeswijzer
6
Financiële positie
8
Financiën in één oogopslag
19
Kaders en uitgangspunten
20
Strategische financiële verkenning ruimtelijke ambities
24
Programma 1. Welzijn en zorg
27
Programma 2. Werk, inkomen en onderwijs
44
Programma 3. Ontmoeten, sport en cultuur
64
Programma 4. Klimaat, energie en openbare ruimte
81
Programma 5. Economie
98
Programma 6. Centrum
111
Programma 7. Verstedelijking, wonen en mobiliteit
121
Programma 8. Veilige omgeving
140
Programma 9. Besturen in verandering van tijden
151
Programma 10. Financieel beleid
176
Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing
185
Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen
202
Paragraaf financiering
208
Paragraaf verbonden partijen
213
Paragraaf grondbeleid
233
Paragraaf lokale heffingen
242
Paragraaf bedrijfsvoering
247
Paragraaf Integraal Voorzieningenbeleid (IVB)
249
Paragraaf Investeringsplan
256
Bijlagen
264
1. Voortgangsrapportage Integraal Uitvoeringsprogramma (IUP) openbare ruimte
265
2. Overzicht incidentele baten en lasten
269
3. Budgettair neutrale wijzigingen
280
4. Uitkomst septembercirculaire 2022
283
5. Financieel overzicht totale begroting
287
6. Financieel overzicht totale begroting volgens oude programmastructuur
292
7. Financieel overzicht totale begroting volgens taakvelden
297
8. Totaaloverzicht subsidies
300
5
Leeswijzer Leeswijzer De programmabegroting bestaat uit diverse onderdelen. In deze leeswijzer wordt bij alle onderdelen een korte uitleg gegeven. Aanbiedingsbrief In de aanbiedingsbrief geeft het college van burgemeester en wethouders de hoofdlijnen van deze programmabegroting weer. Financiën programma’s in één oogopslag In dit onderdeel laten we in een figuur zien hoe onze uitgaven over de programma’s verdeeld zijn. Financiële positie In dit hoofdstuk worden de financiële gegevens die bij de afzonderlijke programma’s zijn opgenomen gebundeld. Zo wordt in één oogopslag inzichtelijk hoe de gemeente er financieel voor staat. Vervolgens wordt daar een korte toelichting op gegeven. Verder staan we stil bij het structurele begrotingssaldo en geven we aan welke financiële uitgangspunten zijn gehanteerd bij het opstellen van de begroting. Programma’s Per programma wordt beschreven wat de doelstellingen zijn en wat er wordt gedaan om deze te realiseren (onderdelen 1, 2 en 3). Daarna worden per programma het nieuw beleid en de 3O-ontwikkelingen toegelicht (onderdelen 4 en 5). Tenslotte wordt een overzicht gegeven van de financiën van het programma (onderdelen 6 en 7). Na het vaststellen van de programmabegroting worden alle financiële ontwikkelingen binnen de programma’s via een begrotingswijziging in de administratie verwerkt.
Daarmee worden de budgetten in de administratie geactualiseerd. We gebruiken hierbij de nieuwe programma-indeling. Paragrafen De opgenomen paragrafen zijn op grond van wetgeving een verplicht onderdeel van de begroting. Het gaat bij de paragrafen telkens om onderwerpen met een groot financieel belang. Door deze op een centrale plek in de begroting op te nemen wordt een goede informatievoorziening over deze onderwerpen gewaarborgd en is de informatie inzichtelijk. Daarnaast hebben we ervoor gekozen een paragraaf over het Integraal Voorzieningenbeleid toe te voegen. Bij IVB gaat het om schoolgebouwen, sportaccommodaties en wijk-en dorpshuizen. Hierin worden de uitgangspunten, actuele ontwikkelingen, visie en aanpak toegelicht. Verder hebben we een paragraaf investeringsplan toegevoegd, met een totaaloverzicht van de lopende investeringen, vervangingsinvesteringen en nieuwe investeringen. Bijlage 1.
Voortgangsrapportage Integraal Uitvoeringsprogramma (IUP) openbare ruimte
De gemeente voert elk jaar een groot aantal projecten uit in het kader van het Integraal Uitvoeringsprogramma (IUP) voor de openbare ruimte. Het gaat dan om werkzaamheden aan bijvoorbeeld wegen, fietspaden, riolering en openbaar groen. In de voortgangsrapportage wordt inzicht gegeven in de stand van zaken van deze werkzaamheden. Bijlage 2.
Overzicht incidentele baten en lasten
In deze bijlage wordt een overzicht van de incidentele baten en lasten gegeven. Incidenteel houdt in dat het gaat om baten en lasten die een tijdelijk karakter hebben. Deze zitten slechts één of enkele jaren in de begroting.
6
Dit overzicht geeft niet alleen inzicht in de incidentele baten en lasten, maar is ook een hulpmiddel bij het beoordelen van het structurele begrotingssaldo. De baten en lasten die niet incidenteel zijn, zijn immers structureel van aard. Het structurele begrotingssaldo geeft aan of de structurele lasten met structurele baten worden afgedekt. Als dat het geval is, is de begroting structureel in evenwicht. In het hoofdstuk over de financiële positie, aan het begin van de programmabegroting, voeren we deze toets uit. Bijlage 3.
Budgettair neutrale wijzigingen
In meerdere programma’s zijn in de tabel bij onderdeel 6 budgettair neutrale wijzigingen opgenomen. Dit zijn wijzigingen die niet inhoudelijk van aard zijn en per saldo geen geld kosten. Soms gaat het over wijzigingen binnen één programma, in andere gevallen zijn de wijzigingen programma-overstijgend. Volgens de voorschriften van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) moeten deze wijzigingen zichtbaar worden gemaakt en gerapporteerd. Om dat op een overzichtelijke manier te doen hanteren we hiervoor de volgende werkwijze: In de programma’s waarbij budgettair neutrale wijzigingen voorkomen is steeds één totaalregel in de tabel bij onderdeel 6 opgenomen. In deze bijlage is een totaaloverzicht opgenomen, waarbij wijzigingen boven de € 100.000 worden toegelicht. Bijlage 4.
Uitkomsten septembercirculaire 2022
In deze bijlage is een uitgebreide toelichting op de uitkomsten van de septembercirculaire opgenomen. De afzonderlijke effecten zijn ook als 3O-ontwikkelingen bij de desbetreffende programma’s opgenomen. Bijlage 5/6/7. Financieel overzicht bestaande begroting In de programma’s zijn de cijfers van het totale programma op hoofdlijnen weergegeven. Meer gedetailleerde cijfers zijn in bijlage 5 opgenomen. In bijlage 7 is deze zelfde begroting weergegeven op basis van landelijk vastgestelde taakvelden. Bijlage 8. Totaaloverzicht subsidies In deze bijlage is een totaaloverzicht weergegeven van alle uitgaande subsidies. Daarnaast geven we een overzicht van de belangrijkste inkomende subsidies.
7
Financiële positie Degelijk financieel beleid in onzekere tijden In de programmabegroting 2023- 2026 concretiseren we het coalitieakkoord “Samen Duurzaam Vooruit” en ook de kaders zoals deze zijn vastgesteld in de kaderbrief 2023-2026. Nadat de inkt van het coalitieakkoord “Samen Duurzaam Vooruit” net droog was, kregen we te maken met een aantal crises, die grote impact hebben op onze gemeente. We hebben te maken met een stikstof-crisis, een crisis omtrent de opvang van vluchtelingen en niet in de laatste plaatst een energiecrisis. Ontwikkelingen die grote impact hebben op de gehele samenleving en ook op onze eigen gemeentelijke begroting. Onze ambitie op onze eigen financiële huishouding blijft gelijk. We houden ons huishoudboekje blijvend op orde door een stabiel financieel beleid, heldere afspraken en financiële lenigheid om in te spelen op nieuwe omstandigheden. We willen de lokale lastendruk voor onze inwoners en bedrijven laag houden. In een apart hoofdstuk staan we nadrukkelijk stil bij de kaders en uitgangspunten voor deze begroting. Een stabiele koers is noodzakelijk in deze tijden van grote onzekerheid. We beginnen dit hoofdstuk met een overzicht van het saldo van deze programmabegroting. Dit lichten we vervolgens kort toe. Verder staan we stil bij de incidentele baten en lasten en ons structurele begrotingssaldo.
Tenslotte geven we aan welke financiële uitgangspunten we hebben gehanteerd bij het opstellen van de begroting. + is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000
Omschrijving
2022
2023
2024
2025
2026
Lasten
333.729
327.662
310.187
308.487
305.661
Baten
-333.505
-330.606
-321.698
-325.370
-311.161
Saldo
224
-2.944
-11.511
-16.882
-5.500
Stortingen reserves
36.913
8.244
3.597
3.642
3.105
Onttrekkingen reserves
-44.990
-12.089
-4.673
-3.921
-3.576
Saldo mutaties reserves
-8.076
-3.845
-1.076
-278
-471
-7.853
-6.789
-12.587
-17.161
-5.971
Nieuw beleid
8.601
6.891
14.467
19.689
6.532
3O-ontwikkelingen
-480
5.043
3.126
3.011
3.990
Septembercirculaire
-1.435
-5.225
-5.850
-5.856
-4.578
Saldo programmabegroting
-1.166
-80
-844
-317
-28
Bestaand beleid
Totaal bestaand beleid
Conclusies uit de tabel We presenteren een structureel sluitende begroting met beperkte overschotten in alle jaren. Het positieve saldo van de begroting is € 80.000 positief voor het jaar 2023. Door een grote stijging van de algemene uitkering hebben we veel financiële ruimte om voor zowel structureel en incidenteel nieuw beleid.
8
Start van de begroting De start van de begroting begint met de financiële positie zoals deze in de kaderbrief 2023-2026 is weergegeven. In de kaderbrief was de financiële positie als volgt: Bedragen x €1.000 Omschrijving
2022
2023
2024
2025
2026
Programmabegroting 2022-2025
-155
-85
-71
-14
-15
Eerste financiële tussenrapportage 2022
-648
39
-61
-61
-61
Meicirculaire 2022
-7.050
-6.743
-12.455
-17.086
-5.895
Financieel kader
-7.853
-6.789
-12.587
-17.161
-5.971
Dit betekende dat we op basis van de meicirculaire 2022 structurele ruimte in de begroting hadden van € 6 miljoen en in de tussenliggende jaren nog incidentele ruimte. Toen voorzagen we al grote risico's van stijgende inflatie, realiteitsgehalte van de rijksuitgaven, structurele financiering jeugdzorg en kostenstijgingen in het sociaal domein. Vervolgens zijn er mutaties geweest op deze bestaande begroting in de vorm van nieuw beleid, 3Oontwikkelingen en de septembercirculaire 2022. Deze lichten we afzonderlijk toe.
9
Financiële effecten programmabegroting 2022-2025 Nieuw beleid In deze programmabegroting 2023-2026 zijn de speerpunten uit het coalitieakkoord "Samen Duurzaam Vooruit" vertaald. We beoordelen jaarlijks in hoeverre we financiële ruimte hebben om plannen te versnellen of bij de stellen. In deze begroting hebben we voor belangrijke prioriteiten extra financiële ruimte vrijgemaakt. Onderstaand een samenvattend overzicht hiervan. + is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 Progr Omschrijving 1
Extra formatie voor het Centrum
2022
2023
2024
2025
2026
0
576
576
576
576
Jeugd en Gezin 1
Uit Rijksbudget Jeugdzorg
1
Pilot preventieve begeleiding
-576
-576
-576
-576
0
50
50
0
0
arbeidsmigranten 1
Beleidscapaciteit Zorg en Veiligheid
0
50
100
100
0
2
Schuldenknooppunt & Collectief
0
50
50
50
50
Schuldregelen (S&C) en Pilot Nederlandse Schuldhulproute (NSR) 2
Voortgezet Speciaal Onderwijs
0
0
0
92
79
2
Nieuwbouw Speciaal Onderwijs
0
0
0
140
139
2
Investering Optimus/Kindlandschap
0
0
-122
48
48
De Eiber 2
Speciaal Basisonderwijs Het Baken
0
0
0
0
197
2
Vergroten doelgroep en uitbreiding
530
265
0
0
0
-530
-265
0
0
0
doelgroep Eenmalige energietoeslag 2
Uit reserves
2
Pilot budgetcoaching
0
80
0
0
0
2
Uit reserve participatiebevordering
0
-80
0
0
0
3
Hogere exploitatiekosten nieuw
0
0
0
0
400
0
195
0
1.700
1.700
-399
399
0
0
0
zwembad 3
Investeringskosten nieuw theater
3
Compensatie COVID-19 effecten voor cultuur 2022
3
Vaste huismeester MJC
0
40
40
40
40
3
Open Sportclub Herpen
0
0
18
48
48
3
Thuis in de buurt
0
100
50
50
0
3
Extra inflatie subsidies 2023
0
142
142
142
142
3
Urban Sports Park
0
61
60
60
60
3
Projectleider Verduurzaming
0
88
88
88
88
Vastgoed 3
Vrijwilligersbeleid
0
100
100
100
100
4
Meekoppelkansen waterveiligheid
0
400
0
400
0
4
Procesbegeleiding gebied polders
0
100
0
0
0
4
Fietsenstalling Oostwal
0
0
0
70
0
4
Bos van Oss
0
PM
PM
PM
PM
10
+ is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 Progr Omschrijving
2022
2023
2024
2025
2026
4
Impuls klimaatadaptatie
0
500
500
500
0
5
Verduurzamen Moleneind
0
250
0
0
0
5
Clarissenklooster
0
19
19
19
19
5
Onderzoek recreatieve doeleinden
0
30
0
0
0
5
Meekoppelkansen Zuidwaterlinie
0
30
30
30
30
5
Cultuurhistorische waardenkaart
0
100
0
0
0
5
Capaciteit voor agrarische transitie
0
189
189
189
189
6
Verkeersafwikkeling Walkwartier
288
0
0
0
0
6
Uit reserve investeringsfonds
-288
0
0
0
0
Stadshart 6
Wandelroute blinden centrum
0
130
0
0
0
6
Uit reserve investeringsfonds
0
-130
0
0
0
Stadshart 6
Actualiseren drank- en horecabeleid
0
75
0
0
0
6
Extra Vergroening centrum Oss
0
125
0
0
0
6
Uit reserve investeringsfonds
0
-125
0
0
0
2.015
2.888
0
0
0
-2.015
-2.888
0
0
0
0
-3.380
0
0
0
0
3.380
0
0
0
Stadshart 7
Voorbereidingskosten gebiedsontwikkelingen (IMVA's)
7
Uit algemene bedrijfsreserve
7
Inzet algemene reserve van het grondbedrijf
7
Storting in reserve bovenwijkse voorzieningen
7
Ontwikkelingen spoorzone
0
350
0
0
0
7
Advies parkeernormen
0
125
0
0
0
7
Werkgeversaanpak duurzaam vervoer
0
40
0
0
0
7
Vastgoed juristen
0
97
97
97
97
7
Ten laste van grondbedrijf
0
-97
-97
-97
-97
7
Reservering voor mobiliteitsopgave
9.000
470
5.470
8.470
1.470
7
Verhogen budget reserve
0
0
5.000
5.000
0
0
223
223
223
223
0
100
100
100
0
0
376
326
326
0
binnenstedelijke transformaties 7
Extra capaciteit voor een beleidsmedewerker Wonen en Strateeg LWE
7
Extra capaciteit versnelling woningbouw RO
7
Capaciteit voor Ruimtelijke ontwikkeling
9
Toekomstplan publiekscentrum
0
175
175
175
175
9
Programma data
0
278
278
183
78
9
ICT Informatiebeveiliging
0
189
189
114
114
11
+ is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 Progr Omschrijving
2022
2023
2024
2025
2026
9
Beheer en doorontwikkeling Office 365
0
761
595
595
595
9
Doorontwikkeling afdeling P&O
0
175
175
175
175
9
Herijking Reiskostenregeling
0
100
100
100
100
9
Projectleider Telefonie
0
90
50
0
0
9
Extra capaciteit raadsgriffie
0
167
167
167
167
9
Aanstellen kwartiermaker participatie
0
110
110
0
0
9
Arbo, Vitaliteit en Veiligheid
0
60
60
60
60
9
Extra capaciteit procesadviseurs
0
88
88
88
0
9
Gebiedsvisie Schadewijk
0
45
45
45
45
8.601
6.891
14.467
19.689
6.532
Totaal Nieuw beleid
Bij de programma’s verderop in deze programmabegroting lichten we het nieuwe beleid toe (onderdeel 4.1). Algemene reserve De algemene reserve is bestemd voor het opvangen van algemene risico’s en fluctuaties in de rekeningresultaten. De omvang van de algemene vrije reserve is per 1 januari 2022 afgerond € 32 miljoen. De minimale norm van deze reserve is 10% van de algemene uitkering. Op basis van de meicirculaire 2022 is dat € 21,6 miljoen. De reserve is nu hoger dan de minimale omvang. Rekening houdend met toekomstige onttrekkingen (waarover al besluitvorming heeft plaatsgevonden) is de ruimte binnen de reserve circa € 30,3 miljoen. Dit betekent dat er een ruimte is van afgerond € 8,7 miljoen. We houden dit overschot aan zodat onze algemene reserve kan fungeren als noodfonds om maatregelen te kunnen nemen om de effecten uit de energiecrisis te verminderen. 3O-ontwikkelingen Samengevat geven de 3O-ontwikkelingen het volgende beeld: + is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 Progr Omschrijving
2022
2023
2024
2025
2026
Transformatieproject jeugd
888
0
0
0
0
Inzet reserve
-888
0
0
0
0
1
Investeringsagenda beschermd wonen
-185
0
0
0
0
1
Actualisatie bestedingsplan reserve
-5.800
0
0
0
0
5.800
0
0
0
0
400
450
450
450
450
0
425
425
425
425
1
beschermd wonen 1
Storting in reserve
1
Hogere kosten individuele begeleiding en dagbesteding
1
Hogere kosten huishoudelijke verzorging
1
Opvang vluchtelingen Oekraïne
-6.933
-1.400
0
0
0
1
Storting in reserve
6.933
1.400
0
0
0
12
+ is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 Progr Omschrijving
2022
2023
2024
2025
2026
2
COVID-19 middelen Participatiebudget
-188
0
0
0
0
2
Egalisatiereserve Wsw
-480
0
0
0
0
2
Opvang vluchtelingen leefgeld
950
1.400
0
0
0
2
Inzet reserve
-950
-1.400
0
0
0
3
Stadssportpark TBL Carmelcollege
0
195
0
0
0
4
Richtlijn CROW400 "Veilig werken in
0
114
114
114
114
-200
0
0
0
0
-264
0
0
0
0
-109
0
0
0
0
108
228
0
0
0
-108
-228
0
0
0
0
102
109
109
109
-361
0
0
0
0
verontreinigde grond" 4
Ontvangen Ark-gelden storten in reserve aankoop gronden natuurgebieden
4
Vrijval reserve onderhoud natuurgebieden
4
Terugstorting Stichting Maashorst in uitvoering
4
Personele inzet project duurzame polder energieprogramma
4
Inzet reserve
4
Areaaluitbreidingen openbare ruimte
5
Vrijval voorziening geldlening Bioconnection
6
Kermissen
68
0
0
0
0
6
Prijsstijging afbouw, installatie en
0
0
0
820
440
-820
-440
interieur Warenhuis 6
Dekking uit plan
6
Prijsstijging investeringen openbare
0
707
0
0
0
0
88
0
0
0
-200
-200
0
0
0
ruimte Walkwartier 6
Stadssportpark TBL openbare ruimte
6
Stimuleringsregeling verplaatsing ondernemers
6
Inzet reserve
200
200
0
0
0
7
Stortingen bovenwijkse voorzieningen
800
233
357
47
41
7
Inzet reserve
-800
-233
-357
-47
-41
7
Stortingen bovenwijkse netwerk
595
166
362
133
117
-595
-166
-362
-133
-117
0
-2.200
-495
-495
-495
0
2.200
495
495
495
voorzieningen 7
Inzet reserve
7
Mobiliteitsopgave (uit reserve mobiliteit)
7
Storting in reserve bovenwijkse voorzieningen
9
Opheffen tussenschalen HR21
46
92
92
92
92
9
Subsidie-ondersteuning en
0
177
77
77
77
-80
-177
-143
-118
16
specialistische ondersteuning fiscaliteit en privacy 9
Vervangingsinvesteringen ICT
13
+ is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 Progr Omschrijving 9
2022
2023
2024
2025
2026
162
162
162
162
162
Verbouwing en nieuw huurcontract BSOB
10
OZB stijging met inflatie
0
-613
-613
-613
-613
10
Afbouw reserves gaswinstuitkering
0
0
0
0
134
-500
350
0
-100
60
Sterke toename inflatie
1.325
2.659
2.186
2.161
2.570
Diversen
-114
312
268
253
395
93
5.043
3.126
3.011
3.990
Maaslandgas en deposito BNG 10
Lagere afschrijvingskosten investeringen
10
Totaal 3O-ontwikkelingen
Bij de programma’s verderop in deze programmabegroting benoemen we alle 3O-ontwikkelingen en lichten we deze toe (onderdeel 4.2). Septembercirculaire Samengevat is de uitkomst van de septembercirculaire als volgt: + is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 2022
2023
2024
2025
2026
Septembercirculaire 2022
-220.946
-220.103
-223.098
-227.471
-214.039
Meicirculaire 2022
-216.214
-218.195
-222.465
-227.833
-209.421
1.165
3.462
5.417
6.241
0
-5.897
-5.370
-6.050
-5.879
-4.618
4.462
145
200
23
40
-1.435
-5.225
-5.850
-5.856
-4.578
Opgenomen onderuitputting accres 20% Totale stijging Af te zonderen posten Netto voordeel Belangrijkste punten uit de circulaire zijn: Algemene ontwikkelingen:
Het kabinet heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) het voorstel gedaan om het volumedeel van het accres voor 2022-2025 vast te zetten op de stand van de voorjaarsnota 2022. De VNG heeft met dit voorstel ingestemd. Dit betekent dat het accres in die jaren niet meer daalt / stijgt en dus niet meer afhankelijk is van de hoogte van de rijksuitgaven. Alleen de prijsontwikkeling wordt nog wel aangepast. Concreet betekent dit dat de onderuitputting die we bij de meicirculaire 2022 hadden opgenomen ter hoogte van € 1,2 miljoen in 2022 oplopend tot € 6,2 miljoen in 2025 kan vervallen. Dit betekent ook dat we de komende jaren geen plussen meer kunnen verwachten.
Hogere rijksuitgaven leiden tot hogere accressen. De meicirculaire 2022 was gebaseerd op de landelijke voorjaarsnota. Hierin zaten alle effecten uit het coalitieakkoord Rutte IV en ook zaten er hogere rijksuitgaven in als gevolg van defensie, opvang vluchtelingen, inflatie, koppeling OAW. Dit gaf flink hogere accressen. Al vele jaren is de systematiek binnen de algemene uitkering “samen de trap op- samen de trap af”. Dit betekent praktisch gezien dat als het Rijk meer geld uitgeeft de gemeenten ook extra geld ontvangen (en andersom). Tot en met het jaar 2025 wordt deze systematiek gehanteerd, wat betekent dat door de rijksuitgaven het positief is voor gemeenten. Het Rijk heeft echter eenzijdig besloten om vanaf het jaar 2026 deze systematiek los te laten en het accres “af te toppen”. Dit betekent een fors nadeel in 2026 ten opzichte van het jaar 2025. Met een onafhankelijke begeleider wordt er in de toekomst gewerkt aan
14
een nieuwe financieringssystematiek voor 2026 en verder. “Het ravijn” wordt versterkt doordat de zogenaamde opschalingskorting tot en met het 2025 verdwijnt, maar dat deze in 2026 weer terugkomt. Dit is een nadeel van ruim € 3,5 miljoen voor onze gemeenten in 2026.
Ter compensatie van dit ravijnjaar in 2026 stelt het kabinet nu eenmalig een bedrag van € 1 miljard extra beschikbaar in 2026. Dit is voor ons een bedrag van eenmalig € 4,8 miljoen. We willen terughoudend omgaan met het structureel begroten van dit voordeel. Zeker gezien het feit dat de toekomstige accressen bevroren worden en dat daarmee toekomstige structurele ruimte beperkt wordt. Daarentegen is er een stevige lobby richting het Rijk om te komen met structurele maatregelen om het ravijnjaar te verkleinen en te komen met duurzame financiering van rijksambities aan de gemeenten. Vandaar dat we er voor gekozen hebben om 75% van dit bedrag structureel in te zetten (dit sluit aan bij de systematiek omtrent de raming van de rijksgelden voor jeugdzorg). Dit is 75% van het saldo van de septembercirculaire = € 3,4 miljoen).
Energietoeslag Landelijk is besloten om in 2023 nogmaals € 1.300 energietoeslag uit te keren voor mensen die leven van 120% van het sociaal minimum. We ontvangen in de septembercirculaire extra middelen om de toeslag in 2022 te verhogen van € 800 naar € 1.300 (€ 2,8 miljoen). Later ontvangen we nog een bedrag om ook deze toeslag in 2023 (of deels in 2022) uit te betalen. Ons beleid is om deze toeslag uit te keren voor mensen die leven van 130% van het minimum. Dit zetten we voort. Dit betekent wel dat we tekort gaan komen op het rijksbedrag, maar dit zullen we afdekken uit onze reserves. Jeugdzorg Er ligt nog geen definitief besluit vanuit het kabinet over de financiering van jeugdhulp. Het kabinet heeft via de meicirculaire incidenteel geld beschikbaar gesteld voor het jaar 2023. Het kabinet gaat met gemeenten en andere relevante partijen verder in gesprek over de Hervormingsagenda Jeugd, die moet bestaan uit een combinatie van een set van maatregelen en een financieel kader waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel wordt gerealiseerd. Het kabinet zal bij het afsluiten van de Hervormingsagenda ook besluiten over de extra middelen voor 2024 en verder die aan gemeenten beschikbaar gesteld worden, waarbij het advies van de Commissie van Wijzen het uitgangspunt vormt. De gelden voor 2024 en verder zijn dus nog niet definitief.
Vandaar dat we dezelfde lijn blijven hanteren als vorig jaar en 75% van de bedragen uit de hervormingsagenda blijven ramen. Compensatiepakket COVID-19 Het Rijk geeft aan dat de inkomstenderving over het jaar 2021 wordt afgerekend in de decembercirculaire 2022. Daarnaast ontvangen we voor SW bedrijven nog een bedrag van € 96.000 voor de periode 1 januari tot 1 april 2022. Dit betalen we door aan IBN.
15
Investeringen Via deze programmabegroting stellen we ook investeringskredieten vast. De kapitaallasten van de investeringen zijn verwerkt in de lasten per programma. Als er sprake is van nieuwe investeringen hebben we dat gedaan via de 3O-ontwikkelingen of nieuw beleid bij de programma’s. In de paragraaf investeringsplan zijn alle investeringen opgenomen. Samengevat geeft dit het volgende beeld per programma: Bedragen * € 1.000 Investeringsplan
2022
2023
2024
2025
2026
Totaal
2. Werk, inkomen en onderwijs
220
6.186
19.080
3.160
-
28.646
3. Ontmoeten, sport en cultuur
4.437
19.162
1.837
383
725
26.544
4. Klimaat, energie en openbare ruimte
13.019
5.591
5.666
7.238
2.459
33.973
-
-
638
899
-
1.537
7. Verstedelijking, wonen & mobiliteit
610
228
838
444
115
2.235
9. Besturen in verandering van tijden
2.921
2.937
2.338
4.261
2.306
14.763
21.207
34.104
30.397
16.385
5.605
107.698
5. Economie
Totaal geplande investeringen
Bijzondere investeringen Walkwartier en Omgeving (incl. TBL)
26.374
Golfbad
38.000
Lievekamp theater
55.000
Spoorzone Oss (beschikbare ruimte)
95.000
Verstedelijking Oss (beschikbare ruimte)
20.000
Mobiliteitsopgave Oss (beschikbare ruimte)
40.000
Totaal geplande investeringen
382.072
Naast de reguliere investeringen voorzien we investeringen voor het Walkwartier en omgeving. Dit betreft de installaties en inrichting van het Warenhuis, inrichting openbare ruimte en het stadssportpark TBL. Daarnaast begroten we grote investeringen voor het Golfbad en Lievekamp. Deze staan nog niet op het investeringsplan, maar in onze begroting houden we rekening met investeringen van respectievelijk circa € 38 en € 55 miljoen. Voor realisatie van ruimtelijke ambities (zie hiervoor apart hoofdstuk in deze begroting) is in de begroting ruimte voor investeringen voor:
Verstedelijking Spoorzone Oss: € 95 miljoen;
Verstedelijkingsopgave: € 20 miljoen in de reserve binnenstedelijke transformaties;
Mobiliteitsplan: € 40 miljoen.
Uit het overzicht blijkt dat we de komende jaren in totaal circa € 380 miljoen investeren. Voor een specificatie wordt verwezen naar betreffende paragraaf investeringsplan. Het vaststellen van de programmabegroting is de basis voor het uitvoeren van de investeringen. Daarbij is het totale investeringsbedrag per programma leidend. De in het investeringsplan opgenomen investeringsbedragen voor 2022 en 2023 zijn na het vaststellen van deze programmabegroting direct beschikbaar voor uitvoering. Investeringen waarvan de kaders nog onvoldoende duidelijk zijn leggen we apart aan de gemeenteraad voor. Dit zijn de investeringen die in de tabel paragraaf investeringsplan zijn aangemerkt met een “R”. De bijzondere projecten worden apart voorgelegd aan de gemeenteraad.
16
Structureel saldo programmabegroting Om een goed oordeel te kunnen vormen over de begroting is het van belang om het saldo te corrigeren met incidentele baten en lasten. De baten en lasten die niet incidenteel zijn, zijn immers structureel van aard. Het structurele begrotingssaldo geeft aan of de structurele lasten met structurele baten worden afgedekt. Als dat het geval is, is de begroting structureel in evenwicht. In de volgende tabel berekenen we het structurele saldo van de programmabegroting. + is nadeel: hogere uitgaven/lagere inkomsten - is voordeel: lagere uitgaven/hogere inkomsten bedragen x € 1.000 Omschrijving
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Resultaat
-20.136
-1.166
-80
-844
-317
-28
Incidentele baten en lasten
-3.226
12.589
4.840
12.049
14.769
30
-16.910
-13.755
-4.920
-12.893
-15.086
-58
Structureel begrotingssaldo
De conclusie hieruit is dat de begroting meerjarig structureel sluitend is. Meerjarig is in 2026 het structurele saldo van de begroting € 58.000 voordelig. Het saldo van incidentele baten en lasten wordt vooral veroorzaakt door grote, incidentele investeringen die opgenomen zijn voor mobiliteit, binnenstedelijke transformatie, stadscentrum, waterveiligheid, verschuivingen van investeringen in het MIP en invoering van de nieuwe Omgevingswet. In bijlage 2 staat een specificatie van de incidentele baten en lasten. Financiële uitgangspunten Onze ambitie is om ons huishoudboekje blijvend op orde te houden door een stabiel financieel beleid, heldere afspraken en financiële lenigheid om in te spelen op nieuwe omstandigheden. We willen de lokale lastendruk voor onze inwoners en bedrijven laag houden. De begroting 2023 en de meerjarenramingen 2024-2026 hebben we opgesteld op basis van de volgende uitgangspunten: 1.
We hebben we een sluitende (meer) jarenbegroting. Structurele uitgaven worden structureel afgedekt. We kiezen er daarbij bewust voor om 75% van het incidentele voordeel 2026 uit de septembercirculaire 2022 structureel in te zetten. Dit vinden we financieel verantwoord.
2.
We hebben een algemene reserve die voldoet aan de gestelde normen (10% van de algemene uitkering). Binnen onze algemene reserve zien we incidentele begrotingsruimte. We zetten deze ruimte in om onze ambities in dit coalitieakkoord te waar te maken.
3.
We kijken jaarlijks kritisch naar onze reserves en voorzieningen. In de nota reserves, die de gemeenteraad tegelijk met deze programmabegroting behandelt, lichten we de reserves uitgebreid toe.
4.
Nieuw beleid wordt integraal afgewogen bij de vaststelling van de begroting. Het politieke debat over de inhoud wordt vooral integraal gevoerd bij de kadernota in het voorjaar.
5.
De lokale lastendruk houden we minimaal € 22,50 onder het landelijke gemiddelde. Voor de begroting 2023 kiezen we ervoor om:
We verhogen de OZB met 2,8% (beperkte inflatiecorrectie)
We houden de afvalstoffenheffing stabiel
We verhogen de rioolheffing met 2,8% (beperkte inflatiecorrectie)
Hierbij stijgt de lokale lastendruk in 2023 beperkt met € 19 in 2023. We blijven uitgaan van 100% kostendekking van tarieven en heffingen. 6.
De winsten uit het grondbedrijf zetten we in voor onze omvangrijke ruimtelijke opgaves (ontsluitingswegen, spoorzone, mobiliteitsplan, plan Groen/ blauw/ natuur). Daarnaast vragen we bijdragen aan ontwikkelende partijen, die op deze manier hier ook aan meebetalen.
7.
Via actieve lobby en netwerken zetten in op actief geld van derden te verwerven zoals bijdragen uit landelijke, regionale en Europese fondsen. De landelijke fondsen voor woningbouwimpulsen, volkshuisvesting en klimaat & energie bieden nadrukkelijk kansen.
17
8.
We blijven lobbyen voor structurele compensatie van de hogere kosten voor jeugdhulp en Wmo. Ook lobbyen we voor de afschaffing van de zogenaamde opschalingskorting. Als gemeenten hebben we meer financiële armslag nodig om alle (landelijke) ambities te realiseren. Dit geldt nadrukkelijk ook voor de grote energieopgave en woningbouwopgave.
9.
De algemene bedrijfsreserve van het grondbedrijf is direct gekoppeld aan onze ruimtelijke ambities. We voorzien omvangrijke ruimtelijke opgaven (ontsluitingswegen, spoorzone, mobiliteitsplan, plan Groen/ blauw/ natuur). We zetten alle toekomstige winsten uit het grondbedrijf hiervoor in. Daarnaast vragen we bijdragen aan ontwikkelende partijen, die op deze manier hier ook aan meebetalen.
10. Voor subsidies 2023 wordt voorgesteld om uit te gaan van een inflatie voor 2023 van 5,8%. Dit is 3,5% hoger dan vastgesteld in de kaderbrief 2023-2026. Bij gesubsidieerde professionele instellingen is in zijn algemeenheid sprake van een 80/20-verhouding tussen het loongevoelige en prijsgevoelige deel van de uitgaven. Voor budgetsubsidies wordt voor de compensatie van loonstijging uitgegaan van de specifieke CAO-ontwikkelingen per sector en voor de compensatie van prijsstijging wordt dan uitgegaan van een inflatie van 5,8% (% overheidsconsumptie netto materieel 2023). Bij de overige subsidies zoals professionele instellingen zonder budgetovereenkomst en niet-professionele organisaties wordt ook dit percentage van 5,8% voor prijscompensatie gehanteerd. 11. De rekenrente stellen we in principe vast op 1,1%. De rente voor de grondexploitaties bedraagt in de begroting 1,09%. Dit is gebaseerd op landelijke verslagleggingsvoorschriften. 12. De raming van de algemene uitkering uit het gemeentefonds hebben we gebaseerd op de septembercirculaire 2022. 13. In programma 10 hebben we een jaarlijkse post onvoorzien van € 300.000 opgenomen. Deze post is bedoeld om incidentele tegenvallers op te vangen. Het college besluit over de inzet van deze post. Daarbij geldt de voorwaarde dat inzet past binnen de criteria: onuitstelbaar, onvermijdbaar en onvoorzienbaar.
De verantwoording hierover nemen we op in de reguliere planning- en controldocumenten met vaststelling door de gemeenteraad.
18
Financiën in één oogopslag
19
Kaders en uitgangspunten Inleiding Nadat de inkt van het coalitieakkoord “Samen Duurzaam Vooruit” net droog was, kregen we te maken met een aantal crises, die grote impact hebben op onze gemeente. We hebben te maken met een stikstof-crisis, een crisis omtrent de opvang van vluchtelingen en een energiecrisis als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Met name deze laatste crisis zorgt voor fors stijgende prijzen in de volle breedte van de samenleving. Goed om vooraf stil te staan wat voor ons belangrijke kaders en uitgangspunten zijn voor deze programmabegroting. Inflatie raakt steeds meer mensen, economische groei valt terug Het centraal economisch plan (CEP) heeft in augustus 2022 nieuwe economische prognoses over de economie en werkgelegenheid gegeven. Deze raming vormt de basis voor de miljoenennota van het Rijk. Conclusie hieruit is dat de Nederlandse economie sterk uit de coronacrisis is gekomen, maar dat het beeld aan het kantelen is. Steeds meer huishoudens voelen de hoge inflatie in hun portemonnee, waardoor de consumptiegroei de komende kwartalen tot stilstand komt. Huishoudens merken de gevolgen van de hoge inflatie, en dat heeft zijn weerslag op de economie. Er is een groeiend aantal mensen dat nu al nauwelijks kan rondkomen en voor wie de energierekening onbetaalbaar dreigt te worden.
Door de hoge inflatie en de daarbij achterblijvende loonstijging daalt de koopkracht in doorsnee 6,8% in 2022. Daarbij is er inflatie-ongelijkheid: hoe lager het inkomen, hoe sterker de financiële last van de inflatie wordt gevoeld. Het CPB publiceert voor het eerst een raming van de ontwikkeling van de armoede. De armoede neemt toe: de armoede stijgt in personen in 2023 tot 7,6%, voor kinderen is dat zelfs 9,5%. Dit is de situatie zoals het (CEP) deze in augustus 2022 voorspelde. Het beeld van toen lijkt zich alleen maar ernstiger en urgenter te ontwikkelen. Koers voor de begroting We kiezen voor de volgende uitgangspunten in onze prioritering:
We werken aan de actuele crises door Rijksmaatregelen snel en goed uit te voeren.
We laten in deze begroting de algemene reserve in tact, ondanks dat hier een overschot van ruim € 8 miljoen zit. We houden dit overschot aan zodat onze algemene reserve kan fungeren als noodfonds om maatregelen te kunnen nemen om de effecten uit de energiecrisis te verminderen.
Vitale maatschappelijke infrastructuur blijft overeind. Indien nodig ondersteunen we verenigingen en instellingen extra. Daarbij ligt er ook een belangrijke taak bij deze organisaties zelf om energie te besparen. Dit noodfonds zetten we indien nodig ook in voor maatregelen voor individuele huishoudens (extra kosten bijzondere bijstand/ schulden etc.) en voor ondersteuning aan organisaties en maatschappelijke instellingen.
Onze focus blijft gericht op de lange termijn opgaven en tegelijkertijd werken we aan de urgente en actuele crises die zich voordoen. De langere termijn opgaven zijn voor ons:
Verstedelijkingsopgave (woningbouw en mobiliteit);
Klimaatopgave (klimaatadaptatie, energie- en warmte transitie en verduurzaming)
Goede dienstverlening, transformatie en kostenbeheersing sociaal domein;
Stedelijke (maatschappelijke) voorzieningen voor een aantrekkelijk stad;
Duurzaam houdbare voorzieningen voor vitale dorpen.
We blijven investeren in de 100.000 gemeente.
We blijven financieel gezond en solide begroten.
20
Dit leidt tot de volgende concretere uitgangspunten: Financiële uitgangspunten Naast het reguliere uitgangspunt dat de begroting structureel sluitend moet zijn, kiezen we ervoor een nadrukkelijk vast te houden aan 2 uitgangspunten: a)
Realistisch begroten, niet rijk rekenen: de grote voordelige saldo’s uit de meicirculaire waren verrassend en opvallend. Wel zagen we in het ‘ravijnjaar’ 2026 een sterke daling van de algemene uitkering. In de septembercirculaire 2022 hebben we voor dat jaar 2026 per saldo € 4,6 miljoen eenmalig extra gehad. Dit eenmalige karakter verbaast ons en past ook niet bij financieel solide afspraken die we vanuit gemeenten willen maken met het Rijk. We gaan er in deze begroting vanuit dat 75% van dit bedrag minimaal structureel van aard zal zijn. Dit overeenkomstig de gelden van jeugdhulp. Op die manier blijven we financieel solide én kunnen we ook vooruit met onze ambities. Net als vorig jaar, toen we van code rood, naar oranje en groen gingen, houden we nu het hoofd koel. We gaan voor een financieel stabiel beleid en doen verantwoorde investeringen. We willen daarom het extra beschikbare geld zo inzetten, dat wanneer het financiële beeld omslaat, we niet hoeven te snijden of bezuinigen in basisvoorzieningen. Voorspelbaar financieel beleid: in slechte en in goede tijden. We kunnen met deze begroting in principe een korting van 25% uit het gemeentefonds na het ravijnjaar 2026 opvangen.
b)
Eerst een plan en dan geld, tenzij…. : we houden vast aan het principe “eerst een plan en dan geld”. Hierbij hanteren we bewust een tenzij. We willen voor grote investeringen financiële ruimte reserveren in de begroting, zodat we plannen uit kunnen werken waarvan we weten dat deze ook realistisch financieel te betalen zijn. Daarbij geldt uiteraard dat de kaders en inhoud van het project en de besluitvorming hierover in de Raad leidend is. De gelden worden gestort in geoormerkte reserves en via raadsvoorstellen kan het college aan de gemeenteraad om investeringskredieten vragen, waarmee de bedragen pas daadwerkelijk beschikbaar komen.
Meedoen en ondersteunen We zetten in op een inclusieve samenleving waarin iedereen kan meedoen, ongeacht je talent of beperking. Bovenstaande ontwikkelingen zijn veel groter dan wij als gemeente aankunnen. Inkomenspolitiek zien we als primaire rol van de rijksoverheid. Aanvullend hierop geven we inkomenssteun aan mensen die dat nodig hebben. Bijstand, bijzondere bijstand en andere gemeentelijke instrumenten zijn daarvoor beschikbaar. Daarnaast zetten we in op het voorkomen, verlichten of oplossen van schulden en armoede: een groter bereik in een groeiende groep. Landelijke financiële steunregelingen voeren we met voorrang uit. Afhankelijk van de maatregelen vanuit het Rijk kijken we wat aanvullend nodig is in de samenleving voor burgers, bedrijven en instellingen. Energiearmoede tegengaan We willen zoveel mogelijk huishoudens in energiearmoede bereiken en helpen. We kennen de eenmalige energietoeslag toe aan een grotere groep inwoners. We doen dit door de inkomensgrens te verhogen naar 130%. Verder hebben we onze dienstverlening met betrekking tot armoede- en schulden waarin maatwerk mogelijk is. Via de campagne Oss schakelt door zetten we ook in op besparing van energie. Ook nieuwe rijksregelingen voeren we snel uit. Vluchtelingenopgave Op dit moment werken gemeenten en veiligheidsregio’s aan het realiseren van opvangplekken.
Hier ligt een belangrijke opgave voor de korte en de langere termijn. Voor de vergoeding van huisvestingskosten en leefgeld ontvangen we via een specifieke uitkering extra geld vanuit het Rijk op basis van normbedragen. Uitgangspunt is reële compensatie van de extra kosten die gemeenten als gevolg van de opvang van ontheemden uit Oekraïne maken. We zoeken naar een alternatieve grootschalige opvanglocatie wanneer we niet meer kunnen beschikken over het voormalige Belastingkantoor.
21
(Structurele) begrotingsruimte vrijmaken voor grote investeringsopgaven Vanuit ons coalitieakkoord “Samen duurzaam Vooruit” maken we financiële ruimte in de begroting vrij voor investeringsprojecten die het profiel van Oss langjarig versterken. Verstedelijkingsopgave, Wonen & Mobiliteit We zetten in op een sterke verstedelijking in de spoorzone van Euterpelaan, Golfbad en Raadhuislaan tot aan NS station. Daarnaast gaan we voortvarend aan de slag met de ontwikkeling van Amsteleind. Deze plannen vragen grote investeringen in (duurzame) mobiliteit. Een goede ontsluiting van de hoofdwegenstructuur (o.a. ontsluitingswegen, ongelijkvloerse kruisingen met het spoor) en aandacht voor het versterken van het fietsennetwerk. Dit vraagt grote investeringen voor de toekomst. Voor diverse gebiedsontwikkelingen nemen we voorbereidingskosten op in deze begroting. Stedelijke (maatschappelijke) voorzieningen Voor een aantal grote stedelijke voorzieningen zijn voorbereidingen gestart en voorlopige plannen gemaakt. Dit gaat om grote investeringen waarvoor we in deze begroting financiële ruimte hebben vrijgemaakt. Het gaat hier om: -
Kostenstijgingen door hogere bouwkosten voor het Walkwartier- het Warenhuis, de openbare ruimte en het TBL terrein.
-
Golfbad: extra financiële ruimte voor de realisatie van het Golfbad om te kunnen komen tot een sluitende business case.
-
Lievekamp- Zuiderstrandtheater: financiële ruimte om een investering tussen de € 53 en € 56 miljoen te kunnen realiseren.
Kostenbeheersing en transformatie sociaal domein We zien dat gebruik en kosten in het sociaal domein al jaren toenemen. De middelen die we krijgen zijn niet toereikend. De ontwikkelingen die de toename veroorzaken – vergrijzing, abonnementstarief enzovoort – zijn lastig te beïnvloeden. We geven prioriteit aan transformatie en kostenbeheersing in het sociaal domein met oog voor de dienstverlening aan inwoners die steun nodig hebben. We sturen scherper op de uitvoering. Leefbaarheid We gaan investeren in goede voorzieningen, een aantrekkelijke openbare ruimte en een breed sport- en cultuuraanbod. We zetten daarom in op leefbaarheidsprojecten en ontmoeten. Bij het opstellen van de programmabegroting maken we meer financiële ruimte vrij voor onder andere voorzieningen voor ontmoeten in Macharen, Herpen, Ravenstein, Ussen en Oss Zuid en stimuleren we een gezonde leefstijl door ontmoeten en sporten in de openbare ruimte, zoals het Urban Oxx Park. Daarnaast zetten we in op laagdrempelig ontmoeten, het inrichten van een breed vrijwilligersloket en een jaarlijks cultuurfonds. Klimaat We moeten ons aanpassen aan het veranderende klimaat. Daarom gaan we aan de slag met een programma klimaatadaptatie inclusief vergroening. We storten gefaseerd € 1,5 miljoen in een nieuwe reserve klimaatadaptatie.
De middelen willen we inzetten om robuuste ecosystemen te bouwen die beter bestand zijn tegen de klimaatverandering. Ook zijn de middelen nodig om directe verlichting te creëren op hittegevoelige plaatsen en plaatsen met veel wateroverlast. Daarnaast zetten we in op meekoppelkansen project Meanderende Maas en Zuiderwaterlinie. En we vergroenen diverse gebieden in onze gemeente, waaronder onze binnenstad. Energie We nemen onze verantwoordelijkheid in de aanpak van de energieproblematiek. We zetten in op energieopwekking, energiebesparing en aardgasvrij maken van woningen. Ook maken we een start met het verduurzamen van bedrijventerreinen en gaan we het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed intensiveren.
22
Participatie en initiatieven uit de samenleving We zetten in op het versterken van de verbindingen met de samenleving via bijvoorbeeld extra aandacht voor participatiebeleid en het stimuleren van initiatieven uit de samenleving via ontwikkelbudgetten. Een dienstverlenende en digitale organisatie We willen op een lastige arbeidsmarkt een aantrekkelijk en modern werkgever blijven met een kwalitatief en kwantitatief uitstekend toegeruste organisatie. Een organisatie die digitale vernieuwing omarmt en een plaats geeft, met aansprekende arbeidsvoorwaarden en een inspirerende werkomgeving. Via deze begroting proberen we de bezetting beter op orde te krijgen. Gemeentelijke lasten We blijven vasthouden aan een lastendruk van minimaal € 22,50 onder het landelijke gemiddelde. We verhogen de OZB in 2023 met alleen het inflatie percentage (waarbij we er voor kiezen om dit percentage te beperken tot 2,8% voor 2023). Tenslotte We beseffen dat de huidige ontwikkelingen grote impact hebben. Oss kenmerkt zich al vele jaren door een weloverwogen en op de lange termijn gericht beleid, waardoor we betrouwbaar en voorspelbaar voor de samenleving zijn en geen paniek beslissingen nemen. De voortekenen zijn ongunstig, waardoor kiezen onvermijdelijk is. Bovenstaande koers helpt ons om dat kiezen transparant en uitlegbaar te doen.
23
Strategische financiële verkenning ruimtelijke ambities Inleiding Oss is een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te leven. Steeds meer mensen zijn op zoek naar zo’n aantrekkelijke plek. De bevolking van Oss groeit de komende jaren en ook het aantal banen neemt nog steeds toe. De gemeente Oss heeft als gevolg daarvan grote ambities op het gebied van wonen en verstedelijken. We willen tot 2040 8.200 woningen bouwen, maar ook nieuwe bedrijventerreinen ontwikkelen. De woningbouw vindt voor een deel plaats in uitbreidingslocaties aan de westrand van de stad maar zal voornamelijk landen in onze bestaande binnenstad. Dit betekent veel voor onze stad. Deze ontwikkelingen leveren meer verkeersbewegingen op en dat heeft gevolgen voor de bereikbaarheid van de stad. Om de stad toch bereikbaar en leefbaar te houden zijn (ingrijpende) veranderingen aan het spoor, de wegenstructuur, de fietsstructuur en de openbare ruimte nodig. Om deze ambitie te realiseren willen we in deze begroting de middelen reserveren. Want dit soort grote ontwikkelingen kunnen veelal niet zonder gemeenschapsgeld gerealiseerd worden. Hierbij maken we onderscheid in drie grote opgaven: 1.
Spoorzone Oss
2.
Verstedelijking Oss
3.
Mobiliteitsopgave Oss
Vorig jaar is in de programmabegroting een eerste strategische financiële verkenning van deze ambities gemaakt. Nu actualiseren we deze in financiële zin. In deze begroting reserveren we geld voor de Mobiliteitsopgave Oss, de Spoorzone Oss en de Verstedelijking Oss. Het geld wat we apart zetten in deze reserves hebben we berekend op basis van grove financiële doorrekeningen. We vinden het verstandig om deze reserves op te bouwen omdat het forse investeringen zijn waarbij we ook cofinanciering nodig hebben van Rijk en Provincie. De raad beslist over de plannen die betaald worden uit deze reserves. Vanzelfsprekend worden die plannen in overleg met de raad gemaakt en besproken. Spoorzone Oss (reserve “Fysieke Kwaliteit Leefomgeving”) Hoe ziet het stedelijke gebied op en rondom het spoor eruit in 2050? Hoe kan met dit gebied een nieuwe impuls gegeven worden aan van het woon- en werkklimaat van de stad Oss? Wat kunnen de twee NS-stations hierin betekenen? Hoe verminderen we de barrière werking van het spoor in de stad Oss? Zodat ook de overgangen veiliger zijn en minder wachttijden opleveren voor het verkeer in Oss? Hoe transformeren we de spoorzone Oss naar een levendig en aantrekkelijk stedelijk gebied met ruimte, waarin nieuwe woon- en werkmilieus ontstaan.
In het komende jaar werken we aan deze ambitie in de Spooragenda met daarin een oplossing voor de barrièrewerking van het spoor dwars door de stad en de transformatie van het Centraal Station en Station Oss West. Ook de groei van het treinaanbod in de toekomst, waarvoor de verbreding van de spoorbrug bij Ravenstein nodig is en een toekomstbestendig goederenvervoer en nemen we in deze ambitie mee Vorig jaar in de programmabegroting 2022-2025 hebben we een eerste financiële raming gemaakt van deze ambitie. Nu herijken we deze op hoofdlijnen. We ramen de totale ambitie op ruwweg EUR 350 miljoen. Als we uitgaan van cofinanciering door Rijk en Provincie zullen we, op basis van ervaringen, nog altijd minimaal 35% zelf moeten opbrengen. Dat is een bedrag van EUR 125 miljoen. Dit bedrag willen we via bestaande middelen in de begroting, toekomstige inkomsten uit het grondbedrijf en kostenverhaal in de begroting reserveren. Voor het restant zetten we, zoals gezegd, in op een stevige lobby om onze Spooragenda Oss in de periode 20232025 (en verder) op het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) van te krijgen. Met onze reserveringen in de begroting zijn we ervan overtuigd dat we op een stevige manier het gesprek met Rijk en Provincie aan kunnen gaan. Het bedrag van € 125 miljoen bestaat uit:
Structureel bedrag van € 750.000 (vorig jaar nieuw toegevoegd in de begroting). Dit staat gelijk aan een investeringsbedrag van € 45 miljoen.
24
Structureel bedrag, vanaf gereedkomen ontsluitingsweg Amsteleind en Noordelijke Ontsluitingsweg, van € 495.000 (jaarlijkse storting in de reserve bovenwijkse voorziening). Dit staat gelijk aan een investeringsbedrag van € 30 miljoen.
Stortingen door het sparen van bovenstaande 2 posten inclusief standaard toegekende prijsstijgingen over structurele bedragen die in onze begroting beschikbaar zijn (tot aan realisatie investering). Dit staat gelijk aan een storting van € 20 miljoen.
Stortingen door nog te realiseren winsten grondbedrijf en bijdragen bovenwijkse netwerkvoorziening. Dit staat gelijk aan een storting van € 29,5 miljoen.
Bij de berekening van de bedragen doen we de aanname dat de plannen uit de Spooragenda in 2037 gerealiseerd worden. Dat betekent dat tot die periode de winsten van het grondbedrijf en de bijdrage bovenwijkse netwerkvoorzieningen onze begroting hiervoor opzij gezet worden. Verstedelijking Oss (reserve “Binnenstedelijke Transformatie”) Bij de verstedelijksopgave in Oss zetten we in op transformatie, herstructurering, verdichting en inbreiding. Hiervoor is het noodzakelijk dat ook de openbare ruimte wordt heringericht in de woongebieden, waarbij we rekening houden met onze ambities op het gebied van mobiliteit (autoluw en bevorderen fietsverkeer), klimaatrobuustheid, duurzame energie, groenblauwstructuren en verbetering verblijfskwaliteit. Voor de gebiedsontwikkelingen van het Euterpepark, Raadhuislaan, belastingkantoor, de (oude) zwembadlocatie en eventuele anderen ontwikkelingen is op basis van kengetallen heel grof berekend dat het gaat om een bedrag van circa EUR 45 miljoen. Bij binnenstedelijke ontwikkelingen is een deel van de kosten op termijn terug te verdienen of te verhalen. Een deel is niet terug te verdienen of te verhalen en noemen we een onrendabele top. Deze reserve Binnenstedelijke Transformaties is bedoeld voor deze onrendabele toppen. De huidige reserve van € 10 miljoen is vorig jaar bij de programmabegroting 2022-2025 gevormd.
In deze begroting stellen we voor om deze reserve met € 10 miljoen aan te vullen. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden van bijdragen/fondsen van Rijk, Provincie en Europa. Daarmee gaan we er van uit dat we deze ambitie op het gebied van verstedelijking kunnen realiseren. We sparen het bedrag van € 20 miljoen als volgt bij elkaar:
Incidentele storting programmabegroting van € 10 miljoen (vorig jaar toegevoegd in de begroting)
Incidentele storting begroting 2023 – 2026 van € 10 miljoen
Mobiliteitsopgave Oss (reserve “Mobiliteit”) We willen meer bouwen in de stad en als gevolg daarvan komen er meer mensen wonen. Daarnaast willen we in de stad meer openbare ruimte maken om te verblijven en meer groen om de hitte in de stad te kunnen opvangen. Verstedelijken betekent ook op een andere manier kijken naar de ruimte die je hebt en keuzes maken in wat belangrijk is voor de openbare ruimte. . Daarnaast willen we de stap wagen naar duurzame mobiliteit voor een leefbare gemeente die zich verder kan ontwikkelen naar 100.000+ inwoners. Verstedelijking in de spoorzone vraagt om passende mobiliteitsintenties en benadrukt de noodzaak voor een oplossing voor de barrièrewerking van het spoor. Voor verplaatsingen binnen Oss willen wij het gebruik van de fiets stimuleren. Hiervoor is kwaliteitsimpuls nodig bijvoorbeeld voor de continuïteit van doorlopende fietsroutes, voorrangssituaties, verkeersveiligheid en comfort. Hiernaast is de bereikbaarheid van Oss van groot belang voor onze inwoners, bezoekers en bedrijven. Een goede doorstroming van het hoofdwegennet en op de aansluitingen op A50 en A59 is van cruciaal belang. Hier liggen ook kansen voor verduurzaming van verkeersbewegingen en het stimuleren van duurzame mobiliteit, bijvoorbeeld door een dekkende laadinfrastructuur of gedeelde mobiliteit. In mobiliteitsprogramma werken we dit verder samen uit.