Presentatie Podiumbijeenkomst Haven

Toekomstperspectief Haven Oss Podiumbijeenkomst 25-9-2025

Agenda 1. 2. 3. 4. 5.

Toelichting doorlopen proces Hoofdpunten analyses Toekomstscenario’s Realisatiestrategie voor het voorkeursscenario Vragen

2

1. Toelichting doorlopen proces Plan van aanpak in 3 stappen (op hoofdlijn): 1. Inventarisatie en analyse van de huidige situatie • Schouw, stakeholderanalyse, en marktpotentie in beeld brengen o.b.v. deskresearch en gesprekken • Gespreksronde met 11 stakeholders →→ • Brede ambtelijke werksessie 2.

Scenariostudie • Uitwerken 4 scenario’s • Ambtelijk en bestuurlijk toetsen scenario’s • Bepalen voorkeursscenario met stakeholders

3.

Rapportage en afronding • Opstellen toekomstperspectief met juridische mogelijkheden en financieringsopties

Naam bedrijf/organisatie 1. OOC 2. Van Berkel 3. Agrifirm 4. Fransen Gerrits 5. Vissers Ploegmakers 6. Prezero 7. Heesen Yachts 8. Provincie Noord-Brabant 9. Ministerie van IenW 10. MCA 11. Vos Logistics

3

2. Hoofdpunten analyses • Algemene kenmerken haven Oss – Uitstekende bereikbaarheid per binnenvaart (CEMTklasse Va) – Intensief gebruikte spoorinfrastructuur – Ontsluiting hoofdwegennet via A59 en A50 • Belangrijkste industrieel-economische sectoren Oss – Voedingsmiddelen en vlees – Metaal, bouw & constructie – Farma – Handel en logistiek – Diervoeding • Logistieke kenmerken haven – Sterke positie in bulk op- en overslag – Containeroverslag (m.n. binnenvaart, beperkt spoor) – Bovenregionale logistieke stromen per spoor 4

2. Hoofdpunten analyses Samenvatting ontwikkeling logistieke stromen (ton/jaar) Logistiek cluster

Binnenvaart huidig

Binnenvaart toekomstig

Spoor huidig

Spoor toekomstig

Totaal huidig

Totaal toekomstig

Containers

120.000

150.0001

10.0002

20.000

130.000

170.000

Agrobulk

1.100.000

1.100.000

150.000

150.000 1.250.000

1.250.000

Bouwgrondstoffen en recycling

600.000

1.100.0003

0

0

600.000

1.100.000

Neobulk en overig

100.000

100.000

50.000

80.0004

150.000

180.000

1.920.000

2.450.000

210.000

250.000 2.130.000

2.700.000

Totaal

Huidig is 2024, toekomstig is ca. 2030. Groeiverwachting op basis van input bedrijven, kan door scenariokeuze veranderen 1 Groei containers binnenvaart is afhankelijk van investeringen en strategie Van Berkel 2 Containers spoor betreft een niche (ad-hoc stromen) die door ontbreken goede overslaginfrastructuur beperkt zal blijven 3 Groei door nieuwe grindstromen 4 Groei afhankelijk van Europese (niche-)markten voor spoor

5

2. Hoofdpunten analyses Hoofdconclusies deelmarkten • Containers: toename mogelijk wanneer Van Berkel investeert in nieuwe kraan en spooruitbreidingen mogelijk worden gemaakt voor OOC • Agrobulk: geen toename verwacht • Bouwgrondstoffen en recycling: zeer sterke toename verwacht • Neobulk en overig: enige groei verwacht als spooruitbreiding mogelijk is Hoofdconclusies per modaliteit – Binnenvaart: groei verwacht, vraagt wel om goed functionerende sluis/brug Macharen – Spoor: huidige infrastructuur niet voldoende om meer/langere treinen te kunnen ontvangen – Weg: verdere groei verwacht, grote uitdaging om wegvervoer te verduurzamen wat om extra laadcapaciteit en verminderen netcongestie vraagt

6

2. Hoofdpunten analyses Aanknopingspunten circulaire economie • Veevoedersector en bouwsector zijn al in grote mate circulair, bouw gaat ook nog sterk groeien • Ook staalcluster en afvalverwerkers aanwezig; ook belangrijke schakels in circulaire economie • Circulaire bedrijfsactiviteiten zijn gebaat bij grote volumes; haven kan dat leveren • Potentie van havens wordt nog niet volledig benut, maar gaat belangrijke rol spelen

Aanknopingspunten energie-infrastructuur • Bedrijven willen elektrificeren maar hebben veel last van netcongestie; wegvervoer wil verduurzamen maar er is onvoldoende laadcapaciteit; binnenvaart kan verduurzamen door inzet op elektrificatie en/of waterstof (maar verloopt traag) • Haven kan een rol spelen in realisatie energyhub door ruimte te bieden voor opslagcapaciteit, gekoppeld aan (toekomstige) walstroompunten voor binnenvaart > meer inzicht en visie nodig • Laadplein wegvervoer optie in Elzenburg; evt. combi met laadinfra voor binnenvaart Geopolitieke ontwikkelingen kunnen naast bedreiging ook kansen bieden • Reshoring/resourcing productieketens naar Europa/Nederland • Ontwikkelingen rondom defensiecluster Brabant

7

2. Hoofdpunten analyses Aanknopingspunten Rijksbeleid (Min. IenW) • Rijk-regioprogramma Goederenvervoercorridors Zuid en Zuidoost met ‘bovengemiddelde knooppunten’ en prioritaire projecten (‘realisatiepacten’, cofinanciering €1 mln. per project) • Oss geen knooppunt (4 zeehavens, Tilburg, Venlo, Nijmegen, Tiel, Sittard-Geleen) • MCA voert lobby voor aanhaking overige binnenvaart-knooppunten (80% van vervoersvolume) • IenW werkt aan handreiking grondpolitiek (natte kavels) en circulaire potentie voor havens • Subsidiemogelijkheden: SPUK-regeling kadevoorzieningen (jaarlijkse openstelling, Cuijk) en DUB-gelden

Aanknopingspunten Provinciaal beleid (Prov. Noord-Brabant) • Beleidskader Koers Mobiliteit, daarbinnen Programmaplan Goederenvervoer • Nat gebruik natte kavels belangrijk aandachtspunt, maar instrumentarium schiet nu tekort • Ook combi met circulair wordt door Provincie onderstreept • “Probeer natte kavels nat te houden” • Advies aan Oss: beter aanhaken bij beleid Rijk en Provincie, binnenvaartoverleg en Brabant Ports > nodig om vuist te maken (bv. voorkeursrecht) en in the picture te blijven 8

3. Toekomstscenario’s Uitgangspunten • Scenario’s zijn bedoeld om hoeken van het speelveld te verkennen • Scenario’s zijn een tool maar geen (eind)doel • Uitkomst is een combinatie van verschillende elementen uit de scenario’s 4 uiteenlopende scenario’s 1. Alternatieve invulling: haven dempen voor regulier droog bedrijventerrein 2. Doorzetten huidige koers: markt blijft aan zet, geen invloed op het havengebruik 3. Groene groei: faciliteren van en ruimte bieden aan maatschappelijke transities waaronder de circulaire economie en de energietransitie 4. Logistiek in de lead: actief sturen op havengebruik en flink investeren in extra infrastructuur met actief grondbeleid

9

3. Toekomstscenario’s Scenario 1 - Alternatieve invulling • In stand houden haven wordt als overbodig beschouwd en de havenfunctie wordt beëindigd • Alternatieve invulling voor het gebied: – Haven wordt gedempt en er komt extra ruimte voor regulier (droog) bedrijventerrein – Er komt een recreatiehaven in het kanaal (voor de sluis), rest kanaal wordt gedempt – Woningbouw niet realistisch: grote delen van Elzenburg zouden bedrijfsfunctie verliezen • Rol gemeente: – Beëindigen havenfunctie, einde aan onderhoud en opheffen infra (brug/sluis) – Operationeel houden spoor mits daar dan nog gebruik van wordt gemaakt – Herontwikkeling gebied op gang brengen met actieve of passieve rol – Uitkoop havengebonden bedrijven om demping haven en de alternatieve invulling te kunnen realiseren

10

3. Toekomstscenario’s Scenario 2 - Doorzetten huidige koers (0-scenario) • Qua kavels/uitgifte: bedrijven/markt (eigenaren kavels) aan zet, geen actieve rol voor gemeente • Gevolg: geen grip op kade- en kavelgebruik, kans op meer bouwmarkten, autohandelaren en logistieke hallen zonder waterbinding • Consequentie mogelijk verder afkalvend gebruik haven • Rol gemeente beperkt: – Alleen noodzakelijk onderhoud, operationeel houden van sluis en brug – Handhaven vaardiepte en bestaande spoorinfra maar geen aanvullende investeringen

11

3. Toekomstscenario’s Scenario 3 - Groene groei • Faciliteren van maatschappelijke transities door ruimte te bieden aan: – Circulaire economie en industriële bedrijvigheid gericht op recycling en duurzame productie – Bouw- en/of materialenhubs voor regionale markt – Verduurzaming mobiliteit w.o. binnenvaart en wegtransport – Ontwikkeling energyhub met grootschalige opslagcapaciteit • Rol gemeente actief en stimulerend: – Investeringen in operationeel houden sluis – Vraaggedreven investeringen in het spoor – Aankopen van kavels en aanjagen/subsidiëren van gewenste ontwikkelrichting – Faciliteren, mogelijk mede realiseren van hubs en andere ‘groene’ voorzieningen

12

3. Toekomstscenario’s Scenario 4 - Logistiek in de lead • Sturen op havengebruik en kaveleigenaren verleiden natte invulling overeind te houden • Stimuleren modal shift bedrijven en Oss als logistiek trimodaal overslagpunt ‘in de etalage’ • Proactief ruimte geven aan spooruitbreiding en wegnemen grootste knelpunten (740 m. opstelspoor, voldoende wachtcapaciteit, aansluitingsboog naar Nijmegen etc.) • Op termijn uitbreiding havengebied: doortrekken Veldhuizenhaven of realiseren 3e havenarm Rol gemeente actief en stimulerend: • Natte kavels door gemeente opkopen en verplicht nat uitgeven • Sluis uitbreiden en haven verdiepen naar 4 m. • Gerichte actieve acquisitie door gemeente op logistieke en natte bedrijvigheid • Proactief vaargeul onderhouden

13

3. Toekomstscenario’s Vergelijking scenario’s Effecten

Scenario 1: Alternatieve invulling

Scenario 2: Doorzetten huidige koers

Scenario 3: Groene groei

Scenario 4: Logistiek in de lead

Havengebruik

-

0/-

+

++

Spoorgebruik

0/-

0/-

+

++

Logistieke stromen

+/-

+/-

+

+++

Economische ontwikkeling

0/-

+/-

+

++

Duurzaamheid & maatschappelijke opgaven

+/-

-

++

-/+

Ruimtelijke mogelijkheden

++

+

+/-

-

Brede welvaart & maatschappelijke baten

+/-

0/+

++

+/-

Investeringskosten

€€€€

€

€€€

€€€€€

Omgevingseffecten

+/-

0

-

-14

3. Toekomstscenario’s Voorkeursscenario • Stakeholders en betrokkenen onderschrijven belang haven voor Oss • Huidig gebruik is niet optimaal en kan verbeteren • Doorzetten huidige koers gaat niet voor impuls zorgen, en leidt tot mogelijk ‘afsterven’ natte functie • Meer inzet op doorontwikkelen logistieke functie in combi met elementen uit groene groeiscenario wordt wèl als zinvol, kansrijk en mogelijk zelfs noodzakelijke ontwikkelrichting gezien

• Voorkeursscenario: combi van ‘logistiek in de lead en ‘groene groei’

15

3. Toekomstscenario’s Hoe invulling geven aan scenario: knoppen om aan te draaien • Grondbeleid > wel/geen actief grondbeleid en/of sturen via omgevingsplan • Infrastructuur > wel/geen investeringen in spoor, sluis, brug en of vaardiepte • Circulaire economie > financieel ondersteunen, ruimte reserveren en/of ondersteuning bij vergunningverlening • Verduurzaming en energie-infrastructuur > wel/geen waterstofinfrastructuur, smart-grid, laadpleinen en of batterijopslag • Samenwerking en strategie > wel/geen stevigere samenwerking met MCA/ Brabant Ports en/of Europese samenwerking voor financiering • Financiering haven/havengeld systematiek > wel/niet havengeldsystematiek aanpassen om havengebruik te stimuleren 16

4. Realisatiestrategie voor het voorkeursscenario Waar willen we op inzetten? 1. Sturing via omgevingsplan – Aankopen van vrijkomende watergebonden kavels – Onderzoeken of wijziging omgevingsplan zinvol is 2.

Investeringen in fysieke infrastructuur – Verbeteren betrouwbaarheid sluis en ophaalbrug – Mogelijkheden voor verlengen opstelsporen in beeld brengen – Versterken kade- en overslagfaciliteiten – Meer lobby voor spoorinvesteringen – Verkeersveiligheid bevorderen voor kwetsbare weggebruikers

3.

Circulaire economie – Behouden hogere milieuruimte – Ruimtelijke reserveringen nabij havengebied voor circulaire activiteiten – Concretiseren positie van Oss in de circulaire economie 17

4. Realisatiestrategie voor het voorkeursscenario Waar willen we op inzetten? 4. Verduurzaming, energietransitie en investeringen in energie-infrastructuur – Inventarisatie energie-/warmtegebruik en -productie Elzenburg en haven; opstellen energieplan voor bedrijventerrein Elzenburg en de haven – Verkennen mogelijkheden tot realisatie energy hub/smart-grid toepassingen i.c.m. batterijopslag, evt. ook met meer bedrijven elders op Elzenburg – Verkennen mogelijkheden tot realiseren collectief laadplein voor vrachtvervoer – Ruimtelijke reserveringen nabij havengebied voor toekomstige energie-infrastructuur 5.

Regionale samenwerking en strategie – Aansluiting en samenwerking verbeteren met Brabant Ports – Verbeteren structureel contact met provincie en Rijk

6.

Sturing via havengeldsystematiek – Onderzoeken mogelijke aanpassing van havengeldsystematiek

7. Overige kansen – Onderzoek haalbaarheid recreatiehaven nabij Macharen

18

4. Realisatiestrategie voor het voorkeursscenario Financiering • Eerste indicatie kosten gaat al gauw richting € 50 – 100 miljoen • Niet alles kan en hoeft tegelijk en niet alles hoeft door Oss betaald te worden • Daarnaast ook mogelijk om andere financieringsbronnen te benutten: – Nationale subsidieregelingen SPUK en DUB – Europese subsidiekansen: o.a. verduurzaming binnenvaart en wegtransport, versterken modal shift en circulaire economie

Vervolg • Opstellen omgevings- c.q. uitvoeringsprogramma • Vrijmaken capaciteit en financiële middelen voor uitvoering acties

19

5. Vragen Bedankt voor uw aandacht! Zijn er nog vragen?

20

Wittevrouwensingel 100 3514 AM Utrecht + 31 (0)30 231 89 45 info@bureaubuiten.nl