CConstaterende datOss
Koppel je AI →
Document · PDF

Najaarsbericht 2026

Adviescommissie Ruimte 29 oktober 2026, gemeente OssBij agendapunt: Najaarsbericht 2026 (Begroting 2027)15.873 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 1 van 54 Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 2 van 54 Najaarsbericht 2026 Grondbedrijf 1. Samenvatting Najaarsbericht grondbedrijf 2026 5 Hoofdstuk 2 – Inleiding 5 Hoofdstuk 3 – Parameters 5 Hoofdstuk 4 – Uitgangpunten woningbouw en bedrijventerreinen 5 Hoofdstuk 5 – Stand van zaken grondbedrijf en ABR 6 Hoofdstuk 6 – Risicobeheer en weerstand 7 Hoofdstuk 7 – Grondbedrijf naar de toekomst 8 Conclusie 8 Beslispunten Najaarsbericht grondbedrijf 2026 10 2. Inleiding 12 2.1 Inhoud van het Najaarsbericht 12 2.2 Wat is een grondexploitatie? 12 2.3 Leeswijzer 12 Deel I 3. Parameters 14 3.1 Toelichting parameters 14 3.2 Verantwoording en vergelijking 15 4. Uitgangpunten woningbouw en bedrijventerreinen 17 4.1 Algemeen 17 4.2 Totaaloverzicht grondexploitaties (BIE’s) 17 4.3 Afsluitingen en activeringen 17 4.4 Woningbouw 18 4.5 Bedrijventerreinen en overige functies 18 4.6 Gemeenschappelijke regeling 19 4.7 IMVA’s 19 4.8 Wijziging voorbereidingskredieten 20 Deel II 5. Stand van zaken grondbedrijf en ABR 22 5.1 Huidige stand ABR en prognose 22 5.2 Mutaties ABR 23 5.3 Verschillen tussen Najaarsbericht en MPG 23 5.4 Winst- en verliesnemingen 25 5.5 Vennootschapsbelasting (Vpb) 25 Deel III 6.

Risicobeheer en weerstand 27 6.1 Risicobeheer 27 6.2 Toepassing 27 6.3 Risicoreservering 27 6.4 Kosten IMVA 29 6.5 Reserves 29 6.6 Voorzieningen 31 6.7 Totaaloverzicht reserves en voorzieningen 32 6.8 Conclusie 32

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 3 van 54 7. Grondbedrijf naar de toekomst 34 7.1 Ontwikkeling Stad Oss 34 7.2 Ontwikkeling stadjes en kernen 34 7.3 Ontwikkelingen in het grondbedrijf 35 7.4 Landelijke ontwikkelingen 35 7.5 Geopolitieke ontwikkelingen 36 7.6 Ruimte voor werken 36 7.7 Stand van zaken Rijkssubsidies 36 7.8 Realisatiestimulans 37 7.9 Bevindingen en constateringen na gereedkomen actualisaties 39 Bijlage I: Cijfers op projectniveau 41 1.1. Details verkopen – woningbouw 41 1.2. Details verkopen – industrie 42 1.3. Winst- en verliesnemingen 42 1.4. Totaalresultaat (eindwaarde) 43 Bijlage II: Achtergrond risicobeheer 45 Bijlage III: Overzichtskaart 51 Ter inzage I: Reservestaat en projectbladen (vertrouwelijk) 53 Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 4 van 54

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 5 van 54 1. Samenvatting Najaarsbericht grondbedrijf 2026 Voor u ligt het Najaarsbericht grondbedrijf 2026. Deze is opgesteld als onderdeel van de programmabegroting 2027-2030. Het Najaarsbericht gaat dus uit van de recentste inzichten en verwachtingen. Hierna leest u per hoofdstuk een samenvatting met daarna de uitgebreide inhoudelijke hoofdstukken zelf. Hoofdstuk 2 – Inleiding Dit document is opgebouwd uit drie hoofdonderdelen: 1. Algemene ontwikkelingen binnen het grondbedrijf (Hoofdstukken 3 en 4): Hierin wordt ingegaan op de bredere context en beleidsmatige kaders van het grondbedrijf van de gemeente Oss. 2. Financiële positie (Hoofdstuk 5): Dit deel bevat een cijfermatig overzicht van de financiële situatie van het grondbedrijf. 3. Risicobeheer, weerstand en de toekomst (Hoofdstuk 6 en 7): Dit behandelt de risicoanalyse, beschikbare reserves en voorzieningen van het grondbedrijf. Het document bevat daarnaast drie bijlagen die verdieping bieden: • Bijlage I: Gedetailleerde financiële gegevens van het programma en de grondexploitaties. • Bijlage II: Toelichting op de risicobeheersingsmethodiek en de impact op de financiële positie. • Bijlage III: Overzichtskaart van toekomstige woningbouwkavels binnen gemeentelijke grondexploitaties.

Hoofdstuk 3 – Parameters Bij elke jaarrekening en begroting actualiseert de gemeente alle grondexploitaties grondig. Omdat we toekomstige kosten en opbrengsten spreiden over meerdere jaren, beïnvloeden prijsontwikkelingen de opgenomen bedragen. Om hier rekening mee te houden, passen we vanaf het jaar na actualisatie een index toe op alle bedragen binnen de grondexploitatie. In standaardgevallen gebruiken we de generieke parameters uit onderstaande tabel. Bij deze actualisatie zijn alle parameters zijn gelijk gebleven ten opzichte van het MPG 2026. Hoofdstuk 4 – Uitgangpunten woningbouw en bedrijventerreinen Het grondbedrijf van Oss beschikt over 18 actieve grondexploitaties (inclusief restantcomplexen), oftewel BIE’s. In 2026 is de grondexploitaite ‘Oss – Raadhuislaan Zuid’ geopend. Eind 2026 wordt bij het vaststellen van de jaarrekening voorgesteld om naar verwachting 1 grondexploitaties over te hevelen naar restantcomplexen, namelijk ‘Oss – Kapelaan Nausstraat’. Voor 2027 wordt een totale uitgifte van 213 wooneenheden verwacht exclusief IMVA’s. Dit is minder dan bij het MPG 2026 werd verwacht. De afwijking komt voort uit herfasering waarbij verkopen voornamelijk naar achteren zijn geschoven. Het grootste verschil kan verklaard worden door Talentencampus, daar wordt de uitgifte van 80 woning verschoven van 2027/2028 naar 2030/2031. Parameters MPG 2026 2027 2028 2029 e.v.

Verdisconteringspercentage 2,00% 2,00% 2,00% 2,00% Rente 1,10% 1,90% 1,90% 1,90% Kostenstijging 4,00% 3,00% 3,00% 2,00% Opbrengstenstijging 0,00% 3,50% 3,50% 2,00%

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 6 van 54 Hoofdstuk 5 – Stand van zaken grondbedrijf en ABR De stand van de ABR is naar verwachting eind 2026 € 16,3 miljoen. Dit wijkt € 0,7 miljoen positief af van de verwachting in het MPG 2026, waarin € 15,6 miljoen werd voorzien. Het saldo zal tot 2030 verder aangroeien tot € 26,6 miljoen. Het benodigde weerstandsvermogen bedraagt in 2027 € 20,7 miljoen. De ABR zit daarmee in 2027 € 4,4 miljoen onder de stand van het benodigde weerstandsniveau. Dit verschil wordt afgevangen door de overige reserves van het grondbedrijf. Vanaf 2028 is de hoogte van de ABR voldoende om de risico’s op te vangen. Onderstaande tabel geeft de prognose weer van de ABR. Het verloop van de ABR wordt bepaald door mutaties zoals winstnemingen, verliesvoorzieningen, verkoop van beheersgronden, voorbereidingskredieten, rentelasten, vennootschapsbelasting, de afdracht i.v.m. bovenwijkse voorzieningen en algemene mutaties. De mutaties worden vergeleken met het MPG 2026. In 2026 is € 2,5 miljoen toegevoegd aan de ABR als gevolg van resultaatbestemming bij de jaarrekening 2025. Verder leidt het grotere aantal woninguitgiften tot meer te ontvangen Realisatiestimulans, wat eveneens positief is voor de ABR. Een derde significante meevaller, is dat er meer beheersgronden zijn verkocht.

Daartegenover staat de uitstelling van de verkoop van het laatste kavel op Vorstengrafdonk . Onder andere hierdoor wordt € 1,8 miljoen aan verwachte winst niet langer in 2026 genomen, maar staat deze voor 2027 geprognotiseerd. Ook het aanvullend benodigde voorbereidingskrediet voor Amsteleind Zuid leidt tot een negatieve mutatie voor de ABR. Daarnaast valt de verwachte vennootschapsbelasting over 2026 hoger uit dan in het MPG werd aangenomen. Vanaf 2027 tot en met einde looptijd van de reeds geactiveerde BIE’s verwachten we nog netto € 10,5 miljoen aan winst te kunnen nemen. In diezelfde periode wordt € 20,0 miljoen aan verlies genomen. Om deze verliezen af te dekken is reeds een verliesvoorziening getroffen, waardoor deze verliezen niet (nogmaals) ingrijpen op de stand van de ABR. Zie in de grafiek op de volgende pagina een overzicht van de te verwachten winsten en verliezen per jaarschijf.

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 7 van 54 Hoofdstuk 6 – Risicobeheer en weerstand In totaal beheert het Osse grondbedrijf naar verwachting begin 2027 voor circa € 60 miljoen aan reserves en voorzieningen. Reserves worden gebruikt voor onder meer het toevoegen van winsten, het opvangen van verliezen en eventuele overige mutaties. Met een voorziening dekken we toekomstige verliezen en voorbereidingskosten ten aanzien van IMVA’s af. Onderdeel van de reserves is het op basis van de Monte Carlo-analyse berekende benodigde weerstandsvermogen van € 20,7 miljoen in 2027. De reserves en het weerstandsvermogen houden nog geen rekening met de activering van de huidige IMVA ’s oftewel toekomstige grondexploitatiecomplexen.

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 8 van 54 Hoofdstuk 7 – Grondbedrijf naar de toekomst De gemeente Oss is voornemens om tot en met 2040 circa 10.000 woningen toe te voegen aan de bestaande woningvoorraad. Ongeveer 80% daarvan moet gaan landen in de Osse Spoorzone en het gebied Amsteleind. De resterende 20% landt in de overige kernen van onze gemeente. Om alle ramingen, werkwijzen en inschattingen actueel te houden, kijkt het grondbedrijf voortdurend naar landelijke en internationale ontwikkelingen. Zo is de prijs van asfaltverharding de laatste periode flink gestegen, wat tot enkele actualisaties van kostenramingen heeft geleid. Daarnaast worden de problemen rondom netcongestie vooralsnog niet minder, wat op termijn mogelijk tot wijzigingen in de planning van woningbouwprojecten gaat leiden. Zulke risico’s worden doorlopend gemonitord en wanneer nodig verwerkt in de scenario’s van de grondexploitaties. Uiteraard gebeurt deze monitoring ook bij eventuele kansen, zoals de subsidieregelingen van het Rijk waarop gemeentelijke woningbouwprojecten in sommige gevallen aanspraak kunnen maken. Dit geldt voor zowel projectspecifieke subsidieregelingen als ook de meer generieke varianten. Zo ontvangt de gemeente in het kader van de Realisatiestimulans vanuit het Rijk € 7.000,- per gerealiseerde betaalbare woning.

In dit Najaarsbericht wordt voorgesteld in navolging van de jaarrekening 2025 om deze inkomsten structureel ten gunste van de algemene bedrijfsreserve grondbedrijf te laten komen. Hiermee sluit de bestemming voor deze verkregen gelden goed aan bij het doel dat het Rijk met deze subsidieregeling voor ogen heeft: de versnelling van de woningbouwopgave. Conclusie Het Osse grondbedrijf kent uiteenlopende exploitaties met winsten en verliezen. Zichtbaar is dat het aantal verlieslatende projecten toeneemt ten opzichte van het verleden waardoor reserves onder druk kunnen komen te staan. De meeste nieuwe of nog nieuw te activer en exploitaties zijn verlieslatend, hoewel dat niet voor alle exploitaties geldt. Daarentegen worden nog steeds de financiële vruchten geplukt van de winstgevende complexen, omdat deze winsten in tegenstelling tot verliezen pas in de loop van de tijd aan de reserves worden toegevoegd. De resterende winsten lopen echter vanaf 2028 aanzienlijk terug. De ABR is van een nulstand begin 2024 onder andere vanwege toevoeging van de Realisatiestimulans gestaag aan het groeien en bereikt in 2028 het punt dat de stand boven het minimale weerstandsvermogen uitkomt. Hoewel waakzaamheid geboden is, beschouwen we het Osse grondbedrijf als gezond. Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 9 van 54

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 10 van 54 Beslispunten Najaarsbericht grondbedrijf 2026 Op basis van en ingevolge dit Najaarsbericht wordt aan de gemeenteraad gevraagd: 1. Het Najaarsbericht 2026 vast te stellen en de bijbehorende mutaties conform de reservestaat in de begroting door te voeren; 2. De parameters als basis voor de herziening van de grondexploitaties als volgt vast te stellen: 3. In te stemmen met het per 2026 ophogen van het bestaande voorbereidingskrediet (IMVA) voor project Amsteleind Zuid ten bedrage van € 500.000,-; 4. De jaarlijkse inkomsten uit de Rijksbijdrage Realisatiestimulans structureel toe te kennen aan de ABR. Parameters MPG 2026 2027 2028 2029 e.v. Verdisconteringspercentage 2,00% 2,00% 2,00% 2,00% Rente 1,10% 1,90% 1,90% 1,90% Kostenstijging 4,00% 3,00% 3,00% 2,00% Opbrengstenstijging 0,00% 3,50% 3,50% 2,00% Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 11 van 54

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 12 van 54 2. Inleiding 2.1 Inhoud van het Najaarsbericht Het college informeert de raad twee keer per jaar via het Meerjarenprogramma Grondbedrijf (MPG) en het Najaarsbericht. Deze rapportages zijn onderdeel van de planning - en controlcyclus. Het Najaarsbericht laat zien hoe de actualisatie van grondexploitaties doorwerkt in de financiële positie van het grondbedrijf. We geven inzicht in voorbereidingskredieten (IMVA’s), ontwikkelingen binnen het grondbedrijf, de risico’s en in de verwachtingen voor de lopende projecten. Projectinformatie per exploitatie is opgenomen in vertrouwelijke projectbladen die ter inzage liggen. Daarnaast verwijzen we naar de paragraaf grondbeleid in de programmabegroting 202 7–2030. Deze biedt beleidsmatige duiding en wordt, net als het MPG en het Najaarsbericht, vastgesteld door de raad. 2.2 Wat is een grondexploitatie? Een grondexploitatie is een financieel instrument waarmee we de kosten en opbrengsten van gebiedsontwikkeling in kaart brengen. Denk aan het bouwrijp maken van gronden, het aanleggen van infrastructuur en het verkopen van kavels. We starten pas een exploit atie als de gemeente (grotendeels) eigenaar is van de gronden. De gemeenteraad activeert deze wanneer er plannen zijn om gronden uit te geven voor bebouwing, bijvoorbeeld voor woningen of bedrijven.

Bij een exploitatie investeren we vaak eerst aanzienlijk, terwijl de opbrengsten pas later volgen ; het zogenoemde ‘badkuipeffect’. Dit heeft invloed op de financiële positie van het grondbedrijf, waaronder reserves en voorzieningen. Naast gemeentelijke exploitaties ondersteunen we ook particuliere initiatieven die bijdragen aan de woningbouw, maar waarvoor de gemeente geen financiële verantwoordelijkheid draagt. 2.3 Leeswijzer Het Najaarsbericht bestaat uit drie delen en een aantal bijlagen: Deel 1 (Algemene ontwikkelingen binnen het grondbedrijf) • Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de gehanteerde parameters voor de actualisatie en de recente situatie op de woning- en bedrijvenmarkt in Oss; • Hoofdstuk 4 geeft uitleg over het type projecten die we binnen het grondbedrijf hebben en wordt een overzicht gegeven van de lopende grondexploitaties; Deel 2 (Financiële stand van zaken Algemene Reserve Grondbedrijf) • Hoofdstuk 5 geeft de stand van zaken weer van het grondbedrijf en de Algemene Bedrijfsreserve Grondbedrijf (ABR). Deel 3 (Financiële stand van zaken reserves en voorzieningen en risicobeheer) • Hoofdstuk 6 bevat een toelichting op ons huidige risicomanagement en de stand van de aanwezige reserves en voorzieningen. • Hoofdstuk 7 geeft de conclusies en het beleid van het grondbedrijf naar de toekomst.

Bijlagen • In bijlage I zijn alle tabellen opgenomen met de detailinformatie van de verschillende projecten; • Bijlage II betreft een nadere toelichting op ons risicomanagement; • Bijlage III bevat een overzichtskaart van de toekomstige kaveluitgifte woningbouw binnen gemeentelijke grondexploitaties; en • Ter inzage I (vertrouwelijk voor de raad) bevat de reservestaat en de projectbladen met daarop alle relevante informatie per project. Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 13 van 54

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 14 van 54 3. Parameters In dit hoofdstuk worden de parameters toegelicht die gebruikt zijn voor de doorrekening van de portefeuille van het grondbedrijf. Ook wordt aandacht geschonken aan de achtergrond bij deze parameters. 3.1 Toelichting parameters Actualisatie van grondexploitaties in het Najaarsbericht Bij elk Najaarsbericht actualiseren we alle gemeentelijke grondexploitaties. We doen dit op basis van de werkelijke kosten en opbrengsten in de eerste helft van het jaar, aangevuld met een inschatting voor de rest van het jaar en de resterende looptijd. Daarnaast verwerken we wijzigingen in plannen en eventuele onverwachte financiële ontwikkelingen die van invloed zijn op de toekomst. Omdat toekomstige kosten en opbrengsten verspreid zijn over meerdere jaren, houden we rekening met prijsontwikkelingen. We passen hiervoor een index toe op alle bedragen vanaf het jaar na de actualisatie. Zo rekenen we alles door naar het huidige prijsniveau en gebruiken we vaste parameters om de bedragen door te vertalen naar het moment waarop de kosten of opbrengsten daadwerkelijk plaatsvinden. Als er specifieke afspraken zijn gemaakt - bijvoorbeeld over de uitvoering van werkzaamheden of de grondprijs - dan kunnen we in de exploitatie gemotiveerd afwijken van de standaardparameters.

In alle andere gevallen gebruiken we de generieke parameters zoals weergegeven in de onderstaande tabel. Verdisconteringspercentage Dit percentage is niet gewijzigd ten opzichte van het MPG 2026. De Commissie BBV stelt dit vast en houdt het al meerdere jaren op 2,00%. We gebruiken het verdisconteringspercentage om de netto contante waarde van toekomstige geldstromen te berekenen. Rente De interne rekenrente blijft ongewijzigd ten opzichte van het MPG 2026. Deze interne rente is gebaseerd op het gemiddelde rentepercentage van de gemeentelijke leningenportefeuille. Kostenstijging We zien op basis van de beschikbare bronnen geen reden om de percentages bij te stellen ten opzichte van het laatst vastgestelde MPG. De kostenraming binnen grondexploitaties is vooral gebaseerd op plankosten en kosten GWW (grond-, weg- en waterbouw). Opbrengstenstijging De opbrengststijging in 2026 is nihil, omdat per 1 juli van dit jaar de nieuwe (verhoogde) grondprijzen zijn verwerkt. Deze zijn geldend tot en met 31 december 2026. Vooralsnog worden in de grondexploitaties de percentages aangehouden zoals hierboven gepresenteerd. Bij het MPG 2027 worden de prijzen voor 2027 verwerkt op basis van de nieuwe grondprijzenbrief met een ingangsdatum van 1 januari 2027. Bijbehorend beslispunt: 2. De parameters als basis voor de herziening van de grondexploitaties als volgt vast te stel- len.

Parameters MPG 2026 2027 2028 2029 e.v. Verdisconteringspercentage 2,00% 2,00% 2,00% 2,00% Rente 1,10% 1,90% 1,90% 1,90% Kostenstijging 4,00% 3,00% 3,00% 2,00% Opbrengstenstijging 0,00% 3,50% 3,50% 2,00% Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 15 van 54 3.2 Verantwoording en vergelijking De gehanteerde percentages voor kosten- en opbrengstenstijgingen zijn gebaseerd op een ongewogen gemiddelde van de bandbreedtes zoals opgenomen in het Meerjarenprogramma Grondbeleid (MPG) 2026. Voor de jaren 2026 tot en met 2029 (en verder) blijven we zoals genoemd vasthouden aan de eerder vastgestelde parameters. Op dit moment zijn er geen signalen vanuit relevante vakorganisaties of informatiebronnen die aanleiding geven om deze percentages te herzien en waarmee we de schattingsonzekerheid verkleinen. Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 16 van 54

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 17 van 54 4. Uitgangpunten woningbouw en bedrijventerreinen In dit hoofdstuk wordt allereerst kort uitleg gegeven over het type projecten dat we binnen het Osse grondbedrijf hebben. Vervolgens wordt een overzicht gegeven van de lopende grondexploitaties die de gemeente Oss op dit moment kent, maar daarnaast is ook aandacht voor de voorbereidingskredieten en de gemeenschappelijke regeling Heesch West. 4.1 Algemeen Wij hanteren drie type projecten met bijbehorende verslagleggingsregels, dit betreffen: • BIE: Bouwgrond In Exploitatie. Dit zijn alle actieve grondexploitaties of zogenaamde complexen. De gemeenteraad moet besluiten tot het openen/activeren van een BIE. Grondexploitaties zijn gronden die zich in het transformatieproces bevinden, waarbij in bezit z ijnde grond en (eventueel) aanwezige opstallen worden omgevormd naar bouwrijpe grond, met als oogmerk (opnieuw) te worden bebouwd; • IMVA: Immateriële Vaste Activa. Dit zijn projecten waarbij het nog niet vaststaat of het project in de toekomst een Bouwgrond In Exploitatie (BIE) wordt. De kosten die gemaakt worden betreffen plankosten, onderzoekskosten, kosten voor het opstellen van een sted enbouwkundig ontwerp enz. De raad besluit tot het openen van een IMVA.

Wordt het uiteindelijk geen exploitatie, dan wordt de IMVA afgeboekt; • MVA: Materiële Vaste Activa zijn gronden en/of gebouwen met een vaste bestemming, die nog niet in een transformatieproces zitten. Dit zijn bijvoorbeeld gronden die vanuit strategisch oogpunt zijn aangekocht en een balanswaarde vertegenwoordigen, maar waar nog geen raadsbesluit met vaststelling van een grondexploitatie heeft plaatsgevonden. Een MVA kan vallen onder de beheersgronden, maar dat hoeft niet zo te zijn. Onderstaande paragrafen geven meer toelichting op de BIE’s en IMVA’s. 4.2 Totaaloverzicht grondexploitaties (BIE’s) In onderstaande tabel worden de lopende grondexploitaties weergegeven . Dit zijn er 18 inclusief de restantcomplexen. De toekomstige grondexploitaties c.q. huidige IMVA’s zijn nog niet in het overzicht opgenomen. In Restantcomplexen zitten nog 8 af te ronden projecten. Al deze grondexploitaties zijn gericht op de ontwikkeling van bouwgrond voor voornamelijk woningen en eventueel bedrijven, maatschappelijke- en commerciële functies. Het ontwikkelen van het bijbehorende openbare gebied maakt hier ook onderdeel van uit. Alle kosten voor planvorming en uitvoering van deze projecten worden toegevoegd aan de boekwaarde en de opbrengsten worden op de boekwaarde in mindering gebracht.

De boekwaarde is daarom het saldo van inkomsten en uitgaven, waarbij een positieve boekwaarde een negatief saldo aangeeft en andersom. Nadat alle kosten zijn gemaakt en de opbrengsten uit de grondverkoop zijn verkregen wordt het project afgesloten. 4.3 Afsluitingen en activeringen In het tweede kwartaal van 2026 is middels separate besluitvorming de grondexploitatie ‘Oss – Raadhuislaan Zuid’ geopend. Naar verwachting wordt bij het vaststellen van de jaarrekening 2026 voorgesteld om de grondexploitatie “Oss - Kapelaan Nausstraat” over te hevelen naar restantcomplexen. Voor deze exploitatie moet nog een beperkt aantal kosten of reserveringen worden aangehouden. Omdat het geactiveerd houden van deze exploitatie relatief veel werk kost in relatie tot de verslaglegging en een vertekend beeld opleveren qua actualiteit, wordt bij het vaststellen van het MPG de overheveling van deze gelden naar het restantcomplex voorgelegd.

6320010 Herstructureringsplannen Eindjaar 6820000 Woningbouwcomplexen Eindjaar BIE 80120 Oss - Koornstraat Begijnenstraat 2030 80330 Herpen - Wilgendaal 2 2027 80200 Oss -Talentencampus 2032 80530 Oss - Oijense Zij Noord 2027 80230 Haren - Groenstraat 2027 80540 Oss - Amsteleind Noord 2034 80290 Oss - Winkelcentrum De Ruwert 2027 80550 Macharen - Sportvelden 2032 80430 Oss - Kapelaan Nausstraat 2026 80590 Restantcomplexen ∞ 80440 Oss - Raadhuislaan Noord 2028 81420 Maren-Kessel - Liesdaal 2 en 3 2033 80460 Oss - Raadhuislaan Zuid 2035 81460 Ravenstein - Stationskwartier 2032 81150 Ravenstein - Hooghuis 2027 82350 Geffen - Leiweg 2029 82360 Geffen - Heesterseweg 2029 82370 Geffen - 't Veld 2029 Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 18 van 54 4.4 Woningbouw Voor 2027 wordt een totale uitgifte van 213 wooneenheden verwacht exclusief IMVA’s. Dit is minder dan bij het MPG 2026 werd verwacht. De afwijking komt voort uit herfasering waarbij verkopen naar achteren worden geschoven. De grondexploitaties Talentencampus in Oss heeft het grootste aandeel waarbij de uitgifte vanwege prioritering van projecten twee jaar naar achteren is geschoven. In 2027 worden in totaal 57 woningen minder uitgegeven dan voorzien bij het MPG 2026. Door openen van grondexploitatie Raadhuislaan Zuid zijn in totaal 444 woningen toegevoegd, waarvan een deel al in 2026 wordt geleverd.

De overige woningen worden geleverd vanaf 2029. In totaal worden, inclusief 2026, nog 1.979 wooneenheden voorzien in de huidige exploitaties. In onderstaande grafiek is de vergelijking tussen voorliggend Najaarsbericht en het MPG 2026 zichtbaar. Hoewel door herfaseringen bepaalde uitgiften van kavels naar achteren zijn geschoven, wordt voor 2026 zelf inmiddels een groot aantal uitgiften méér verwacht dan tijdens het MPG 2026. Dit komt door de opening van de grondexploitatie Raadhuislaan Zuid, waarvoor de uitgiften in onderstaande grafiek staan opgenomen. Door de eerdere status van IMVA kwamen de daar geprognotiseerde woningen eerder nog niet voor in de grafiek. In onderstaande tabel is daarnaast het onderscheid in de verschillende categorieën zichtbaar. In bijlage I paragraaf 1.1. is tevens een uitgebreider overzicht per exploitatie opgenomen. Daar is ook inzichtelijk wat de verwachte woningaantallen zijn bij de IMVA’s, oftewel toekomstige exploitaties, alsmede de bedrijventerreinen, omdat deze niet in de onderstaande grafiek en tabel zijn opgenomen. Het is van belang om in het achterhoofd te houden dat het jaar van uitgifte vanuit de optiek van een grondexploitatie afwijkt van het jaar van oplevering voor de bewoners. In de praktijk zit hier één à twee jaar tussen.

4.5 Bedrijventerreinen en overige functies Met betrekking tot de bedrijventerreinen is door een vertraagde verkoop de werkelijke uitgifte van de laatste kavel op Vorstengrafdonk gepland voor 2027. In Piekenhoef zijn nog 2 woon-werkkavels beschikbaar. Uitgifte van deze kavels is gepland in 2027. Voor beide projecten geldt dat deze zijn opgenomen in restantcomplexen. Binnen Sportvelden te Macharen wordt de locatie voor het nieuwe gemeenschapshuis in 2027 intern overgedragen tegen de maatschappelijke grondwaarde. De details hiervan zijn ook in de bijlagen te vinden. Voor de toekomstige uitgifte van bedrijfskavels wordt momenteel gekeken naar potentiële ontwikkellocaties voor bedrijventerreinen in de gemeente Oss. Categorieën 2026 2027 2028 2029 2030 > Koop particulier 40 2 15 6 33 Koop projectmatig 89 168 180 80 507 Sociale huur 133 43 30 210 198 Overige huur 67 0 30 120 28 329 213 255 416 766 Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 19 van 54 4.6 Gemeenschappelijke regeling De gemeente Bernheze, ’s-Hertogenbosch en Oss participeren in de grondexploitatie Heesch West (regionaal bedrijventerrein). Hiervoor is een gemeenschappelijke regeling (GR) aangegaan in 2014. Dit is dus geen gemeentelijke grondexploitatie. Samen met de provincie Noord-Brabant is een masterplan opgesteld voor dit bedrijventerrein dat uiteindelijk 80 hectare kan worden.

Er zal een gefaseerde ontwikkeling plaatsvinden. In de eerste fase wordt 50 hectare ontwikkeld en in de tweede fase de overige 30 hectare. De bestemmingsplannen zijn begin 2022 vastgesteld door de gemeenteraden. Door de beroepsprocedure tegen het bestemmingsplan Heesch West bij de Raad van State wordt de uitvoering enorm vertraagd. Begin 2025 hebben de gemeenteraden herstelbesluiten genomen. Eind mei 2026 hebben de zittingen bij de afdeling plaatsgevonden voor zowel de bestemmingsplannen Heesch West als voor Cereslaan-West. Begin juli heeft de Afdeling al uitspraak gedaan over Cereslaan -West. Overeenkomstig de lijn ter zitting wordt er voor Cereslaan-West een beknopt herstelbesluit opgesteld waarmee het woon- en leefklimaat van de appelanten concreter wordt geborgd. Later dit jaar is de uitspraak voor de bestemmingsplannen Heesch West voorzien. In de zomer is het herstelbesluit voor plan Cereslaan-West voorbereid en komt 1 oktober 2026 in de gemeenteraad van Bernheze. Dit betreft kleine aanpassingen en met name ook een nadere borging van een passend woon- en leefklimaat. Na de beoogde goedkeuring kan het selecteren van bedrijven die zich op Heesch West kunnen vestigen starten. Ondanks dat het geen gemeentelijke grondexploitatie is, wordt deze wel deels in de verslaglegging meegenomen.

In de programmabegroting 2027-2030 wordt in de paragraaf Weerstandsvermogen/risicobeheersing en in de paragraaf Verbonden partijen een verdere toelichting op dit project gegeven. 4.7 IMVA’s Binnen onze gemeente kennen we diverse zogenaamde IMVA’s (kosten voor immateriële vaste activa c.q. voorbereidingskredieten voor toekomstige exploitaties), die naar verwachting in de toekomst leiden tot een grondexploitatie. Binnen het grondbedrijf werken we op het moment van schrijven van dit Najaarsbericht aan zes projecten met de status IMVA. Deze plannen staan hieronder weergegeven. Het gaat hierbij om zogenoemde zachte plannen waarover de raad nog een activeringsbesluit moet nemen. In 2026 is Raadhuislaan Zuid als grondexploitatie geopend en staat daarom niet meer in onderstaand overzicht. Ten opzichte van het MPG 2026 is Brabantstaat West toegevoegd aan de IMVA’s. Onder voorbehoud is de verwachting dat de grondexploitatie Vidi Reo in 2028 wordt geopend en de overige 5 IMVA’s in 2027. De IMVA-projecten hebben invloed op het aantal bouwkavels/wooneenheden na 2026. Bijvoorbeeld voor Amsteleind Zuid en Kleinussen tezamen worden in totaal 1.850 wooneenheden verwacht. De overige 4 IMVA’s zijn goed voor een kleine 300 wooneenheden. In bijlage I paragraaf 1.1 staat hierover meer informatie.

6810090 IMVA - Herstructurering 6810090 IMVA - Woningbouw IMVA 80130 Maren-Kessel - Marsna Casella 80150 Megen - Kapelstraat 80340 Oss - Brabantstraat West 80560 Oss - Amsteleind Zuid 81160 Ravenstein - Vidi Reo 80730 Oss - Amsteleind Kleinussen Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 20 van 54 4.8 Wijziging voorbereidingskredieten In onderstaande tabel is te zien wat het totale voorbereidingskrediet is voor de IMVA’s per 1 januari 2026 en welke kosten (boekwaarde) tot en met die periode zijn gemaakt. Vervolgens valt terug te zien welke boekingen hebben plaatsvonden (mutaties) in de periode tot en met 30 juni en wat vervolgens de stand van de boekwaarde was per 1 juli 2026. Daarmee is het restantbudget voor de betreffende IMVA zichtbaar in de kolom restantkrediet. De boekwaarde per 1-7-2026 dient lager te zijn dan het totaalkrediet uit de eerste kolom. Zo niet, dan leidt dit tot een eventueel tekort. Op dit moment zijn er geen voorbereidingskredieten met een tekort. Bij het voorbereidingskrediet voor Amsteleind Zuid stellen we voor om deze op te hogen met € 0,5 miljoen. Eerder was de verwachting dat we de grondexploitatie zouden openen in 2026. De opening staat nu gepland voor het 1ste kwartaal 2027. Dit heeft vooralsnog geen negatieve invloed op de planning is verwachting. Deze ophoging wordt gedekt vanuit de Algemene Bedrijfsreserve van het grondbedrijf.

De verwerking hiervan is zichtbaar in onderstaande tabel. Het totale voorbereidingskrediet was circa € 6,0 miljoen begin 2026. Na ophoging van de voorbereidingskredieten van Amsteleind Zuid komt het totale voorbereidingskrediet uit op ruim € 6,4 miljoen. De voorbereidingskredieten lopen daarna (jaaroverstijgend) door tot de verwachte opening van de grondexploitatie. De inschatting van die jaartallen is tevens zichtbaar in de tabel. Mogelijk zal een deel van de bovenstaande voorbereidingskosten terugvloeien in de ABR bij het activeren van de grondexploitaties in het geval van een positieve eindwaarde óf in het geval van een negatieve eindwaarde die het totale voorbereidingskrediet niet overschrijdt. Dit is echter niet het geval bij negatieve exploitaties. Als hier sprake van is, dan wordt een aanvullende verliesvoorziening getroffen ten laste van de ABR, zoals nader wordt toegelicht onder paragraaf 6.6.

IMVA Totaal krediet per 1-1-26 Boekwaarde 1-1-2026 Mutaties 2026 Boekwaarde 1-7-2026 Restant krediet per 1-7-2026 Aanvullend krediet NJB 2026 Planning activering 81160 Ravenstein - Vidi Reo 49.028 33.070 4.351 37.422 11.606 - 2028 80730 Oss - Amsteleind Kleinussen 535.300 25.306 112.560 137.866 397.434 - 2027 80560 Oss - Amsteleind Zuid 4.781.166 3.714.524 744.232 4.458.756 322.411 500.000 2027 80130 Maren-Kessel - Marsna Casella 95.568 75.890 225 76.115 19.453 - 2027 80150 Megen - Kapelstraat 350.000 73.692 30.183 103.875 246.125 - 2027 80340 Oss - Brabantstraat West 100.000 20.500 9.360 29.860 70.141 2027 Totaal 5.911.062 3.942.981 900.911 4.843.892 1.067.170 500.000 Bijbehorend beslispunt: 3. In te stemmen met het per 2026 ophogen van het bestaande voorbereidingskrediet (IMVA) voor project Amsteleind Zuid ten bedrage van € 500.000,-. Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 21 van 54

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 22 van 54 5. Stand van zaken grondbedrijf en ABR In dit hoofdstuk geven we de ramingen weer van het Najaarsbericht 2026 (als onderdeel van de programmabegroting 2027-2030) en vergelijken we deze met de ramingen die we hebben gepresenteerd in het MPG 2026 (als onderdeel van de jaarrekening 2025). 5.1 Huidige stand ABR en prognose Onderstaande grafiek geeft inzicht in het verloop van de algemene bedrijfsreserve (ABR) van het grondbedrijf. De lichtblauwe lijn geeft de prognose bij het MPG 2026 weer. De kolommen betreffen de meest actuele stand of raming bij voorliggend Najaarsbericht. Rekening houdende met de geschatte mutaties in 2026, bedraagt de ABR per 1 januari 2027 naar verwachting € 16,3 miljoen. In het MPG 2026 werd voor de ABR per 1 januari 2027 nog een stand van € 15,6 miljoen geprognotiseerd. Een specificatie over de verschillen tussen dit Najaarsbericht en het laatste MPG vindt u onder paragraaf 5.3. De komende jaren groeit de ABR naar verwachting door, met in 2030 een verwachte stand van € 26,6 miljoen. De oranje lijn betreft het minimaal vereiste weerstandsvermogen van de ABR. Gelet op de risicoberekeningen, is er in 2027 een bedrag benodigd van € 20,7 miljoen om alle risico’s binnen de lopende grondexploitaties af te dekken.

Bij het MPG 2026 werd voor het jaar 2 027 nog uitgegaan van een benodigd weerstandsvermogen van € 24,1 miljoen. De tussenliggende daling van het benodigd weerstandsvermogen wordt met name veroorzaakt door een wijziging van de gehanteerde parameters in het ‘worst-case-scenario’ per grondexploitatie. In Bijlage II wordt hier nader op ingegaan. Wanneer het benodigde weerstandsvermogen in 2027 wordt afgezet tegen de ABR (€ 16, 3 miljoen), dan is er sprake van een tekort van € 4,4 miljoen. Het komende jaar wordt het verschil tussen de stand van de ABR en het benodigde weerstandsvermogen steeds kleiner, waarbij in 2028 de benodigde stand van de ABR afgezet tegen het vereiste weerstandsvermogen lijkt te worden behaald. In Hoofdstuk 6 staat de opbouw van het benodigde weerstandsvermogen beschreven, met daarbij ook de nu nog bestaande discrepantie ten aanzien van de ABR en waarom deze aanvaardbaar wordt geacht.

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 23 van 54 Vertrouwelijk ter inzage ligt de reservestaat (Verloop reserves en voorzieningen) , waarop onder andere het verloop van de ABR is weergegeven voor het lopende jaar, maar waar ook een inschatting is gemaakt voor 2027 en verder. Een belangrijke opmerking ten aanzien van deze inschatting voor de komende jaren, is dat de nog niet in het besluitvormingsproces verkerende IMVA’s geen onderdeel uitmaken van de geprognotiseerde stand van de ABR. Om deze reden grijpen de IMVA’s dus ook niet in op de stand van het vereiste weerstandsvermogen in de nabije toekomst. Gelet op de grootte van de verschillende IMVA’s, zullen deze ten tijde van activering – zowel in het geval van winstgevende als verlieslatende projecten – hun weerslag gaan hebben op het minimaal benodigde weerstandsvermogen. 5.2 Mutaties ABR In onderstaande tabel zijn de mutaties zichtbaar die betrekking hebben op de ABR in 2026. De stand van de ABR was per 1 januari 2026 € 11,5 miljoen en loopt op tot € 16, 3 miljoen per einde jaar. Zoals in dit gehele document berust de tweede helft van 2026 op een inschatting omdat op moment van schrijven het jaar 2026 nog niet is afgerond. 5.3 Verschillen tussen Najaarsbericht en MPG De stand van de ABR is per 1 januari 2027 naar verwachting € 0,7 miljoen hoger dan in het MPG 2026 nog werd geprognotiseerd.

Hiervoor zijn verschillende verklaringen, die in onderstaande tabel cijfermatig staan weergegeven. Hierin zijn de aanvankelijk verwachte mutaties (MPG) voor het jaar 2026 afgezet tegen de meest recente prognoses (Najaarsbericht). De belangrijkste verschillen worden hieronder tekstueel toegelicht. Beginstand ABR 1-1-2026 11.487.167 Winstnemingen 3.341.266 Woningbouw 3.341.266 Herstructurering 0 Industrie 0 Voorzieningen -2.418.325 Mutatie voorziening te verwachten exploitatieverliezen 49.756 Voorbereidingskredieten (IMVA) -2.468.081 Stortingen 4.512.611 Verkopen (beheersgronden) 730.931 Realisatiestimulans 1.289.680 Resultaatbestemming Jaarrekening 2025 2.492.000 Rente, Vpb & afdracht bovenwijks -622.243 Vennootschapsbelasting (Vpb) -187.939 Afdracht bovenwijks -58.442 Afdracht netwerkvoorzieningen -375.863 Som mutaties 4.813.309 Eindstand ABR 31-12-2026 16.300.476 Algemene bedrijfsreserve MPG 2026 (prognose mutaties 2026) NJB 2026 (verwachte werkelijke mutaties 2026) Verschil Winstnemingen woningbouw 5.157.511€ 3.341.266€ 1.816.245-€ Mutatie voorziening te verwachten exploitatieverliezen -€ 49.756€ 49.756€ Bijstelling voorziening IMVA 2.075.564-€ 2.468.081-€ 392.517-€ Verkoop beheersgronden en panden 529.000€ 730.931€ 201.931€ Onttrekking Vennootschapsbelasting (Vpb) -€ 187.939-€ 187.939-€ Nota kostenverhaal 483.041-€ 434.304-€ 48.737€ Waarvan afdracht Bovenwijks 93.819-€

58.442-€ 35.378€ Waarvan afdracht Netwerkvoorzieningen 389.222-€ 375.863-€ 13.359€ Realisatiestimulans (exclusief anterieure projecten) 980.000€ 1.289.680€ 309.680€ Resultaatbestemmingen jaarrekeningsaldo 2025 -€ 2.492.000€ 2.492.000€ 4.107.905€ 4.813.309€ 705.403€ Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 24 van 54 Voordelige effecten Resultaatbestemming jaarrekening 2025 (€ 2,5 miljoen voordelig) De jaarrekening 2025 van de gemeente Oss is met een positief resultaat afgerond. Een van de voordelen die tot dit positieve saldo hebben geleid, is de ontvangst van de Realisatiestimulans. Deze was ten tijde van de vaststelling Jaarrekening nog niet middels besluitvorming toegekend aan de ABR. Hierdoor is de verkregen Realisatiestimulans over het jaar 2025 bij resultaatsbestemming alsnog aan de ABR toegekend. Realisatiestimulans (€ 3,1 ton voordelig) Onder de beslispunten in dit Najaarsbericht vindt u onder andere de toewijzing van de te verkrijgen Realisatiestimulans aan de ABR. Derhalve zijn de daarbij begrote ontvangsten in bovenstaande staat niet langer als resultaatsbestemming benoemd, maar direct toegevoegd aan de ABR. Op basis van de huidige inschatting worden er in 2026 meer kavels verkocht dan waarvan werd uitgegaan bij het MPG. De gemeente ontvangt de Realisatiestimulans voor het aantal goedkope woningen waarvan de bouw in dat jaar daadwerkelijk aanvangt.

Verkoop (beheers)gronden en panden (€ 2,0 ton voordelig) De gemeente heeft verschillende erfpachtkavels in haar bezit. De eigenaren van de daarop gebouwde woningen kunnen onder voorwaarden alsnog eigenaar worden van de kavel. Dat is in 2026 enkele malen gebeurd, zonder dat hier in het MPG 2026 al rekening mee was gehouden. Aangezien de transactiesom in deze gevallen vaak hoger ligt dan de boekwaarde van de kavel, vloeit de ‘overwaarde’ richting de ABR. Hierdoor komt de post Verkoop beheersgronden en panden voor dit jaar hoger uit dan aanvankelijk werd gedacht. Nadelige effecten Winstnemingen woningbouw (€ 1,8 miljoen nadelig) Er zijn verschillende kleinere verschuivingen onder de verwachte winstneming voor 2026, maar het overgrote deel van het nadelig effect komt door de vertraagde verkoop van het laatste kavel op Vorstengrafdonk. Doordat deze kavel naar verwachting in 2027 pas geleverd zal worden, kan ook dan pas de daarbij horende winst worden genomen. Zodoende levert dit een ‘tegenvaller’ op voor jaarschijf 2026 , maar wordt dit een jaar later alsnog ‘gerepareerd’. Doordat de kavel momenteel is ondergebracht onder ‘restantcomplexen’, kwalificeert de grondexploitatie als woningbouwcomplex. Zodoende dat de wijziging valt onder de categorie ‘Winstnemingen woningbouw’ in plaats van ‘Winstnemingen industrie’.

Bijstelling voorziening IMVA (€ 3,9 ton nadelig) Dit verschil wordt naast enkele kleine wijzigingen veroorzaakt door het aanvullend aangevraagd voorbereidingskrediet (zie beslispunten) voor de IMVA Amsteleind Zuid. Onttrekking vennootschapsbelasting (€ 1,9 ton nadelig) Ten tijde van het opstellen van het MPG was er nog geen raming beschikbaar voor de te verwachten Vpb - last voor het jaar 2026. Inmiddels is er wel een raming beschikbaar ter grootte van circa € 1,9 ton. Dit heeft dan ook een nadelig effect op de stand van de ABR. Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 25 van 54 5.4 Winst- en verliesnemingen Winstnemingen In 2026 wordt ruim € 3,3 miljoen aan winst uit de actieve grondcomplexen verwacht en toegevoegd aan de ABR. In de jaren daarna wordt nog € 10,5 miljoen aan te nemen winsten verwacht. Het zwaartepunt ligt daarbij in 2027, waarna de winsten teruglopen. Dit heeft te maken met afronding van diverse projecten, maar ook het algemene beeld dat de grondexploitaties steeds meer financieel onder druk komen te staan. De grootste bijdragen aan winstnemingen worden vanaf 2027 nog geleverd vanuit de projecten ‘t Veld Geffen, Oijense Zij Noord, Amsteleind Noord, Restantcomplexen (verkoop van het laatste kavel op Vorstengrafdonk) en Liesdaal Maren-Kessel. Verliesneming Vanaf 2027 verwachten we nog € 20,0 miljoen aan verliezen te moeten nemen.

De voornaamste verliesnemingen in 2027 komen van de dan te sluiten grondexploitaties Hooghuis Ravenstein en De Ruwert. Daarna komt het leeuwendeel van de te nemen verliezen pas na 2030, waarbij Raashuislaan Zuid het grootste deel vormt. Omdat op de verliezen vooruit wordt gelopen, er is bij activering van de betreffende grondexploitaties reeds een verliesvoorziening getroffen. Hierdoor zal dit niet (nogmaals) negatief ingrijpen op de stand van de ABR. Overzicht De volgende grafiek geeft een overzicht van de winst- en verliesnemingen binnen de grondexploitaties (BIE’s) in miljoenen euro’s vanaf 2026. Deze winst- en verliesnemingen zijn verwerkt in de prognose van de ABR. In de bijlage 1.3 is een compleet overzicht te vinden van alle geprognoti seerde winsten en verliezen. Onderstaande gegevens zijn zonder de IMVA’s. 5.5 Vennootschapsbelasting (Vpb) Vennootschapsbelasting (Vpb) wordt geheven over de winst die een onderneming maakt. Het Osse grondbedrijf wordt sinds 2016 aangemerkt als onderneming en is daarmee in dit kader belastingplichtig. Voor het jaar 2026 is naar verwachting een bedrag van circa € 1,9 ton verschuldigd, welke dan ook is opgenomen in de Reservestaat.

Voor de jaren erna wordt vanwege de verrekening van verliezen een nihile Vpb-last verwacht, hoewel dit sterk afhankelijk is van of grote transacties plaatsvinden in de jaren zoals ze nu ingeschat en verwerkt zijn in de grondexploitaties.

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 26 van 54

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 27 van 54 6. Risicobeheer en weerstand 6.1 Risicobeheer De resultaten van de grondexploitaties zijn gebaseerd op uitgangspunten en parameters die, gelet op de huidige markt en inzichten, het meest reëel lijken voor de looptijd van het project. Deze inschattingen resulteren in een beoogd projectresultaat: de eindwaarde. Het is en blijft echter altijd een inschatting zolang een project niet is afgerond. Kansen en risico’s binnen een project kunnen ervoor zorgen dat het projectresultaat in de toekomst naar boven of beneden afwijkt. Om inzicht te krijgen in de bandb reedte waarbinnen het projectresultaat zich zal gaan bevinden, voeren we een risicoanalyse uit. Dit doen we via de analyse genaamd Monte Carlo. In deze risicoanalyse benoemen we een aantal standaardrisico’s die kunnen optreden binnen een project. Dat kunnen incidentele risico’s zijn zoals een bodemvervuiling of conjuncturele risico’s zoals hogere inflatie of lagere grondprijzen. Het verschil tussen het vastgestelde resultaat en het resultaat als gevolg van de risicoanalyse, dekken we af via de ABR en indien nodig via de overige reserves binnen het grondbedrijf of de gemeente.

De eventuele afweging en afdekking vindt plaats op concernniveau, hoewel nooit volledig ter hoogte van het totaal aan risico’s omdat het uitgangspunt is dat deze zich niet in volle omvang tegelijk zullen voordoen. Naast het waar mogelijk afdekken van risico’s geeft het risicobeheer ook inzicht in wanneer er een afroming van de ABR kan plaatsvinden of juist niet. In de ABR worden namelijk winsten uit de grondexploitaties gestort, maar daaruit wordt ook de voorziening voor verliezen gevoed. Het bedrag aan risico’s dient bij voorkeur altijd afgedekt te kunnen worden binnen de ABR . Omdat over 2027 de stand van de ABR ontoereikend is in relatie tot de totaalsom aan risico’s, kunnen de overige reserves binnen het grondbedrijf in beschouwing worden genomen als eventuele dekking. Voor meer informatie verwijzen wij u naar de risicoparagraaf van de programmabegroting. Als de stand van de ABR in de toekomst hoger is dan de berekende dekkingsgraad, kan het meerdere in theorie worden afgeroomd als daartoe door de raad wordt besloten. 6.2 Toepassing Een goed onderbouwde grondexploitatie is de basis van een goede beheersing van de risico’s. De risico’s met een kans van optreden groter dan 50% worden als uitgangspunt opgenomen in de grondexploitatie en zijn dus meegenomen in de eindwaarde. De risico’s met een kleinere kans van optreden worden geïnventariseerd en gekwantificeerd.

Deze worden buiten het scenario gehouden, maar het berekende bedrag wordt op basis van de Monte Carlo-analyse opgenomen in het vereiste weerstandsvermogen. De volledige technische werking van dit model wordt omwille van de leesbaarheid uitgelegd in bijlage II. In de projectbladen van elk project is de uitkomst zichtbaar onder Deel III. 6.3 Risicoreservering De hiervoor uitgelegde Monte-Carlomethode leidt tot een bepaald risicobedrag per exploitatie. Deze bedragen tellen we bij elkaar op. Het totaalbedrag aan risico’s bedraagt bijna € 24 miljoen per eind 2026. Dit is het risicoprofiel van alle grondexploitaties samen exclusief de IMVA’s. In onderstaande afbeelding is dit bedrag opgedeeld naar soorten exploitaties. De risico’s bij herstructureringscomplexen zijn nagenoeg gelijk gebleven. De risico’s bij de herstructureringscomplexen zijn in voorliggend Najaarsbericht nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van het MPG 2026. De risico’s bij woningbouwcomplexen zijn ten opzichte van het MPG 2026 lager ingeschat, bijna € 3,7 miljoen lager. Dit valt met name te verklaren door de verlaagde parameters in de risicoscenario’s. Zie voor een verdere toelichting hiervan Bijlage II van dit Najaarsbericht. Het grootste verschil in benodigd weerstandsvermogen is waarneembaar bij Amsteleind Noord en Stationskwartier Ravenstein.

Bij deze grondexploitaties zijn de risico’s ten opzichte van met MPG 2026 respectievelijk € 3,5 miljoen en € 1,3 miljoen lager. Daar entegen is de grondexploitatie Raadhuislaan Zuid geopend met een risicoprofiel van € 1,9 miljoen , wat het effect van lagere risicobedragen deels teniet doet. Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 28 van 54 De ABR moet van voldoende omvang zijn om alle risico’s af te dekken. We dekken echter niet het gehele bedrag van € 24 miljoen af. Hierbij maken we onderscheid tussen projecten met een tekort en winstgevende projecten. • Projecten met een tekort: als het risico zich voordoet, resulteert dit in een extra verliesneming ten laste van de ABR. Verliezen moeten namelijk direct genomen worden en binnen het project is immers geen positief saldo voorhanden ter dekking. Het risicoprofiel van alle projecten met een verlies is circa € 19,5 miljoen. • Projecten met winst: Als het risico zich voordoet, sluit het complex in de toekomst met een lagere winstneming af. In beginsel heeft het project in een bepaalde mate ruimte om de tegenvallers op te vangen tot en met de hoogte van de positieve eindwaarde. Voor de winstgevende p rojecten geldt een risicoprofiel van € 4,5 miljoen. De blootstelling aan de risico’s is echter minder. Een deel van de winst moet nog worden genomen en kan dus een deel van de risico’s opvangen binnen de jaarschijf.

Echter is een deel van de winsten al genomen, dus daar bestaat een kans op terugboeken. Dit deel bedraagt € 1,2 miljoen en wordt meegenomen in de minimale omvang van het weerstandsvermogen.

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 29 van 54 Per 2026 is de minimale omvang van de ABR dan ook bepaald op afgerond € 20 ,7 miljoen, gebaseerd op de optelsom van € 19,5 en € 1,2 miljoen. De omvang van de ABR in relatie tot het weerstandsvermogen is omschreven in hoofdstuk 5. 6.4 Kosten IMVA De gemaakte voorbereidingskosten dekken we direct af met de voorziening IMVA. IMVA’s maken tot aan moment van opening van de grondexploitatie door de raad geen onderdeel uit van het berekende weerstandsvermogen en worden dus ook niet in de doorrekeningen meegenomen. In hoofdstuk 4.7 zijn de ontwikkelingen ten aanzien van de IMVA’s reeds behandeld. 6.5 Reserves Het verloop van de reserves is een weerspiegeling van geactualiseerde prognoses en risicoanalyse. Het hieronder getoonde staafdiagram geeft het verloop van de reserves van het grondbedrijf weer op basis van die actualisaties, waarbij per staaf de reserves bij elkaar zijn opgeteld. De beginstand van 2026 is de daadwerkelijke eindstand van 2025 en de beginstand van 2027 betreft de verwachte eindstand van 2026 . De jaren erna betreffen inschattingen. De stippellijn geeft het minimale weerstandsvermogen weer. In hoofdstuk 5.1 is het weerstandsvermogen afgezet tegen de ABR, maar in onderstaande afbeelding is het weerstandsvermogen afgezet tegen zowel de ABR als de gehele reservepositie van het grondbedrijf.

Onder het staafdiagram volgt een beschrijving per reserve. Een gedetailleerde specificatie van de reserves en voorzieningen ligt bij de griffie ter inzage (zie de verwijzing bij Ter inzage I na de bijlagen).

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 30 van 54 ABR Deze algemene reserve vangt afwijkingen ten opzichte van de prognose op en vormt het weerstandsvermogen van het grondbedrijf. Men noemt dit verschijnsel van het verwerken van afwijkingen en mutaties ook wel egaliseren. Het weerstandsvermogen betreft de ris ico’s van de BIE en niet de IMVA’s, zoals hiervoor beschreven. De ABR is naar verwachting per 1 januari 2027 € 16,3 miljoen. In paragraaf 5.2 is beschreven hoe deze stand tot stand is gekomen. In de jaren na 2026 loopt de ABR steeds verder op, met voor zover nu ingeschat kan worden tot € 27 miljoen per begin 2031. In 2026 en 2027 kent de ABR onvoldoende vermogen om aan het minimale weerstands niveau te voldoen, echter vanaf 2028 is te zien dat de ABR boven het minimale weerstandsniveau uitkomt. Daar waar de ABR algemeen van aard is, zijn de overige reserves die hierna aan bod komen geoormerkt voor specifieke doeleinden. Reserve binnenstedelijke transformaties Deze reserve is bedoeld om de verliezen van binnenstedelijke herstructureringsopgaven op te vangen. Behalve kosten voor grondexploitaties, kunnen dit ook kosten zijn die niet aan grondexploitaties zijn toe te rekenen zoals kosten voor openbare ruimte buiten een exploitatiegebied. Deze opgaven kosten in de regel meer geld dan dat ze opleveren.

De reservestand is begin 2027 € 11,5 miljoen ten opzichte van € 18,6 miljoen begin 2026. In 2026 is in totaal bijna € 7,2 miljoen onttrokken ten behoeve van flexwoningen aan de Gewandeweg, voor een gebiedsvisie voor Euterpepark en de Spoorzone én voor de activering van de nieuwe grondexploitatie Raadhuislaan Zuid (€ 6,3 miljoen). Reserve strategische aankopen Met deze middelen kan de gemeente actief handelen om gronden voor potentiële in- en uitbreidingslocaties aan te kopen. Als de gemeente strategische gronden of gebouwen koopt voor toekomstige ontwikkelingen, kan het zijn dat de aankoopwaarde hoger is dan de marktwaarde. Het doel van deze reserve is dit verschil tijdelijk af te dekken, hoewel dit door gewijzigde verslagleggingsregels minder vaak voorkomt. Ook kunnen de rente- en voorbereidingskosten uit deze reserve worden betaald. In 2026 wordt ruim € 5 ton onttrokken vanwege voorbereidingskosten oriëntatie stedelijk gebied, rentelasten en eigenaarslasten. Dit zorgt ervoor dat de hoogte van de reserve per begin 2027 € 5,4 miljoen bedraagt. Reserve risico’s Heesch West (gemeenschappelijke regeling) Deze reserve is bedoeld als extra financiële buffer voor Heesch West. Oss neemt voor 30% deel in deze Gemeenschappelijke Regeling (GR). De deelnemende gemeenten hebben in 2022 de verliesvoorziening overgedragen aan de GR. Het aandeel van Oss bedroeg destijds € 13,1 miljoen.

Dit bedrag was afgeleid van ons deelnemingspercentage van 30% en op het toen gecalculeerde verlies van € 43,7 miljoen. De grondexploitatie Heesch West is begin 2026 geactualiseerd.

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 31 van 54 Het berekende tekort bedraagt € 38,4 miljoen. De GR heeft ook een egalisatiereserve van ruim € 5 miljoen om daarmee fluctuaties binnen de grondexploitatie op te vangen. De GR Heesch West heeft een risicoanalyse op basis van eigen principes uitgevoerd. Gelet daarop hebben we als Oss een eigen reserve ingesteld. Het gaat dus om een Osse inschatting, zoals de andere gemeenten die deelnemen aan Heesch West ook een eigen risico-inschatting maken. Op basis van de gemaakte risicoanalyse is een alternatieve schatting gemaakt met een risicobedrag van € 2,5 miljoen. 6.6 Voorzieningen Het navolgende staafdiagram geeft het verloop van de voorzieningen van het grondbedrijf weer. Daar waar reserves een raadsbevoegdheid zijn, zijn voorzieningen een collegebevoegdheid. Echter zijn voorzieningen specifiek en gebonden aan verplichtingen. Onder het staafdiagram volgt een toelichting per voorziening. De beginstand van 2027 betreft de verwachte stand. Het verloop van de voorzieningen is net als bij de reserves een weerspiegeling van geactualiseerde prognoses en risicoanalyse. In de bijlagen treft u een gedetailleerde specificatie aan per voorziening. Voorziening te verwachten exploitatieverliezen Dit is een voorziening om de verwachte verliezen bij de complexen af te dekken.

Deze voorziening wordt gevormd in het jaar dat een complex een negatief resultaat laat zien. Verliesvoorzieningen dienen direct genomen te worden. Hierbij wordt aangesloten bij de netto contante waarde, waarbij de voorziening afgezien van inhoudelijke aanpassingen elk jaar 2,00% (rentebijschrijving) toeneemt om uiteindelijk bij de eindwaarde aan te sluiten. Door jaarlijkse actualisatie van de grondexploitaties kunnen er elk jaar mutaties plaatsvinden. Bij afsluiting van het betreffende complex vindt er pas daadwerkelijk een onttrekking plaats uit de voorziening ter hoogte van het definitieve verlies . De beginstand per 2027 is € 17,8 miljoen. Dit is een stijging van € 6,8 miljoen ten opzichte van de beginstand 2026. De stijging van de voorziening wordt met name verklaard door opening van de grondexploitatie Raadhuislaan Zuid en een nadeel binnen de grondexploitatie Winkelcentrum de Ruwert. Voorziening IMVA Deze voorziening is voor het afdekken van de gemaakte voorbereidingskosten bij het eventueel niet doorgaan van een beoogde toekomstige grondexploitatie. Met andere woorden: indien een IMVA niet tot een BIE wordt omgevormd. De beginstand per 2027 is € 6,4 miljoen.

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 32 van 54 6.7 Totaaloverzicht reserves en voorzieningen In totaal beheert het grondbedrijf begin 2027 voor € 60,0 miljoen aan reserves en voorzieningen. De verdeling is te zien in navolgende cirkeldiagram. In de bijlagen vindt u een verdere uitsplitsing. 6.8 Conclusie Het Osse grondbedrijf kent uiteenlopende exploitaties met winsten en verliezen. Zichtbaar is dat het aantal verlieslatende projecten toeneemt ten opzichte van het verleden waardoor reserves onder druk kunnen komen te staan. De meeste nieuwe of nog nieuw te activer en exploitaties zijn verlieslatend, hoewel dat niet voor alle exploitaties geldt. Daarentegen worden nog steeds de financiële vruchten geplukt van de winstgevende complexen, omdat deze winsten in tegenstelling tot verliezen pas in de loop van de tijd aan de reserves worden toegevoegd. De winsten lopen echter vanaf 2028 aanzienlijk af. De ABR is van een nulstand begin 2024 voornamelijk dankzij toevoeging van de realisatiestimulans gestaag aan het groeien en bereikt in 2028 het punt dat de stand boven het min imale weerstandsvermogen uitkomt. Hoewel waakzaamheid geboden is, beschouwen we Osse grondbedrijf als gezond.

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 33 van 54

Najaarsbericht grondbedrijf 2026 – Gemeente Oss pagina 34 van 54 7. Grondbedrijf naar de toekomst De gemeente Oss ontwikkelt zich tot een ondernemende woon- en werkgemeente met meer dan 100.000 inwoners. Om dit te realiseren, wordt er de komende jaren een fors aantal woningen toegevoegd aan de bestaande voorraad. 7.1 Ontwikkeling Stad Oss De stad Oss staat voor een grote verstedelijkingsopgave. Tussen 2025 en 2040 worden er circa 8.100 woningen bijgebouwd. Deze doelstelling is ook opgenomen in de Woonagenda 2025 -2027. Naar nu wordt verwacht zal ongeveer de helft van deze woningen voortkomen uit corporatie- en marktinitiatieven, die zich met name binnen de grenzen van de bestaande stad zullen ontvouwen. De andere helft van de toe te voegen woningen zal worden gebouwd in gebieden die in eigendom zijn (of komen) van de gemeente en dus uiteindelijk in een grondexploitatie worden opgenomen . Het gebied Amsteleind neemt daarvan circa 2.850 woningen voor haar rekening. Het overige deel waarvoor de gemeente zelf aan de lat staat betreffen voornamelijk inbreidingslocaties, zoals de recent geopende grondexploitatie Raadhuislaan Zuid. Aangezien inbreidingslocaties vaak met financiële uitdagingen te kampen hebben en de ambities van de stad Oss met name binnen de bestaande stadsgrenzen liggen, is in 2022 de Reserve Binnenstedelijke Transformaties in het leven geroepen.

Deze reserve dient grotendeels als achtervang bij financiële knelpunten bij inbreidingslocaties, zodat ook verlieslatende projecten doorgang kunnen vinden. Met name de inmiddels gesloten grondexploitatie Walkwartier als ook de recente geopende Raadhuislaan Zuid, laten zien dat ook het toevoegen van grote hoeveelheden woningen het financieel tekort soms niet voldoende kan ondervangen. 7.2 Ontwikkeling stadjes en kernen In de Omgevingsvisie Oss 2040 worden de stadjes en kernen van onze gemeente verdeeld in vier soorten: Groeikernen, Hoofdkernen, Dorpse kernen en Landelijke kernen. De Groeikernen zijn goed bereikbaar door hun ligging aan het spoor en/of snelweg A59, waardoor zij een regionale potentie hebben als het aankomt op de vraag naar woningbouw. Onder deze categorie vallen Ravenstein, Herpen en Geffen. Hier werden en worden momenteel relatief grote aantallen woningen gebouwd, binnen de gebiedsontwikkelingen Stationskwartier, Wilgendaal en ’t Veld. Hoewel dit alle drie uitbreidingslocaties betreffen, gaat de voorkeur bij nieuwe woningbouwprojecten naar inbreiding binnen de bestaande grenzen van de betreffende kern. De kernen Megen en Lith zijn aangemerkt als Hoofdkern, maar bieden voor wat betreft de woningbouwopgave geen regionale potentie. Zodoende dat bij de woningbouwopgave wordt gericht op autonome groei van de betreffende kern. Ook hier krijgt inbreiding de voorkeur.

Voor de Dorpse kernen, te weten Deursen-Dennenburg, Haren, Lithoijen, Macharen, Maren-Kessel, Oijen en Overlangel, wordt ingezet op medewerking aan particuliere woningbouwprojecten, zolang deze passen bij de lokale behoeften. Kleinschalige initiatieven zijn mogelijk, mits deze een aanvulling op het bestaande aanbod betreffen, een duurzame verdichtingsmogelijkheid zijn en/of een zorgvuldige afronding van de dorpsrand kan vormen. De laatste categorie betreft de Landelijke kernen. Voor de dorpen Dieden, Demen, Huisseling, Neerloon, Neerlangel, Teeffelen en ’t Wild geldt dat terughoudendheid wordt betracht bij het toevoegen van woningen. Alleen in het geval van transformatie of herbestemming is woningbouw normaliter mogelijk. De coalitie heeft in haar Coalitieakkoord ‘Met elkaar, aan de slag’ vastgelegd dat ambtelijke capaciteit beschikbaar wordt gesteld om aanvullende woningbouw te onderzoeken in de kernen Megen, Haren, Lith, Oijen en in Demen-Dieden-Deursen en Dennenburg. Voor het stadje Megen geldt dat door u al een IMVA is geopend, waarin de toevoeging van woningen wordt onderzocht. Voor de overige kernen is dit n og niet het geval. In de nabije toekomst zal blijken of het grondbedrijf hier een actieve rol bij moet gaan spelen, of dat marktinitiatieven de gewenste woningbouwproductie op zich zullen nemen. Het grondbedrijf houdt hierbij samen met het team Wonen de regie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://oss.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/22a1a20e-4d21-4c85-b1df-afdc5c639b16?agendaItemId=cbadfe15-e172-4e14-8a27-0e35d9c7adf4