Leerplicht jaarverslag 2021-2022 definitief.PDF
Tekst van het document
MET EEN OPLEIDING HEB JE DE WIND MEE
Jaarverslag RBL BNO 2021-2022 Regionaal Bureau Leerplicht en voortijdig schoolverlaten Brabant Noordoost
Inhoud Jaarverslag 2021/2022 Regionaal Bureau Leerplicht en voortijdig schoolverlaten Brabant Noordoost VOORWOORD
3
1
INLEIDING
4
2
ONTWIKKELINGEN
5
2.1
CORONA
5
2.2
TOESTROOM OEKRAÏENSE KINDEREN EN JONGEREN
5
2.3
STARTGESPREKKEN PRIMAIR ONDERWIJS
5
2.4
VOORZIENING VROEGTIJDIG AANMELDEN STOPT IN OKTOBER 2022
5
2.5
NIEUWE WETTEN PASSEND ONDERWIJS
5
2.5.1
Wetsvoorstel terugdringen verzuim
6
2.5.2
Wetsvoorstel Leerwet
6
2.5.3
WEL in ontwikkeling
6
2.6
SAMENWERKING ONDERWIJSINSPECTIE EN GEMEENTEN BIJ SCHOOLONDERZOEKEN
6
2.7
WETSVOORSTEL VERLENGDE KWALIFICATIEPLICHT
6
2.8
WETSVOORSTEL DOORBRAAKAANPAK ONDERWIJS EN JEUGDHULP
7
2.9
NIEUWE WETGEVING VAN SCHOOL NAAR WERK
7
2.10
JONGERENAANPAK ONDERWIJS-ARBEIDSMARKT 2021-2024
7
2.11
GEMEENTELIJKE HERINDELING
7
2.12
AUDIT OP BASIS VAN DE WET POLITIE GEGEVENS
7
2.13
OPLEIDING EN TRAINING MEDEWERKERS RBL BNO PERMANENT HER- EN BIJSCHOLEN BUITENGEWOON OPSPORINGSAMBTENAREN (BOA)
8
2.13.1
Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS)
8
2.13.2
Bijscholing RMC-trajectbegeleiders
8
2.14
KLACHTAFHANDELING
8
3
CIJFERS LEER- EN KWALIFICATIEPLICHT
9
3.1
AANTAL LEER- EN KWALIFICATIEPLICHTIGEN
9
3.2
VERZUIMMELDINGEN
9
3.2.1
9
Absoluut verzuim.
3.2.2
Relatief verzuim
11
3.2.2.1
Thuiszitters
12
3.2.3
Luxe verzuim
13
3.3
VRIJSTELLING VAN INSCHRIJVING
14
3.4
VRIJSTELLING VAN GEREGELD SCHOOLBEZOEK
14
3.5
JONGEREN IN EEN KWETSBARE POSITIE: DE AANTALLEN
16
4
CIJFERS VOORTIJDIG SCHOOLVERLATEN
18
4.1
STIJGING VAN HET AANTAL VSV’ERS LANDELIJK
18
4.2
VSV OP BASIS VAN DUO DEFINITIE
19
4.3
CIJFERS EN KENMERKEN NIEUWE VSV’ERS OP BASIS VAN DUO-DEFINITIE
22
4.4
BEGELEIDING VSV’ERS DOOR HET RBL BNO
23
4.5
INZET EDUCATIEMETER
23
4.6
VERZUIM 18+
23
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 2
Voorwoord Schooljaar 2021-2022 was het laatste schooljaar met coronamaatregelen. De aantallen verzuimprocessen en vrijstellingen zijn weer terug op het niveau van vóór corona maar we merken in de dagelijkse praktijk nog de nawerking van de coronamaatregelen. Verzuim en problematiek van jongeren heeft langer geduurd voordat het zichtbaar was en de casussen die in het lopende schooljaar 2022-2023 spelen zijn zwaarder dan voor corona. De verwachting is dat de zwaarte weer af zal gaan nemen nu leerkrachten de leerlingen weer op school zien en daardoor eerder signalen zien en daarmee aan de slag gaan. Samen met onze ketenpartners blijven we ons inzetten om te zorgen dat alle kinderen gebruik kunnen maken van hun recht op leren en ontwikkeling.
Jacco Peter Hooiveld Voorzitter bestuur RBL BNO
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 3
1.
Inleiding
Dit jaarverslag beschrijft hoe het RBL BNO in het schooljaar
en te ontplooien door middel van onderwijs. Alle kinderen
2021-2022 invulling heeft gegeven aan de taken op het terrein
en jongeren: ongeacht afkomst, religie of financiële positie.
van leerplicht en voortijdig schoolverlaten (VSV). Na een beschrijving van de belangrijkste ontwikkelingen voor het RBL
Kwalificatieplicht:
BNO (hoofdstuk 2) ziet u de cijfers die betrekking hebben
Als de jongere nog geen startkwalificatie heeft als de leer-
op de leer- en kwalificatieplicht (hoofdstuk 3) en de cijfers
plicht eindigt, blijft de jongere verplicht om ingeschreven
met betrekking tot de bestrijding van VSV (hoofdstuk 4).
te staan bij een school of instelling en deze geregeld
De Leerplichtwet schrijft voor dat burgemeester en wet-
te bezoeken. Dit noemen we de kwalificatieplicht.
houders jaarlijks verslag uitbrengen aan de gemeenteraad.1
De kwalificatieplicht stopt zodra de jongere 18 jaar wordt
In overleg met de gemeenten die deelnemen aan het RBL
of een startkwalificatie heeft.
BNO wordt het jaarverslag tegelijk met de begroting 2024 aangeboden aan de gemeenteraad. Hierdoor kunnen ook de
Voorkomen voortijdig schoolverlaten en aanpak jongeren
cijfers van VSV worden meegenomen.
in een kwetsbare positie: Jongeren met een startkwalificatie zijn beter voorbereid op
Het college van Burgemeester en Wethouders is verantwoor-
de maatschappij en de arbeidsmarkt. De gemeente werkt
delijk voor toezicht en naleving van de leer- en kwalificatie-
nauw samen met het onderwijs om te voorkomen dat
plicht en stelt hiervoor leerplichtambtenaren aan. Het RBL
jongeren voor hun 23ste het onderwijs zonder startkwalifica-
BNO voert deze taak uit in de regio Brabant Noordoost.
tie verlaten. Deze taak moet regionaal worden uitgevoerd en
Ook de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC) is bij
heet de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC). Voor
het RBL BNO belegd. Grofweg zijn de wettelijke taken onder
een deel van de jongeren, de jongeren in een kwetsbare
te verdelen in 3 onderdelen.
positie is het behalen van een startkwalificatie niet haalbaar omdat het hoogst haalbare binnen onderwijs is bereikt. In
Leerplicht:
dat geval is begeleiding naar de arbeidsmarkt het doel.
Alle kinderen en jongeren van 5 tot 16 jaar worden door de Leerplichtwet in staat gesteld zich optimaal te ontwikkelen
1 Artikel 25 Leerplichtwet 1969
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 4
2.
Ontwikkelingen
2.1
Corona
is zodat jongeren daar eventueel naar verwezen kunnen
In de loop van het schooljaar 2021-2022 verdween corona
worden.
naar de achtergrond maar de gevolgen waren en zijn nog steeds zichtbaar. Het Nationaal Programma Onderwijs
2.3
werd ingezet om leer- en studievertragingen te bestrijden.
Duidelijke werkafspraken zijn van belang voor een goede en
Startgesprekken primair onderwijs
Het onderwijs heeft hard gewerkt om achterstanden in kaart
fijne samenwerking tussen school en leerplichtambtenaar.
te brengen en in te lopen.
Scholen waarderen het contact met leerplicht en vinden het prettig als de leerplichtambtenaar zelf contact opneemt.
Sinds de start van corona staan de leerplichtambtenaren
Dit kwam uit de enquête die onder scholen is gehouden
nog meer dan anders in nauw contact met de scholen; ook
in december 2020. Daarom is het RBL BNO in schooljaar
tijdens deze periode van inhalen van opgelopen achter-
2022-2023 begonnen met het houden van startgesprekken
standen. De verbinding met scholen, vooral in het primair
met scholen om goed contact onderhouden en de samen-
onderwijs is hiermee steviger geworden.
werkingsafspraken door te nemen.
Veel jongeren zijn door Corona in de problemen gekomen.
2.4
Stages, leerbanen en bijbanen werden afgebroken en
Voorziening Vroegtijdig Aanmelden stopt in oktober 2022
jongeren konden zich niet goed oriënteren op hun vervolg-
Per 1 september 2020 trad de Voorziening Vroegtijdig
opleiding of haalden hun diploma sneller dan verwacht. Dit
Aanmelden (VVA) in werking. Deze wet verplicht de uitwis-
kan leiden tot een groter aantal voortijdig schoolverlaters.
seling van gegevens van leerlingen die de overstap maken
MBO-scholen hebben middelen ontvangen om voortijdig
van vo naar mbo. Zo wordt voorkomen dat jongeren zonder
schoolverlaten te voorkomen. Als jongeren toch uitvallen,
startkwalificatie van school verdwijnen. De VVA is gestopt
dan zijn ze in beeld bij het RBL BNO en proberen de
maar de verplichting om deze gegevens uit te wisselen blijft
RMC-trajectbegeleiders zoveel mogelijk deze jongeren
bestaan.
te verleiden om weer naar school te gaan, eventueel gecombineerd met werk.
In de regio van het RBL BNO werkten we al met Intergrip, een soortgelijk programma. Dit zijn we naast VVA blijven
2.2
Toestroom Oekraïense kinderen en jongeren
doen omdat Intergrip niet alleen de overgang van VO naar MBO monitort maar ook van VO naar VO (bijv. VMBO naar
Steeds meer mensen uit Oekraïne komen naar Nederland,
Havo). Het stoppen van VVA heeft dan ook geen gevolgen
waaronder veel kinderen en jongeren. Na alle uitdagingen
voor de dienstverlening gehad.
in coronatijd is dit een nieuwe uitdaging om Oekraïense leerlingen onderwijs te bieden. Dit is allemaal in korte tijd
2.5
georganiseerd en verzorgd. Deze leerlingen en jongeren
Op het gebied van onderwijs worden de komende periode
Nieuwe wetten passend onderwijs
hopen maar kort in Nederland te zijn en velen geven de
veel wetsvoorstellen verwacht. Minister Wiersma heeft een
voorkeur aan het volgen van onderwijs in de Oekraïne op
aantal speerpunten benoemd en daar hoort bijbehorende
afstand. Het RBL BNO ondersteunt en werkt samen met
wetgeving bij. De focus ligt erop dat de meest kwetsbare
het onderwijs in de zoektocht hoe hiermee om te gaan.
leerlingen beter worden geholpen in het onderwijs. Voor
Om ervoor te zorgen dat ook de kwaliteit van het onderwijs
leraren, ouders en leerlingen moet duidelijk zijn welke
aan Oekraïense leerlingen zo goed mogelijk geregeld is,
ondersteuning ze mogen verwachten op school en dat
komt het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
die ondersteuning steeds inclusiever wordt. Leerlingen
met nadere regelgeving; de bedoeling is dat die op
moeten in beeld zijn. Specifieke groepen leerlingen die
1 augustus 2023 in werking treedt.
daarbij gebaat zijn kunnen makkelijker op andere plekken of op andere tijden leren en ze kunnen onderwijs krijgen
De Oekraïense jongeren tussen 18 en 23 jaar bieden weer
dat te combineren is met hun zorgbehoefte.
een andere uitdaging. Het RBL BNO kijkt samen met de gemeenten of en welk onderwijsaanbod er voor deze groep
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 5
Deze plannen liggen in lijn met de visie een aanpak van
niet gezien als onderwijstijd. Volledig digitaal onderwijs is
het RBL BNO: een brede en preventieve aanpak volgens de
voorlopig nog niet aan de orde.
Methodische Aanpak Schoolverzuim. Dit is een methode opgesteld door de Raad voor Kinderbescherming, Openbaar
2.5.3
Ministerie, Halt en Ingrado waarbij primair wordt ingezet
De subsidieregeling van het Nationaal Programma Onder-
WEL in ontwikkeling
op preventie en (vrijwillige) jeugdhulp. Doel is dat elk kind
wijs-project WEL in ontwikkeling is voor niet-ingeschreven
een passende plek in het ouderwijs houdt of deze zo snel
kinderen. Deze is gepubliceerd in juli 2022. Samenwerkings-
mogelijk vindt. Maatwerk hoort daarbij en het is helpend
verbanden kunnen een beroep doen op subsidie om kinderen
als de wet- en regelgeving daar ruimte voor biedt.
zonder inschrijving zich weer te laten ontwikkelen en om bij te dragen aan de teruggeleiding naar onderwijs.
2.5.1
Wetsvoorstel terugdringen verzuim
Het wetsvoorstel terugdringen verzuim bevordert een goed
Het RBL BNO werkt samen met de Samenwerkingsver-
zicht op aanwezigheid op school:
banden om te onderzoeken hoe en bij welke casussen de
•
middelen het beste ingezet kunnen worden.
de wijze van het registreren van alle soorten van verzuim wordt eenduidig;
•
samenwerkingsverbanden passend onderwijs worden
2.6
beter uitgerust om verzuim tegen te gaan en •
Samenwerking Onderwijsinspectie en gemeenten bij Schoolonderzoeken
het onderwijskundig perspectief wordt verplicht betrokken
Aanwezigheid op school start met een goede verzuim-
bij de afgifte van een vrijstelling op medische en/of
registratie. De Onderwijsinspectie houdt daar toezicht op.
psychische grond (artikel 5 onder a van de Leerplicht-
In het verleden voerden gemeentes, die immers dicht bij
wet). Dit moet ervoor zorgen dat een vrijstelling alleen
school staan, deze onderzoeken uit. Dit stopte omdat de
afgegeven wordt als dit het beste aansluit bij het kind.
juridische basis ontbrak. Inmiddels is deze er wel. Het RBL
Daarnaast vervalt de keuze voor een vrijstelling voor een
BNO neemt deze taak op zich zodra dat mogelijk is naar
jaar of voor de hele schoolse periode. De termijn wordt
verwachting bij de start van het schooljaar 2023-2024.
voortaan bepaald op basis van het ontwikkelingsper-
De Onderwijsinspectie bereidt dit nu voor samen met
spectief van het kind. Het RBL BNO hanteert overigens
onder meer het RBL BNO, gemeenten Amsterdam,
al een termijn die de GGD-arts het best passend vindt
Den Haag, ’s-Hertogenbosch en Apeldoorn.
bij het kind. Leerplicht krijgt hiermee een grotere rol bij deze vrijstellingen. De werkwijze zal hierop aangepast
Scholen hebben de afgelopen jaren werk gemaakt van
worden.
hun verzuimbeleid bij ongeoorloofd verzuim. Misschien kunnen er nog slagen gemaakt worden bij de registratie van
Het eerdere wetsvoorstel om meer toezicht te krijgen op
geoorloofd verzuim. Daarbij biedt de positie van het RBL
jongeren die vrijstelling hebben vanwege richtingsbezwaren
BNO in de keten kansen om bij te dragen aan de samen-
(artikel 5 onder b) lijkt voorlopig niet verder in procedure te
werking tussen de toegang tot jeugdhulp, onderwijs en de
worden gebracht.
GGD Hart voor Brabant. Hiermee kan een bijdrage geleverd worden aan het terugdringen van verzuim en voortijdig
2.5.2
Wetsvoorstel Leerwet
schoolverlaten.
Het recht op leren wordt expliciet opgenomen in de Leerplichtwet die veranderd wordt in de Leerwet. Diverse onderwijswetten worden aangepast om het recht op
2.7
Wetsvoorstel verlengde kwalificatieplicht
onderwijs en ontwikkeling van het kind centraal te stellen.
Met dit wetsvoorstel wordt het voor gemeenten mogelijk
Door aanpassing van de wetten wordt het mogelijk om
om de verlengde kwalificatieplicht op aanvraag in te zetten.
flexibele oplossingen te bieden wat betreft de onderwijstijd,
Hiermee worden jongeren van 18 tot 21 jaar verplicht om
de locatie en het programma zodat een kind passend bij
naar school te gaan totdat zij 21 jaar worden of tot aan het
de eigen mogelijkheden onderwijs kan volgen en zich kan
behalen van een startkwalificatie. Indien de jongere zich
ontwikkelen.
niet houdt aan de verlengde kwalificatieplicht, dan kan de gemeente een boete opleggen.
Deze wet maakt het mogelijk dat kinderen die fysiek niet (volledig) naar school kunnen meer digitaal onderwijs
De Raad van State heeft in juni 2021 advies uitgebracht
kunnen volgen. Voor een deel is dat al mogelijk maar in
over dit voorstel. Zij vragen zich net als het RBL BNO af of
de huidige wet- en regelgeving wordt afstandsonderwijs
een dwangmaatregel de oplossing biedt voor schooluitval
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 6
omdat daar vele oorzaken voor zijn. Verder kan dit voorstel
•
Het MBO bereidt jongeren (entree en MBO2) voor op
in strijd zijn met internationale, Europese en grondwettelijke
de overstap naar vervolgonderwijs of werk en biedt een
rechten. De wetswijziging moet dan noodzakelijk en propor-
half jaar nazorg.
tioneel zijn en dat ziet de Raad van State onvoldoende. Het
•
Gemeenten ondersteunen vanaf het laatste schooljaar
is niet bekend wanneer en of dit wetsvoorstel verder wordt
kwetsbare jongeren naar werk samen met school en
behandeld.
RMC.
2.8
Wetsvoorstel doorbraakaanpak onderwijs en jeugdhulp
2.10
Jongerenaanpak OnderwijsArbeidsmarkt 2021-2024
Voorkomen dat leerlingen thuis komen te zitten doordat
De Jongerenaanpak Onderwijs-Arbeidsmarkt 2021-2024 is
vanuit onderwijs en jeugdhulp niet tijdig een passend
vastgesteld door de regio Brabant Noordoost Werkt.
aanbod komt: dat is het doel van dit wetsvoorstel. Samen-
Het RBL BNO neemt als partner deel aan de stuur- en werk-
werkingsverbanden moeten zorgen voor een dekkend
groepen VSV en kwetsbare jongeren om een bijdrage aan de
aanbod. Het wetsvoorstel regelt dat deze taak explicieter
opgave te leveren en om te waarborgen dat deze opdracht
in de wet komt. Gemeenten en samenwerkingsverbanden
onder de aandacht blijft. De werkwijze van het
worden verplicht om een gezamenlijke doorbraakaanpak
RBL BNO sluit aan op de brede jongerenaanpak waarin
met casusregie vast te leggen om te komen tot een aanbod
extra aandacht is voor de jeugdwerkloosheid.
bij vastgelopen casuïstiek. Of deze aanpak gaat werken is de vraag. Meestal weten de partijen elkaar goed te vinden en
Samen met het onderwijs kijkt het RBL BNO welke
worden er oplossingen gezocht en ook gevonden.
maatregelen genomen moeten worden die inspelen op
De grootste zorg is wanneer het probleem aanhoudt en
de krapte op de arbeidsmarkt in relatie tot schooluitval.
partijen er gezamenlijk niet uitkomen: voor die situatie
2.11
blijft de vraag of de voorgestelde aanpak werkt.2
Gemeentelijke herindeling
Een aantal gemeenten in de regio zijn sinds 1 januari 2022
2.9
Nieuwe wetgeving van school naar werk
samengevoegd. Gemeente Maashorst is ontstaan uit de
De wet beoogt dat meer jongeren duurzaam aan het werk
is een samenvoeging van de gemeenten Boxmeer, Cuijk,
komen of naar een vervolgopleiding gaan. Daarvoor is
Grave, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis. De aansluiting
een sluitende en integrale aanpak nodig van school naar
met DUO en de gegevens van de nieuwe gemeenten met
werk waarbij scholen, gemeenten en RMC samenwerken.
het RBL BNO is probleemloos verlopen. De gemeenschap-
Ze bieden jongeren extra begeleiding en nazorg bij het
pelijke regeling wordt aangepast op de herindelingen nadat
verkrijgen en behouden van werk. In de afgelopen jaren
alle gemeenteraden en colleges daarover hebben besloten.
gemeenten Uden en Landerd. Gemeente Land van Cuijk
hebben partijen zich ingezet om met de Aanpak Jeugdwerkloosheid jongeren te ondersteunen naar vervolgonderwijs of
2.12
werk. Hiervoor waren in het kader van het corona steun- en
Audit op basis van de Wet Politie Gegevens
herstelpakket en het Nationaal Programma onderwijs
De gegevensverwerking door BOA’s valt sinds 1 januari
tijdelijk extra middelen beschikbaar.
2019 onder de Wet politiegegevens (Wpg). Eén keer in
Voor de opdracht in het wetsvoorstel worden middelen
de vier jaar moet de verwerkingsverantwoordelijke een
beschikbaar gesteld: voor een deel betreft het tijdelijke
privacy audit (externe audit) uitvoeren. Voor het RBL BNO
middelen tot 1.1.2025 en gedeeltelijk structureel. Scholen,
is centrumgemeente Oss de verwerkingsverantwoordelijke.
gemeenten en RMC werken verplicht samen met een
De 1e audit vond in 2022 plaats. De hercontrole daarop is in
regionaal plan. De kern van de aanpak van school naar werk
het 2e kwartaal van 2023. Dan wordt gekeken in hoeverre de
is het volgende:
verbeterpunten verwerkt zijn.
•
De RMC-functie wordt opgehoogd van 23 naar 27 jaar. Het RMC monitort of jongeren zonder startkwalificatie
Het leerlingsvolgsysteem is zodanig ingericht dat alleen
tot 27 naar school gaan of werk hebben. Als het nodig is
BOA’s en ondersteunende medewerkers toegang hebben
begeleidt het RMC ze terug naar onderwijs of werk.
tot de Halt verwijzingen en Processen verbaal.
2 NB: De doorbraakaanpak in dit wetsvoorstel moet niet verward worden met de doorbraakteams bedoeld in de notitie ‘Naar een stabiele toekomst voor alle jongeren’ die op in december 2021 is besproken op diverse overlegtafels in de regio.
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 7
Het nieuwe leerlingvolgsysteem JVS3 biedt hiervoor meer
•
mogelijkheden dan het oude systeem om bijvoorbeeld
vroegtijdige inzet van (jeugd)hulp bij verzuim staat voorop;
gegevens af te schermen en om handelingen te loggen.
•
2.13
•
ketensamenwerking draagt bij aan een effectieve aanpak van schoolverzuim;
Opleiding en training medewerkers RBL BNO Permanent her- en bijscholen buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA)
de aanpak is licht waar het kan en zwaarder waar het moet, maatwerk dus.
Op de meeste onderdelen is duidelijk wat de doorwerking
Alle leerplichtambtenaren van het RBL BNO beschikken over
van de MAS is in het strafrecht maar niet altijd. Om dit
een BOA bevoegdheid in het domein “onderwijs“ of zijn
duidelijk te krijgen stemmen we regelmatig af met het
hiervoor in opleiding. Om deze bevoegdheid te behouden
Openbaar Ministerie en één keer per jaar komen we bijeen
zijn de leerplichtambtenaren verplicht om zich permanent
met het OM en Leerplicht uit de regio.
te laten her- en bijscholen. Op deze manier blijven de kennis en vaardigheden van de leerplichtambtenaren op een
2.13.2
goed niveau en door middel van een examen wordt dit ook
Alle RMC-trajectbegeleiders werken met de Educatiemeter
Bijscholing RMC-trajectbegeleiders
objectief vastgesteld.
van Dilemmamanager. Om deze test af te mogen nemen moet de RMC-trajectbegeleider een training succesvol
2.13.1
Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS)
afronden en zich ieder jaar laten bijscholen. Met dit online
Het RBL BNO werkt met de MAS. Bij de aanpak van school-
instrument wordt door de RMC trajectbegeleider samen met
verzuim is het belangrijk dat snel stappen worden gezet om
de jongere achterhaald waarom hij/zij uitgevallen is.
(langdurige) schooluitval te voorkomen. Een methodische
Daarnaast wordt gekeken wat er voor nodig is om een
aanpak en duidelijkheid over wie wat doet in welke fase
jongere terug te begeleiden naar school. Hiermee wordt op
helpt daarbij. De Methodische Aanpak Schoolverzuim
objectieve wijze vastgesteld welke problematiek(en) er ten
(MAS) beschrijft in een stappenplan vier routes bij meldingen
grondslag liggen aan het uitvallen. Op basis van deze infor-
van ongeoorloofd verzuim: vrijwillige jeugdhulp, Halt-straf,
matie worden de vervolgstappen in de begeleiding bepaald.
dwang in civielrechtelijk kader en dwang in strafrechtelijk kader. Bij verzuim met achterliggende problematiek staat
2.14
de inzet van jeugdhulp voorop. Kern van de aanpak is het
Het RBL BNO ontving dit schooljaar geen klachten. Iemand
volgende:
kan een klacht indienen als hij/zij onheus bejegend is door
•
een medewerker.
terug- of toeleiding naar een passend onderwijs
Klachtafhandeling
programma is het doel;
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 8
3.
Cijfers leer- en kwalificatieplicht
In dit hoofdstuk staan de cijfers die betrekking hebben op
Meldingen van absoluut verzuim
de leer- en kwalificatieplicht, namelijk het aantal jongeren,
Bij absoluut verzuim heeft een leerplichtig kind geen
het verzuim en de vrijstellingen. Hoofdstuk 4 geeft de cijfers
schoolinschrijving en volgt dus geen onderwijs. De ouders/
met betrekking tot de RMC- functie.
verzorgers zijn verantwoordelijk voor aanmelding van hun leerplichtige kind bij een school of onderwijsinstelling.
3.1
Aantal leer- en kwalificatieplichtigen
Regio Brabant Noordoost telt op 1 oktober 2022 48.2253
Meldingen van relatief verzuim
leer- en kwalificatieplichtigen (zie tabel 1). Sinds 2013 daalt
Relatief verzuim houdt in dat leer- en kwalificatieplichtige
deze groep met ongeveer 1000 kinderen per jaar. In 2022
leerlingen de school of instelling waar zij staan ingeschreven
daalt het aantal met slechts 316. Een mogelijke verklaring
niet geregeld bezoeken. Het grote verschil met absoluut
kan zijn dat in 2022 meer kinderen uit het buitenland zich
verzuim is dat bij deze categorie van verzuimmeldingen
hebben gevestigd in onze regio waardoor de daling door
leerlingen wel staan ingeschreven op een school of in-
bevolkingskrimp gedempt wordt.
stelling. De ouders/verzorgers en ook de leerling zelf als deze 12 jaar of ouder is zijn verantwoordelijk voor geregeld
Deze verklaring wordt gesteund door de cijfers absoluut
schoolbezoek.
verzuim: het afgelopen schooljaar was bij 50% van de kinderen die geen schoolinschrijving hadden de oorzaak
Meldingen van luxe verzuim
dat het gezin nog maar kort in Nederland is, terwijl in het
Luxe verzuim is een vorm van relatief verzuim waarbij
schooljaar daarvoor dat maar bij 31% het geval was.
zonder toestemming van het hoofd van de school (bij tien schooldagen of minder) of zonder toestemming van de leer-
Op basis van de prognoses van het Centraal Bureau voor de
plichtambtenaar (bij elf dagen of meer) buiten de vastgestel-
Statistiek (CBS) en informatie uit onze eigen leerplichtadmi-
de schoolvakanties om van school wordt verzuimd, waarbij
nistratie verwacht het RBL BNO dat het aantal leerlingen de
het eigen belang (vaak ten behoeve van een vakantie) van
komende jaren verder daalt door krimp van de bevolkings-
ouder(s)/verzorger(s) of jongere prevaleert op dat van het
groei. Bij de invulling van vacatureruimte houdt het RBL
schoolbezoek4.
BNO rekening met de ontwikkeling van het aantal leer- en kwalificatieplichtigen.
In de volgende paragrafen wordt het aantal verzuimmeldingen in het schooljaar 2021-2022 per categorie getoond.
Tabel 1: leer- en kwalificatieplichtigen
Vervolgens wordt ingegaan op de wijze waarop deze okt-22 Verschil
meldingen zijn afgehandeld.
Gemeente
okt-19
okt-20
okt-21
Bernheze
4632
4492
4387
4335
-52
3.2.1
Boekel
1627
1603
1556
1547
-9
Vaak start een onderzoek naar absoluut verzuim na
Land van Cuijk
12052
11730
11494
11348
-146
Maashorst
8224
8103
7926
7861
-65
Meierijstad
11510
11312
11091
11086
-5
Oss
12550
12373
12087
12048
-39
oorzaken ten grondslag liggen aan het absoluut verzuim
Totaal
50595
49613
48541
48225
-316
en dat er geen sprake is van een thuiszittende leerling in
Absoluut verzuim
vestiging en inschrijving van een leerplichtige in de BRP (Basisregistratie personen). Het RBL BNO handelt op iedere melding van absoluut verzuim proactief en start direct een onderzoek. Uit het onderzoek blijkt vaak dat administratieve
afwachting van een onderwijsplek. Wanneer er wel sprake is van thuiszittende leerlingen is er geen tijd te verliezen en
3.2
Verzuimmeldingen
wordt er direct actie ondernomen.
We onderscheiden drie categorieën van verzuim met elk hun eigen definitie en wijze van afhandeling: 3 Peildatum 1 oktober 2022 op basis van gegevens uit de leerplichtadministratie. 4 Definitie uit de handleiding Methodische Aanpak Schoolverzuim
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 9
Dit jaarverslag rapporteert over de werkprocessen absoluut
Af handeling van een melding van absoluut verzuim
verzuim. Doordat het RBL BNO sinds 1 juni 2021 met een
(zie tabel 3)
nieuw softwaresysteem werkt is het moeilijk om schooljaar
Afhankelijk van de achtergronden van het absoluut verzuim
2021-2022 te vergelijken met de jaren daarvoor. Het nieuwe
wordt de melding als volgt afgehandeld:
systeem maakt de werkprocessen voor Absoluut verzuim automatisch aan waardoor aantallen niet te vergelijken zijn
Administratief 58%--> veelal berust een melding van
met eerdere schooljaren. De cijfers van de komende jaren
absoluut verzuim op een administratieve onvolkomenheid
maken een meerjarig vergelijk weer beter mogelijk.
en blijkt er na nader onderzoek door de administratie geen sprake te zijn van verzuim. De administratief medewerker
In schooljaar 2021-2022 waren er 833 werkprocessen abso-
handelt deze zaken zelf af in contact met DUO, de afdeling
luut verzuim. Dit is 60% meer dan het aantal werkproces-
burgerzaken van de betreffende gemeente, de school en
sen in schooljaar 2020-2021 (zie tabel 2). De toename van
soms ouders.
het aantal werkprocessen absoluut verzuim is te verklaren door het automatisch aanmaken van werkprocessen zonder
Actieve bemiddeling 42%--> minder dan de helft van de mel-
dat er meer verzuim is. De werkwijze van het RBL BNO is
dingen wordt door middel van actieve bemiddeling door een
hetzelfde als voorheen: het RBL BNO volgt kinderen zonder
leerplichtambtenaar beëindigd. Achter het absoluut verzuim
schoolinschrijving en start het onderzoek naar verzuim.
kan een diversiteit aan problemen bij leerling en/of gezin schuilen en/of de mogelijkheid dat scholen een leerling
Tabel 2: Aantal meldingen absoluut verzuim per schooljaar
niet willen plaatsen. De leerplichtambtenaar kan er in een
Gemeente
2018-
2019-
2020-
2021- Verschil
dergelijke situatie voor kiezen om het verzuim vooralsnog
2019
2020
2021
2022
niet af te doen met een proces-verbaal. Voorwaarde is dat
Bernheze
10
30
22
49
27
Boekel
6
5
15
23
8
Land van Cuijk
103
76
160
314
154
Het aantal zaken met actieve bemiddeling is gestegen. Dit
Maashorst
30
29
59
99
40
komt door een toename van het aantal mensen dat net in de
Meierijstad
61
67
122
165
43
gemeente is komen wonen (455 in schooljaar 2021/22 ten
Oss
71
81
132
183
51
Totaal
281
288
510
833
323
ouders meewerken aan een oplossing en zorgen voor een schoolinschrijving.
opzichte van 167 in het schooljaar daarvoor). Proces-verbaal 0%--> Wanneer blijkt dat ouders weigeren mee te werken aan opheffing van het verzuim, kan de leer-
Hoe komt een melding van absoluut verzuim tot stand?
plichtambtenaar proces-verbaal opmaken. Deze vorm van
In de BRP staan alle leer- en kwalificatieplichtigen inge-
afdoening is bij absoluut verzuim slechts een enkele keer
schreven. Bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) zijn
noodzakelijk. In dit schooljaar is geen enkele keer proces
alle inschrijvingen op door het Rijk bekostigd onderwijs
verbaal opgemaakt. Dit ligt in de lijn van de MAS waarbij
bekend. Het leerlingvolgsysteem van het RBL BNO (JVS)
het accent nog meer van dwang naar zorg is verschoven.
is gekoppeld met de BRP en de DUO en vergelijkt beide bestanden. Wanneer een leer- of kwalificatieplichtige niet
Tabel 3: specificering van de af handeling van
staat ingeschreven, volgt er een melding van absoluut
absoluut verzuim
verzuim in JVS.
Schooljaar
Administra- Actieve Proces tief bemiddeling Verbaal
Totaal
2018-2019
156(55%)
125(45%)
0
281
2019-2020
155(54%)
133(46%)
0
288
2020-2021
285(56%)
224(44%)
1(0%)
510
2021-2022
480(58%)
353(42%)
0 (0%)
833
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 10
3.2.2
Relatief verzuim
Het RBL BNO vindt het aantal verzuimmeldingen of een
Het RBL BNO onderzocht dit schooljaar 1812 meldingen van
daling of stijging hiervan geen doel op zich. Dit zou onver-
relatief verzuim (zie tabel 4 en tabel 5 voor een nadere speci-
standig beleid zijn en getuigen van kortzichtigheid. Ter illus-
ficering van de afhandeling). Dit is een toename met bijna
tratie: een school die minder meldt is niet per definitie een
400 meldingen en daarmee nagenoeg op hetzelfde peil als
school waarop minder leerlingen verzuimen, het kan ook
voor de start van de coronamaatregelen. Vanaf maart 2020
het gevolg zijn van falend verzuimbeleid. En juist wanneer
zagen we een daling van het aantal verzuimmeldingen na
een school werk maakt van de aanpak van ziekteverzuim
sluiting van de scholen en ook de motie die bepaalde dat
zal dit waarschijnlijk leiden tot een toename van het aantal
niet handhavend opgetreden mocht worden bij verzuim
meldingen. Wanneer een school ondanks haar inspanningen
had zeker invloed op het aantal verzuimmeldingen. Ook het
het verzuim niet snel kan stoppen moet leerplicht onmiddel-
schooljaar 2020-2021 stond nog voor een groot deel in het
lijk worden ingezet om erger te voorkomen. Het RBL BNO
kader van corona en het Nationaal Programma Onderwijs
toetst bij het oppakken van een verzuimmelding altijd of
om achterstanden in te halen.
de school de juiste stappen heeft gezet om het verzuim te stoppen en geeft een terugkoppeling aan de school wanneer
Met onderwijs op afstand had school minder zicht op het
dit niet is gedaan.
verzuim van de leerling maar school liet weten wel alle
Het aantal relatief verzuimmeldingen op een school is voor
kinderen in beeld te hebben. Als het onderwijs een leerling
het RBL BNO wel een waardevolle indicator maar de waarde
mist, dan weet men de route naar het RBL BNO en andere
moet in de volledige context worden bezien en gewogen.
ketenpartners te vinden. Tijdens corona trokken de leer-
Juist om deze reden is iedere leerplichtambtenaar nauw
plichtambtenaren nog meer dan anders intensief op met de
verbonden met de zorgstructuur op een school en voert het
scholen, de GGD, de Toegang en de hulpverleners. Het RBL
gesprek over het verzuimbeleid.
BNO pakt elke melding schoolverzuim op en onderzoekt deze zowel in periode met als zonder coronamaatregelen. Af handeling van een melding van relatief verzuim Het RBL BNO heeft in de afgelopen jaren structureel
(zie tabel 5)
ingezet op preventie en het onderwijs aangesproken op haar
Afhankelijk van de achtergronden van het relatief verzuim
verantwoordelijkheden ten aanzien van het voorkomen van
wordt de melding als volgt afgehandeld:
verzuim en uitval. Het streven en het hogere doel achter deze aanpak is dat het onderwijs en ouders zelf voldoende
Waarschuwing of overige afdoeningen 97%--> Door preventief
inzet plegen om verzuim in een vroegtijdig stadium aan
te werken en al in een vroeg stadium een interventie te
te pakken voordat leerplicht wordt ingeschakeld. Met de
plegen kan veel van het verzuim worden afgedaan met een
invoering van de MAS wordt deze lijn gehandhaafd en wordt
gesprek eventueel gevolgd door een schriftelijke waarschu-
nog nadrukkelijker ingezet op preventie en zorg in plaats
wing. Ook bij een vroege interventie vanuit leerplicht om
van straf. Dit zagen we de laatste jaren terug in de cijfers
het verzuim te stoppen blijft het onderwijs verantwoordelijk
waar naast een stijging van de meldingen relatief verzuim
om ook zelf tegen het verzuim op te treden. Leerplicht werkt
het aantal thuiszitters daalde. De laatste twee schooljaren
hier dus nauw samen met het onderwijs en de Leerplichtwet
laten dit beeld niet zien, maar zijn vanwege Corona ook
dient voor het onderwijs als stok achter de deur.
geen gewone schooljaren geweest. Halt 2%--> Wanneer er geen sprake is van achterliggende Tabel 4: meldingen van relatief verzuim Gemeente
problematiek en het optreden van school en een waarschu2021- Verschil 2022
wing van leerplicht niet leidt tot geregeld schoolbezoek
20182019
20192020
20202021
Bernheze
133
97
95
126
31
Boekel
29
35
24
36
12
Land van Cuijk
421
438
342
427
85
interventies zoals doorverwijzing naar hulpverlening of het
Maashorst
280
241
190
301
111
opleggen van Halt straf niet leidt tot het stoppen van het
Meierijstad
287
196
255
348
93
schoolverzuim maakt de leerplichtambtenaar Proces Verbaal
Oss
679
499
513
574
61
Totaal
1829
1506
1419
1812
393
wordt door de leerplichtambtenaar een Halt-straf opgelegd. Proces verbaal 1%--> Wanneer sprake is van schoolverzuim in combinatie met achterliggende problematiek of wanneer
op.
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 11
Parallel aan bovenstaande wijzen van afhandeling kan de
In ons beleidsplan 2021-2024 stellen we ons tot doel dat
leerplichtambtenaar verwijzen naar de basisteams of andere
geen enkel leerplichtig kind langer dan 3 maanden thuis zit
hulpverlenende instanties. Bemiddeling naar een alternatief
zonder passend aanbod van onderwijs en/of zorg. Dat is
traject in samenwerking met het onderwijs behoort ook tot
een ambitieus streven maar in het belang van onze kinderen
de mogelijkheden. In onderstaand overzicht zien we dat het
kan en mag er geen ander doel zijn. Het aantal kinderen
aantal keren dat HALT of een Proces-Verbaal werd ingezet
dat langer dan 4 weken thuis heeft gezeten is in de laatste
weer afgenomen is na een stijging vorig schooljaar. Hiermee
jaren gedaald van 56 thuiszitters in 2016-2017 naar 12 tot
is de manier waar op relatief verzuim wordt afgehandeld
19 kinderen sinds schooljaar 2018-2019. Hiermee lijkt het
weer terug op het peil van het schooljaar vóórdat corona-
aantal thuiszitters te zijn gestabiliseerd. Van de 16 kinderen
maatregelen werden genomen.
in 2021-2022 zaten 8 kinderen langer dan 3 maanden thuis. Tabel 7 geeft informatie over de afhandeling.
Tabel 5: specificering van de af handeling van relatief verzuim
Deze daling van het aantal thuiszitters sinds 2016-2017 is
Schooljaar
Waarschuwing of overige afdoening
Halt
Proces Verbaal
Totaal
een goede ontwikkeling, maar daarmee zijn we er nog niet want we willen een passend aanbod van onderwijs en/of zorg voor álle kinderen. De groep thuiszittende kinderen
2018-2019
1771(97%)
31(2%)
27(1%)
1829
heeft dan ook onze voortdurende aandacht. In overleg met
2019-2020
1460(97%)
28(2%)
18(1%)
1506
de acht samenwerkingsverbanden passend onderwijs in
2020-2021
1347(95%)
35(2%)
37(3%)
1419
2021-2022
1754(97%)
31(2%)
27(1%)
1812
onze regio blijven we werken aan het verminderen van het aantal thuiszitters en de duur van het thuiszitten. In de afgelopen jaren hebben we daarom signalen over wachtlijsten en het uitblijven van een zorgmelding door de hulpver-
3.2.2.1
Thuiszitters
lening onder de aandacht gebracht bij de verantwoordelijke
Wanneer het relatief verzuim langer duurt dan 4 weken
beleidsambtenaren.
aaneengesloten spreken we van een thuiszitter. In tabel 6 is een overzicht van het aantal thuiszitters per gemeente
Het aantal thuiszitters gaat over kinderen met meer dan
gegeven. De leerplichtambtenaren geven altijd prioriteit aan
4 weken ongeoorloofd verzuim. Daarnaast is er ook een
het zo snel als mogelijk stoppen van het schoolverzuim.
groep kinderen die vanwege lichamelijke of psychologische
Uitgangspunt hierbij is dat iedere dag er één te veel is; de
redenen geoorloofd thuis zitten (vrijstelling op grond van
definitie van thuiszitters (4 weken verzuim) is hierbij dus
artikel 5 sub a). Dat waren er in 2021-2022 75 dus 16 meer
niet leidend. Ondanks diverse onderwijsopvangmogelijk-
dan het schooljaar daarvoor.
heden en bijvoorbeeld de inzet van een onderwijsconsulent of het basisteam jeugd/CJG blijken oplossingen niet altijd
Tabel 6: Thuiszitters per gemeente
direct voorhanden of is nader onderzoek noodzakelijk om
Gemeente
20182019
20192020
20202021
Bernheze
1
0
0
0
0
Boekel
1
0
0
0
0
Land van Cuijk
5
1
5
5
0
Maashorst
3
2
0
3
3
Meierijstad
2
2
6
2
-4
Oss
7
7
5
6
1
Totaal
19
12
16
16
0
tot een duurzame oplossing te komen. Om het verzuim te stoppen en in de toekomst te voorkomen worden scholen door leerplicht aangesproken op hun zorgplicht en is er structureel overleg met de samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs.
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 12
2021- Verschil 2022
Tabel 7: Detailinformatie thuiszitters
maximaal 1 schooldag, dan wordt het verzuim afgedaan met
Gemeente
een waarschuwing. Voordat een Proces-Verbaal opgemaakt
Aantal langer Verhuisd opgelost Aantal thuisdan 3 en 18 thuiszitters maanden jaar zitters 2021geworden bij einde 2022 schooljaar
kan worden voor 1 schooldag luxe verzuim moet er een waarschuwing aan ouders gegeven zijn door school of leerplicht. Leerplichtambtenaren wijzen scholen erop dat zij de juiste informatie op de website te plaatsen.
Bernheze
0
0
0
0
0
Proces verbaal 25%--> Het luxe verzuim wordt door leerplicht
Boekel
0
0
0
0
0
afgedaan met een proces verbaal en het Openbaar Ministerie legt een boete op.
Land van Cuijk
5
2
0
4
1
Maashorst
3
1
0
3
0
Meierijstad
2
1
0
1
1
Oss
6
4
0
6
0
Totaal 2021-2022
16
8
0
14
2
Totaal
Tabel 8: meldingen van luxe verzuim Gemeente
20182019
20192020
20202021
2021- Verschil 2022
Bernheze
4
2
1
0
-1
Boekel
0
1
0
3
3
Land van Cuijk
24
6
3
9
6
Maashorst
9
6
2
18
16
2020-2021
16
9
3
10
3
Meierijstad
26
15
8
33
25
Verschil
0
-1
-3
4
-1
Oss
52
15
37
60
23
Totaal
115
45
51
123
72
3.2.3
Luxe verzuim
Het RBL BNO onderzocht dit schooljaar 123 meldingen van luxe verzuim (zie tabel 8 en 9 voor een nadere specificering
Tabel 9: specificering van de af handeling van luxe verzuim
van de afhandeling). Dit was meer dan een verdubbeling
Schooljaar
Niet verwijtbaar
Waarschuwing
Proces verbaal
2018-2019
42(37%)
21(18%)
52(45%)
2019-2020
22(49%)
9(20%)
14(31%)
2020-2021
29(57%)
7(14%)
15(29%)
2021-2022
45(37%)
47(38%)
31(25%)
dan vorig schooljaar maar wel weer vergelijkbaar met de jaren voor corona. Nu kinderen school weer fysiek bezoeken is het niet mogelijk om vanuit het vakantieverblijf online de lessen bij te wonen. Af handeling van een melding van luxe verzuim (zie tabel 9) Afhankelijk van de achtergronden van het luxe verzuim wordt de melding als volgt afgehandeld:
Tabel 10: verzoeken om vrijstelling van inschrijving Gemeente
20182019
20192020
20202021
Bernheze
7
18
11
15
4
Boekel
6
7
12
14
2
leerling was wel afwezig op de dag voor of na een vakantie
Land van Cuijk
50
60
53
63
10
maar had hiervoor een geldige reden of verklaring.
Maashorst
39
20
24
25
1
Meierijstad
52
35
29
45
16
Oss
55
43
48
61
13
Totaal
209
183
177
223
46
Niet verwijtbaar 37%--> Aangezien bij luxe verzuim een school ook ziekteverzuim meldt op de dag voorafgaand aan de vakantie komt het regelmatig voor dat meldingen bij nader inzien niet verwijtbaar zijn. Met andere woorden, de
Waarschuwing 38%--> Luxe verzuim wordt afgedaan met een proces verbaal als school de ouders duidelijk daarover heeft geïnformeerd. Als dat niet zo is en het verzuim is
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 13
2021- Verschil 2022
Tabel 11: specificering van de af handeling van
daar verandering in brengen en samen met het onderwijs
verzoeken om vrijstelling van inschrijving Schooljaar
20182019
20192020
20202021
ook meer zicht krijgen op het geoorloofde verzuim. 2021- Verschil 2022
preventieve aanpak in lijn met voorgenomen wet- en
Toekenning artikel 3a/3b
1
2
1
3
2
55
63
59
75
16 Vrijstelling van leerplicht op grond van overwegende
Toekenning artikel 5 sub b
16
21
21
23
2
63
44
41
51
10
plank om dit te veranderen maar wanneer hierover besloten gaat worden is nog niet bekend. Ouders met richtingsbe-
Toekenning artikel 5a
bedenkingen (artikel 5 sub b) is opgenomen in de huidige Leerplichtwet. Al meerdere jaren ligt een wetsvoorstel op de
Toekenning artikel 5 sub c
regelgeving om de systemen van zorg en onderwijs aan te passen aan de ondersteuningsbehoefte van het kind5.
Toekenning artikel 5 sub a
Het RBL BNO en haar ketenpartners handelen met deze
1
1
2
0
-2
zwaren kunnen na de wetswijziging alleen vrijstelling krijgen als zij voldoen aan de voorwaarden om thuisonderwijs
Toekenning
te geven. Het RBL BNO vindt dit een goede ontwikkeling
artikel 15
8
6
14
14
0
Gedogen
35
25
17
18
1
Ingetrokken
18
10
16
29
13
Afgewezen
12
11
6
10
4
succes een beroep op deze vrijstelling gedaan; dat is 2 meer
209
183
177
223
46
dan vorig jaar (tabel 11).
Totaal
omdat hiermee het recht op onderwijs van het kind gewaarborgd wordt. Nu ontbreekt toezicht op de kwaliteit van het thuisonderwijs. In 2021-2022 werd voor 23 kinderen met
3.4 3.3
Vrijstelling van geregeld schoolbezoek
Vrijstelling van inschrijving
Het RBL BNO behandelde dit schooljaar 14 verzoeken om
Het RBL BNO behandelde dit schooljaar 233 verzoeken
vrijstelling van geregeld schoolbezoek waarvan er 3 werden
om vrijstelling van inschrijving (zie tabel 10 en tabel 11).
toegekend (zie tabel 12 en tabel 13 voor een nadere specifi-
Wanneer vrijstelling van inschrijving wordt verleend, hoeft
cering van de afhandeling). Hiermee is het aantal verzoeken
de ouder of verzorger de jongere niet in te schrijven als
een aantal jaren nagenoeg hetzelfde. De bevoegdheid om te
leerling of deelnemer bij een school of instelling.
beslissen over vrijstelling van schoolbezoek ligt in bijna alle gevallen bij het hoofd van de school. Alleen een verzoek om
Het aantal vrijstellingen waarbij de jongere vrijgesteld
verlof op grond van gewichtige omstandigheden voor een
wordt van geregeld schoolbezoek vanwege lichamelijke of
periode van meer dan 10 dagen wordt door het RBL BNO
psychologische redenen (artikel 5 sub a) is gestegen van 59
afgehandeld en is om die reden opgenomen in dit jaarver-
naar 75 vrijstellingen terwijl het aantal thuiszitters hetzelfde
slag. Het RBL BNO controleert en adviseert het onderwijs
is gebleven. Op de totale populatie leerlingen gaat het om
door middel van een verlofprotocol, adviesgesprekken en
kleine aantallen zodat daar geen conclusies aan verbonden
schoolcontroles.
kunnen worden. Dat het aantal jongeren die vanwege gezondheid school niet kunnen bezoeken stijgt sluit wel aan bij het
Tabel 12: verzoeken vrijstelling van geregeld schoolbezoek
negatieve effect van de corona-maatregelen van de afgelopen
Gemeente
20182019
20192020
20202021
Bernheze
0
0
1
2
1
Boekel
0
0
1
0
-1
Het protocol ziekteverzuim dat al toegepast wordt in het
Land van Cuijk
2
2
2
2
0
voortgezet onderwijs wil de GGD Hart voor Brabant uit gaan
Maashorst
1
1
1
0
-1
rollen in het primair onderwijs. Het RBL BNO heeft zicht op
Meierijstad
6
6
3
5
2
Oss
2
1
1
5
4
Totaal
11
10
9
14
5
jaren op de (mentale) gezondheid van de jongeren. Het RBL BNO en haar partners gaan door met de preventieve aanpak: kinderen die verzuimen worden snel gezien.
het aantal vrijstellingen vanwege medisch/psychische oorzaak maar niet op de onderwijstijdverkorting die de scholen kunnen toestaan. In de komende jaren wil het RBL BNO 5 Experiment Onderwijzorgarrangementen 2023
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 14
2021- Verschil 2022
Tabel 13: specificering van af handeling van verzoeken vrijstelling geregeld schoolbezoek Schooljaar
2018-2019
2019-2020
2020-2021
2021-2022
Verschil
Verlof toegekend
4
7
3
3
0
Afgewezen of ingetrokken
7
3
6
11
5
Totaal
11
10
9
14
5
Vrijstelling van inschrijving is van toepassing wanneer:
Gedogen wordt veelal toegepast bij kwalificatie-
-
Artikel 3a/3b -> bij bijzondere omstandigheden kan
plichtigen die na een verkeerde studiekeus op het
aan 14 of 15 jarigen worden toegestaan dat aange-
MBO niet langer het volledige onderwijsprogram-
past onderwijs wordt gevolgd. Daarnaast bestaat
ma volgen en deels werken)
er bij bijzondere omstandigheden de mogelijkheid om 15 jarigen toestemming te verlenen onderwijs te volgen aan een MBO-instelling -
Artikel 5 sub a -> de jongere op lichamelijke of psychologische gronden niet geschikt is om tot een school of instelling te worden toegelaten. Deze vrij-
Vrijstelling van geregeld schoolbezoek is van
stelling ontstaat van rechtswege wanneer ouders/
toepassing wanneer:
verzorgers een verklaring van de aangewezen GGD
-
-
Artikel 5 sub b -> de ouders/verzorgers tegen de
-
scheidenlijk de instelling is verboden.
afstand van de woning - of, indien zij geen vaste verblijfplaats hebben, op alle binnen Nederland
-
toegang tot de school onderscheidenlijk instelling
waarop de jongere geplaatst zou kunnen worden,
is ontzegd. -
verhinderd is de school of instelling te bezoeken.
Artikel 5a -> de ouders of verzorgers een trekkend
-
de jongere vanwege de specifieke aard van het
De leeftijd van de jongere en de bereikbaarheid van
beroep van de ouders/verzorgers slechts buiten de
scholen worden hierbij meegewogen.
schoolvakanties met hen op vakantie kan gaan.
Artikel 15 -> bij bijzondere omstandigheden kan
-
instelling te bezoeken.
plichtigen, indien wordt aangetoond dat de jongere op andere wijze voldoende onderwijs geniet.
de jongere door andere gewichtige omstandigheden verhinderd is de school onderscheidenlijk
een vrijstelling worden gegeven aan kwalificatie-
-
de jongere wegens vervulling van plichten voortvloeiend uit godsdienst of levensovertuiging
ingeschreven en deze inrichting geregeld bezoekt.. bestaan leiden, waarbij de jongere hen vergezelt.
de jongere wegens ziekte verhinderd is de school onderscheidenlijk instelling te bezoeken.
Artikel 5 sub c -> de jongere als leerling van een inrichting van onderwijs buiten Nederland staat
-
de jongere bij wijze van tuchtmaatregel tijdelijk de
- gelegen scholen onderscheidenlijk instellingen overwegende bedenkingen hebben.
-
bij of op grond van algemeen verbindende voorschriften het bezoeken van de school onder-
richting van het onderwijs op alle binnen redelijke
-
de school onderscheidenlijk de instelling is gesloten of het onderwijs is geschorst;
jeugdarts kunnen overleggen
-
De jongere die nog niet de leeftijd van zes jaar
Gedogen -> Er zijn situaties waarbij geen wettelijke
heeft bereikt, voor ten hoogste vijf uren per
grond voor vrijstelling mogelijk is maar waarbij de
week vrijgesteld van de verplichting tot geregeld
leerplichtambtenaar wel gebruik maakt van zijn
schoolbezoek.
discretionaire bevoegdheid om niet te handhaven.
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 15
3.5
Jongeren in een kwetsbare positie: de aantallen
In 2021 steeg de doelgroep ten opzichte van 2020 met 126. Dit is een gevolg van de aanpassing van de definitie in
Tabel 14 en 15 geven meer beeld bij de grootte van de groep
februari 2021: leerlingen die één jaar eerder (T-1) de entree-
jongeren in een kwetsbare positie (JIKP) in onze regio, welke
opleiding volgden, en op de peildatum (T=0) uitstromen,
onderwijsvormen zij volgen of hebben gevolgd en wat hun
of doorstromen naar een basisberoepsopleiding, worden
bestemming is na het onderwijs. Sinds 2021 gebruiken we
wel meegenomen. In 2021 waren er 125 jongeren op MBO2
hiervoor de dataset 6 die DUO jaarlijks aanreikt in plaats
niveau die één jaar eerder entree volgden terwijl deze
van data uit het leerlingvolgsysteem van het RBL BNO.
jongeren in 2020 nog niet meegerekend werden.
Door de dataset van DUO te gebruiken kunnen de gegevens meerjarig vergeleken worden met andere gemeenten.
In tabel 15 staan de jongeren van 16 tot 23 jaar zonder startkwalificatie die op 1 oktober 2022 geen schoolinschrijving
Alle jongeren in een kwetsbare positie zijn in beeld. In onze
hadden en het schooljaar daarvoor nog wel ingeschreven
regio werken gemeenten en het onderwijs nauw samen om
waren op het PRO, VSO, VMBO (basisberoepsgerichte
al in het laatste jaar van het onderwijs voor te sorteren op
leerweg) of Entree met daarbij hun inkomenssituatie. 81 van
een overstap naar de arbeidsmarkt. Dit gebeurt onder ande-
deze jongeren hebben geen burgerservicenummer en wo-
re in het operationeel overleg arbeidstoeleiding jongeren in
nen op het AZC in Boxmeer of Grave. Deze jongeren horen
een kwetsbare positie.
bij de doelgroep omdat ze één jaar geleden in een taalklas zaten die geregistreerd wordt als basisberoepsgerichte
Het RBL BNO bracht als pionier in 2016-2017 voor het eerst
leerweg van het VMBO. Niemand van deze jongeren heeft
en als voorloper op andere gemeenten jongeren in een
een inkomen. Deze jongeren laten we in tabel 15a buiten
kwetsbare positie in beeld en gaf overzichtsinformatie over
beschouwing om een beter beeld te krijgen van de jongeren
deze groep uit de eigen data. Hiermee liep het RBL BNO
in een kwetsbare positie.
vooruit op nieuwe wetgeving gesteund door de portefeuillehouders. Pas later, nadat de wet daarvoor was aangepast,
Het merendeel van de jongeren met BSN (65%) beschikt
reikte DUO jaarlijks een dataset aan om overzicht te krijgen
over een inkomen uit werk of uitkering. Het deel dat niet
over de groep. In februari 2021 werd de wet voor het laatst
over een inkomen uit uitkering of inkomen beschikt is in
aangepast zodat ook jongeren uit het VSO met uitstroom-
beeld bij het RBL BNO die bekijkt of dienstverlening van het
profiel ‘dagbesteding’ bij de doelgroep horen. Deze
domein zorg of inkomen noodzakelijk en gewenst is.
jongeren werden al gemonitord maar nu is dat ook wettelijk zo geregeld.
Tabel 14. Jongeren in een kwetsbare positie per gemeente in de afgelopen 3 jaren.
In tabel 14 staan: •
Gemeente
2020
2021
2022
Verschil
Bernheze
58
78
87
9
Boekel
15
18
22
4
inschrijving hadden op:
Land van Cuijk
282
252
254
2
-
het VSO;
Maashorst
161
188
176
-12
-
het Praktijkonderwijs;
Meierijstad
173
204
255
51
-
de basisberoepsgerichte leerweg van het VMBO;
-
de entree opleiding.
Oss
228
303
278
-25
Eindtotaal
917
1043
1072
29
de jongeren tot 23 jaar die op 1 oktober 2022: o ingeschreven staan bij een entree-opleiding of o ingeschreven zijn op MBO2 of geen schoolinschrijving hebben én die eerder een school-
6 Deze rapportage verschijnt in november op basis van de actuele gegevens bij DUO en is de startset van jongeren in een kwetsbare positie
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 16
Tabel 15. Jongeren van 16-23 jaar in een kwetsbare positie die in 2022 school hebben verlaten met hun inkomenssituatie (jongeren met en zonder bsn). Gemeente
Inkomen uit werk > €300
Inkomen uit werk < €300
Uitkering UWV/ GSD en werk
Wajong
Geen gegevens
Eindtotaal
Bernheze
11
1
1
7
12
32
Boekel
2
1
0
1
2
6
Land van Cuijk
20
4
3
9
102
138
Maashorst
24
1
4
5
19
53
Meierijstad
28
3
2
8
19
60
Oss
30
12
7
9
31
89
Eindtotaal
115
22
17
39
185
378
Tabel 15a. Jongeren van 16-23 jaar in een kwetsbare positie die in 2022 school hebben verlaten met hun inkomenssituatie (jongeren met bsn). Inkomen uit werk > €300
Inkomen uit werk < €300
Uitkering UWV/ GSD uit werk
Wajong
Geen gegevens
Eindtotaal
Bernheze
11
1
1
7
12
32
Boekel
2
1
0
1
2
6
Land van Cuijk
20
4
3
9
21
57
Maashorst
24
1
4
5
19
53
Meierijstad
28
3
2
8
19
60
Oss
30
12
7
9
31
89
Eindtotaal
115
22
17
39
104
297
Gemeente (alleen JIKP mét bsn)
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 17
4.
Cijfers voortijdig schoolverlaten
De inspanningen van het RBL BNO zijn gericht op het
van de cijfers van DUO en de cijfers van het RBL BNO.
voorkomen van Voortijdig schoolverlaten (VSV). Wanneer registreert het RBL BNO deze jongeren, benadert hen en
Stijging van het aantal VSV’ers landelijk
probeert de jongeren via een passend traject (onderwijs,
Na een jarenlange daling van het aantal VSV’ers zien we
baan of een combinatie daarvan) alsnog te begeleiden naar
sinds 2016-2017 zowel landelijk als regionaal een lichte
een startkwalificatie.
stijging terwijl in 2019-2020 een daling is te was. Het aantal
jongeren toch het onderwijs verlaten zonder startkwalificatie
4.1
VSV’ers in 2020-2021 stijgt landelijk van 1,7% naar 1,9% van In dit hoofdstuk worden de cijfers ten aanzien van VSV
de onderwijsdeelnemers. In regio 36b, de 6 gemeenten van
getoond. Om een goed beeld te krijgen is gebruik gemaakt
RBL BNO blijft het percentage gelijk: 1,5%.
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 18
De landelijke vervolgaanpak voortijdig schoolverlaten
4.2
VSV op basis van DUO definitie
2020-2024 streeft naar het verder terugdringen van het
Om landelijk goed te kunnen vergelijken maakt DUO bij
aantal VSV’ers naar 20.0007 in 2024. Onlangs is een motie
het bepalen van het aantal nieuwe VSV`ers per schooljaar
aangenomen dit aantal verder terug te brengen naar 18.000
gebruik van een definitie en aanvullende rekenregels.
in 2026.8 Gelet op de ontwikkeling van het aantal VSV’ers de laatste jaren lijkt dit vrij ambitieus.9 Natuurlijk wil RBL
Definitie DUO
BNO net als de vakvereniging Ingrado dat zoveel mogelijk
Wanneer een leerling van 12 tot 23 jaar gedurende een
jongeren een startkwalificatie halen. Onderzoek wijst uit
schooljaar het onderwijs verlaat zonder startkwalificatie
dat je daarmee meer kans hebt op de arbeidsmarkt, zowel
(diploma op havo, vwo of mbo 2, 3 of 4 niveau ), dan wordt
om werk te vinden als om werk te behouden in tijden van
deze leerling gerekend tot VSV’er. Jaarlijks wordt er op 1
krapte op de arbeidsmarkt. Maar voor veel jongeren is dit
oktober (T) gekeken welke leerlingen het voorgaande jaar (T-
niet de weg die bij ze past. Bovendien worden er door RMC,
1) stonden ingeschreven. Wanneer een leerling op 1 oktober
onderwijs en sociale partners steeds meer mooie trajecten
(T) niet meer ingeschreven staat en nog niet in het bezit is
gerealiseerd waar jongeren volledig tot hun recht komen
van een startkwalificatie, dan is dit volgens de definitie een
en zich kunnen ontwikkelen. Helaas tellen plaatsingen van
VSV’er. Leerlingen die gedurende het schooljaar uitvallen,
jongeren op deze trajecten niet mee in de cijfers voortijdig
maar op 1 oktober ook weer zijn ingeschreven worden niet
schoolverlaten, terwijl ze hiermee een vak leren en maat-
beschouwd als VSV’er.
schappelijke uitval voorkomen wordt. Op basis van deze definitie ontstaat het volgende beeld Iedere RMC-regio heeft regionale programma’s opgesteld
(tabel 16 en 17) waarbij regio 36b met 1,5 % een gedeelde 2e
waarin acties worden geformuleerd om regionaal het
plaats bezet. De regio’s liggen steeds dichter bij elkaar wat
aantal VSV’ers verder terug te dringen. In onze regio is
betreft het percentage schooluitval. In tegenstelling tot het
het convenant Jongerenaanpak onderwijs-arbeidsmarkt
landelijke beeld is het aantal voortijdig schoolverlaters in
2021-2024 vastgesteld door de regionale stuurgroep VSV
onze regio gelijk gebleven.
en jongeren in kwetsbare positie. De voorzitter van het
De stijging in 2016-2017 was volgens DUO het gevolg van
bestuurlijk overleg en het afdelingshoofd van het RBL BNO
een kwaliteitsslag doordat vanaf dat jaar gebruik werd
zijn lid van deze stuurgroep naast de wethouder van ’s-Her-
gemaakt van een volledig geautomatiseerde bestandskop-
togenbosch, de onderwijsbestuurders van het MBO en VO,
peling. Dit maakt een vergelijking met eerdere jaren lastig.
de accountmanager van het ministerie van onderwijs, de
In 2017-2018 en 2018-2019 lieten een stijging zien. Mogelijk
RMC-coördinator en de programmamanager VSV van het
werd deze verklaard door een lonkende arbeidsmarkt
Koning Willem1 College. De monitoring van de plannen ligt
waarvan sprake was totdat corona uitbrak. Een leerling van
bij deze partners.
18 die nog geen startkwalificatie had vond op dat moment eenvoudig werk met inkomen wat stoppen met school
Voor onze regio blijft er inzet plaatsvinden op het monitoren
aantrekkelijker maakte. Andere mogelijke oorzaken van
van de jongeren zonder startkwalificatie vanaf het behalen
de stijging zijn een toenemende multiproblematiek onder
van hun diploma op het VO naar een geschikte vervolgoplei-
jongeren en een toenemend aantal verkeerde studiekeuzes.
ding in het MBO. Het RMC pakt alle verzuimmeldingen van
In 2019-2020, het jaar waarin corona uitbrak, daalde het
18+ leerlingen op en biedt passende ondersteuning. Ook
aantal VSV’ers. Het aantal banen verminderde wat mogelijk
alle jongeren van 16 tot 23 jaar zonder startkwalificatie en
veroorzaakte dat jongeren zonder vast contract hun baan
zonder onderwijs heeft het RMC in beeld en biedt passende
verloren en misschien weer voor onderwijs kozen. Of
ondersteuning. Het RMC werkt hierbij samen met onder
jongeren bleven juist onderwijs volgen omdat ze niet verleid
andere Werk en Inkomen en zorg.
werden om direct aan het werk te kunnen.
7 Brief ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, ‘Vervolgaanpak voortijdig schoolverlaten 2020-2024’, oktober 2019. 8 Motie 31524/ nr 518 Motie El Yassini over een aanvalsplan om het aantal voortijdige schoolverlaters te verlagen tot onder de 18.000 in 2026- Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie 9 Brief Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Aanpak voortijdig schoolverlaten, 4 maart 2020
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 19
In 2020-2021 steeg het aantal VSV’ers landelijk terwijl het in regio 36b nagenoeg gelijk bleef. Tabel 16: Aantal Vsv’ers per gemeente 2020/2021 aantal %VSV/ ond deeln
Verschil
Gemeente
2017-2018 aantal
2018-2019 aantal
2019-2020 aantal
Bernheze
26
37
33
29
1,1%
-4
Boekel
7
12
7
10
1,0%
3
Land van Cuijk
119
109
100
122
1,7%
22
Maashorst
81
82
71
65
1,4%
-6
Meierijstad
97
104
100
84
1,3%
-16
Oss
144
154
136
130
1,9%
-6
Totaal
474
498
447
440
1,5%
-7
Tabel 17: vergelijking vsv-percentage 2020-2021 RMC regio’s RMC
t0 startpopulatie
t1 nieuwe vsvers
t1 nieuwe vsvers %
15-Rivierenland
20634
294
1,4
13-Achterhoek
25530
370
1,5
20-Gooi en Vechtstreek
19100
280
1,5
05-Zuid-West Friesland
12322
184
1,5
12-Twente
52850
816
1,5
36-Noord-Oost-Brabant 36b
28495
440
1,5
17-Noordwest-Veluwe
16970
265
1,6
26-Zuid-Holland-Noord
30645
479
1,6
31-Oosterschelde Regio
12929
203
1,6
16-Eem en Vallei
54521
863
1,6
38-Gewest Limburg-Noord
35363
575
1,6
19-Utrecht
72127
1183
1,6
36-Noord-Oost-Brabant
50337
836
1,7
10-IJssel-Vecht
38925
659
1,7
06-Friesland-Oost ('de Friese Wouden')
20876
355
1,7
27-Zuid-Holland-Oost
30056
518
1,7
02-Noord-Groningen-Eemsmond
7613
132
1,7
07-Noord- en Midden Drenthe
15865
282
1,8
24-Noord-Kennemerland
23171
416
1,8
36-Noord-Oost-Brabant 36a
21842
396
1,8
22-West-Friesland
17169
312
1,8
37-Zuidoost-Brabant
56005
1026
1,8
40-Rijk van Nijmegen
22243
416
1,9
25-Zuid-Kennemerland en IJmond
27280
517
1,9
04-Friesland Noord
20952
403
1,9
30-Zuid-Holland-Zuid
36423
702
1,9
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 20
RMC
t0 startpopulatie
t1 nieuwe vsvers
t1 nieuwe vsvers %
09-Zuid-West Drenthe
11218
220
2,0
34-West-Brabant
52262
1025
2,0
11-Stedendriehoek
35357
695
2,0
41-Arnhem
32168
636
2,0
28-Haaglanden/Westland
77481
1584
2,0
21-Agglomeratie Amsterdam
105448
2159
2,1
32-Walcheren
8325
174
2,1
35-Midden-Brabant
30345
639
2,1
23-Kop van Noord-Holland
12918
276
2,1
08-Zuid-Oost Drenthe
13224
289
2,2
18-Flevoland
35537
788
2,2
03-Centraal en Westelijk Groningen
23762
529
2,2
33-Zeeuws-Vlaanderen
6457
145
2,3
29-Rijnmond
95749
2220
2,3
01-Oost-Groningen
10168
237
2,3
39-Gewest Zuid-Limburg
33405
778
2,3
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 21
4.3
Cijfers en kenmerken nieuwe VSV’ers op basis van DUO-definitie
Het RBL BNO legt de nadruk niet op aantallen maar op het in beeld hebben van alle VSV’ers tot ze weer ingeschreven zijn of 23 jaar zijn geworden. Tabel 18 laat per gemeente de uitkomst van de begeleiding zien. Tabel 18: uitkomst van de begeleiding van nieuwe vsv’ers op peildatum 12-2022 GEMEENTE
Heeft nu SK Volgt nu opleiding
Is nu 23+ of verhuisd
Wajong/Hoogst haalbaar
Nog in begeleiding
Totaal
Bernheze
1
4
2
1
21
29
Boekel
0
1
1
0
8
10
Land van Cuijk
2
16
11
0
93
122
Maashorst
0
14
4
0
47
65
Meierijstad
1
15
7
1
60
84
Oss
4
19
12
0
95
130
Totaal
8
69
37
2
324
440
Het RBL BNO zoekt steeds naar nieuwe middelen om in
individueel. In de pilot wordt de jongeren een meer-
contact te komen en te blijven met de jongere. Twee pilots
daagse groepstraining aangeboden waarin ze inzicht
zijn hiervoor gestart.
krijgen in hun proces, bewust worden van hun talenten
1. Eerder op deurbezoek. Begin 2020 is een pilot gestart
en uiteindelijk weer terug gaan naar school. De pilot is
waarbij de RMC-trajectbegeleider eerder in het proces
in 3 subregio’s uitgevoerd: subregio Oss met voormalig
op deurbezoek gaat om contact te krijgen met de
Landerd (juni 2021), Land van Cuijk (november 2021)
jongere én deze te zien. Vanwege de RIVM-maatregelen
en begin 2022 regio Meierijstad met Uden, Boekel en
is de pilot verschillende keren gestart en gestopt maar
Bernheze. In regio Oss heeft de training gedraaid met
in februari 2022 dan echt van start gegaan. Contact
5 deelnemers die daarna allemaal een opleiding wilden
is belangrijk om jongeren te bewegen om alsnog een
gaan volgen (3 zijn het schooljaar daarna ingeschreven).
startkwalificatie te behalen. Elkaar zien helpt daarbij.
De training in Land van Cuijk ging niet door omdat er
Zelfs als de jongere niet thuis is heeft een deurbezoek
onvoldoende animo was. Van de 7 deelnemers in regio
meerwaarde omdat het informatie kan geven over hoe
Meierijstad wilden er na de training 6 naar school;
het met de jongere gaat. Het deurbezoek is dan ook vast
daarvan hadden 3 jongeren op 1.1.2023 een schoolin-
onderdeel van de outreachende werkwijze van het RMC.
schrijving. In alle gevallen waren de deelnemers heel
2. Aanbod groepsgewijze training. Het RBL BNO benadert
enthousiast over de groepstraining en zijn er ook nog
elke voortijdig schoolverlater individueel en de RMC
wat verbetervoorstellen gedaan. Deze willen we graag
trajectbegeleider houdt contact en begeleidt de jongeren
gaan uitproberen in een aangepaste groepstraining.
Jaarverslag RBL BNO 2021 - 2022 | 22