Koersnota circulaire economie 4-9

KOERSNOTA CIRCULAIRE ECONOMIE 2030

INLEIDING De wereld om ons heen verandert snel. Ook in Oss merken we dat. Grondstoffen raken op, afval neemt toe en het klimaat vraagt om andere keuzes. Daarom willen we als gemeente Oss een nieuwe weg inslaan: de overgang naar een circulaire economie.  

Richting geven

het initiatief NoFoodWasted. En Schouten Groente en Fruit

en maken meer regels en wetgeving om circulair te zijn in

versbereiding en een actief afprijsbeleid .

De Europese Unie en het Rijk stellen steeds meer doelen

2050. De Europese Unie en het Rijk hebben als doel dat we

waar vrijwel geen voedsel verloren gaat dankzij slimme

in 2050 volledig circulair zijn. Om dat te halen worden de

Kennis delen

actie te komen.

in Dome-X worden biobased bouwers en isolatiespecialisten

regels en wetten steeds strenger. Het is dus nú tijd om in

Met deze koersnota zetten we een belangrijke stap. We geven richting en duidelijkheid. We laten zien wat we

belangrijk vinden, welke keuzes we maken en hoe we dat samen willen doen. Want alleen samen lukt het – met inwoners, bedrijven en onderwijs.

Hergebruik van materiaal

Gelukkig zien we in Oss dat de beweging al op gang is.

Hendriks Coppelmans werkt samen met andere Osse on-

dernemers aan het hergebruik van beton. Kemkens heeft

haar processen ingericht op optimaal materiaalhergebruik en werkt samen met Van Munster en Inexeon om spullen te hergebruiken en afval goed te scheiden.

Ook onze winkeliers werken aan circulaire economie. Denk aan de Bakkers Lamers die van oud stokbrood onder ande-

re smaakvolle crostini’s maken. Ook zijn zij aangesloten bij

Ook zien we dat ondernemers elkaar steeds vaker opzoeken:

met elkaar verbonden en geïnspireerd. En de samenwerking met Spark! biedt ruimte voor kennisdeling en experiment.

Daarnaast hebben we de eerste stap gezet om de hele Osse

bouwketen – van architect tot onderwijs – bij elkaar te brengen, om samen circulariteit verder te brengen.

Elke stap telt

Wat deze voorbeelden laten zien? Dat iedereen mee kan doen. Of je nu een grote onderneming bent of een win-

kel hebt op de hoek – elke stap telt. Niet alles kan in één

keer en er zullen keuzes en dilemma’s zijn onderweg. We

hebben oog voor wat haalbaar is en wat goed werkt in de praktijk. Juist door realistische doelen te stellen en daar

consistent aan te werken, maken we duurzame verandering mogelijk.

Wethouder Frank den Brok Economie en Financiën

Koersnota Circulaire Economie - 2

INHOUD Inleiding

2

Samenvatting

4

Hoofdstuk 1 inleiding

5

Hoofdstuk 2 strategie

7

Hoofdstuk 3 actielijnen

9

3.1 (Nieuw-) Bouw en Infra

3.2 Voedselverspilling

3.3 Chemische materialenen Pharma

9

11

12

Bijlagen 1.

2. 3.

4. 5.

Grondstoffenanalyse Oss 2024

Ontwikkelingen Europa, Nederland en Noord Brabant

R-strategieën

Overzicht wet- en regelgeving (Green Deal) Financiën

Koersnota Circulaire Economie - 3

SAMENVATTING In de gemeente Oss gaan we de komende jaren aan de slag om stappen te zetten voor een circulaire economie in 2050. Dit

Als gemeentelijke organisatie gaan we daarnaast de

wat we de afgelopen jaren hebben geleerd. We weten waar we op korte termijn de meeste winst kunnen boeken en hebben

•

Circulair inkopen via actieplan MVOI

•

Blijven onderzoeken en pionieren

doen we o.a. om te voldoen aan de Europese wet- en regelgeving en de doelen die het Rijk stelt. Onze acties baseren we op

een beeld waar bedrijven in onze topsectoren het meest behoefte aan hebben. Daarom vullen we onze rol als gemeente in als

‘partner’ als we al weten dat daar een vraag ligt van onze bedrijven en zijn we voor het overige ‘ondersteunend’ aan initiatieven. Daarnaast zijn er een paar zaken waar we zelf als gemeente voor aan de lat staan. We zetten (conform de doelen uit het Nationaal Programma

Voor Bouw- en Sloopmaterialen gaan we het

ners in op vermindering van het gebruik van grondstoffen

•

Ruimte voor circulair bouwen in vergunningen

•

Onderzoeken hoe we circulariteit meenemen in onze

Circulaire Economie) samen met bedrijven en andere part-

binnen onze gemeentegrenzen , tot 15 % minder in 2035 ten

opzichte van 2016. We gaan meer secundaire (hergebruik) en biotische (uit natuurlijke bronnen) grondstoffen gebruiken, tot 55 % in 2035. We zorgen dat grondstoffen in de keten

blijven. We focussen ons op de grootste grondstofstromen: 1.

2.

Bouw- en sloopmaterialen: Dit betreft zowel de materialen die vrijkomen bij sloopprojecten als de nieuwe

•

• • • •

productie tot consumptie.

een uitvoeringsplan en gaan daarmee samen met onze partners aan de slag.

Gemeentelijke opslagplaats Sloopbeleid opstellen

Kennis opdoen circulair bouwen

kingen, bedrijven zijn zelf al actief

Voedsel: Inclusief verspilling in de gehele keten, van

We werken bovenstaande acties uit deze koersnota uit in

GPR methode vragen om te monitoren

Chemische materialen en pharma: Waarbij circulair

waterverbruik en reductie van chemische reststromen

Data op orde brengen

gebiedsontwikkelingen en bouwprojecten

Voor Chemische materialen en pharma: •

•

Regionale bouwhub faciliteren

materialen die worden ingezet bij bouwactiviteiten.

centraal staan. 3.

volgende doen:

komende tijd inzetten op de volgende algemene acties:

Ondersteunen en verbinden onderlinge samenwer-

Voor Voedsel: •

Projecten HAS en stichting Samen tegen Voedsel-

verspilling MKB bewustwording en tools tegengaan voedselverspilling

Koersnota Circulaire Economie - 4

HOOFDSTUK 1 INLEIDING Osse ondernemers houden van doen. Pionieren en gewoon lekker ondernemen. Veel van onze ondernemers zijn ook al bezig met een circulaire economie. Zonder dat ze het weten. Want ze doen het gewoon. Ga je met ze in gesprek, dan hebben ze

pas door dat ze beter op weg zijn dan ze zelf soms denken. Voor hen is het logisch om anders om te gaan met grondstoffen. Minder gebruik, anders gebruik, beter recyclen. Soms is het vanuit de wens om duurzamer te ondernemen. Maar het is ook

beter vanuit bedrijfseconomisch perspectief: minder uitval van grondstoffen is een kostenbesparing. En als ondernemer wil je verzekerd blijven van de aanvoer van grondstoffen. Dus ben je daar in je bedrijf al mee bezig.

Terugblik

bedrijventerrein. Ook zijn twee bedrijven bezig met het

Met onder andere ondernemers in de (voedsel- en)

le energie op te wekken.

De afgelopen paar jaren hebben we samen gepionierd. verpakkingsindustrie en de HAS hebben we het project

lokaal verwerken van hun grootste afvalstromen om loka-

duurzame verpakkingen gedaan. Onderdeel was het

Met de HAS en de Agrifoodketen hebben we onderzoek ge-

waarin de resultaten van projecten van de studenten

Agrifoodsector. We hebben met bedrijven op bedrijventer-

jaarlijks event ‘dag van de duurzame verpakkingen’,

binnen de bedrijven werden gepresenteerd. Maar ook de

ontwikkelingen binnen de voedselverpakkingen kwamen aan bod. We hebben een Agrifooddiner georganiseerd,

waarin we de hele keten (van boer tot verpakkingsbedrijf) bij elkaar hebben gebracht en samen met het onderwijs gediscussieerd hebben over de mogelijkheden en kan-

sen in de keten. We hebben een pilot afvalvermindering gedaan op bedrijventerrein Vorstengrafdonk. Bedrijven

kregen inzicht in hun afvalstromen. En er is gestart met een ophaalronde van elektronica en piepschuim op dit

daan naar de kansen op het gebied van circulariteit in de

rein Moleneind de afvalstromen onderzocht en de kansen voor hergebruik. En we hebben een grondstoffenanalyse

laten uitvoeren zodat we inzicht hebben in de grondstofstromen in de gemeente Oss en de impact daarvan. Zo

kunnen we focus leggen op het verminderen en het behouden van de grootste grondstofstromen in de ketens. Deze grondstoffenanalyse is te vinden in bijlage 1.

Door onze activiteiten van de afgelopen jaren weten we nu waar we het beste onze prioriteiten kunnen leggen .

Koersnota Circulaire Economie - 5

Waarom een koersnota circulaire economie?

te moeten we hieraan voldoen. De EU zal de komende jaren

pionieren en gewoon te doen. We kunnen ze helpen door

belang om stappen te zetten om te voldoen aan de wet- en

We merken dat bedrijven ruimte nodig hebben om te

in vergunningen hiermee rekening te houden. Ook kunnen we ze helpen en stimuleren door zelf het goede voorbeeld te geven en te vragen naar circulaire oplossingen. Door

circulair aan te besteden, maar ook door circulair bouwen te stimuleren in onze gebiedsontwikkelingen. De markt is

nog meer wetten en richtlijnen opstellen om de circulaire economie te stimuleren. Als gemeente is het dus van

regelgeving en om de gestelde doelen te gaan behalen.

Een toelichting welke ontwikkelingen er spelen in Europa,

Nederland en de provincie Noord Brabant is opgenomen in bijlage 2.

al volop aan de slag met circulair bouwen. Andere gemeen-

Global Goals

re gebiedsontwikkeling. Bedrijven vragen ons om meer

de Global Goals. Deze ambitie past dus uitstekend bij de

ten zetten namelijk ook in op circulaire bouw en circulai-

circulair bouwen mogelijk te maken, ook omdat ze dat een betere marktpositie geeft. En onze inwoners krijgen zo toekomstbestendige, duurzame woningen.

Toewerken naar een circulaire economie draagt bij aan

gemeente Oss als Global Goals gemeente. Een circulaire economie draagt bij aan de volgende Global Goals:

Door vast te leggen wat we als organisatie doen om onze ondernemers te helpen circulair te ondernemen, kunnen

we doelgericht aan de slag. Het geeft ons de kaders en focus om de circulaire economie in de gemeente Oss verder te brengen.

Daarnaast vult het de Omgevingsvisie aan. We hebben daarin de ruimtelijke kaders gesteld voor de circulaire economie.

Deze koersnota geeft ook een verdieping aan onze strate-

gienota economie. Die benoemt een duurzame en circulaire economie als belangrijk doel voor onze gemeente.

Ook geeft het verdere richting aan wat er Europees, landelijke en provinciaal van ons gevraagd wordt. De Europese

Unie en het Rijk stellen steeds meer doelen op. Als gemeen-

Koersnota Circulaire Economie - 6

HOOFDSTUK 2 STRATEGIE Waar zetten we als gemeente Oss op in en waar liggen onze prioriteiten? We zorgen dat we, conform het Nationaal Plan

Circulaire Economie van de Rijksoverheid, de komende 10 jaar inzetten op efficiënter gebruik van grondstoffen (reductie van

15% in 2035 t.o.v. 2016), meer gebruik gaan maken van secundaire (hergebruik) en biotische (natuurlijke) grondstoffen en dat grondstoffen vaker in de ketens blijven. De r-strategieën (zie bijlage 3) helpen om deze doelen te gaan behalen.

2.1 Focus

Om effectief aan de slag te gaan is een goede focus

belangrijk. Om te bepalen hoe we die focus het beste

kunnen aanbrengen hebben we met bedrijven gesproken om te peilen waar hun behoeften liggen, en hebben we

Hierin zien we enkele van onze topsectoren duidelijk in terug: Bouw en maakindustrie, Agrifood en Pharma.

een grondstoffenanalyse laten uitvoeren (bijlage 1). De

In 2024 heeft Metabolic een grondstoffenanalyse

bij het bedrijfsleven, pakken we het eerste aan. Dat zijn de

hand van data heeft Metabolic een overzicht gemaakt

grootste grondstofstromen, waar tevens behoeften liggen volgende stromen: 1.

Bouw- en sloopmaterialen: Dit betreft zowel de materialen die vrijkomen bij sloopprojecten als de nieuwe materialen die worden ingezet bij bouwactiviteiten.

2.

Chemische materialen en pharma: Waarbij circulair

waterverbruik en reductie van chemische reststromen centraal staan.

3.

Voedsel: Inclusief verspilling in de gehele keten, van

uitgevoerd in opdracht van de gemeente Oss. Aan de

van de grondstofstromen die omgaan in de gemeente

Oss. Ook watergebruik en energie zijn meegenomen in de analyse. Alle grondstofstromen zijn gespecificeerd in vier typen van herkomst: Gebouwde omgeving,

Huishoudens, Gemeentelijke organisatie en Industrie

(chemisch, metaal, voedingsmiddelen). Per type wordt gespecificeerd welke stromen er in omgaan en wat de CO2 impact is. Per type van herkomst doet Metabolic ook aanbevelingen. Deze aanbevelingen zijn al verwerkt in deze koersnota.

productie tot consumptie.

Koersnota Circulaire Economie - 7

Rol gemeente

In de bouwsector zit veel beweging. Er is veel animo om

De pharmabedrijven in Oss zijn vaak grote organisaties

Martijn van der Steen (School voor Openbaar bestuur;

wen- toe te passen. Bedrijven vragen zelf om normerende

Circulariteit begint een steeds grotere rol op de agenda te

Welke rol nemen wij in als gemeente? Het model van

2014) geeft inzicht in de rollen die we als gemeente kunnen innemen: 1.

de ondernemende gemeente: resultaatgericht, risico

2.

de normerende gemeente: voorschrijvend, afdwin-

3. 4.

afwegend en leidend; gend en consistent;

de gemeente als partner: visionair, stimulerend en inspirerend;

het Nieuwe Normaal – (het versnellen van) circulair bou-

maatregelen, om circulair bouwen een vaste plek te geven in wet- en regelgeving. De noodzaak is groot om anders te bouwen, ook vanwege het stikstofprobleem. Deze omslag is een landelijke ontwikkeling. Dus het is logisch als wij

daarin als gemeente mee bewegen. We nemen daarom

onze rol als partner, en als ondernemende en normerende gemeente in.

en pakken anders omgaan met grondstoffen vaak zelf op.

krijgen. Lastig aan deze grondstofstroom is de strenge weten regelgeving rondom pharmaceutische middelen. Dit

maakt anders ontwerpen of het hergebruik van materialen moeilijk. De kracht zit in de kennisdeling van de mogelijkheden. Onze pharmabedrijven zijn aangesloten bij meerdere samenwerkingsverbanden, zoals bijvoorbeeld met

Nijmegen in het cluster PharmaDelta en met de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM). Als gemeente nemen

de ondersteunende gemeente: zorgvuldig, verbindend

we een ondersteunende rol in.

en relatiegericht.

Bij het aanpakken van voedselverspilling ligt dit anders. Daar zien we dat bewustwording nog een belangrijk

uitvoeren van beleid ondernemer = klant

doel is. We richten ons met name op het MKB, zij hebben

ondernemer = partner

ondernemende gemeente

gemeente als partner

overheid

ondersteuning nodig. Grote organisaties hebben iemand

in dienst om naar reductie van voedselverspilling te kijken. Ook hebben zij vaak eerder contact met landelijke orga-

nisaties als de Stichting Samen Tegen Voedselverspilling. Daarom nemen we in dit onderwerp de rol in als ondersteunende gemeente en gemeente als partner.

samenleving

normerende gemeente

ondersteunende gemeente

ondernemer = onderdaan

ondernemer = co-creator

ontwikkelen van beleid

Koersnota Circulaire Economie - 8

HOOFDSTUK 3 ACTIELIJNEN 3.1 (Nieuw-) Bouw en Infra

categorieën. Voor de opslag en het verwerken van bouw-

zoals bijvoorbeeld brede welvaart, klimaatadaptatie en

nummer één grondstofstroom in de gemeente Oss. We

dan waar de terreinen waar de betreffende bedrijven ge-

een Osse maatlat voor bedrijventerreinen waarin we ook

Bouw- en sloopmaterialen zijn zoals eerder genoemd onze volgen de landelijke richtlijnen: inzetten op reductie van

primaire grondstoffen binnen de bouw- en sloop, het ver-

groten van het aandeel secundaire en biotische grondstoffen en het efficiënter omgaan met de grondstoffen om ze

zoveel mogelijk te behouden in de keten. Circulair bouwen biedt een mooie kans: inzetten op circulair ontwerp vanaf het begin zorgt voor dezelfde of minder kosten dan bij reguliere bouw. Daarnaast zorgt het voor minder CO2

uitstoot, en in het geval van biobased materialen zorgt het zelfs voor opslag van CO2. Zo zorgen we voor toekomstbestendig bouwen.

Veel van de bedrijven in Oss zijn al bezig met circulaire

bouw. Ze vragen van ons enerzijds de ruimte om circulair

materialen is soms een zwaardere milieucategorie nodig

vestigd zijn nu aan voldoen. We onderzoeken of we in onze haven (volgens o.a. het Planbureau voor de Leefomgeving

(PBL) een strategische locatie voor de circulaire economie)

omgevingsvisie hebben we aangegeven dat de haven

bekijken voor intensivering.

door kritisch te kijken naar de milieucategorieën. In onze een uitstekende plaats is voor circulair ondernemen. Het

Bouwhub

voor zwaardere milieucategorieën. Daarnaast vinden we

geschikte locatie voor opslag en verwerking van bouw-

een mooie ondernemerslocatie en we hebben er al locaties er afvalverwerking, zoals ons eigen duurzaamheidsplein, Prezero en Renewi. Ook in onze havenvisie geven we aan dat circulariteit daar een belangrijke rol kan spelen.

zijn daarin belangrijk. Daarnaast is regionale samenwer-

Sommige bedrijven lopen tegen regelgeving aan als ze circulair gaan ondernemen. Dat heeft bijvoorbeeld te maken met de regelgeving rondom ruimtegebruik. De ruimte in

Oss voor ondernemers is schaars en gebonden aan milieu-

bedrijven schaars is, zijn we bezig met de mogelijkheden te

trimodale vervoer via trein, schip en vrachtauto maakt het

maal circulair bouwen toepassen in onze bouwprojecten.

Ruimte voor circulaire bouw

lende thema’s in kaart brengen.

Alhoewel op dit moment de (uitbreiding van) ruimte voor

Het Rijk is op dit moment bezig om invulling te geven aan

3.1.1 Circulair ondernemen

goed de mogelijke potentie van de terreinen op de verschil-

meer ruimte kunnen vrijmaken voor circulaire bedrijven

te ondernemen, anderzijds vragen ze om een afzetmarkt.

We gaan daarom conform het convenant het Nieuwe Nor-

energie worden hier ook in meegenomen. Zo maken we

strategische locaties voor de circulaire economie. Havens king essentieel om efficiënt om te gaan met de schaarse

In de regio gaan we met onze partners op zoek naar een materialen. We werken samen in de regio om een (regi-

onale) bouwhub te realiseren. We nemen daarin een rol als partner en als ondersteunende gemeente. Vanuit de Europese Unie komt er een subsidieregeling aan voor

circulaire hubs. Samen met de VNG en Brabantstad gaan

we de mogelijkheden onderzoeken om hier gebruik van te kunnen maken.

ruimte. Via de werkgroep Ruimte voor circulaire economie

Ook onderzoeken we de mogelijkheid om kleiner bouw-

haakt op deze landelijke ontwikkelingen.

hun projecten aan particulieren aan te bieden. In andere

van het Rijk-Regio traject zijn we als gemeente Oss aange-

We gaan ook onderzoeken hoe onze bedrijventerreinen scoren op het gebied van circulariteit. Andere thema’s

materiaal dat bedrijven niet meer kunnen inzetten in

steden, zoals bijvoorbeeld Amersfoort, Den Haag en Hilversum zien we dat deze projecten goed draaien.

Koersnota Circulaire Economie - 9

3.1.2 Stimuleren van de vraag

Nieuwbouwprojecten

We maken als gemeente Oss een schaalsprong. De komen-

en ons omgevingsplan. Dit pakken we op samen met onze afdeling Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH).

de jaren werken we aan een omvangrijke verstedelijkings-

Meetmethode

ontwikkeling, maar ook in Ravenstein wordt de komende

in een project. Hoe scoort het gebouw of het gebied op

opgave. Niet alleen hebben we de spoorzone in Oss als

jaren gebouwd. En de plannen voor Amsteleind zijn ook in ontwikkeling. Hierin nemen we circulariteit mee in

onze ontwikkelplannen. We zullen onze bouwonderne-

mers vragen om met circulaire oplossingen te komen. De

markt is uitstekend in staat om interessante, innovatieve

oplossingen te bieden. We zullen hierin dus als partner en

normerend optreden. Ook in de afspraken met de woningbouwcoöperaties nemen we circulariteit mee.

In samenwerking met de Brabantse Aanpak Circulair

Bouwen (BACB) werken we aan een opbouwtraject van

circulair bouwen en een afbouw van het reguliere bouwen. Landelijk is het doel om in 2035 15% reductie van grondstoffen te hebben ten opzichte van 2016. Het aandeel

biotische en secundaire grondstoffen moet in 2035 55% van het totale grondstoffengebruik zijn. Dat wil zeggen dat we de komende jaren vol moeten inzetten op het gebruik van

biobased en tweedehands materialen. We gaan de komende jaren met onze afdelingen Maatschappelijk Vastgoed, Projectenbureau en Ruimtelijke Ordening onderzoeken welke rol we hierin kunnen spelen.

Er zijn verschillende methoden om circulariteit te meten makkelijk demontabele onderdelen, hergebruik van ma-

terialen, of biobased materialen? Een meetmethode geeft inzicht in welke mate circulariteit een rol speelt in het

project en vormt een goede basis om het gesprek te voeren met onze partners: Scoren we goed? Waar kan het beter?

De Gemeente Prestatie Richtlijn (GPR) is een interessante

methode. Deze is er zowel op gebieds- als gebouw niveau.

Een heel mooi voorbeeld van circulair omgaan met

heid, Gebruikerskwaliteit en Toekomstwaarde. Ieder the-

bouwproject gebruikt meer dan 70% van de materi-

Deze methode kent vijfthema’s: Energie, Milieu, Gezond-

ma kent weer een aantal indicatoren. In het thema Milieu

wordt circulariteit meegenomen. In 2025 is er update gekomen, waarbij de indicatoren zijn uitgebreid op het gebied van circulariteit. Het interessante aan deze methode is

dat het een integrale manier van meten is. Biodiversiteit, energie, lucht, geluid, en functionaliteit worden bijvoor-

beeld ook meegenomen. Vanuit circulariteit gaan we deze methode standaard toepassen in onze gebiedsontwikke-

lingsplannen en woningbouwplannen. We onderzoeken of we een gemiddeld overall cijfer willen gaan hanteren, of dat we per onderdeel een (minimale) score gaan vragen.

materialen is theater de Lievekamp. Dit vernieuw-

alen die vrij zijn gekomen bij de sloop van het Zui-

derstrandtheater in Scheveningen. Deze materialen

worden verwerkt in de nieuwbouw van het theater de Lievekamp en het Centrum voor de Kunsten de Muze-

linck. Deze manier van bouwen bespaart 1.361 ton aan CO2 en voorkomt een verspilling van 5,7 kiloton aan

bouwmaterialen. In 2023 is het Zuiderstrandtheater

gesloopt, de materialen liggen nu in Oss opgeslagen. De verwachting is dat de verbouw van start gaat in

2026. In 2027 is de eerste fase van het project klaar, de tweede fase in 2029.

Daarnaast zijn er particuliere bouwprojecten. Daarin kunnen we normeren en stimuleren. We onderzoeken hoe we

circulariteit een plek kunnen geven in onze vergunningen

Koersnota Circulaire Economie - 10

Renovatie en sloop

samenwerking heeft mede als doel om duurzaamheid en

3.2 Voedselverspilling

minder vaak geborgd. Wat gebeurt er met de materialen

menwerking is belangrijk om zo materialen in de keten

Agrifood is in Oss te vinden. Er wordt voedsel verbouwd,

Bij renovatie en sloop is circulariteit toepassen lastiger en die vrijkomen? Aan wie vallen deze vrij? Voor gemeentelijke projecten (maatschappelijk vastgoed, openbare ruimte)

willen we materialen gaan opslaan en gebruiken. We gaan

specifiek circulariteit verder te brengen. Deze ketensa-

te behouden en om te kunnen aansluiten bij regionale (bouw) hubs.

Van boer tot verpakkingen, Oss heeft het. De gehele keten verpakt en verkocht. We zien dat in de gehele keten voedsel verspild wordt. We streven naar een reductie van 50% in

2030 ten opzichte van 2015, dit is ook de landelijke doelstel-

een circulaire opslagplaats realiseren voor bepaalde materi-

We zien hierbij ook een mooie verbindingen met Nijme-

vervallen nu vaak aan de aannemer en worden niet meer

en de HAN en RU zorgen voor de kennisborging. Ook is er

Voedselverspilling tegengaan is in ieders belang: het be-

stap verder te brengen. We zien zelf ook kansen binnen de

besparing. We zien dat grote bedrijven in Oss hier al mee

alen die vrijkomen in onze eigen projecten. Deze materialen gebruikt. Dit is zonde. Door onze eigen materialen tijdelijk

op te slaan en weer te hergebruiken zetten we een stap naar een circulaire economie. Op dit moment wordt een geschikte locatie gezocht in de gemeente. We onderzoeken of dit

kunnen gaan uitbreiden en gezamenlijk met gemeenten in de regio Noordoost Brabant kunnen gaan oppakken.

gen. Zij hebben in een regiodeal een pijler circulair bouwen een regionaal platform opgericht om circulair bouwen een regiodeal Noordoost Brabant, waarbij we lokale en regio-

nale partijen aan elkaar verbinden met als doel om elkaar

te inspireren, circulaire initiatieven op te zetten en kennis uit te wisselen.

Daarnaast gaan we sloopbeleid opstellen om zo richtlijnen

Binnen de provincie zijn we als gemeente aangesloten bij

in de keten.

ten ook bouwbedrijven en wooncoöperaties. We benutten

vast te leggen voor vrijgekomen materiaal en het behoud

Samenwerking

In Oss zien we al dat diverse ondernemers elkaar opzoeken en de verbinding met elkaar proberen te leggen. We zien dat in Dome X ook mooie dingen ontstaan, met het bij

elkaar brengen van ondernemers die biobased bouwen en

het Brabantse Aanpak Circulaire Bouw (BACB). Daarin zitde kennis uit dit netwerk voor onze lokale bouwpartijen. Via de G40 werkgroep Circulaire bouw en Brabantstad

zoeken we de samenwerking ook op. Deze platformen zijn belangrijk voor kennis en informatiedeling over circulair bouwen en circulaire gebiedsontwikkeling.

ling.

spaart uitval van materiaal en het is daarmee een kostenbezig zijn. Het MKB heeft hier meer moeite mee, zij hebben minder personeel en dus niet iemand die hierin gespecia-

liseerd is. We willen hen daarom ondersteunen: we helpen in bewustwording en de tools te vinden die zicht geven op voedselverspilling. We werken samen met de HAS green academy en met de Stichting Samen tegen Voedselver-

spilling. Zij hebben concrete tools en acties die werken om

meer bewustwording te creëren en concreet aan de slag te gaan als bedrijf. In 2025 starten we met het eerste project samen met de HAS green academy en Stichting Samen

tegen Voedselverspilling om het MKB te helpen in bewustwording en bruikbare tools.

We onderzoeken of we ook samen kunnen werken met het

isoleren. Zo worden er regelmatig bijeenkomsten geor-

We willen ondernemers daar waar mogelijk de gelegenheid

de samenwerking met Spark! is een mooie ontwikkeling,

in het ontwerp. Onder andere de gemeente Meierijstad zet

3.3 Chemische materialenen Pharma

de landelijke organisatie die bio-based bouwen stimuleert.

Moleneind zit. Daar loopt tot eind 2026 het Grote Oogst

ganiseerd om te inspireren en te delen met elkaar. Ook

waarbij Spark! zorgt voor kennis(deling) en experimen-

teerruimte. Begin 2025 zijn door ondernemers de eerste stappen gezet om de Osse bouwketen van architect tot bouwbedrijf tot onderwijs bij elkaar te brengen. Deze

bieden om bio-based materialen te telen en te gebruiken

hierin al mooie dingen neer samen met Building Balance, We pakken dit op in regionaal verband en zoeken zoveel mogelijk de samenwerking met Agrifood Capital.

Koning Willem 1 College.

Oss heeft een belangrijk Pharma cluster, dat vooral op

traject. We pakken in dat traject het bedrijventerrein aan

op energie, klimaatadaptatie en biodiversiteit en circulari-

Koersnota Circulaire Economie - 11

teit. We zetten daarin de eerste stappen op deze thema’s.

3.4 Algemeen

We kunnen als Oss daarin leren van andere gemeenten

gebleken om gezamenlijke kansen te vinden. Inmiddels

werken we de komende jaren ook aan een paar meer alge-

inkoopvoorwaarden. Via Brabantstad, VNG en Cirkelstad

Gezien het relatief kleine aantal bedrijven is het lastig

is gebleken dat circulair oppervlaktewater een kansrijk thema is. Watertekort begint een steeds grotere rol te

Naast de specifieke acties die hiervoor beschreven zijn,

mene acties waar we als gemeente zelf trekker van zijn.

spelen. In West Brabant lopen ze nu al tegen tekorten aan.

Circulair inkopen

verbruik hebben. Circulair waterverbruik is dan ook een

meente inzetten is onze eigen inkoop. We kopen jaarlijks

We weten dat bedrijven een groot aandeel in het waterwaardevol doel.

De grote pharmabedrijven (Organon, MSD) hebben capaciteit in huis om de duurzaamheidsvraagstukken aan te

pakken. Zij richten zich nu vooral op het energievraagstuk, maar we merken dat circulariteit steeds meer een belangrijk thema wordt.

Een belangrijke stimulerende maatregel die we als ge-

voor €90-120 miljoen in. Dit is voor ongeveer 30% bij lokale

Het pharmacluster in Oss zoekt de samenwerking met

andere clusters, zoals met Nijmegen in PharmaDelta, met

universiteiten en de Brabantse Ontwikkelings Maatschap-

pij (BOM). Op dit moment staat circulariteit nog niet op de

dernemers omgekeerd dat we zelf ook bijdragen aan een circulaire economie. We moeten daarom zelf het goede voorbeeld geven.

antwoordelijk Opdrachtgeverschap en Inkoop (MVOI). Dit

in het actieplan MVOI verder gespecifieerd.

Om goed te kunnen monitoren zijn goede data nodig. Welen welke afvalstromen bedrijven hebben. We gaan de data die nodig zijn voor een grondstoffenanalyse verbeteren,

zodat we bij een volgende analyse deze data beter op orde hebben. Ook voor de gemeentelijke opslag van materialen is het belangrijk om goed te monitoren. Welke materialen komen wanneer vrij?

en Grondstoffen, Diversiteit & Inclusie, Ketenverantwoordelijkheid, en Social Return. Dit manifest ondertekenen

we in 2025. Daarvoor is een actieplan nodig. We hebben

Bureau2030 laten onderzoeken hoe onze organisatie op dit moment staat op de 6 thema’s van het MVOI; een

nulmeting. Zodat we in het actieplan ook gericht een doel kunnen bepalen.

gezamenlijke agenda’s. We stimuleren om dit wel te gaan

Ook geeft Bureau2030 een inschatting van de interne capa-

benutten en kennis en kunde uitwisselen.

Oss incidenteel circulair in. We hebben nog weinig kennis

doen. Zo kunnen we gezamenlijke circulaire kansen beter

zijn om mee te nemen in de inkoop en aanbesteding wordt

ke materialen bijvoorbeeld gebruikt worden in een project

manifest hanteert 6 thema’s: Klimaat, Milieu, Circulariteit

heeft voor Pharma nog geen specifieke richting gegeven.

meenemen. In welke mate en dus wat de concrete doelen

economie verder te stimuleren. Daarnaast verwachten on-

nisatie is dus een goede manier om een lokale circulaire

Daarnaast kunnen stoffen niet makkelijk vervangen worde receptuur van een medicijn. Ook het NPCE 2023-2030

jaren gaan we bij kansrijke aanbestedingen circulariteit

Data

Dit gaan we doen via het manifest Maatschappelijk Ver-

den, aangezien er niet zomaar afgeweken kan worden van

kunnen we kennis nemen van hun ervaringen. De komende

bedrijven. Circulair inkopen een plek geven in onze orga-

Het lastige van Pharma is dat hoog op de r-ladder zitten

moeizaam gaat. Er zijn strenge regels rondom medicatie.

die circulariteit nu al structureel hebben ingebed in hun

citeit en middelen. Op dit moment kopen we als gemeente en kunde in de organisatie. In 2030 gaan we structureel

circulair inkopen, zoals opgenomen in het actieplan MVOI.

Koersnota Circulaire Economie - 12

Wanneer is er behoefte aan welke materialen ? We gaan

Verder willen onderzoeken hoe we binnen de organisatie

stellingen) en aanhakend op een breed scala aan beleid

inzicht hebben en de voortgang kunnen monitoren.

mie naar een circulaire samenleving te komen. Dit vraagt

nauw verweven met andere ambities die we als gemeente

daarvoor een circulair dashboard inrichten, zodat we meer

Pionieren

kunnen doorgroeien om straks van een circulaire econoom integraler werken. Uitvoeringsplan

we ook voor interessante trajecten waar we op kunnen

voeringsplan uit. Dit doen we in samenspraak met onze

inspelen. Met onze partners volgen we de ontwikkelingen

en haken we daarop aan als dat kansen biedt. Dit past uit-

nastreven (woningbouw, energie, economie, arbeidsmarkt, inkoop, havenvisie, milieu, landbouw). Op die manier

De komende jaren blijven we alert op innovaties die ons

verder kunnen helpen om ons doel te bereiken, en houden

en activiteiten binnen de gemeente. Deze koersnota is

Na vaststelling van deze koersnota werken we een uit-

partners in de samenleving (bedrijfsleven, onderwijsin-

zorgen we dat de koersnota ons ondersteunt bij het inte-

graal realiseren van deze ambities en dat we een circulaire economie inhoudelijk en financieel op een slimme manier dichterbij brengen .

stekend bij de gemeente Oss: lekker blijven pionieren.

We onderzoeken of de pilot afvalvermindering een vervolg kan krijgen op andere bedrijventerreinen. Het is een laagdrempelige manier voor bedrijven om bewust te worden van hun afval en de logistieke bewegingen die ervoor

arbeidsmarkt

economie

energie

havenvisie

circulaire economie

inkoop

landbouw

milieu

woningbouw

nodig zijn. Daarnaast levert het concrete acties op, zoals

een gezamenlijke afvalronde of het lokaal verwerken van afvalstromen.

We kijken of een onderzoek naar het (circulair) ruimte-

gebruik van bedrijven in de toekomst in Oss nuttig kan

zijn. De inschatting is dat we volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) 40% extra ruimtegebruik nodig

hebben, maar is dat daadwerkelijk zo? Als we een concreter inzicht hebben, kunnen we daar beter op anticiperen.

Ook gaan we onderzoeken hoe we jong talent, bedrijven

en overheid op het gebied van circulariteit beter aan elkaar kunnen binden. Dit sluit aan bij het arbeidsmarktbeleid .

Koersnota Circulaire Economie - 13

BIJLAGE 1

Grondstoffengebruik gemeente Oss Grondstofstromenanalyse van de gemeente Oss

Consulting

1

GRONDSTOFFEN GEBRUIK OSS Consulting

Koersnota Circulaire Economie - 14

BIJLAGE 2 Europa

De wet- en regelgeving van de EU richt zich op de -r stra-

dit is vastgelegd in de Green Deal in december 2019. Om dit

afval van de artikelen die ze produceren. Deze wet- en re-

De EU heeft vastgesteld om in 2050 klimaatneutraal te zijn, te bereiken stuurt de EU ook richting een circulaire economie. Zo zijn er actieplannen en regelgeving opgesteld om

de circulaire economie te bevorderen. Deze zijn gericht op

de r-strategieën (zie bijlage 3). CircuLaw, een organisatie die zich bezighoudt met wet- en regelgeving rondom circulaire

economie, heeft een mooi overzicht gemaakt met de wet- en regelgeving vanuit Europa. Deze is bijgevoegd in bijlage 4. De Europese actieplannen richten zich met name op een

tegieën, en maakt producenten verantwoordelijk voor het

Bouw en Infra

en regelgeving en implementeren in hun bedrijfsvoering.

2030 1.100.730 nieuwe woningen erbij te bouwen.5 Tot

ondernemers. Zij moeten op de hoogte zijn van deze wetDe komende jaren zal er nog meer wet- en regelgeving

komen om de circulaire economie binnen Europa te sti-

muleren en faciliteren. Via de brancheorganisaties blijven onze bedrijven op de hoogte.

Nederland

impact maken op het milieu. Voedselverspilling zorgt voor

laire economie te hebben. Het ministerie Infrastructuur

16% van de broeikasuitstoot in Europa. Daarnaast gaat er

€132 miljoen jaarlijks verloren door voedselverspilling. Zo is 1

textiel in Europa de op 3 na grootste vervuiler.2 E-afval is een van de grootste stijgers van afval binnen de EU, en vanwege gebruik van zeldzame metalen als lithium een belangrijke

afvalstroom. Ook Plastics hebben een grote impact op het 3

milieu: in 2019 belandde ongeveer 22 miljoen ton plastics in de bodem, rivieren en oceanen. De verwachting is dat dit in 2060 verdubbeld is.

4

Nederland stelt als doel om in 2050 een volledig circuen Waterstaat (IenW) heeft het Nationaal Programma

Circulaire Economie (NPCE) 2023-2030 opgesteld. Op dit moment wordt het stuk herijkt. Daarin komen nieu-

we tussendoelen te staan. Zo focust het ministerie op

efficiënter grondstoffengebruik, grondstoffenbehoud in de ketens en meer gebruik van secundair en biobased

grondstoffen. In het NPCE worden de diverse sectoren en de maatregelen benoemd. Een deel ligt in het verlengde van de EU maatregelen, en een aantal zijn gericht op

1

Voedselverspilling: preventie, hergebruik en recycling - Consilium

3

E-afval in de EU: feiten en cijfers (infografiek) | Onderwerpen | Europees Parlement

2 4 5

Infra en Ruimte.

gelgeving heeft vanzelfsprekend ook impact op onze Osse

aantal stromen: Voedsel, Textiel, E-afval (elektronica, huis-

houdelijke apparaten) en Plastics. Dit zijn stromen die veel

specifieke Nederlandse onderwerpen zoals de Bouw en

We hebben in Nederland de doelstelling om tot en met 2026 mag Nederland afwijken van de stikstofnorm (derogatie). Vanaf 2026 mag dit niet meer. Dat wil zeggen dat we minder stikstof moeten uitstoten. Ook is de interne salderingsregeling – waarbij werkzaamheden tijdelijk

worden stopgezet zodat die stikstofruimte ergens anders voor kunnen worden ingezet – op 18 december 2024 door

de Raad van State verboden. Dit brengt de bouwopgave in

gevaar. De noodzaak om anders te bouwen is dus erg hoog. Om circulair bouwen te versnellen, hebben de grootste

gemeenten in Nederland (G40), het ministerie BZK, bouwpartijen en maatschappelijke organisaties het Nieuwe

Normaal omarmd. Hierin zijn 2 sporen: hergebruik van bestaand materiaal en het gebruik van biobased materialen,

dat zijn natuurlijke materialen zoals hout, vlas, hennep en mycelium.

De bouw van deze woningen vraagt ook om een goede

infrastructuur, dus nieuwe wegen en eventueel bruggen;

De gevolgen van textielproductie en -afval voor het milieu (infografieken) | Onderwerpen | Europees Parlement Plastic afval en recycling in de EU: feiten en cijfers | Onderwerpen | Europees Parlement Programma Woningbouw - Doel: 100.000 woningen per jaar gemiddeld - Nederland

Koersnota Circulaire Economie - 15

dit naast de beheer- en onderheidsopgave voor bestaande infrastructuur.

Ruimte

In Nederland hebben veel opgaven een ruimteclaim: de woningopgave, economie, de energietransitie, natuur,

agrarische transitie, klimaatadaptatie en sociale voorzieningen. Ook circulaire economie heeft een ruimteclaim,

door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) aangegeven in het rapport ‘ruimte voor circulaire economie’. Daarin geven ze 4 toekomstbeelden voor de toekomst

van Nederland: Mondiaal ondernemend, Snelle Wereld, Groen Land en Regionaal Geworteld. De verwachting is

dat Nederland een mix wordt van deze toekomstbeelden. Daarvoor is voldoende ruimte nodig: het PBL geeft aan

dat 70% van de verspilling ontstaat tijdens het maak- en

Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM). Ook facili-

Milieu Centraal wordt 18 procent verspild tijdens het

Value Center (CVC). Sinds kort is ze gestart met een traject

distributieproces en 30% door consumenten. Volgens

gehele verwerkingsproces van voedsel: 11 procent door de

gangbare landbouw, 9 procent door horeca en catering en

7 procent door winkels en distributie. En ook de consument gooit dus ook een groot deel van het voedsel weg. In 2020

voedselverspilling.

De consument is goed voor zo’n 33 kilo per persoon per jaar aan verspilling, om de doelstelling te kunnen halen moet dat in 2030 teruggebracht zijn tot 21,6 kilo per persoon.

probeert aan te jagen en te faciliteren. De provincie kent

in op kringlooplandbouw, de farm to table strategie, om de voedselproductie duurzamer te produceren.

Voedselverspilling

Ook Nederland zet zich in om voedselverspilling tegen

te gaan. Het doel is een reductie van 50% in 2030 t.o.v. 2015. In de gehele keten moet er gereduceerd worden.

De stichting Samen Tegen Voedselverspilling geeft aan

Handhaving (VTH) traject (zie bijlage 5).

maar sinds 2022 zien we een stagnatie in de reductie van

rialen (hubs), reparatieplaatsen en recycling.

Nederland staat voor een landbouwtransitie. Het Rijk zet

een betere plek te geven in het Vergunningen, Toezicht

gehele voedselketen.7 Sinds 2013 was het aan het dalen,

Provincie Noord-Brabant

Landbouw

met gemeenten en omgevingsdiensten om circulariteit

gooide men zo’n 97-123 kilo per persoon per jaar weg in de

dat circulaire economie tot 40 procent meer ruimte nodig

heeft.6 Te denken valt o.a. aan plaats voor opslag van mate-

teert ze ondersteuning aan ondernemers via het Circulair

Ook de provincie zet vol in op een circulaire economie. Ze de volgende thema’s: Maakindustrie, Kunststoffen, Bouw & Infrastructuur, Consumptiegoederen en Biomassa en

voedsel. Ze hanteert daarin de zes r-strategieën, of kortweg reduce, reuse en recycle. De provincie wil graag faciliteren en zet in op samenwerking in de regio’s. In Noordoost

Brabant is dat Agrifoodcapital, het samenwerkingsverband van bedrijven, onderwijs en overheid op het gebied van

Agrifood. De provincie stimuleert nog meer samenwerking op het vlak van circulariteit: regulier overleg circulair met de B7, circulair bouw aanjagen via de Brabantse Aanpak

Circulair Bouw (BACB) en circulaire maakindustrie via de

6 Ruimte voor circulaire economie | Planbureau voor de Leefomgeving 7

Steeds minder voedselverspilling in Nederland, maar hoger tempo noodzakelijk | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl

Koersnota Circulaire Economie - 16

BIJLAGE 3 R-strategieën

Om deze doelen te behalen gebruiken we de zes r-stra-

tegieën. Deze worden door de Europese Unie en het Rijk gebruikt. Ook landelijk zijn dit standaard strategieën: •

• • •

• •

Refuse en Rethink: Minimaliseren van onnodig

gebruik door alternatieven te bedenken en kritisch te kijken naar behoeften.

Reduce: Efficiënter gebruik van grondstoffen en verminderen van overproductie.

Re-use: Hergebruik van producten en onderdelen in dezelfde of een andere context.

Repair, Refurbish, Remanufacture: Verlengen van de

levensduur van producten door reparatie en modernisering.

Recycling: Verwerken van materialen tot nieuwe grondstoffen om hun levenscyclus te verlengen.

Recover: Energieterugwinning uit reststromen, als laatste redmiddel binnen het circulaire model.

De Reduce, reuse en recycle zijn ook bekend door campag-

nes van de Rijksoverheid. De zes strategieën moeten naast elkaar ingezet worden om het beste resultaat te behalen.

Koersnota Circulaire Economie - 17

BIJLAGE 4

Een schema van CircuLaw met alle wet- en regelgeving in

Products & Materials, Consumer Goods, Reporting, en

11 thema’s: Energy, Transportation, Climate & Emissions,

www.circulaw.nl/European_green_deal.pdf

het kader van de European Green Deal, onderverdeeld in

Land & Animals, Water, Chemicals and Pollutants, Waste,

Funding & Support. Het volledige overzicht is te vinden op:

Koersnota Circulaire Economie - 18

BIJLAGE 5 Financiën Acties Inzetten op samenwerkingstraject provincie, gemeenten en omgevingsdiensten Bouwkringloop Regionale bouwhub GPR opnemen in gebiedsontwikkeling en gebouwontwikkeling Lidmaatschap Cirkelstad Sloopbeleid opstellen Opslag gemeentelijke materialen Projecten MKB bewustwording en aanpak voedselverspilling Samenwerking in Pharma Delta Kennis vergroten medewerkers VTH circulair ondernemerschap MVOI actieplan opstellen en uitvoeren Pilot afvalvermindering Circulair dashboard inrichten Totale verwachte kosten voor 4 jaar in totaal: €296.000. De kosten worden gedekt uit de reguliere budgetten van economie, de reserve economie, budgetten afdeling Leefomgeving, Wonen en Economie, IBOR, Projectenbureau, Vergunningen/ Toezicht en Handhaving,

Maatschappelijk Vastgoed. Daarnaast wordt slim gebruik gemaakt van subsidies om dit budget verder aan te vullen om alle acties uit te voeren.

Koersnota Circulaire Economie - 19