kader internationalisering

Ook binnen Europa vinden we reizen in dat kader belangrijk, als ze bij kunnen dragen aan onze beleidsdoelen. Daarnaast kunnen we binnen Europa deelnemen aan

9

Aansluitend op de nog te ontwikkelen public affairs strategie.

10

Opheffing van de vriendschapsbanden is onnodig schadelijk voor de diplomatieke verhoudingen en frustreert een eventuele hernieuwde belangstelling vanuit het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties in de toekomst.

24

reizen en evenementen die gekoppeld zijn aan onze deelname aan samenwerkingsverbanden zoals BrabantStad en Agrifood Capital. Voor deelname aan evenementen maken we per geval een afweging op basis van de criterialijst. Ontvangst van delegaties vanuit landen buiten Europa Regelmatig krijgen we verzoeken vanuit landen buiten Europa, met de vraag of we medewerking willen verlenen aan het bezoek van een delegatie. Het gaat dan bijvoorbeeld om delegaties die bijzondere interesse hebben in een bepaald type bedrijven. Soms zijn die verzoeken heel gericht op thema’s waar we als Oss sterk in zijn, bijvoorbeeld op farma, agrifood, de maakindustrie of de Triple Helix samenwerking op het gebied van arbeidsmarkt en onderwijs (‘learning cities’). Als het verzoek komt vanuit landen of regio’s die ook voor Oss interessant zijn, ligt het voor de hand om het verzoek om medewerking in principe te honoreren. Dat betekent dat we ze koppelen aan een van onze partners, en/ of samen met onze triple helix partners een programma ontwikkelen. Natuurlijk blijft het belangrijk om het afwegingskader te doorlopen en de uitkomsten te betrekken bij de afweging.

Argumenten voor afwijzing van een verzoek kunnen zijn dat het landen betreft waar we als Oss geen duurzame relatie mee (kunnen/willen) onderhouden, onderwerpen of sectoren waar we weinig binding mee hebben, of verzoeken die gevoelig liggen vanwege bijvoorbeeld de actuele politieke situatie of mensenrechten. In die gevallen ligt het voor de hand om in principe geen medewerking te verlenen aan een verzoek, of wellicht om het door te spelen aan een andere gemeente of een partnerorganisatie. Specifieke criteria zijn: -

Het bezoek heeft meerwaarde voor een van onze partners in de gemeente

-

Er is sprake van overlap met de interesses van partners in onze netwerken (B7, Agrifood Capital, Pharma Delta, etc) en zij willen zij mede organiseren

-

Er is sprake van bestaande relaties / verdieping

-

De delegatie bestaat niet alleen overheidspartners, maar is Triple Helix

-

Er kan meerwaarde worden gecreëerd in relatie tot de Global Goals

Laat ook meewegen of hoeveel capaciteit het honoreren van een verzoek kost voor de ambtelijke organisatie en of dat opweegt tegen de meerwaarde. Acquisitie van bedrijven en instellingen Acquisitie van internationale bedrijven is vooral van belang voor Pivot Park. De BOM is onze partner hiervoor, en waar nodig vervullen we daar als gemeente ook een rol in, bijvoorbeeld door deelname aan handelsmissies. We zijn niet zelf als gemeente aan de voorkant actief in de rol van acquisiteur. Het economische beleid dat in ontwikkeling is kan hierin desgewenst andere accenten leggen. Ondersteuning bij rampen en noodhulp11 Verzoeken om ondersteunen bij rampen en het verlenen van noodhulp zijn per definitie ad hoc. Wij vinden het belangrijk en passend bij de sociale traditie van Oss om waar mogelijk een bijdrage te leveren. Tegelijkertijd kunnen we natuurlijk niet altijd in alles bijspringen. Daarom stemmen we onze bijdrage bij voorkeur af met andere gemeenten binnen de VNG en geven we de voorkeur aan gezamenlijke boven soloacties. Onze bijdrage als gemeentelijke overheid komt bij voorkeur (via de VNG) ten goede aan het versterken van lokale overheden in het buitenland: we helpen onze

11

Zie ook VNG, oktober 2024: Een ramp in het buitenland - Een leidraad voor gemeentelijke besluitvorming

25

collega’s bij het opzetten van acties of bij wederopbouw. Daarnaast willen we ons ook laten leiden door de betrokkenheid van (grote groepen) inwoners: als er vanuit de Osse gemeenschap grootschalige hulpacties op touw worden gezet kan dat een argument zijn voor de gemeente om ook een extra steentje bij te dragen. Besluiten over het leveren van noodhulp bij rampen zijn altijd initiatieven vanuit de gemeenteraad en vragen een apart raadsbesluit. Benutten van kansen binnen Europa Een effectieve Europastrategie vraagt om een heldere focus en duidelijke keuzes. We willen een Europastrategie uitwerken die: -

Aansluiten bij de te ontwikkelen strategie public affairs, de nog op te stellen economische visie en het verhaal van Oss

-

Kiest voor een aantal (bijvoorbeeld drie) prioritaire gebieden waarop Oss grote ambities heeft en waar veel kansen liggen in Europa; we kijken daarbij nadrukkelijk ook naar wat ons als Oss uniek maakt.

-

Aansluit op de strategie van partners binnen BrabantStad (B7), de provincie Noord-Brabant, de G40 en andere netwerken, zodat we de krachten voor lobby kunnen bundelen.

De strategie moet leiden tot betere toegang tot Europese middelen waarmee we ook onze eigen beleidsdoelen kunnen realiseren, en tot een effectievere lobby. Dit vraagt om de inzet van ambtelijke capaciteit om doeltreffend te kunnen zijn. Op die manier kunnen we veel meer profijt hebben van onze deelname aan BrabantStad en andere netwerken, en ook van de bestuurlijke inzet die we nu al plegen in bijvoorbeeld de Werkgroep Europa van de G40. Totdat we een verder uitgewerkte strategie hebben, bekijken we elke kans op financiering op zichzelf, en brengen we uiteraard onze belangen in in de verschillende gremia waarin we vertegenwoordigd zijn.

Europa Via BrabantStad, Provincie Noord-Brabant, VNG en G40 hebben we op dit moment al toegang tot ‘Europa’. In het verlengde van de public affairs medewerker die we willen gaan aanstellen is het goed om een expliciete Europa strategie te ontwikkelen. Daar kunnen we de netwerken waar we nu al inzitten bij benutten. Het is goed om dan ook te heroverwegen of een hernieuwd lidmaatschap* van de Euregio Rijn (Rhein) Waal wenselijk is. Die afweging kan mede gekoppeld worden aan de Strategische Agenda van de Euregio en de prioriteiten van het Interreg programma Duitsland-Nederland. * In het verleden is Oss na de herindeling met de gemeente Lith een aantal jaren lid geweest van de Euregio Rijn Waal.

Deelname aan internationale (kennis)netwerken Eventuele deelname aan nieuwe internationale kennisnetwerken koppelen we aan de te ontwikkelen strategische agenda voor Oss en de public affairs agenda.

26

Global Goals Als Oss voelen we de morele verplichting om een actieve rol te blijven spelen in de realisatie van de Global Goals. Dat doen we onder andere door het Global Goals Platform Oss te blijven ondersteunen. Daarnaast leggen we onze internationale activiteiten niet alleen langs de economische maatlat en kijken we niet alleen naar wat we als gemeente kunnen halen. We laten ook meewegen wat we te bieden hebben, en waar we partners elders in de wereld mee kunnen ondersteunen. We willen daarin wel selectiever worden, en kiezen voor een aantal onderwerpen waar we als Oss echt een verschil kunnen maken. Dat betekent dat we ons de komende jaren in elk geval inzetten voor de relatie onderwijs-arbeidsmarkt-bedrijfsleven, onder andere binnen het netwerk van UNESCO Learning Cities. In het verlengde van de te ontwikkelen public affairs agenda en kernboodschap kunnen we daar nog een of twee onderwerpen aan toevoegen, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid (positieve gezondheid, samenwerking tussen zorginstellingen en werken aan gezond blijven in plaats van alleen herstellen van ziektes). Daarnaast leveren we via VNG International, samen met alle andere Nederlandse gemeenten, ook een bijdrage aan de versterking van democratisch lokaal bestuur wereldwijd.

Strategie Met het kader en de keuzes hoe we om willen gaan met afzonderlijke activiteiten ligt er een praktisch handvat waar we op korte termijn mee aan de slag willen. Daarnaast willen we toe naar een strategischere afweging van onze internationale activiteiten. We gaan nieuwe relaties alleen aan op basis van onze profilering, focus en prioriteiten. We zorgen voor samenhang met de public affairs agenda die we gaan ontwikkelen en maken een kernboodschap die internationaal georiënteerd is, met focus op een beperkt aantal prioriteiten. We wegen onze bestuurlijke en ambtelijke deelname aan verschillende gremia mede in het licht van deze prioriteiten en we benutten onze netwerken om slimme coalities te bouwen. We pakken activiteiten zoveel mogelijk samen op, zodat de capaciteitsvraag voor ons apparaat behapbaar blijft. We zetten ontwikkelingen in gang die ons voor langere tijd, voor de komende tien jaar, gaan helpen om onze doelen te realiseren. En tenslotte zorgen we voor borging in de organisatie. “De volgende stap voor Oss is om clustergewijs een visie te hebben wat er nodig is, ook op het gebied van internationalisering. Concreet: laten we als BOM, gemeente Oss en Pivot Park een gezamenlijke agenda opstellen, waarbij we gebruik maken van elkaars expertise en netwerken. Dat maakt ons internationaal veel effectiever en dan kunnen we een versnelling maken".

Thijs Taminiau, team lead foreign investments, BOM

27

Bijlage 1: Ontwikkelingen in andere gemeenten Bij het opstellen van dit kader zijn we ook nagegaan hoe andere gemeenten het doen. Hieronder een overzicht van ontwikkelingen sinds de Tweede Wereldoorlog en van actuele thema’s die spelen.

Internationale contacten van Nederlandse gemeenten sinds de Tweede Wereldoorlog De directeur van VNG International (Pieter Jeroense) presenteerde in een netwerkbijeenkomst12 de eerste bevindingen van zijn dissertatieonderzoek. Hij onderscheidt 5 dominante thema’s in naoorlogs internationaal beleid van Nederlandse gemeenten: 1.

Europese verbroedering (vanaf 1951)

2.

Grensoverschrijdende samenwerking (vanaf 1958)

3.

Ontwikkelingssamenwerking (vanaf 1970)

4.

Vrede, veiligheid en mensenrechten (vanaf 1980)

5.

Europese integratie (Comité van de regio’s) en economische belangen (citymarketing, vestigingsklimaat) (vanaf 1990)

Deze lijst laat zien hoe nieuwe thema’s opgekomen zijn. Tegelijkertijd is het belangrijk te benoemen dat de thema’s uit eerdere perioden blijven doorwerken in de perioden daarna. Zo is bijvoorbeeld grensoverschrijdende samenwerking in de afgelopen decennia steeds belangrijker geworden, maar heeft het wel een meer economisch karakter gekregen. Op een vergelijkbare manier zijn ook traditionele stedenbanden onderhevig aan de tijdgeest: opgekomen na de Tweede Wereldoorlog waren ze aanvankelijk vooral een manier om vriendschappelijke uitwisseling tussen burgers en tussen besturen te bevorderen. Vervolgens werd ontwikkelingssamenwerking een thema en inmiddels worden stedenbanden afgebouwd of worden ze in een economisch licht geplaatst. Argumenten om stedenbanden af te bouwen kunnen van praktische aard zijn (er wordt weinig direct nut ervaren), maar ook een ideologische achtergrond (standpunten over LHBTI*, mensenrechtenschendingen) hebben. Dezelfde argumenten kunnen echter ook redenen zijn om de stedenbanden juist te behouden (decentrale contacten kunnen economische ontwikkeling bevorderen, en alleen als je in gesprek blijft kun je invloed uitoefenen op bijvoorbeeld het gebied van mensenrechten)13.

Actuele thema’s Lang niet alle gemeenten hebben een actueel beleid voor internationalisering, vooral grotere gemeenten en gemeenten die in grensregio’s liggen vinden het thema belangrijk. De nadruk is de afgelopen jaren steeds meer op het (eigen) economisch belang en op kennisontwikkeling komen te liggen. Daarnaast zijn duurzaamheid en klimaat in opkomst. En tenslotte leven er vragen die te maken hebben met de veranderende en actuele geopolitieke verhoudingen (zoals de relatie met

Bijeenkomst VNG International, Internationalisering van gemeenten. Maart 2024 Over de kansen en risico’s van decentrale contacten met China heeft de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid onlangs een brochure uitgebracht. Ministerie van Justitie en Veiligheid, 2023. 12 13

28

China, Rusland, Israël14). Activiteiten die Nederlandse gemeenten op het gebied van internationalisering ondernemen zijn met name15: •

Het onderhouden van bilaterale contacten met steden en regio’s in het buitenland, waarbij er een verschuiving heeft plaatsgevonden van formele stedenbanden naar partnerschappen

•

Het verwerven van Europese subsidies

•

Deelname aan een grote diversiteit aan internationale (kennis)netwerken

•

De acquisitie van bedrijven en instellingen

•

Het beïnvloeden van het beleid van de EU en eventueel andere internationale verbanden zoals de VN

•

Deelname aan internationale evenementen

•

Participeren in delegaties

•

Ontvangsten van internationale delegaties en bedrijven

•

Verlenen van noodhulp16

Naast een eigenstandige uitvoering van deze activiteiten door individuele gemeenten, vindt veel ook plaats via samenwerkingsverbanden (zoals de VNG of regionale samenwerkingen) en door aan te haken op initiatieven van hogere overheden (provincie, Rijk). “Stads- en gemeentebesturen nemen een steeds meer zichtbare en belangrijke positie in internationale aangelegenheden, werken samen via stedelijke netwerken en nemen deel aan internationale activiteiten die vaak worden omschreven als stadsdiplomatie. Vooruitblikkend betekent de snelle urbanisatie dat veel mondiale uitdagingen en de antwoorden daarop in steden worden geconcentreerd. Steden zullen centraal staan in de wereldwijde reactie op klimaatverandering, migratie, geweld en onrecht, gezondheidszekerheid en veiligheid” – Berggruen instituut17.

14 De WRR heeft onlangs een rapport uitgebracht over de veranderende geopolitieke verhoudingen in de wereld,

en wat dat betekent voor Europa en voor Nederland. Daarin analyseert de WRR dat Nederland internationaal lange tijd het tij mee heeft gehad. Dat is niet langer het geval. Internationale betrekkingen zijn grimmiger geworden door oorlogen, er is sprake van de opkomst van andere grootmachten en de militaire dominantie van de VS en de NAVO kalven af. Daarmee zullen zich vaker spanningen voordoen in de driehoek van waarden, welvaart en weerbaarheid (3 W’s). Dit vraagt om een ingrijpende heroriëntatie op de positie van Nederland in de wereld. Dat raakt ook de binnenlandse verhoudingen. Het effectief omgaan met deze veranderingen en het minimaliseren van de risico’s voor Nederland vraagt een inzet van de hele samenleving, en ook gemeenten spelen daarin een rol. 15

Bijeenkomst VNG International, Internationalisering van gemeenten. Maart 2024

Aanvullend op deze lijst is in een aantal gevallen het beleid dat gemeenten onder de noemer “internationalisering” voeren exclusief gericht op de internationalisering van de eigen gemeente en gemeenschap (kenniswerkers, (arbeids-)migranten, asielzoekers en vluchtelingen). Bijvoorbeeld in Leiden en in Amstelveen. Dat thema laten we in deze nota buiten beschouwing, ook omdat we daar in een aantal gevallen op andere plekken al beleid voor hebben ontwikkeld zoals het “Beleidskader centrale huisvesting internationale werknemers (2023). 16

17

Berggruen Insitute is een onafhankelijke denktank, een wereldwijd netwerk dat nieuwe fundamentele concepten ontwikkelt voor de politieke, economische en sociale instituties van de 21e eeuw.

29

Bijlage 2

Decentrale contacten met China

Oss vindt het belangrijk om elkaar internationaal de hand te blijven reiken. Natuurlijk zijn we daarbij niet blind voor de risico’s die daaraan verbonden kunnen zijn. Specifiek voor decentrale relaties met China heeft de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid een checklist gemaakt. Risico’s zijn: -

Decentrale contacten worden door China ook ingezet om nationale beleidsdoelen te halen

-

China zoekt kennis om zijn vermogen tot zelfvoorziening te vergroten en de militaire slagkracht te versterken

-

Een decentrale band kan door China worden ingezet als lobbykanaal of drukmiddel in bredere politieke discussies

-

Decentrale banden worden door China soms ingezet om makkelijk visa te krijgen voor Chinese delegaties om toegang tot Nederland te krijgen

De volgende checklist kan helpen om een goede afweging te maken: -

Wat is uw behoefte en hoeveel mag dit kosten?

-

Weet u waarom u interessant bent?

-

Weet u met wie u contact heeft?

-

Komt uw Chinese counterpart echt voor u?

-

Bent u goed beschermd tegen spionage?

Het rapport geeft uiteraard meer toelichting op elk van deze punten. Tevens is een lijst opgenomen met gevoelige sectoren, en contactpersonen waar men terecht kan voor meer informatie. De Gemeente Oss heeft op regelmatige basis (elk kwartaal) overleg met de internationaal contactpersoon van RVO over internationale zaken, en de relatie met China komt daarin ook aan bod. Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (2023). Decentrale contacten met China

30

Bijlage 3: Geraadpleegde bronnen Bijeenkomsten en overleggen Bijeenkomst VNG International – Internationalisering van gemeenten – 7 maart 2024 Informatiesessie Informatie- en Contactpunt voor verzoeken uit China – Rijksdienst voor Ondernemend Nederland – 18 april 2024 Podiumbijeenkomst gemeente Oss. Relatie Oss - Taizhou – 30 maart 2023 Provinciaal Internationaal Overleg (PIO) – diverse bijeenkomsten in 2024 Economic Board Oss – bijeenkomst 18 november 2024 en schriftelijke input van een aantal leden (december 2024) Interviews Global Goals Platform Oss - Marian Wagemakers, voorzitter Pivot Park - Britta Driessen, business development manager Agrifood Capital - Simon Maas, Liaison officer Internationale samenwerking VNO-NCW - Fleur de Best, regiomanager TIBO – Robert de Bekker, bestuurslid Talentencampus Oss / Unesco Learning Cities - Martijn Bos, directeur Talentencampus Logistiek Platform Oss - Rob Hermes, projectmanager BOM – Thijs Taminiau, Teamlead foreign investments Beleidsnota’s en andere schriftelijke bronnen Gemeente Amstelveen (2023). Internationaal beleid 2023-2026 Gemeente Haarlem (2022). Haarlem in de Wereld Gemeente Leiden (2021). Plan van aanpak bij de visie internationalisering 2021-2024 – gemeente Leiden Gemeente Oss (2017). Van veilig ver weg naar concreet dichtbij. Visie op het belang van Global Goals op gemeentelijk niveau. Notitie Gemeente Oss (2017).

Beleidsinventarisatie Oss ‘Global Goals in kaart’ Gemeente Oss (2017). Kader internationalisering Gemeente Utrecht (2023). Utrecht: Hearth of Health. Utrecht Internationaal 2023-2030 Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Ministerie van Justitie en Veiligheid (2023). Decentrale contacten met China Provincie Noord-Brabant (2024). Aanpak internationalisering Strategie internationale economie, gemeente Tilburg (concept) Telos (div). Duurzaamheidbenchmark gemeente Oss 2015; Duurzaamheidsprofiel van Oss. Toepassing van de Telos benchmark (2016); Factsheets Oss SDG monitor (2018) Universiteit Utrecht (2023) in opdracht van Huis van de Nederlandse Provincies en VNG. Van ad hoc naar vanzelfsprekend. Hoe Nederlandse gemeenten en provincies inspelen op Europese integratie Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (2023) Inspiratiegids lokaal mondiaal beleid in de beleids- en beheercyclus VNG (2024). Een ramp in het buitenland - Een leidraad voor gemeentelijke besluitvorming VNG International (2020). De Global Goals in het gemeentelijk beleid - Een handreiking voor Nederlandse gemeenten VNG International (2017, 2018, 2020). Juryrapport Oss Meer inspirerende Global Goals gemeente / grensverlegger Global Goals

31