IHP 2022
Tekst van het document
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed 2022-2031
15 juli 2022
Inhoudsopgave Oplegger
Voorwoord 1.
Verantwoording
1.1 Achtergrond en aanleiding 1.2 Projectdoelstelling IHP 1.3 Projectresultaat IHP 1.4 Gerelateerd aandachtspunt; overig maatschappelijk vastgoed 1.5 IHP als ‘business case’ voor de gemeente en schoolbesturen 1.6 Beoordelingsrichtlijn voor keuzes en planning
2.
Basisonderwijs
2.1 Stad Oss 2.2 Middelgrote kernen; Berghem en Geffen 2.3 Kleine kernen 2.4 Samenvatting, prioriteiten en planning van acties
3.
Voortgezet onderwijs
3.1 Het Hooghuis 3.2 Maaslandcollege 3.3 Samenvatting, prioriteiten en planning van acties
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
2
4.
(Voortgezet) Speciaal Onderwijs
4.1 Speciaal (basis) Onderwijs 4.2 Voortgezet Speciaal Onderwijs 4.3 Samenvatting, prioriteiten en planning van acties
5.
Tot slot
Bijlagen Bijlage 1.
Leerlingenprognoses BO-VO-(V)SO augustus 2021
Bijlage 2.
Analyse leerlingenprognoses, ruimteaanbod
en ruimtebehoefte BO-VO-(V)SO
Bijlage 3a.
Demografie in Oss Noordwest
Bijlage 3b.
Onderwijs m2 en –gebouwen in Oss Noordwest
Bijlage 4a.
Voedingsgebied BO 500 meter afstand
Bijlage 4b.
Voedingsgebied BO 1.000 meter afstand
Bijlage 5a.
Specificaties basisscholen per schoolbestuur
Bijlage 5b.
Schoolbesturen BO in kleine kernen
Bijlage 6.
Specificaties scholen Voortgezet Onderwijs per schoolbestuur
Bijlage 7.
Specificaties scholen SBO, SO en VSO per schoolbestuur
Bijlage 8.
Inventarisatie gebouwgegevens
Bijlage 9.
Matrix activiteiten en investeringen IHP 2022-2026
Bijlage 10.
Brief VNG, Ventilatie in schoolgebouwen en brede
opgave onderwijshuisvesting 2022
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
3
Oplegger Aanleiding Tijdens het OOGO (Op Overeenstemming Gericht Overleg) op 15 juli dit jaar stelden de gemeente en schoolbesturen samen het geactualiseerd IHP (Integraal HuisvestingsPlan) 2022
vast. We hebben afgesproken dat een oplegger wordt toegevoegd om een aantal vraagstukken nadrukkelijker naar voren te laten komen in het IHP.
Samenwerking en afstemming tussen de gemeente en schoolbesturen over onderwijshuisvestingsvraagstukken is belangrijk. Dit vanuit het besef dat onderwijshuisvesting een belangrijke
voorwaarde is voor goed onderwijs aan alle jeugdigen en jongeren uit de gemeente Oss en de regio alsmede om tot rijke leer- en werkomgevingen te komen waarbinnen leren en ontwikkeling mogelijk wordt.
Het IHP biedt de gemeente en schoolbesturen een gedeeld toekomstperspectief. De komende periode pakken de gemeente en schoolbesturen de aandachtspunten en activiteiten (zie verder bijlage 9) in samenspraak op. Dit past ook in het proces van het IHP, omdat het IHP continu in ontwikkeling is. De volgende aandachtspunten zijn in het OOGO besproken: 1. Duurzaamheid / verduurzaming
2. Onderwijskundige gebouwaanpassingen
Wettelijke verantwoordelijkheden De gemeente heeft een zorgplicht en is verantwoordelijk voor nieuwbouw, uitbreiding en
gymvoorzieningen. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor onderhoud, aanpassingen,
exploitatie en beheer van de schoolgebouwen. De verantwoordelijkheid voor duurzaamheid / verduurzaming en ventilatie ligt bij de schoolbesturen, maar de gemeente denkt mee.
Door de schoolbesturen is aangegeven dat zij de verantwoordelijkheid voor duurzaamheid /
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
4
naar inhoudsopgave
verduurzaming in de praktijk niet houdbaar en niet haalbaar vindt, omdat de bekostiging vanuit het Rijk tekort schiet. De gemeente herkent dit en geeft aan dat dit een landelijk beeld is.
Quickscan Afgesproken is dat er een quickscan wordt gemaakt van de schoolgebouwen door een onafhankelijk adviesbureau op aspecten zoals: bouwkundige / technische kwaliteit, bouwfysische
kwaliteit (binnenklimaat) en functionele en onderwijskundige gebouwkwaliteit inclusief flexibiliteit met betrekking tot aanpassingen. Duurzaamheid of de mogelijkheid om te komen tot verduurzaming en exploiteerbaarheid zijn hierbij belangrijke elementen. Zie verder paragraaf 1.5.
De uitkomsten van de quickscan worden met alle schoolbesturen besproken. Alle schoolbesturen zijn naast de gemeente eigenaar van het proces. De gemeente financiert de quickscan.
Lobby tekortschietende financiering Rijk De gemeente geeft al geluid richting landelijke organen (bijvoorbeeld VNG en Bouwstenen
voor Sociaal) betreffende de tekortschietende financiering van het Rijk voor duurzaamheid /
verduurzaming, al dan niet samen met gemeenten uit de regio. Om dit geluid extra kracht bij
te zetten, willen de schoolbesturen zich hierin ook verenigen richting het Rijk / Provincie / PO Raad / VO Raad / VNG / Bouwstenen voor Sociaal.
Beleid De gemeente denkt mee met duurzaamheid / verduurzaming, bijvoorbeeld door de Nota
verduurzamen maatschappelijk vastgoed (2020), de SUVIS subsidie bij MFA De Komeet (2021) en de pilotprojecten MFA Meteoor en MFA De Koppellinck (2022). Daarnaast wordt naar verwachting eind 2022 de Routekaart tot 2050 voor het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed
vastgesteld. Duurzaamheid / verduurzaming is een proces met een eigen tijdspad, maar waar het kan wordt het in het IHP verwerkt. Hierbij worden de wettelijke verantwoordelijkheden zoals hierboven omschreven aangehouden.
Tot slot De bovenstaande aandachtspunten is gezamenlijk huiswerk en wordt in samenspraak tussen de gemeente en schoolbesturen opgepakt. De gemeente heeft de regierol hierin.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
5
naar inhoudsopgave
Voorwoord Het proces Integraal HuisvestingsPlan Eind januari 2020 is gestart met het project Integraal HuisvestingsPlan (IHP). Op 15 april 2021 is het IHP 2021 door de raad vastgesteld. Besloten is om het IHP in 2022 te actualiseren. In het eerste kwartaal van 2022 hebben bilaterale accountoverleggen plaatsge-
vonden door de gemeente met de individuele schoolbesturen. In die overleggen is over
en weer informatie verstrekt op basis van ontwikkelingen in het afgelopen jaar en voort-
schrijdend inzicht. Die informatie is verwerkt tot zo concreet mogelijke gegevens over de toekomstige huisvestingsvragen, het jaar van realisatie en de te investeren bedragen in het voorliggende IHP 2022.
11 mei 2022 hebben de schoolbesturen het eerste concept toegestuurd gekregen. 24 mei 2022 hebben - desgevraagd - alle schoolbesturen schriftelijk gereageerd. Die reacties zijn verwerkt met als resultaat het tweede concept IHP 2022. 14 juni 2022 hebben de school-
besturen het tweede concept toegestuurd gekregen. 21 juni 2022 hebben - desgevraagd - alle schoolbesturen schriftelijk gereageerd. Die reacties zijn verwerkt met als resultaat het derde concept IHP 2022.
Op 14 oktober 2021 is een raadsinformatiebrief verzonden om de raad te informeren
over de actualisatie van het IHP. Op 23 juni 2022 is het derde concept IHP 2022 inclusief bijlagen verzonden naar de raad. Op 30 juni 2022 heeft een bijeenkomst met raads- en
burgerleden plaatsgevonden waarin het IHP 2022 is gepresenteerd en besproken. Daar-
na is het IHP 2022 een week voorafgaand aan het OOGO (Op Overeenstemming Gericht Overleg) naar alle schoolbesturen verstuurd met daarbij de overlegagenda.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
6
naar inhoudsopgave
Op 15 juli 2022 vond het OOGO plaats en is het IHP 2022 vastgesteld, met dien verstan-
de dat een oplegger wordt toegevoegd. Voor elke investering uit het IHP 2022 neemt de gemeenteraad uiteindelijk een besluit.
Maatschappelijke synergie Ten behoeve van het IHP 2021 heeft een interdisciplinair overleg binnen de gemeen-
te plaatsgevonden over de voorlopige conclusies en eveneens voorlopige voorstellen.
Vertegenwoordigers van de afdelingen RO, Financiën en het Vastgoedbedrijf hebben die
conclusies en voorstellen beoordeeld op haalbaarheid en ook op de kansen en mogelijk-
heden voor maatschappelijke synergie. De kansen om door verbinding en samenwerking van Sport, ‘Ontmoeten’ en Onderwijs meer maatschappelijk rendement te genereren,
moeten immers nu gezien en ontwikkeld worden. Deze synergie t.b.v. zo optimaal mogelijk maatschappelijk rendement geldt op het niveau van de stad, de wijken en de kernen.
Hierbij is ook rekening gehouden met de actuele verwachting (oriëntatie 2020/2021) van meer woningproductie in de gemeente t.o.v. de referentiedatum 2017/2018. Dit overleg is op projectniveau het afgelopen jaar voortgezet.
Planningsinstrument Dit IHP is een visie- en tegelijkertijd planningsinstrument (financieel, ruimtelijk en maat-
schappelijk rendabel) dat primair de onderwijsgebouwen en de daarbij behorende acties in kaart brengt. Ook maakt het de verbinding zichtbaar met Sport en ‘Ontmoeten’. Het
beschrijft de komende 4 jaren concreet; 2022-2025. Het OOGO is voor de huisvestings-
aanvragen van de schoolbesturen bij de gemeente (indieningsdatum: voor 1 februari van elk jaar) een wettelijk geregelde, jaarlijkse verplichting. Het resultaat van het OOGO om-
vat de nu bekend zijnde aanvragen die verzameld zijn in het IHP tot en met 2025. Dit IHP wordt elke vijf jaar geactualiseerd. Echter, bijlage 2 Analyse en bijlage 9 Matrix worden elke twee jaar geactualiseerd (conform de cyclus van de leerlingenprognoses van Pro-
nexus) met wellicht nieuwe aanvragen en/of veranderde omstandigheden. Ter referentie, het Grondbeleid wordt slechts elke tien jaar vastgesteld. Gedurende het jaar wordt ge-
werkt aan de activiteiten uit bijlage 9 Matrix en de accountoverleggen per schoolbestuur blijven elk jaar plaatsvinden. Uiteindelijk beslist de gemeenteraad.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
7
naar inhoudsopgave
Doorontwikkeling van het planningsinstrument Het planningsinstrument is in de structuur compleet, maar dient beleidsmatig nog verder ingevuld te worden met: •
nader onderzoek naar de werkelijke vierkante meters bvo per gebouw;
•
(actualisering) Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs.
• • •
verhuurbeleid gemeente van maatschappelijk vastgoed in het algemeen; samenwerking kinderopvang (kindcentra ontwikkeling);
expliciete beleidsuitgangspunten voor synergie met Sport en ‘Ontmoeten’.
Ongeacht de noodzaak van doorontwikkeling op bovengenoemde punten laat dit IHP
overduidelijk zien dat er ‘werk aan de winkel’ is. Dat blijkt uit de Verantwoording (hoofdstuk 1) en de daar uit voortkomende acties voor het Basisonderwijs, het Voortgezet Onderwijs en het (Voortgezet) Speciaal (Basis) Onderwijs (resp. hoofdstuk 2, 3 en 4).
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
8
naar inhoudsopgave
1. Verantwoording Perspectief Er is niet alleen beschouwd vanuit de verschillende facetten als hieronder bij 1.1 t/m 1.6 benoemd. Er is vooral met aandacht gekeken naar de bestaande situaties en de te verwachten (demografische) ontwikkelingen in de verschillende wijken. Maatschappelijk
vastgoed (waaronder onderwijsgebouwen) moet maatschappelijk rendement hebben; in de stad, de wijken en de kernen. De inwoners van de gemeente Oss moeten er zo veel
mogelijk profijt van hebben. Dus niet alleen de leerlingen en hun ouders van de scholen, maar ook de bewoners van de wijken en kernen in hun verscheidenheid van samenstelling. Voor allen zou moeten gelden: ‘Dat is onze basisschool’ in plaats van ‘dat is een basisschool’. ‘Onze’ school moet zich meer ontwikkelen naar een logische plek waar
onderwijs gerichte èn maatschappelijke, wijk- en gemeenschap gerichte activiteiten als vanzelfsprekend plaatsvinden.
In deze inleidende verantwoording wordt de relevantie van het project IHP onderwijsvastgoed als volgt opgebouwd: •
1.1 Achtergrond en aanleiding;
•
1.3 Projectresultaat IHP;
• • • •
1.2 Projectdoelstelling IHP;
1.4 Gerelateerd aandachtspunt; overig maatschappelijk vastgoed; 1.5 IHP als ‘business case’ voor de gemeente en schoolbesturen; 1.6 Prioriteiten voor keuzes en planning (ter discussie)
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
9
naar inhoudsopgave
1.1 Achtergrond en aanleiding Overmaat aan onderwijsvastgoed De gemeente Oss heeft een aanzienlijke overmaat aan onderwijsvastgoed. Van in totaal ca. 120.000 m2 wordt in het basisonderwijs normatief ca. 8.000 m2 (ca. 12%) niet benut
en in het voortgezet onderwijs ca. 15.000 m2 (ca. 25%). Dit zijn de globale optelsommen
van de verschillende gebouwen in de stad en in de kernen (bron: bijlage 8). Niet elke vierkante meter teveel is maatschappelijk te benutten, maar het zijn er gewoon teveel.
Krimp en groei en de relatie met samenwerking Bij de ontwikkelingen in krimp en groei ontstaan samenwerkingsrelaties binnen het spe-
ciaal onderwijs (SO), binnen het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO), binnen VSO en VO, zijn een aantal reguliere basisscholen voornemens te fuseren, zijn er verkenningen en ervaringen voor samenwerking tussen regulier basisonderwijs en speciaal (basis) onderwijs
en ook tussen basisonderwijs en voortgezet onderwijs. De ‘triggers’ hierbij zijn de samenwerking in de onderwijsinhoud (voor een betere kwaliteit en vanuit inclusief onderwijs)
en het met elkaar afstemmen van teveel en te weinig vierkante meters (bedrijfsvoering en
efficiency). Pragmatische oplossingen voor (te verwachten) ruimteproblemen èn inhoudelijke zingeving gaan hand in hand. Een complex geheel van kwaliteit verbeteren, plannen en investeren.
Nadere analyse leerlingenprognose en woningbouw Op basis van de leerlingenprognoses (bron: Pronexus augustus 2021; bijlage 1) is de komende 10 jaar (2031) ‘overall’ voor het basisonderwijs een groei van ca. 4,5% (van
6.823 naar 7.133) te verwachten en voor het voortgezet onderwijs een krimp van 4,9%
(van 5.548 naar 5.278). Het (voortgezet) speciaal onderwijs is moeilijk prognosticeerbaar waardoor dit onderwijs buiten de analyse is gehouden.
Door minder leerlingen ontstaat een groter ruimte-overschot. Een deel van het ruim-
te-overschot is door de spreiding (stad Oss en kernen) niet goed benutbaar, maar een ander deel zeker wel. Door meer leerlingen kan het ruimte-overschot waar mogelijk benut worden.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
10
naar inhoudsopgave
Nieuwe woonwijk Amsteleind
Door het woningbouwplan Amsteleind (voorheen: Oss-West) worden tot 2031 in totaal
546 leerlingen verwacht en in 2041 groeit dit naar in totaal 825 leerlingen (bron Pronexus 2021 op basis van een stapsgewijze omvang van 3.000 woningen). In 2021 heeft een
adviesbureau in opdracht van de gemeente een startnotitie opgesteld. Op basis van deze notitie heeft de gemeente alvast twee percelen van ca. 4.600 m2 (school, kinderopvang,
gymzaal en terrein) gereserveerd in het plan. Daarnaast is tijdelijke huisvesting in Amsteleind benodigd om de eerste leerlingen op te vangen, maar een andere mogelijkheid is om dit op nabijgelegen bestaande scholen plaats te laten vinden.
De planvorming voor onderwijshuisvesting in Amsteleind is samen met de schoolbesturen opgepakt. De gemeente heeft op 21 februari 2022 een startbijeenkomst georgani-
seerd voor de schoolbesturen in het reguliere basisonderwijs en het Samenwerkingsverband (SWV PO 30 06). SAAM en Filios hebben aangegeven interesse te hebben om hier een nieuwe school te stichten. Schoolbesturen Pallas en Simon Scholen zijn niet gein-
teresseerd. Optimus gaat in het kader van inclusief onderwijs aansluiting van Het Baken
op een reguliere basisschool in Oss onderzoeken. Omdat Optimus geen reguliere basisschool in Oss heeft, is Optimus geinteresseerd om een reguliere basisschool te stichten in Amsteleind indien de samenwerking met een reguliere basisschool in Oss niet wordt
gevonden. Echter, SAAM en Filios hebben in een vervolggesprek met Optimus aangegeven dat de wil tot samenwerking er is.
SAAM en Filios hebben aangegeven dat ze samen optrekken om het onderwijs in Amsteleind vorm te geven, het zijn geen concurrenten in dit project. SAAM en Filios willen het beste onderwijs- en ondersteuningsconcept bieden voor de leerlingen (en de bewoners in het algemeen) die in Amsteleind komen te wonen. SAAM en Filios willen de planvor-
ming in Amsteleind zo goed mogelijk integraal benaderen met de planvorming van het
Masterplan Noordwest (Lockaert en Polderhof). Een overleg hierover met de gemeente is in juli 2022 gepland.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
11
naar inhoudsopgave
Sinds april 2022 zijn twee vervolgbijeenkomsten geweest met SAAM, Filios, de projectlei-
der en programmamanager van de gemeente waarin de planvorming van Amsteleind met elkaar is besproken, bij de twede bijeenkomst was ook Optimus aanwezig. Begin september 2022 is een derde bijeenkomst gepland.
De geinteresseerde schoolbesturen dienen de aanvraag voor het stichten van de eerste
nieuwe school cf. de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen voor juni 2023 in bij het Minis-
terie/DUO, waarna bekostiging voor de eerste school zal plaastvinden per 1 augustus 2025.
Ontwikkelingen in pedagogische visie met externe partners Behalve de factoren als bevolkings- en leerlingenaantallen spelen de visies en strategieën voor onderwijs en locatievoorkeuren door de schoolbesturen een rol. Dat de schoolbe-
sturen o.a. in het kader van ‘passend onderwijs’ en ‘inclusief onderwijs’ samenwerkingsrelaties aangaan – of daartoe intenties hebben- maakt het omgaan met die visies meer complex. Immers, is de visie van het schoolbestuur vóór de samenwerking en vanaf de
samenwerking nog steeds dezelfde? En wat betekent dit voor de leerlingendeelname in het (voortgezet) speciaal (basis) onderwijs in Oss, als meer kinderen ‘thuis-nabij’ onderwijs gaan volgen?
Ondertussen omarmen scholen ontwikkelingen in de kinderopvang, VVE, VSV, loop-
baanorientatie, ‘passend onderwijs’, ‘inclusief onderwijs’ e.d. Dit heeft gevolgen voor de schoollocatie, het gebouw en de contracten voor verhuur aan resp. medegebruik door aan de school gerelateerde partners.
IHP toekomstig wettelijk verplicht Los van de dynamiek van de vraag naar onderwijslocaties en onderwijsruimte en het (niet altijd voor overige gebruik geschikte) overaanbod van locaties en ruimte is er ook het
voornemen om het Integraal HuisvestingsPlan (IHP) wettelijk verplicht te stellen. De POraad pleit ervoor, ook al dateert de laatste notitie hierover uit 2018.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
12
naar inhoudsopgave
Stedenbouwkundig perspectief Het stedenbouwkundig perspectief is onderdeel van de vraag waar goed onderwijs op
de meest geschikte locaties nu en in de toekomst kan plaatsvinden. De regie hiervan ligt
vanzelfsprekend bij de gemeente, maar de gemeente heeft ook de schoolbesturen hierbij
nodig v.w.b. de bindingsfactor van een schoolgebouw in de leefomgeving. Een voorbeeld daarvan is de herbezinning op de maatschappelijke voorzieningen (zorg - ontmoeten –
sport – onderwijs) in Oss Noordwest en de nieuwe wijk Amsteleind. Kiezen we voor een
omvangrijk integraal voorzieningencluster (één gebouw), of voor het satelliet-model met goed bereikbare kleinschaliger voorzieningen verspreid in de wijk met een eigen identi-
teit? De basisinformatie en geplande of mogelijke scenario’s voor het onderwijs staan in bijlagen 3a en 3b.
Energietransitie en actuele ventilatie-eisen Niet in het minst is de energie-transitie de komende jaren blijvend actueel. Actueel en
urgent is de door Covid-19 bepaalde ventilatieproblematiek. Deze ventilatieproblematiek staat niet los van energietransitie. Luchtverversing en hergebruik van de warmte van de te verversen lucht gaan hand in hand met energiegebruik en energietransitie. Voor de schoolgebouwen betekent dit, dat de planning van transitiemaatregelen direct afhan-
kelijk is van de technische en functionele geschiktheid van de gebouwen. M.a.w., welke
gebouwen moeten en welke kunnen met economisch verantwoorde investeringen op (B) ENG-niveau aangepast worden? Het schoolbestuur heeft hierbij de primaire verantwoordelijkheid, gesteund door de overheid met subsidie- en financieringsarrengementen.
Maar met een deels verouderd gebouwenbestand kan de gemeente niet alleen maar
toekijken. De onlangs door de raad vastgestelde beleidsnota duurzaamheid dient op het aandachtspunt onderwijsvastgoed nader uitgewerkt te worden.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
13
naar inhoudsopgave
Samenvattend heeft het maken van een IHP de volgende aanleidingen: •
•
De overmaat in de gemeente Oss aan onderwijsvastgoed in het BO en VO en de her-
beoordeling van geschiktheid van de verouderde locaties en gebouwen nu en voor de toekomst;
De dynamiek in het (Voortgezet) Speciaal Onderwijs met de moeilijk te voorspellen
leerlingenaantallen en de voorgenomen samenwerkingen binnen het SO, binnen het
VSO, de voorgenomen fusies binnen een aantal reguliere basisscholen en de verkenningen en ervaringen voor samenwerking tussen regulier basisonderwijs en speciaal • • • • • • •
(basis) onderwijs en ook tussen basisonderwijs en voortgezet onderwijs; Het nieuwe woningbouwplan Amsteleind;
De visies en strategieën van de schoolbesturen op het onderwijs met hun voorkeuren voor locaties en gebouwen;
De potentiële ‘betekenis’ van schoolgebouwen (en overig maatschappelijk vastgoed) voor het leefklimaat in de verschillende stadswijken en kernen;
De feitelijke en intentionele samenwerkingsrelaties van de schoolbesturen en de consequenties daarvan voor het onderwijs en de locatievoorkeuren; De te verwachten wettelijke verplichting van het IHP; De stedenbouwkundige overwegingen;
De economische overwegingen bij het plannen van investeringen (meerjaren programmabegroting gemeente) in het kader van (B)ENG.
1.2 Projectdoelstelling IHP
De projectdoelstelling is het IHP; dat is de vastgoedvisie voor onderwijsgebouwen in een
concreet uitgewerkt vier-jaren-plan, waarin inhoudelijk de volgende aandachtspunten en afwegingen zijn verwerkt: • • • •
Zo optimaal mogelijk ruimtegebruik op geschikte locaties;
Locaties en gebouwen die zonder grote investeringen aanpasbaar zijn (flexibele gebouwen) voor te verwachten krimp en groei en onderwijskundige veranderingen; Demografische ontwikkelingen en de relatie met leerlingenprognoses;
De visies, strategieën en intenties van schoolbesturen m.b.t. onderwijsinhoud, bestuurlijke samenwerking en locatievoorkeuren;
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
14
naar inhoudsopgave
•
De stedebouwkundige visie voor de stad Oss m.b.t. het leefklimaat in de stadswijken
•
De wettelijke en lokaalspecifieke eisen voor de energietransitie, waarbij de relatie met
en de kernen en de inclusieve betekenis van scholen daarbij; eigentijdse ventilatie van schoolgebouwen actueel is.
Procesmatig is het OOGO (Op Overeenstemming Gericht Overleg) het essentiële aan-
dachtspunt. Immers daardoor ontstaat de samenwerking tussen scholen met overige, maatschappelijke instellingen en activiteiten.
1.3 Projectresultaat IHP
Het projectresultaat heeft de volgende kwaliteitskenmerken: •
Coherente visie op de noodzaak en betekenis van onderwijsvastgoed in de stadswij-
•
Concrete, met schoolbesturen overeengekomen rapportage en planning van voorzie-
• •
ken en kernen;
ningen en investeringsramingen;
Procesdocumenten met werk- en detailinformatie in bijlagen;
Een documentenformat dat bij nieuwe ontwikkelingen – uitgangspunt jaarlijks - aangepast kan worden.
Het Projectresultaat Het resultaat is een Meerjaren activiteiten en investeringsPlan dat leidt tot: • •
kwalitatieve optimalisering van de onderwijsgebouwen;
efficiënte (=kwantitatieve) inzet van de bestaande voorraad vastgoed op basis van de actuele informatie/inventarisatie: o
Kwalitatief: onderwijskundige functionaliteit – locatiegeschiktheid –
o
Kwantitatief: locaties – gebouwen – vierkante meters - bezettingsgraad –
technische staat – BENG* – geschiktheid – circulariteit;
ruimte-overschotten/-tekorten; •
Realisatie van schoolbestuurlijke visies en strategieën, samenwerkingsrelaties en toekomstperspectieven, vertaald in functionele locatie-/gebouweisen;
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
15
naar inhoudsopgave
•
stedenbouwkundige uitgangspunten en plannen op stadswijk- en kernenniveau;
•
financiële onderbouwingen voor de te maken keuzes.
•
keuzes en uitvoeringsplanning per termijn van 4 jaar (jaarlijks te actualiseren);
* Op dit moment dient renovatie/nieuwbouw (in dit IHP wordt met renovatie een vernieuwing door inpassing in een bestaand gebouw bedoeld als alternatief voor nieuwbouw) wettelijk te voldoen aan BENG. Dit is ook het uitgangspunt voor het IHP. Indien het
schoolbestuur de ambitie heeft voor ENG, dan dient bij het raadsvoorstel investeringskre-
diet de optie ENG separaat te worden begroot en aangegeven te worden welke financiele bijdrage het schoolbestuur levert. De gemeenteraad kan dan een besluit nemen.
Door de opzet kan het rapport aangepast worden aan veranderende inzichten en situaties. Door actualisaties van onder andere bijlage 9 Matrix blijft het consistent met de Programmabegroting; is het IHP van de Programmabegroting het verantwoordingsdocument.
1.4 Gerelateerd aandachtspunt; overig maatschappelijk vastgoed
Het IHP-onderwijsvastgoed kan als richtlijn dienen voor het nog te ontwikkelen Meerjaren InvesteringsPlan voor overig maatschappelijk vastgoed en het Vastgoedplan. Hierbij gaat het om wijk- en buurtgebonden voorzieningen voor ’ontmoeten’ en zorg. Als de
structuur van de beide rapportages vergelijkbaar wordt gemaakt, kunnen dwarsverban-
den gelegd worden voor kwalitatief goede voorzieningen met efficiënt vastgoedgebruik door onderwijs, sport en ‘ontmoeten’. De meerwaarde van de som der delen t.o.v. op zichzelf staande, monofunctionele gebouwen.
Een bijkomstigheid van beide planningsinstrumenten kan zijn dat overbodige vastgoedlocaties teruggezet worden naar het Grondbedrijf en voor het algemeen belang herbe-
stemd worden, zoals woningbouw. Het IHP is daarmee ook een relevant planningsinstrument voor ruimtelijke ontwikkeling in brede zin.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
16
naar inhoudsopgave
1.5 IHP als ‘business case’ voor de gemeente en de schoolbesturen ‘Business case’ voor de gemeente Het IHP onderwijsvastgoed levert op het belangen- en organisatieniveau van de gemeente een bijdrage aan het meer integraal en compleet afwegen van keuzes door: •
het verbinden en onderling afwegen van de belangen van vastgoed (gebouwen en
•
samenwerking met RO (stedenbouwkundige ontwikkelvisie) en het Grondbedrijf
terreinen) voor onderwijs, sport en maatschappelijk ‘ontmoeten’ in brede zin;
(evenwicht in vraag naar vs voorraad vastgoed). Per definitie leidt dit tot een betere
kwaliteit van de woon- en leefomgeving en tot een meer weloverwogen en efficiënte inzet van financiële middelen. M.a.w., op welke wijze halen we het hoogste maat-
schappelijke rendement uit de euro’s voor investering en beheer van het vastgoed voor de diverse doelgroepen.
‘Business case’ schoolbesturen Zoals de gemeente de bedrijfsmatige afwegingen maakt voor efficiënt gebruik van goede gebouwen op goede locaties, hebben ook de individuele en samenwerkende schoolbe-
sturen hun bedrijfsmatige afwegingen en strategische belangen. Ook schoolbesturen in-
vesteren in schoolgebouwen en daarnaast zijn zij dagelijks verantwoordelijk voor de volledige exploitatie. Hun budget wordt voornamelijk bepaald door de aantallen leerlingen en is gelimiteerd. Om die reden maken zij afwegingen tussen meer of minder vierkante
meters, normaal of duur te exploiteren gebouwen en tussen geschikte en minder geschikte gebouwen voor de uitstraling en de kwaliteit van onderwijs. Optimale schoolgrootte en samenwerking i.c. medegebruik van ruimte door partners spelen daarbij een rol.
Met name in het basisonderwijs zijn kleine scholen en schoolgebouwen in – kleine - kernen voor elk schoolbestuur een bedrijfsmatige uitdaging. Het is een onderwerp waar-
over de gemeente en de schoolbesturen met elkaar van gedachten moeten wisselen. De
gemeente vanuit het perspectief ‘algemeen belang’; meer in het bijzonder het beleid voor vitaliteit van de kernen met maatschappelijk vastgoed als bindende factor. Het school-
bestuur vanuit de bedrijfseconomische haalbaarheid en de daarmee in verband staande kwaliteit van onderwijs.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
17
naar inhoudsopgave
Beleid gemeente i.r.t. duurzaamheid en ventilatie De gemeente heeft in 2020 de ‘Nota verduurzamen maatschappelijk vastgoed’ vastge-
steld, waarin onder meer is opgenomen dat dat de gemeente zich houdt aan vigerende
wet en regelgeving en natuurlijke momenten van onderhoud en (ver)nieuwbouw voor verduurzaming. Naar verwachting wordt eind 2022 de Routekaart tot 2050 voor het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed vastgesteld. Daarnaast volgt de gemeente de ambities uit
het Klimaatakkoord en de aanbevelingen uit de sectorale Routekaart voor Maatschappelijk Vastgoed van de VNG. Op dit moment heeft de gemeente pilotprojecten (van energiebesparing naar CO2-reductie) bij De Wissel in MFA Koppellinck, Mozaïek en ’t Kleurenbos in MFA Meteoor. Daarnaast levert de gemeente een inspanningsverplichting om provinciaal en landelijk aandacht te vragen voor verduurzaming en ventilatie. Dit doen we in samenwerking en afstemming met gemeenten uit de regio. Dit hebben we bijvoorbeeld januari en april jl. gedaan bij de VNG. De verantwoordelijkheid voor verduurzaming en ventilatie ligt bij de schoolbesturen, maar de gemeente is bereid om mee te denken.
Vanuit de VNG is aan de gemeenten gevraagd om bij de schoolbesturen te inventariseren hoe het staat met de ventilatie in hun schoolgebouwen, zie bijlage 10 Brief VNG. Daar-
naast verzoekt de VNG in voorgaande brief de gemeenten om in overleg met de schoolbesturen de meest urgente knelpunten rondom ventilatie te bepalen en gezamenlijk te bekijken of en hoe deze met bestaande regelingen op te lossen zijn.
Lange termijn visie voor de gemeente en schoolbesturen Voor alle schoolgebouwen, behalve van de schoolgebouwen die conform het IHP reeds
zijn opgenomen voor vernieuwing (renovatie/nieuwbouw), wordt door een onafhankelijk adviesbureau (voorstel: in een gezamenlijke opdracht van de gemeente en de school-
besturen) een met duidelijke uitgangspunten objectieve beoordeling en analyse van de kwaliteit middels een quickscan gemaakt op aspecten zoals: •
Bouwkundige / technische kwaliteit;
•
Functionele en onderwijskundige kwaliteit, inclusief flexibiliteit met betrekking tot
•
Bouwfysische kwaliteit (binnenklimaat); aanpassingen;
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
18
naar inhoudsopgave
Duurzaamheid of de mogelijkheid om te komen tot verduurzaming en exploiteerbaar-
heid zijn hierbij belangrijke elementen. Mogelijk speelt ook de esthetische kwaliteit, de uitstraling, beleving en veiligheid van het gebouw een rol. De precieze opdracht wordt
nog nader met de schoolbesturen uitgewerkt. Voor de gemeente dient de quickscan aan te sluiten op het beleid zoals hierboven is omschreven en het Vastgoedplan voor maatschappelijk vastgoed dat naar verwachting eind 2022 gereed is.
Bovenstaande beoordeling geeft inzicht in de afweging voor vernieuwing (renovatie
versus nieuwbouw), is een basis voor de bepaling van de termijn waarop een ingreep
nodig is, en is een raming van de kosten. De conclusies en aanbevelingen worden be-
sproken en opgenomen in bijlage 9 Matrix. Hierdoor heeft de gemeenteraad inzicht wat
er in de toekomst aan renovatie/nieuwbouw aan komt en het schoolbestuur heeft inzicht welke investeringen (bijvoorbeeld op het gebied van verduurzaming en binnenklimaat)
nog rendabel zijn en terugverdiend kunnen worden tot het moment dat de gebouwen in aanmerking komen voor vernieuwing (renovatie/nieuwbouw).
De beoordeling geeft tevens gehoor aan het verzoek van de VNG om de staat van de
schoolgebouwen en de benodigde investeringen indien beschikbaar in beeld te brengen, zie bijlage 10. Brief VNG.
1.6 Beoordelingsrichtlijn voor keuzes en planning
In de prioritering voor het maken van huisvestingskeuzes (uitgaand van 1.2 en 1.3 hier-
voor) en het plannen van de uitvoering daarvan, kunnen diverse overwegingen met elkaar concurreren. Op basis van integrale overwegingen volgt hierna een rangorde van criteria, bedoeld als beoordelingsrichtlijn van investeringsplannen en huisvestingsaanvragen: 1. Kwaliteit van onderwijs: a.
in bouwtechnisch verantwoorde gebouwen, op passende, goed bereikbare
b.
in aanpasbare en functionele gebouwen;
c.
en veilige locaties;
door fusie, samenwerking en efficiency;
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
19
naar inhoudsopgave
d.
door instandhouding en bereikbaarheid van een diversiteit van scholenaanbod,
e.
naar schoolomvang, door een minimumgrens te overwegen (aantal leerlingen)
f.
inhoudelijk en levensbeschouwelijk; in Oss en de - kleine - kernen;
in gebouwen die voldoen aan de eisen van duurzaamheid en binnenklimaat.
2. Efficiënt gebruik van gebouwen en vierkante meters door overmaat te reduceren met aandacht voor behoud van spreiding
3. Scholen als belangrijke factor voor de vitaliteit van de stadswijken en - kleine - kernen 4. Stedenbouwkundige ontwikkelingen van ‘algemeen belang’
Toelichting m.b.t. het OOGO Als hiervoor gesteld, dienen de criteria als richtlijn, niet als stringent beoordelingskader.
In de praktijk van afweging raken huisvestingsaanvragen en investeringen vaak meer criteria. Ook kan het momentum verschuivingen in de rangorde veroorzaken, bijvoorbeeld als er sprake is van een grote planologische ontwikkeling, of een vernieuwende samenwerking tussen schoolbesturen, of een vrijkomend schoolgebouw.
In deze beoordelingsrichtlijn doen calamiteiten en ruimtetekort in de huisvesting niet mee, aangezien het oplossen daarvan een wettelijk verplichting is van de gemeente.
In de hoofstukken 2, 3 en 4 wordt de richtlijn nader uitgewerkt en gemotiveerd resp. voor het Basisonderwijs, het Voortgezet Onderwijs en het Speciaal Onderwijs.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
20
naar inhoudsopgave
2. Basisonderwijs 2.1. Stad Oss Onderwijsgebouwen in vogelvlucht In de stad Oss wordt het basisonderwijs ingevuld door 4 schoolbesturen op 17 scholen (tot schooljaar 2021/2022 18 scholen). SAAM is als schoolbestuur met 11 scholen (tot
schooljaar 2021/2022 12 scholen) het meest aanwezig, gevolgd door Filios met 4 scholen en de besturen Stichting Pallas en Simon Scholen elk met 1 school.
Van de 17 hebben 2 scholen 100 leerlingen of minder en 5 scholen rond de 160 leerlin-
gen. Kijkend naar de scholenkaart (bijlage 4a), is zichtbaar dat binnen een afstand van 500 meter (vogelvlucht) er een flinke overlap is in schoolgebouwen. Bijlage 4b laat zien dat
de overlap nog groter wordt bij een afstand van 1.000 meter. M.a.w., ouders en leerlingen hebben wat te kiezen
Diversiteit, segregatie en concurrentie Met een diversiteit aan wijken en culturen is het positief dat ouders en leerlingen te
kiezen hebben. De kritische keerzijde is het risico van segregatie: sociale groepen/iden-
titeiten en culturen die zich concentreren en zich daarmee distantiëren van de leerzame diversiteit. Sociale en culturele identiteit is goed, mits het niet tot isolement leidt met
de daarbij behorende, onwenselijke bijverschijnselen. Het is een gevoelig item waarover schoolbesturen met elkaar en met de gemeente in gesprek moeten blijven.
Als er wat te kiezen is, kunnen scholen elkaars concurrent worden. Daar lijkt het in de stad Oss op met verschillende, kleinere scholen in hetzelfde voedingsgebied. Concurrentie
heeft positieve en kritische kanten. Positief, als door onderwijskundige profilering doel-
groepen van leerlingen beter tot hun recht komen. Die ‘leerwinst’ moet blijken. Kritisch,
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
21
naar inhoudsopgave
als er de facto weinig essentiële verschillen tussen scholen zijn in hetzelfde voedingsge-
bied. Mocht dat zo zijn, dan is er sprake van een overaanbod van hetzelfde. De schoolbesturen (onderling) en de gemeente moeten het er met elkaar over hebben. In het IHP en de OOGO’s is daarmee een begin gemaakt.
Kleine scholen en onderwijskwaliteit De schaduwkant van kleine scholen is de bedrijfseconomische exploitatie. In de praktijk van schoolbesturen betekent dat, dat er budget van de grotere scholen overgeheveld
wordt naar de kleinere scholen. Een schoolbestuur met relatief veel kleine scholen heeft dus een probleem; in elk geval bedrijfseconomisch. Meer geld naar het schoolgebouw
betekent minder geld voor het onderwijs in de klas. Dat kan gevolgen hebben voor de kwaliteit van onderwijs. Ook bij schoolgebouwen met veel leegstand is een sluitende exploitatie vaak lastig.
Behoefte en maatschappelijk rendement Met de nu al bestaande overmaat aan vierkante meters binnen veel schoolgebouwen
is het – geredeneerd vanuit het algemeen belang en ruimtelijke ordening – nodig kri-
tisch te kijken naar de werkelijke behoefte aan de diversiteit aan scholen en daardoor de veelheid van schoolgebouwen. De gemeente is immers wettelijk verantwoordelijk voor
de instandhouding op de lange termijn, de renovatie en nieuwbouw. Hierbij gaat het om betaalbaarheid in relatie tot het maatschappelijk rendement van investeren in bestaand onderwijsvastgoed.
Wijkfunctie Scholen hebben een belangrijke wijkfunctie, een betekenis en binding voor de wijkbewoners. Ze kunnen een wijk vitaal houden, of laten opleven. Kleinere scholen kunnen bijdra-
gen aan een positief leefklimaat, maar grotere scholen hebben meer capaciteit en inhoud om dat te doen, Zij, en hun maatschappelijke partners kunnen elkaar opzoeken en gaan samenwerken en daardoor nog meer bijdragen aan een positief leefklimaat in de wijk.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
22
naar inhoudsopgave
Oude en verouderde, met name kleine scholen zijn een risico voor de wijk. Leegstand
gaat vaak hand in hand met verpaupering. De stad Oss heeft een aantal van die schoolgebouwen in de wijken. Dat is een bedreiging voor de leefbaarheid, maar ook een kans
om – nu dat gesignaleerd wordt – er in de planning van voorzieningen iets aan te doen.
Concentratie; sterkere scholen, meer betekenis en woonpotentie vrijkomende locaties Rekening houdend met afstand, verkeersveiligheid en schoolprofielen is in deze
stads-wijken concentratie naar grotere, sterkere scholen met meer betekenis te overwegen (zie bijlagen 4a en 4b): •
Schadewijk
De volgende overwegingen:
o Situatie: verouderde gebouwen met niet benut ruimte-overschot.
o Noodzaak: Is er sprake van uitgesproken schoolprofielen in relatie tot doelgroepen? o Kans:
-Sterkere, meer betekenis genererende school in/voor de wijk.
-Vrijkomende locatie voor woningbouw en impuls aan de wijk. •
Mettegeupel (wijk Krinkelhoek) De volgende overwegingen: o Situatie:
-4 Scholen binnen elkaars voedingsgebied, waarvan 1 relatief klein
(ca. < 150 leerlingen) en 1 school met ca. 50 leerlingen.
-Aanzienlijke leegstand op 2 locaties (in MFA Noorderlicht waar De Evenaar en AVEM is gevestigd staat zelfs 1.045 m2 leeg en dit loopt per medio 2023 op
naar 1.505 m2 als de Nicolaasschool met 4 groepen verhuist naar de nieuwbouw). o Noodzaak: Is er sprake van uitgesproken schoolprofielen in relatie tot
doelgroepen? Het betreft onder meer een Islamitische school, een Vrijeschool en een Daltonschool.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
23
naar inhoudsopgave
o Risico:
-Als er sprake is van duidelijke schoolprofielen, is de noodzaak daarvoor dan groter, dan de noodzaak van integratie en het voorkomen van segregatie?
-In hoeverre zijn de afzonderlijke profielen een complementair aanbod aan
het voedingsgebied, of zijn ze concurrerend?
o Maatschappelijk rendement: Bij welke omvang levert een school toegevoegde
waarde aan het maatschappelijk rendement in termen van onderwijs en overige positieve impact op de wijk? •
Oss Noord-West (wijk Ussen) De volgende overwegingen: o Situatie:
-2 Scholen/gebouwen (De Lockaert en De Polderhof) van twee schoolbesturen op de nominatie renovatie of nieuwbouw in 2025, waarvan 1 gebouw met
grote leegstand;
-Beide scholen zijn deel van de overweging voor één multifunctionele
wijkvoorziening, waarin leerlingenkrimp en -groei elkaar kunnen compenseren
(optie: 2 zelfstandige scholen onder één dak).
o Profijt: Hebben leerlingen en hun ouders meer profijt van 2 gescheiden scholen,
of van 2 scholen onder één dak?
o Investering en maatschappelijk rendement: Afhankelijk van de uitkomst van de
vraag hiervoor. •
Oss-West (wijk Ruwaard):
De volgende overwegingen: o Situatie:
- 3 Scholen (HJ-A, De Blinkerd en Martinus van Beek) van drie schoolbesturen
in 2 gebouwen.
- Onder één dak: 1 reguliere school met ca. 100 leerlingen en 1 SO-school.
Op ca. < 500 meter afstand: 1 reguliere school met ca. 220 leerlingen.
- Wens tot samenwerking SO-school met een gemiddelde reguliere school
(niet wijkgebonden).
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
24
naar inhoudsopgave
o Noodzaak: Hebben de beide reguliere scholen uitgesproken schoolprofielen in
relatie tot de behoefte bij de doelgroepen in hetzelfde voedingsgebied?
o Risico: Als er sprake is van duidelijke schoolprofielen, is de noodzaak daarvoor dan
groter, dan het profijt van één sterkere, meer betekenisvolle school in/voor de wijk? o Maatschappelijk rendement:
Welke samenwerkingsoptie ligt het meest voor de hand?
-Bij welke omvang levert een school toegevoegde waarde aan het maatschappelijk
rendement in termen van onderwijs en overige positieve impact op de wijk?
Actie in bovenstaande gebieden/wijken: In overleg met schoolbesturen die scholen hebben in de betreffende wijken, onderzoeken van het optimale, maatschappelijke rendement op te verwachten investeringen door: •
De mogelijkheden te verkennen om met scholen meer betekenis toe te voegen aan
•
Omgevingsprofielen/populatieprofielen te koppelen aan noodzakelijke schoolprofie-
• •
de wijk;
len voor de wijk;
N.a.v. het voorgaande: eventuele kansen en mogelijkheden te benoemen van concentratie en vernieuwing van scholen en locaties. Startdatum en doorlooptijd: 2022-2025.
In de Vlashoek/Oss-West (wijk Ussen) gaan De Korenaer en John. F. Kennedyschool (op
dit moment op ca. 1 kilometer afstand van elkaar) per schooljaar 2022/2023 fuseren. De planning is dat de nieuwbouw in kwartaal 4 2023 opgeleverd wordt. Door deze concentratie van twee scholen (zelfde bestuur), kinderopvang, scouting en sport komt er een sterkere onderwijsvoorziening met meer betekenis voor de wijk.
Instandhouding overige relevante schoolgebouwen Bij de inventarisatie van de schoolgebouwen hebben de schoolbesturen in overleg met
de gemeente aandachtspunten en verzoeken opgesteld. In bijlage 5a staat e.e.a. gespecificeerd. In de samenvatting bij paragraaf 2.4 is die bijlage omgezet in een meerjaren
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
25
naar inhoudsopgave
planning per schoolbestuur op basis van de beoordelingsrichtlijn van paragraaf 1.6. In
bijlage 9 zijn alle activiteiten en investeringen van alle schoolbesturen in een totaaloverzicht samengevat.
2.2 Middelgrote kernen; Berghem en Geffen Berghem Het aanbod van scholen wordt verzorgd door het schoolbestuur SAAM met de scholen
Zuiderlicht/Fonkeling en Molenveld. In de scholensituatie is geen aanleiding voor beleidswijziging. Specifieke informatie is te vinden in bijlage 5a.
Geffen Het schoolaanbod wordt verzorgd door het schoolbestuur Filios met de school De
Wissel in MFA Koppellinck. Het aantal leerlingen groeit en het gebouw heeft een relatief hoge energielast. Specifieke informatie van beide huisvestingsvraagstukken is te vinden in bijlage 5a.
2.3. Kernen
De vitaliteit van de – kleine - kernen is een punt van aandacht. Scholen en voorzieningen voor sport, zorg en ‘ontmoeten’ zijn bepalende factoren.
Voor het onderwijs bedient het schoolbestuur Filios het westelijk deel van de kernen en Optimus het oostelijke deel (bijlage 5b).
Beide schoolbesturen houden een aantal kleine scholen in stand: Filios 2 scholen met minder dan 100 leerlingen en Optimus 2 scholen van minder dan 50 leerlingen en 1 school rond de 60 leerlingen.
Zoals hiervoor (paragraaf 1.5) al is aangegeven zijn kleine scholen bedrijfseconomisch
niet te exploiteren zonder de grotere scholen binnen het schoolbestuur. Het behoud van de kwaliteit van onderwijs is een aandachtspunt.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
26
naar inhoudsopgave
Het verdient extra aandacht van de gemeente om bij besluiten voor investeringen in
onderwijsgebouwen de relatie te leggen met de factor vitaliteit van de gemeenschap in relatie tot de naar verhouding grote financiële druk bij de schoolbesturen voor de instandhouding van de scholen. Enkele scholen zitten dicht tegen de opheffingsnorm.
Optimus is voornemens om 3 scholen te fuseren waardoor een school ontstaat met ca.
230 leerlingen. Op dit moment is het locatieonderzoek voor dit Kindlandschap De Eiber op een unilocatie gaande.
In bijlage 5a is e.e.a. meer uitgewerkt en in de samenvatting bij paragraaf 2.4 staan de acties voor de betreffende scholen benoemd.
2.4 Samenvatting, prioriteiten en planning van acties
Op basis van 2.1 t/m 2.3, de bijlagen 4a en 4b en de specificaties in bijlage 5a is in bijlage 9 een totaal planningsoverzicht van activiteiten en geraamde investeringen voor alle schoolbesturen weergegeven.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
27
naar inhoudsopgave
3. Voortgezet Onderwijs 3.1. Het Hooghuis Krimp en Strategisch HuisvestingsPlan Het Hooghuis heeft 6 locaties in Oss. Het leerlingenaantal neemt volgens de prognose in 2031 af met in totaal ca. 13%. Het bestuur van de overkoepelende stichting Carmel heeft naar aanleiding van aanzienlijke afname van aantal leerlingen (zie bijlagen 1 en 6) een
Strategisch HuisvestingsPlan laten opstellen door een extern bureau. Het gevolg daarvan zal zijn, dat Het Hooghuis op zijn vroegst aan het begin van het schooljaar 2023/2024 de locatie ZuidWest (Verdistraat) gaat afstoten.
Deze vrijkomende locatie (met nog een substantiële boekwaarde bij Het Hooghuis /
Stichting Carmel van o.a. recente maatregelen verduurzaming en terreinaanpassingen) is
een optie om aan de in ontwikkeling zijnde huisvestingsvraag in het (Voortgezet) Speciaal Onderwijs (zie 4.1.2 hierna en bijlage 7) tegemoet te komen.
De strategische huisvestingskeuzes die Het Hooghuis als gevolg van de huidige leerlin-
genprognose in Oss voornemens is te maken, staat los van de eventueel naar boven bij te stellen cijfers in nieuwe leerlingenprognoses. Ook na afstoting van een locatie geeft Het Hooghuis / Stichting Carmel aan nog voldoende ruimte om een kleinere krimp – of een (tijdelijke) opleving – op te vangen.
Concentratie bij Hooghuis-Zuid en upgrading omgeving De Ruivert Het afstoten van één van de locaties van Het Hooghuis (Verdistraat) houdt tevens concen-
tratie van het aantal leerlingen op een andere locatie in. Dat wordt de locatie Hooghuis-Zuid
aan de Ruivert met een mogelijk beperkte ‘overloop’ naar een van de andere Hooghuis loca-
ties. Op de locatie de Ruivert zijn o.m. de recent gemoderniseerde technieklokalen gevestigd.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
28
naar inhoudsopgave
De uitstraling van de school heeft te lijden van het achterstallige onderhoud van de gevelbekleding van de sporthal De Ruivert. Het is sterk aan te bevelen dat om esthetische
redenen in ieder geval dit buitenonderhoud op korte termijn wordt uitgevoerd, ongeacht de administratieve datum in het meerjaren onderhoudsplan van deze sporthal.
3.2 Maasland College Krimp Het leerlingenaantal van het Maaslandcollege neemt volgens de prognose in 2031 af met ca. 9%. Dit is gelijk aan de trend in het hele Voortgezet Onderwijs in Oss (zie bijlagen 1 en 6).
Ontwikkeling doorlopende leerlijn met naastgelegen basisschool Het Maaslandcollege en Hertogin Johanna Vianenstraat werken aan de ontwikkeling van een doorlopende leerlijn van 4 – 18 jaar (zie 5a sub HJ-V). De samenwerking verloopt
goed. Landelijk is de overgang van BO naar VO al jaren een punt van zorg. Deze ontwikkeling in de stad Oss verdient aandacht en aanmoediging.
Oude en nieuwere gebouwdelen Het Maaslandcollege bestaat uit een conglomeraat van gebouwdelen, doordat in de
loop der jaren uitbreidingen hebben plaatsgevonden. Het oudste gebouwdeel dateert
uit 1954. In 2000 heeft de laatste renovatie plaatsgevonden. Ook al hebben er tussentijds functionele aanpassingen plaatsgevonden, de huidige staat van het gebouwencomplex heeft aandacht nodig v.w.b.: • •
De technische staat in relatie tot duurzaamheid en binnenklimaat; De functionaliteit van met name de oudere gebouwdelen.
Schoolbestuur OMO heeft het Maaslandcollege aangewezen als pilot voor het verduurzamen van een bestaand schoolgebouw. Begin 2022 wordt het onderzoekrapport door een externe adviseur opgeleverd aan OMO.
3.3 Samenvatting, prioriteiten en planning van acties
Op basis van 3.1 en 3.2 en de specificaties in bijlage 6 is in bijlage 9 een totaal plannings-
overzicht van activiteiten en geraamde investeringen voor alle schoolbesturen weergegeven.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
29
naar inhoudsopgave
4. (Voortgezet) speciaal onderwijs en speciaal basisonderwijs (Voortgezet) Speciaal Onderwijs (SO en VSO) wordt in de stad Oss gegeven door 3
schoolbesturen op 8 locaties. Daarnaast is er Speciaal Basisonderwijs (SBAO) op 1 locatie dat onder een ander bestuur valt dan de hiervoor genoemde drie. Het (V)SO wordt onderverdeeld in: •
•
Cluster 1 en 2; Onderwijs voor resp. visueel en auditief beperkte jeugdigen en jongeren
en voor jeugdigen en jongeren die een taalontwikkelings-stoornis (TOS) hebben. In Oss is enkel cluster 2-onderwijs aanwezig dat aangeboden wordt door schoolbestuur Kentalis;
Met invoering van de wet Passend onderwijs in 2014 is de oude indeling met cluster 3 en 4 formeel komen te vervallen. Sindsdien kennen we nog enkel Speciaal Onderwijs (SO) en Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO). Dit type onderwijs is in principe enkel toegankelijk met een toelaatbaarheidsverklaring van een Samenwerkingsverband
Passend Onderwijs. Het is bedoeld voor jeugdigen en jongeren die vanwege ernstige ontwikkelings- en/of gedrags-/psychiatrische problemen ander onderwijs en andere ondersteuningsbehoefte nodig hebben om zich te kunnen ontwikkelen.
Het VSO kent een verdere onderverdeling in uitstroomroutes of -profielen, namelijk:
‘vervolgonderwijs’, ‘Dagbesteding’ en ‘Arbeid’. De schoolbesturen Hub Noord-Brabant en Oosterwijs bieden dit type onderwijs aan in Oss.
Speciaal basisonderwijs (SBAO) •
Ook het SBO is sinds de invoering van Passend onderwijs alleen toegankelijk met een
toelaatbaarheidsverklaring van een Samenwerkingsverband Passend Onderwijs. Het is onderwijs afgestemd op de behoefte van jeugdigen met gedrags- en ontwikkelings-
problemen die regulier basisonderwijs niet kan bieden. Oss kent één SBO-school dat onder schoolbestuur Optimus valt.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
30
naar inhoudsopgave
4.1 SO Cluster 2 en SO/SBO 4.1.1 SO Cluster 2 Dit onderwijs vindt plaats bij Martinus van Beek op de locatie Troelstrastraat (De Komeet). De school is met De Blinkerd (SAAM) gehuisvest in één gebouw. Het leerlingenaantal is tot 2021 tegen de verwachting in gaan stijgen (2021 ca. 145 leerlingen) en sinds 2022
gaan dalen (1 februari 2022 131 leerlingen en Martinus van Beek verwacht op 1 oktober 2022 125 leerlingen). Door de daling is de huisvesting geen probleem meer en dient zorgvuldig gekeken te worden tot wanneer de tijdelijke units nodig zijn.
De beide scholen hebben door de populatie en het type onderwijs geen gemeenschap-
pelijke basis voor samenwerking. Martinus van Beek wil graag samenwerken met een ge-
middelde reguliere school om expertise te bundelen en een samenwerking te organiseren met als doel de leerlingen nog beter passend onderwijs te bieden.
4.1.2 SO/SBAO De schoolbesturen zijn sinds eind 2019 in een voorbereidend proces van samenwerking. Dit heeft in juli 2020 geleid tot de ondertekening van de intentie-overeenkomst voor
samenwerking tussen de schoolbesturen en de gemeente bij het ontwikkelen van een gemeenschappelijke huisvestingsvoorziening onder één dak voor de drie scholen.
In 2021 en 2022 is een gezamenlijk voorbereidend onderzoek (visie, aantal leerlingen,
aantal vierkante meters, afwegingskader locaties, etc.) doorlopen. Ondertussen is de ge-
meente begin 2022 gestart met het locatieonderzoek waarbij gekeken wordt naar nieuwbouw en naar inpassing in bestaande gebouwen in Oss. Eind maart 2022 heeft school-
bestuur Optimus besloten om uit de intentieovereenkomst te stappen en Het Baken niet meer te huisvesten in de specialistische voorziening. Schoolbestuur Hub en
De gevolgen dat SBAO Het Baken zich niet meer in de specialistische voorziening huisvest maar elders moet ten tijde van het schrijven van dit geactualiseerde IHP nog geanaly-
seerd worden. Hub Noord-Brabant en Oosterwijs hebben aangegeven dat de visie van de specialistische voorziening hierdoor niet wijzigt.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
31
naar inhoudsopgave
In het kader van inclusief onderwijs beoogt Optimus dat Het Baken gehuisvest wordt
naast of samen met een reguliere basisschool. Optimus gaat in gesprek gaan met school-
besturen van reguliere scholen vanuit onderwijskundige visie en samenwerking en daarna wordt met de gemeente gekeken naar huisvestingsmogelijkheden om dit te faciliteren.
De mogelijkheden naar inpassing in bestaande gebouwen in Oss worden meegenomen.
4.2 VSO Cluster 2 4.2.1 VSO Cluster 2 Deze school is als zogenaamde school-in-school constructie ondergebracht binnen twee scholen van Het Hooghuis in Oss (locatie ZuidWest aan de Verdistraat en locatie De
Singel aan de Euterpehof). Zowel Het Hooghuis als Kentalis en ook de Onderwijsinspectie zijn erg content over de samenwerking. Indien de locatie Verdistraat wordt afgestoten
door Het Hooghuis, verhuizen de leerlingen van Kentalis mee naar de andere locatie van Het Hooghuis Zuid (Ruivert).
4.2.2 VSO ‘route Arbeid en Dagbesteding’ Sinds 2018 startten Hub Noord-Brabant en Oosterwijs samen een voorbereidend proces voor verdergaande samenwerking en afstemming van onderwijs- en leerprogramma’s. De beide schoolbesturen hebben in 2021 gezamenlijk een huisvestingsaanvraag inge-
diend. In 2021 en 2022 hebben we gezamenlijk voorbereidend onderzoek (visie, aantal
leerlingen, aantal vierkante meters, afwegingskader locaties, etc.) gedaan. Ondertussen is de gemeente begin 2022 gestart met het locatieonderzoek waarbij gekeken wordt naar nieuwbouw en naar inpassing in bestaande gebouwen in Oss.
4.2.3 VSO ‘route Vervolgonderwijs’ Dit onderwijs (schoolbestuur Oosterwijs) vindt plaats op de ‘eigen’ locatie aan de Staringstraat en in de vorm van medegebruik op de locatie Mondriaan College (Het Hooghuis).
Op de locatie Mondriaan werkt Oosterwijs aan de integratie van de VSO-leerlingen in het reguliere onderwijs.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
32
naar inhoudsopgave
Er zijn op dit moment geen aanwijzingen voor concrete investeringen, ook al nader on-
derzoek naar de geschiktheid en aanpasbaarheid van de locatie Staringstraat (Sonnewij-
ser) relevant. Eind 2022 wordt een onderzoek opgestart naar de geschiktheid en aanpasbaarheid van de locatie Staringstraat (conform het collegebesluit uit 2019).
4.3 Samenvatting, prioriteiten en planning van acties
Op basis van 4.1 en 4.2 en de specificaties in bijlage 7 is in bijlage 9 een totaal plannings-
overzicht van activiteiten en geraamde investeringen voor alle schoolbesturen weergegeven.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
33
naar inhoudsopgave
5. Tot slot De aanleiding en noodzaak voor integrale huisvestingsplanning staan expliciet beschreven in dit rapport. De gemeente Oss heeft een zodanig overschot aan onderwijs-m2
dat een kwalitatief en economisch beleid nu nodig is. Schoolbesturen zitten in dezelfde
situatie als de gemeente. Zij exploiteren overwegend teveel vierkante meters in te grote gebouwen. Elke euro meer aan exploitatie gaat niet naar de leerling.
Bij het gebruiken van schoolgebouwen gaat het primair om het zo goed mogelijk ver-
zorgen van onderwijs. Onderwijs verandert en gebouwen zouden mee moeten kunnen
veranderen. Bij jonge gebouwen zit de flexibiliteit en aanpasbaarheid in het ontwerp en
de constructie; daar kan het. Maar gemeenten hebben doorgaans ook een gebouwenbestand van voor de periode dat er in termen van flexibiliteit werd gedacht en ontworpen. In de gemeente Oss staan nogal wat van die gebouwen.
Krimp en groei geven aanleiding tot samenwerking. Dat gebeurt nu door meerdere
schoolbesturen tegelijkertijd. Samenwerking heeft consequenties voor kwalitatief ruimtegebruik. Voor de gemeente Oss en de schoolbesturen ligt daar de kans om verant-
woordelijkheden te combineren. Met elkaar kunnen schoolbesturen en de gemeente op schoolniveau èn op wijkniveau meer maatschappelijke betekenis genereren. Samenwerking en samenvoeging is meer dan de som der delen. Niet alleen binnen het onderwijs,
maar ook in de verbinding met de wijk en de gebruikers van het overige maatschappelijke vastgoed voor Sport, ‘Ontmoeten’ en Zorg.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
34
naar inhoudsopgave
Dit IHP laat zien dat er praktische keuzes gemaakt moeten worden èn dat er ook voorgesorteerd moet worden op toekomstige keuzes. Als planningsinstrument biedt het
houvast voor nu en de toekomst. Bij de doorontwikkeling en verdere verfijning van dit IHP is het aan te bevelen dat aandachtspunten als maatschappelijke verbinding, duur-
zaamheid en huurbeleid meer expliciet worden opgenomen. Dit mag echter geen reden zijn om met de beschikbare informatie al besluiten te nemen, richtingen te kiezen en plannen te maken.
Integraal Huisvestingsplan onderwijsvastgoed
35
naar inhoudsopgave
Bijlage 1. Pronexus Leerlingenprognoses BO 2021
Leerlingenprognose basisonderwijs 2021 | Gemeente Oss
5.
De leerlingenprognoses
js 2021 | Gemeente Oss
In dit hoofdstuk worden de leerlingenprognoses van de verschillende scholen gepresenteerd en hatte aantallen leerlingen per school Waargenomen envan geschatte leerlingen per schoolis te vinden in bijlage besproken. Een uitdraai de tabellenaantallen behorende bij de leerlingenprognoses 3. tober 2020zijn weergegeven onder De tellingen van2021 1 oktober 2020 zijn weergegeven onder 2021
stnr XU PE ZN TA TC BW01 IM NM UC FJ BW00 KF KR KT CD QU BO KS HV YG RZ WZ MA ZG UP QO VO CN ZY WH CO NO
5.1
Naam Nicolaasschool De Teugelaar IKC Regenboog De Nieuwe Link Pius X Hertogin Johanna, loc. Vianenstraat Daltonschool De Evenaar Mettegeupel Mozaiek t Kleurenbos Hertogin Johanna, loc. Aalbersestraat Mont. Elzeneind Sterrebos De Blinkerd De Lockaert De Polderhof JF Kennedy De Korenaer De Fonkeling t Molenveld St. Lambertus De Linde Klimop T Ravelijn De Boogaard t Schrijverke De Vier Heemskinderen De Meander Sint Jozef De Kleine Weide St. Antonius De Wissel Totaal
Gehanteerde 2020 2021 2022 2023methodieken 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041
397 401 396 403 406 402 404 404 405 408 411 410 415 418 420 421 422 Bij het opstellen leerlingenprognose gebruik gemaakt van 411 herkomstgegevens 174van 174de 166 169 167 163 163 is 163 164 164 165 165 165 167 168 169 170naar 170 155 158 154 157 153 148 148 148 149 150 150 150 150 152 152 153 153 153 voedingsgebied. 206 206 208 213 211 206 206 206 207 207 209 208 208 211 212 213 213 213 218 201
214 204
214 208
217 213
218 214
217 214
222 217
225 220
227 220
228 222
231 224
231 224
231 225
233 227
233 227
232 227
232 227
232 227
329 312 97 160 356 116 395 804 362 49 46 97 117 192 149 60 241 96 100 79 397 6856
344 326 94 175 330 117 390 803 362 41 46 103 121 182 151 59 236 93 108 70 406 6823
357 331 93 180 318 120 376 820 366 42 47 107 128 177 147 61 249 89 119 73 431 6878
377 348 95 187 312 122 371 809 362 42 49 115 136 174 150 63 249 90 114 69 433 6953
390 360 97 194 308 122 366 798 355 44 46 120 147 176 161 64 262 87 113 73 448 7021
400 369 98 193 303 122 361 793 351 43 46 127 156 176 162 65 264 88 115 71 459 7022
402 371 98 191 300 122 358 785 348 45 47 130 157 176 168 63 263 86 113 73 464 7032
404 374 99 189 297 121 355 779 345 45 45 133 155 174 174 64 259 88 113 77 465 7035
408 378 100 188 295 121 352 778 343 45 46 134 156 174 175 63 257 85 113 75 468 7044
412 382 101 187 293 121 350 773 343 44 47 136 156 176 178 62 260 86 113 77 477 7078
416 387 102 187 292 121 350 766 340 45 47 138 159 178 182 63 261 86 109 79 479 7112
419 389 103 187 292 121 351 765 340 46 46 138 159 179 185 62 264 86 110 82 483 7133
422 392 104 188 294 121 353 767 339 44 46 137 162 182 187 62 267 88 110 81 487 7165
426 396 105 189 296 122 355 766 340 43 45 137 164 185 188 62 272 87 111 82 490 7219
430 399 106 190 297 123 357 763 339 42 47 138 165 185 193 63 272 88 112 83 495 7257
432 401 107 190 297 123 357 759 338 42 47 140 165 185 193 63 275 88 112 84 497 7275
433 402 107 190 297 123 358 760 338 42 49 140 166 187 194 62 278 88 110 84 497 7288
433 402 107 191 297 123 358 760 338 42 49 139 165 187 195 61 280 88 110 86 498 7295
2020 397 174 155 206 218 201 328 153 145 86 239 329 312 97 160 356 116 395 804 362 49 46 97 117 192 149 60 241 96 100 79 397 6856