DEF RIB asiel opvang en integratie versie 20 dec.DOCX

Aan de gemeenteraad van Oss E-mail gemeente@oss.nl www.oss.nl

Postbus 5 5340 BA Oss

Wilt u bij uw reactie de datum van deze brief en ons kenmerk vermelden?

Datum

Ons kenmerk

20 december 2022

Behandeld door

Doorkiesnummer

H.Mensink/M.Kurvers

14 0412

Onderwerp

Stand van zaken (asiel)opvang en integratie

Geachte raadsleden,

In de commissievergadering Sociaal Bestuurlijk van 1 december heb ik beloofd met een nieuwe notitie te komen over de (asiel)opvang en integratie in Oss. Dit naar aanleiding van een toezegging in juni en een amendement bij de begrotingsbehandeling. Ik informeer u nu via deze raadsinformatiebrief over de meest actuele stand van zaken. Bij paragraaf 4.3 zult u lezen dat we de komende maanden gebruiken om verder in kaart te brengen wat de draaglast en draagkracht van onze voorzieningen, samenleving en eigen organisatie is. Dit is geen exacte wetenschap, maar we maken een serieuze inschatting. In het eerste kwartaal van 2023 kom ik bij u terug met een nieuwe notitie en ga ik graag verder in gesprek. Wellicht is er dan ook meer duidelijk rondom de spreidingswet. Voor de Raad van januari ontvangt u van mij een voorstel rondom het investeringskrediet vervangende huisvesting voor de gemengde opvang op de nieuwe locatie vanaf 1 oktober 2023. Stand van zaken (asiel)opvang en integratie in Oss 1. Inleiding Nederland staat voor de opgave om grote aantallen vluchtelingen op te vangen, hierin is voorlopig geen afname te verwachten. De vluchtelingen crisis speelt zich af in een tijd dat de druk op de woningmarkt bijzonder groot is. Het is voor veel Ossenaren moeilijk om aan een goede huurwoning te komen.

Het aantal vergunninghouders (statushouders) stijgt jaarlijks, er is een gebrek aan deugdelijke

Volgvel

Ons kenmerk

2

huisvesting voor internationale werknemers (arbeidsmigranten) en het plaatsen van tijdelijke woningen wordt niet overal met open armen ontvangen. Daarnaast lopen we tegen de grenzen van maatschappelijke voorzieningen aan: zo kunnen huisartsen hun dagelijkse praktijk nauwelijks bemensen, zijn er onvoldoende tolken en heeft het onderwijs moeite om leerkrachten te vinden en lessen te verzorgen. Mede daarom oefent de VNG druk uit op het Kabinet rondom de instroom en inwilliging van asielaanvragen. Ondertussen worden er nu in het voormalig Belastingkantoor succesvol vluchtelingen opgevangen: Oekraïners en vluchtelingen uit Ter Apel. Deze gemengde opvang wordt voor een groot gedeelte gedragen door Thuis in Oss met een tiental beroepskrachten en zo’n 130 vrijwilligers. In co-creatie met het COA en de gemeente zorgt Thuis in Oss voor opvang die staat voor meedoen, participatie, een menswaardig bestaan. Deze gemengde opvang kan op veel waardering rekenen: van de samenleving, van de deelnemende partners, van het Rijk en van de ontheemden zelf. We noemen het de Osse aanpak.

2. Actuele stand van zaken 2.1

Wat doen we nu aan asielopvang?

We vangen vluchtelingen op in het oude Belastingkantoor. Voor een deel in het gebouw zelf en voor een deel in tijdelijke units op het terrein. Er is sprake van gemengde opvang – vluchtelingen uit Oekraïne en Ter Apel –, de gemeente voert regie en Thuis in Oss voert de dagelijkse woon- en leef begeleiding uit. Het COA is spreekuurhouder voor juridische procedures. Financiering komt rechtsreeks van het Rijk voor wat betreft de Oekraïners en van het COA voor de overige vluchtelingen. Buiten ons Belastingkantoor verblijven er nu ruim 100 Oekraïners in particuliere opvang. Veel Oekraïners in Oss opvang hebben inmiddels werk. Landelijke wetgeving maakt het onmogelijk dat overige vluchtelingen betaald werk verrichten. Oktober 2023 dragen we het Belastingkantoor over aan de ontwikkelaar die het gebouw sloopt en appartementen bouwt. 2.2

Wat is de verwachting ten aanzien van opvang van Oekraïners

Vanuit het Rijk/Veiligheidsregio ligt er de opgave om Oekraïners op te vangen. De verwachting is dat in Nederland eind volgend jaar ruim 90.000 Oekraïners verblijven. Op dit moment vangen we 177 Oekraïense vluchtelingen in het Belastingkantoor. Bij een aantal van 90.000 bedraagt ons aandeel circa 450 vluchtelingen uit Oekraïne. Een forse verhoging. Daarnaast is de verwachting dat tussen de 25 tot 50% van de Oekraïners in Nederland blijft. Dat betekent een permanente huisvesting opgave.

Volgvel

Ons kenmerk

3

2.3

Wat is de essentie van de spreidingswet en wat betekent dit voor Oss?

De spreidingswet beoogt een eerlijke en evenwichtige verdeling van vluchtelingen over het land. Iedere gemeente levert zijn deel. De wet gaat in eerste instantie uit van vrijwilligheid en stelt gemeenten die met initiatieven komen en aan hun taak voldoen een financiële beloning in het vooruitzicht, die vrij besteed kan worden. Daarnaast beoogt de wet crisisnoodopvang overbodig te maken en zorgt de wet voor een juridische verankering van de opvang. Het Rijk is opdrachtgever en kan afdwingen als het moet. Gemeenten bepalen waar de opvang gebeurt (ruimtelijke keuze). Eens per 2 jaar op 1 februari wordt bepaald welke behoefte de komende 2 jaar wordt ingevuld. Via een rekenwijze wordt duidelijk wat dat voor provincies/gemeenten betekent. Voor 2023 wordt uitgegaan van 61.000 plekken, terwijl het COA een huidige capaciteit heeft van 15.000. Voor 2024 wordt uitgegaan van een instroom van circa 75.000. Voor Oss betekent dit –voor zover we nu kunnen overzien- dat het aandeel asielopvang oploopt naar 340 in 2024. Met de initiatieven van gemeenten neemt de vaste voorraad van opvangplekken toe. Het Rijk komt met verdeelsystematiek, met daarbij aandacht voor bijzondere doelgroepen als minderjarigen. In principe zorgt het COA voor materiële en immateriële de opvang, in nauwe samenspraak met gemeenten.

De gemeente kan in overleg met het COA besluiten dat de exploitatie onder verantwoordelijkheid van de gemeente plaats vindt. Of te wel: de Osse aanpak – het Thuis in Oss concept - kan onder de nieuwe wet plaats vinden. Daarvoor moeten we wel afspraken maken met het COA over financiering en dienstverlening. 2.4

Huisvesting en integratie vergunninghouders

De huisvesting van vergunninghouders is een wettelijke taak. Het Rijk bepaalt jaarlijks hoeveel vergunninghouders onze gemeente moet huisvesten. Tot nu toe slagen we erin om aan onze opgave te voldoen. Woning, inburgering, meedoen aan het maatschappelijk verkeer, we krijgen het voor elkaar. Dit doen we volgens de Osse aanpak: we zorgen voor woonruimte, goede begeleiding en ondersteuning samen met onze netwerkpartners Vluchtelingenwerk, ONS Welzijn, Thuis in Oss, politie, BrabantWonen en Mooiland. Door toename van de taakstelling in 2023 en daarna wordt het moeilijker om de taakstelling te realiseren. In paragraaf 3.2 gaan we hier nader op in. Onze inschatting is dat we de taakstelling voor de eerste helft van 2023 (112 koppelingen) niet halen.

Volgvel

Ons kenmerk

4

Wat betekent dit voor Oss? Er ligt straks een wet die ons stimuleert en uiteindelijk verplicht ons aandeel voor 61.000 oplopend naar 75.000 plekken voor asielopvang te nemen. Het aandeel asielopvang van Oss loopt op naar 340 in 2024. De Oekraïne opvang in Nederland bestaat eind 2023 naar verwachting uit 90.000 gevluchte Oekraïners. Dat betekent voor Oss opvang van ruim 450 mensen uit Oekraïne. Taakstelling vergunninghouders 2022: 1e helft

53 personen

2e helft

71 personen

Taakstelling vergunninghouders 2023: 1e helft

112 personen

2e helft (prognose)

tussen 178 en 197 personen (prognose provincie)

Oekraïners die blijven bij 25% 50% vestiging is tussen de 150 en 300 (flex) woningen. Inschatting, eenmalig. Daarnaast ligt er de regulier woning opgave, een huisvestingsvraagstuk voor internationale werkgevers en voor specifieke groepen.

3. Wat is de impact voor Oss? 3.1

Achtergrond

In de Europese Unie hebben asielzoekers, vergunninghouders en Oekraïners verschillende rechten en plichten. Asielzoekers mogen niet meteen werken, vergunninghouders en Oekraïners wel. Vergunninghouders worden Ossenaren en hebben daarom recht op huisvesting en lessen voor inburgering, Oekraïners en asielzoekers niet. Dit betekent dat we te maken hebben met mensen met verschillende uitgangsposities en verschillen in mogelijkheden om mee te doen, bijvoorbeeld via werk. Vluchtelingen naar werk begeleiden kan niet, wel naar stages en vrijwilligerswerk. Hier liggen mogelijkheden om hen actief mee te laten doen en een bijdrage te kunnen leveren. Deze opgave vraagt een hoge mate van flexibiliteit en creativiteit van mensen zelf, van vrijwilligers en professionals. En dat doen we goed in Oss. Met de huidige aantallen kunnen we dit aan, met een groei komt dit flink onder druk te staan.

Volgvel

Ons kenmerk

5

In de samenleving zijn deze verschillen niet altijd zichtbaar of goed te volgen. Dat kan een negatieve invloed hebben op begrip en draagvlak voor (asiel)opvang en integratie. We werken aan draagvlak onder inwoners voor de opvang van vluchtelingen en investeren in goede verbinding met omgeving en buurt. We zien dat veel mensen willen helpen en actief zijn op allerlei manieren, er is rust rondom de noodopvang en we zien weinig tot geen weerstand. 3.2

Maatschappelijke impact

We bieden mensen de gelegenheid om mee te doen in de Osse samenleving met een kansrijke toekomst met taal, onderwijs en werk. Met ondersteuning en begeleiding waar dit nodig is, maar ook gebaseerd op een eigen verantwoordelijkheid en autonomie. Of je hier tijdelijk of langer bent maakt ons niet uit. Iedereen moet mee kunnen doen. We verwachten dat mensen zelf verantwoordelijkheid nemen en daar waar het kan een bijdrage leveren. Met de huidige Osse aanpak voor de opvang van vluchtelingen en de huisvesting en integratie van vergunninghouders doen we het goed en dat moeten we koesteren. We zien ook dat de opvang van vluchtelingen niet ongelimiteerd kan plaatsvinden. Het is echter onmogelijk aan te geven waar exact de grens ligt. Natuurlijk leveren beschikbaarheid van bijvoorbeeld artsen of woningen concrete aantallen op. Maar over de hele linie aangeven waar we de grens bereiken, is meer een inschatting dan wetenschap. We beschrijven hieronder over welke type grenzen we het hebben en geven een inschatting daar waar het kan. Goede opvang betekent dat basisvoorzieningen zoals onderwijs, welzijn, kinderopvang, medische zorg beschikbaar is. Door de toename en de verschillende vormen van opvang in Oss is er naast het reguliere aanbod extra inzet nodig. Er is inmiddels schaarste op alle fronten, en dat maakt oplossingen vinden lastiger.

Met onze partners proberen we voorzieningen, zoals een huisarts voor de noodopvang, te regelen. We lopen inmiddels wel tegen grenzen aan. De huisartsenzorg staat landelijk en ook in onze regio onder druk; er zijn te weinig huisartsen. Bij de Osse huisartsenzorg zijn er op dit moment geen knelpunten rondom de vluchtelingenopvang. In het onderwijs ontstaan wachtlijsten, zowel in het primair als het voortgezet onderwijs. Er is een gebrek aan NT2 leerkrachten. Onze visie en aanpak is dat alle kinderen zo snel mogelijk naar school gaan; van asielzoekers en Oekraïners. Dat lukt nu niet voor alle kinderen. Er zijn ruim 60 kinderen in de noodopvang. Van de ruim 100 Oekraïners in de particuliere opvang is de helft kind.

Volgvel

Ons kenmerk

6

Voor de kinderen die wachten op primair onderwijs heeft Thuis in Oss een alternatief programma, met een leerkracht als vrijwilliger, ingericht. Voor de jongeren op de wachtlijst voor het voortgezet onderwijs worden door Het Hooghuis en door het Koning Willem 1 College een zinvolle dag georganiseerd op de scholen. Zodat jongeren overdag wel naar de schoollocatie gaan en sociale contacten opbouwen. We zoeken voortdurend naar oplossingen maar dat lukt niet altijd. Ook gebrek aan huisraad bij de Kringloopbedrijven en wachtlijsten bij tolken zorgen ervoor dat we vaker met lege handen komen te staan. En we hebben weinig alternatieven. Er ontstaan nieuwe problemen. Voorbeeld: voor aanschaf van huisraad gaan vergunninghouders een lening aan, we proberen via afspraken met de Kringloop de kosten zo laag mogelijk te houden. Bij minder aanbod bij de Kringloop moeten mensen duurdere spullen kopen en loopt hun schuld op. Hiermee komt onze aanpak die we zo belangrijk vinden flink onder druk te staan. Het betekent dat mensen minder goed worden opgevangen, minder goed meedoen, minder goed geholpen en ondersteund worden. Dat doet iets met de mentale gezondheid van mensen en de mate van kunnen integreren en meedoen in Oss. Voor vergunninghouders, nieuwe Ossenaren, betekent dit bijvoorbeeld dat de integratie vertraging oploopt.

Voorbeeld: door schaarste bij de kinderopvang kan men de taallessen niet volgen. Niet alleen voor vluchtelingen en vergunninghouders kan dit negatieve effecten opleveren. Er komt meer druk op vrijwilligers te staan, zij kunnen veel maar we mogen niet van hen verwachten/vragen om professionals te vervangen. De kans bestaat dat vrijwilligers afhaken, de opgave te groot en te complex wordt omdat bijvoorbeeld professionele inzet (zorg, onderwijs, taal) niet ingevuld wordt. We zien ook een tegenstelde beweging; we zetten professionals in waar we eerst met vrijwilligers werkten. De continuïteit van een vrijwilligersorganisatie is essentieel; houden ze het 10 jaar vol, is er nieuwe instroom, blijven de principes levend als initiatiefnemers verdwijnen? Het is moeilijk te zeggen. We boffen ongelofelijk met Thuis in Oss, de vele vrijwilligers die helpen en zich kortstondig of langer inzetten. Door de positieve aanpak in Oss blijven veel mensen actief en bij Thuis in Oss melden zich nog steeds nieuwe vrijwilligers. Door de verhoogde taakstelling zal ook Vluchtelingenwerk meer vrijwilligers nodig hebben. Zij zijn bezig met de werving van nieuwe vrijwilligers. Daarnaast betekent het voor onszelf dat we in de uitvoering meer inzet nodig hebben rondom inburgering. Vooralsnog hebben we dat geregeld.

Volgvel

Ons kenmerk

7

Al met al: de huidige aanpak gaat goed, daar zijn we trots op, staat wel op onderdelen onder druk. We kunnen niet alles meer doen zoals we zouden willen en mensen moeten wachten. Dit heeft vooral te maken met schaarste en personeelstekorten. Er zijn nu al problemen rondom (taal)onderwijs, kinderopvang en zorg. Bij hogere aantallen gaan we meer moeite krijgen met huisvesting en ondersteuning, waardoor mensen langer moeten wachten. Dit gaat ten koste van de integratie, participatie en draagvlak. 3.3

Ruimtelijk

Het College heeft er op 6 december voor gekozen een locatie aan de SpitsbergerwegMacharenseweg aan te wijzen als plek voor de nieuwe gemengde opvang locatie. Het gaat om het verplaatsten van het Belastingkantoor naar een plek die langer mee gaat. De afgelopen maanden is een selectie van ruim 30 potentiële locaties gemaakt. Deze zijn gewogen op basis van de volgende criteria: beschikbaarheid, ruimtelijk/planologisch, omgevingskwaliteit, bereikbaarheid voorzieningen en relatie met de omgeving. Per locatie is een afweging gemaakt. Hierbij is nadrukkelijk meegenomen dat een locatie niet de bestaande of toekomstige plannen voor woningbouw mag doorkruisen. De locatie aan de Spitsbergerweg-Macharenseweg is bedoeld voor circa 500 opvangplekken met een omgevingsvergunning voor maximaal 10 jaar. Na vijf jaar wordt beoordeeld of opvang van vluchtelingen nog steeds actueel en noodzakelijk is en de invulling verlengd kan worden. 3.4

Financieel

Financiering van de noodopvang komt rechtsreeks van het Rijk voor wat betreft de Oekraïners en van het COA voor de overige vluchtelingen. We hebben afspraken met het COA over vergoeding van de kosten noodopvang tot 1 oktober 2023. Wij moeten duidelijkheid hebben over continuering van de vergoedingen voor opvang Oekraïners. Voor de asielzoekers wordt dit geregeld in de Spreidingswet. Voor ons is klip en klaar dat opvang van vluchtelingen in opdracht van Rijk, Provincie of Veiligheidsregio altijd volledig vergoed wordt en niet betaald wordt door de gemeente. Voor de financiering van de nieuwe locatie kunnen we gebruik maken van de opgebouwde reserve en de vergoedingen die we ontvangen, waarin een huisvesting component verwerkt is. Voor de maatschappelijke begeleiding van vergunninghouders ontvangen we een vaste vergoeding per vergunninghouder. Vluchtelingenwerk ontvangt een deel daarvan in verband met de begeleiding. Inzet van woningcorporaties en politie gebeurt vanuit reguliere werkzaamheden. ONS Welzijn en Thuis in Oss ontvangen een vaste subsidie. De subsidie aan Thuis in Oss is uitgebreid in verband met de inzet op de noodopvang.

Volgvel

Ons kenmerk

8

4. Wat is de basis voor onze manier van werken? 4.1

Onze visie

Zoals hiervoor beschreven, komt er veel op ons af en niet alles is te overzien. In zo’n situatie geeft werken vanuit een visie en uitgangspunten houvast. Visie Gemeente Oss maakt een vluchtelingenopvang mogelijk waar ontheemden met verschillende achtergronden welkom zijn. Wij bieden gelegenheid om mee te doen in onze Osse samenleving met een kansrijke toekomst met taal, onderwijs en werk. Met ondersteuning en begeleiding voor wie dit nodig heeft, gebaseerd op eigen kracht en verantwoordelijkheid en met rechten en plichten. Dit kunnen wij het beste doen voor vluchtelingen die zoveel mogelijk naar Oss als vergunninghouder doorstromen. De draaglast en draagkracht van de opvang, directe omgeving en samenleving zijn in balans. Om deze visie te realiseren richten we een nieuwe plek in, waar we het concept van het Belastingkantoor voor een langere periode kunnen continueren. We gaan nu uit van 500 plaatsen.

4.2

Onze uitgangspunten

De hierboven geformuleerde visie en de praktijk van het afgelopen jaar leiden tot de onderstaande uitgangspunten: 1.

De gemeente Oss draagt haar deel bij aan de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne en de opvang van asielzoekers;

2.

Voor ons is iedere vluchteling gelijk en daarom houden we vast aan een geïntegreerde gemengde opvang van Oekraïense vluchtelingen en asielzoekers uit andere landen;

3.

We verzorgen in de opvang in co-creatie met onze samenwerkingspartners: Thuis in Oss, het COA, Vluchtelingenwerk en Ons welzijn zetten hun specialisme in, zodat vluchtelingen goed kunnen landen in Oss. De regie blijft bij de gemeente. Lokaal gesteunde opvang boven COA geregisseerde opvang;

4.

We hanteren een goede verhouding tussen de verschillende groepen zodat er een balans blijft bestaan en een goed woon – en leefklimaat. Gemengd boven gescheiden;

5.

We staan voor een menswaardige opvang met rechten en plichten, gericht op zo snel mogelijk meedoen in de samenleving;

6.

Vluchtelingen (niet-asielzoekers) die structureel werk hebben horen niet in de opvang en vinden een plek in zelfstandige huisvesting;

Volgvel

Ons kenmerk

9

7.

We houden regie op de opvang, zodat we onze visie en uitgangspunten kunnen waarmaken;

8.

Draagvlak en verbinding met de samenleving is van essentieel belang;

9.

De opvang van vluchtelingen gebeurt op kosten van het Rijk;

10. We kiezen voor een periode van 5 jaar met een optie tot verlenging op basis van een evaluatie. 4.3

De komende maanden

Het voorafgaande levert het volgende beeld op: -

We houden vast aan de gemengde opvang. Er is een locatie aangewezen waar we het concept van de gemengde opvang van het Belastingkantoor continueren na 1 oktober 2023;

-

We plaatsen vergunninghouders, inclusief start integratie en inburgering (taal, participatie). De toename van het aantal vergunninghouders legt een grote druk op het huidige en toekomstige woningbestand en zal leiden tot een verhoging van wachttijden van niet vergunninghouders. We verwachten de taakstelling van 1e helft 2023 niet te halen.

-

De goodwill en rek van de samenleving zijn enorm, maar niet onuitputtelijk. Onderwijs, medische zorg, huisraad of tolken, het is woekeren met de beperkte middelen. Ook op de eigen ambtelijke capaciteit wordt een groot beroep gedaan.

Dit alles met elkaar is een bijzonder zware opgave, waarbij we alle zeilen bij moeten zetten, creatieve oplossingen zoeken, bestaande wet- en regelgeving tegen het licht houden en we eerlijk en zorgvuldig communiceren met de samenleving. De permanente woningopgave is niet waar deze Raadsinformatiebrief over gaat, maar ieder moet zich terdege realiseren dat dit op de achter- en voorgrond meespeelt. Onze opgave kennende en het geheel overziend, zien we voor de komende maanden drie stappen voor ons: 1.

We bereiden een nieuwe locatie voor waar we het concept van het Belastingkantoor continueren. De keuze is gemaakt voor de Spitsbergerweg-Macharenseweg. We gaan uit van 500 vluchtelingen, asielopvang en opvang van Oekraïners. Dit is een samenwerkingsverband tussen Gemeente, Thuis in Oss en COA. Thuis in Oss heeft de dagelijkse leiding op locatie. Thuis in Oss geeft aan dit aan te kunnen. Ook andere ondersteuning en voorzieningen zijn aanwezig, zij het dat het met de instroom van vergunninghouders krapper wordt.

Volgvel

Ons kenmerk

10

2.

In de maanden januari en februari brengen we in kaart wat de draaglast en draagkracht van onze voorzieningen, samenleving en eigen organisatie is. Aansluitend op het amendement van de raad. Zoals we al schreven, is dit geen exacte wetenschap, we maken een serieuze inschatting.

3.

We werken vol energie aan de andere woningopgaven en betrekken daarbij de verwachte toename van de vluchtelingenstroom vanaf 2024.

Uiteindelijk is dit een uitgebreide raadsinformatiebrief geworden, waarmee ik hoop u voldoende te hebben geïnformeerd over waar we nu staan. Zoals gezegd kom ik in het eerste kwartaal van het nieuwe jaar bij u terug met aanvullende informatie in een nieuwe notitie, als antwoord op het amendement van uw raad. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van de gemeente Oss, Namens dezen,

Thijs van Kessel Wethouder Opvang en integratie c.a.