DEF Gebiedsvisie Vitaal Buitengebied.PDF

Desgewenst en zo mogelijk faciliteren we de verplaatsing van agrarische bedrijven naar de (met name de westelijke) polder om ontwikkelingen voor wonen, natuur of recreatie beter mogelijk te maken.

passend verdienmodel met vergoedingen voor maatschappelijke diensten. In het poldergebied is ruimte voor doorontwikkeling naar een innovatief landbouwgebied met de focus op het verbeteren van de kwaliteit van water, bodem, lucht en biodiversiteit. Dat bereiken we vooral in samenhang met de transitie van de landbouw richting kringlooplandbouw. Dit is een structureel proces wat ook in onze landbouwvisie naar voren komt. Voor het Poldergebied liggen ook kansen voor de landbouw op het raakvlak van kennisontwikkeling en productie, waarin de hele Osse agroketen samenwerkt, kennis ontwikkelt en deze kennis exporteert en exploiteert. De omvang van het poldergebied, de productieve bodem en vooral de aanwezigheid van vele schakels in de agro-keten vormen een sterke uitgangspositie voor de agrarische sector in de gemeente Oss. Daarnaast zijn er nadrukkelijk ook kansen voor natuurontwikkeling en waterberging. Waterberging (ook) als schakel in het agrarisch productieproces en als meekoppelkans en natuurontwikkeling als onderdeel van de bedrijfsvoering of als aanvullende maatschappelijke dienst. Dit zal ook nader uitgewerkt worden in de nog te ontwikkelen uitvoeringsagenda, behorende bij de landbouwvisie.

De agrarische sector ondergaat een transitie, waarbij de focus ligt op een betere balans met de waarden van de omgeving op het gebied van water, bodem en lucht. Tegelijkertijd moet er ook ruimte zijn voor een 115

Grootschalig

Export

Ketenontwikkeling

Hightech landbouw Testopstellngen

Doelgerichte regels Samenwerking WUR/HAS Landbouwontwikkeling

Openheid Weidevogels Eendenkooien

Pilots Klimaatverbetering

Circulair

Klei Goede landbouwgrond

Kringlooplandbouw Windmolens Duurzame Polder

Veehouderij

Verbindingen natuur/recreatie Mestverwerking Grasland Polder

Ruimte om te innoveren Dierenwelzijn Natuurinclusief

117

Het Dekzandgebied

Het dekzandgebied bestaat in feite uit twee delen: de dekzandrand en de dekzandrug. De dekzandrand vormt de overgangszone van het lager gelegen kleigebied naar de hoger gelegen dekzandrug. Op de dekzandrand liggen de stedelijke zone Oss-Berghem en de kernen Geffen en Herpen evenals enkele bebouwingsconcentraties en veel verspreide bewoning. Buiten de stedelijke zone heeft het gebied een kleinschalig en half open tot gesloten karakter. In het gebied wordt ook landbouw bedreven, maar dat heeft een ander karakter dan de landbouw in de polder. Vanwege de grondslag (zand) bevinden zich hier meer varkenshouderijen en akker- en tuinbouwbedrijven. De dekzandrug is het hoger gelegen zandgebied en bestaat uit het natuur- en recreatiegebied van Herperduin in het oosten en het gebied ten zuiden van Oss en Geffen. Dit gebied is een afwisseling van natuur, landbouw, wonen en bedrijvigheid in een kleinschalig landschap. In het oostelijk deel ligt bosgebied Herperduin en in het westelijk deel industrieterrein Vorstengrafdonk en motorsport terrein Nieuw Zevenbergen.

Wat speelt er?

Global Goals

Het dekzandgebied tussen Geffen en Herpen wordt ook wel de Groene Long van Oss genoemd. Het gebied bestaat uit een aaneenschakeling van waardevolle kleinschalige landschappen en natuurgebieden zoals de Geffense Bosjes, het Vierwindenbos, de Rijsvennen en Herperduin. In het landschap is via het project Landschappen van Allure de afgelopen jaren flink geïnvesteerd. Het westelijk deelgebied is zo een heel afwisselend gebied geworden waarin sterke relaties tussen stad en buitengebied zijn ontstaan, bijvoorbeeld via Landerij VanTosse. Het is ook een veel gebruikt wandel- en fietsgebied.

Het dekzandgebied en dan vooral de dekzandrug is een belangrijk gebied voor recreatie en toerisme. Vooral in en om Herperduin en bij de Geffense Plas. In beide gebieden vragen de recreatieve behoeften om doorontwikkeling van deze voorzieningen. Ook om de recreatieve druk meer te kunnen spreiden. Verdroging is een belangrijk thema in dit gebied. De grondslag van zand zorgt voor een snelle infiltratie waardoor cultuurtechnische ingrepen zoals sloten en greppels weinig effect hebben. Herperduin lijdt zichtbaar onder verdroging. De ontwikkelingsmogelijkheden voor intensieve veehouderij zijn bepekt door de natuurwaarden en de nabijheid van bewoningsconcentraties. Tegelijkertijd biedt het gebied kansen voor akker- en tuinbouw. De nabijheid van de stad maakt het gebied interessant voor specifieke vormen van landbouw die directe verbindingen kunnen leggen met de stad.

Wat is onze visie De kracht van dit deelgebied is de combinatie van natuur met andere functies. Daarmee is dit gebied vooral een leefgebied. In Herperduin met recreatie en toerisme en in het gebied ten zuiden van Oss en Geffen en ook Herpen met landbouw, wonen en recreatie. We behouden en versterken deze kwaliteiten. Ook door de natuur verder te ontwikkelen. Ðat vraagt vooral om verbetering van het systeem van water en bodem, waarbij hier verdroging het belangrijkste op te lossen probleem is.

Wat gaan we doen Voor Herperduin zetten we in op de ontwikkeling als natuurgebied in combinatie met het aantrekkelijk 119

Tekening Dekzandgebied 121

faciliteren van het recreatief gebruik. Voor de natuurkwaliteiten is het essentieel om de verdere verdroging tegen te gaan. De recreatiedruk willen we begeleiden door de inrichting van het gebied, de padenstructuur en door recreatieve voorzieningen aan de rand. We onderzoeken de mogelijkheden om Herperduin beter en robuuster met Keent te verbinden. In de eerste plaats voor de natuur maar daarnaast ook als recreatieve verbinding. Het beter zichtbaar maken van de historische Erfdijk kan hier ook aan bijdragen. We proberen samen met het waterschap en andere partijen de verdere verdroging van Herperduin te voorkomen. Onder andere door de variatie van bossoorten en variatie in open- en geslotenheid verbeteren. Het tegengaan van verdroging van Herperduin vraagt ook om maatregelen in het aangrenzende gebied. Voor het gebied net ten noorden van Herperduin zien we bijvoorbeeld mogelijkheden om het in combinatie met hydrologische maatregelen te ontwikkelen tot een kleinschalig ‘coulissenlandschap’, waar natuur, landbouw en kleinschalige woonclusters samengaan. Koolwijk is daar een goed voorbeeld van. Voor de aanpak van het verdrogingsvraagstuk ligt een belangrijke regierol voor de gemeente, samen met het waterschap Aa en Maas. We ontwikkelen mogelijke oplossingen om tot een toekomstbestendige en klimaat adaptieve balans tussen bodem, water, natuur, recreatie én landbouw te komen.

Hierin krijgen de in door de bewoners en stakeholders aangedragen oplossingsrichtingen nadrukkelijk een plek: • Er zijn nog veel vragen die samenhangen met het verdrogingsvraagstuk. Dat vraagt om nader onderzoek naar hoe het bodem- en watersysteem in en rondom Herperduin werkt. Te beantwoorden vra-

gen zijn o.a.: Wat is de invloed van de teelten op het gehele bodem- en watersysteem; Hoe, wanneer en hoeveel water wordt er afgevoerd? Hoe lopen de grondwaterstromen en kunnen we daar gebruik van maken? • Één van de mogelijk oplossingsrichting is water in en rondom Herperduin beter vasthouden door de spons- en bufferwerking hier te verbeteren. Dit kan bijvoorbeeld door: verhogen grondwaterpeil door waterschap, creëren van bassins/waterbuffers, zorgen voor de juiste vegetatie (loofbos) om vocht vast te houden, naar een kleinschaliger landschap, aanleggen van stuwen in de sloten om de afvoer te vertragen, afschermen van Herperduin (ondergrondse damwand/diepe waterkering), etc. • Een andere oplossingsrichting is aanpassing landbouw in het gebied rondom Herperduin met als doel vernatting van het gebied. Het dekzandgebied is een belangrijk recreatiegebied. Vooral in en om Herperduin en bij de Geffense Plas. Tegelijkertijd is Herperduin een belangrijk natuurgebied. Om de natuur en de recreatie op een goede manier te combineren zetten we in op een combinatie van verschillende oplossingsrichtingen: • We streven naar een nieuwe lokale, recreatieve poort bij Hoessenbosch, gericht op dagrecreatie. Hiervoor hebben zich initiatiefnemers gemeld. • We spreiden de recreatiedruk door het totale dekzandgebied als een aaneengesloten recreatiegebied te benaderen, niet enkel Herperduin.

• Vanuit bestaande voorzieningen zoals de Naaldhof, sportpark Nieuw Zevenbergen en de Geffense Plas gaan we inzetten op het maken van toegangen tot het dekzandgebied, waardoor er meer bronpunten ontstaan. Hierdoor spreiden we de recreatiedruk 123

en vergroten we het recreatiegebied. Met name voor de Geffense Plas zien we een functie als regionale , recreatieve poort. • Naast het spreiden van recreatiedruk, zetten we ook in op vergroten van het natuurgebied door realisatie van meer bos langs de randen van Herperduin en in het totale dekzandgebied. Dit doen we op een manier die past bij de sfeer en het karakter van het landschap. • We zetten in op een robuuste ecologische en recreatieve verbinding tussen Maashorst-Herperduin en Maas-keent, langs de Erfdijk. Nadere uitwerking en invulling vindt plaats in de verschillende projecten in het gebied zoals de vitalisering van de Geffense Plas, de provinciale bossenstrategie, de plannen voor Herperduin/Maashorst en de ontwikkeling van Hoessenbosch. Daar wordt ook de afweging voor de verschillende inrichtingsvoorstellen, die in de consultatie naar voren zijn gekomen gemaakt. Dat is voor de gebiedsvisie te uitvoeringsgericht.

bewerkt en wat dat doet met de grond(water) kwaliteit aandacht. In dit gebied is ook ruimte voor nieuwe landbouwconcepten zoals voedselbossen herenboeren. Vrijkomende agrarische bedrijven in het gebied kunnen worden ingezet voor functieverandering naar wonen (de eerdere genoemde bijzondere woonvormen), recreatievoorzieningen, kleinschalige bedrijvigheid of zorgvoorzieningen en zorginstellingen. Naast de verstedelijkingsopgave van Oss-West en Geffen-Zuid is er in het dekzandgebied beperkt ruimte voor wonen in het groen en exclusieve of bijzondere woonmilieus mits dit kleinschalig is en tegelijkertijd bijdraagt aan de versterking van het landschap. De verstedelijkingsopgave is onderdeel van de gebiedsvisie Stedelijk gebied en de ontwikkeling van verspreide bewoning vindt plaats aan de hand van initiatieven uit de markt. Wel zullen wij dergelijke initiatieven altijd koppelen aan landschapsverbetering en/of functieverandering van vrijkomende agrarische verbetering.

Voor het verbeteren van de recreatieve en ruimtelijke kwaliteit van de Geffense Plas zijn in samenspraak met de omwonenden eerder al scenario’s gemaakt. Er hebben zich commerciële initiatiefnemers gemeld. Het gaat erom daarin afgewogen keuzes te maken en te zorgen voor een toekomstgerichte ontwikkeling van de recreatiefaciliteiten. De ontwikkelingsmogelijkheden voor veehouderijbedrijven zijn beperkt. Het hele gebied valt binnen de beperkingen veehouderij en ondervindt al snel beperkingen vanuit natuurwaarden en woongebieden. Het gebied leent zich ook voor akker- en tuinbouw. Dit is al duidelijk te zien in het landschap. Daarbij vraagt de specifieke wijze waarop deze gronden worden 125

Zand

Kleinschalig landschap Bos

Hoog en droog

Nieuwe bijzondere woonmilieus

Recreatie Nieuw bos

Natuur

Herperduin Wonen in het bos Voedselbos

Verbinding met Keent

Landschapselementen

Erfdijk

Geffense Plas Zorginstellingen

Recreatieve poort Hoessenbosch

Landerij VanTosse Maashorst

Vennen Heide

Stuifzand Specht, fotograaf Alexander Buil 127

6 Het gehele gebied De matrix ingevuld Deze afbeelding vat de gebiedsvisie samen. De zes thema’s en de drie deelgebieden komen hier in samen. De kaart laat zien dat we een enorm rijk buitengebied hebben. Waarin we flink moeten werken om de opgaven die er spelen in te vullen. Maar waar er vooral veel kansen zijn om er zo met elkaar een nog rijker en vitaler buitengebied van te maken.

129

Matrix gebiedsvisie Buitengebied Oss

Bodem, water en lucht

Rijke natuur

Ruimte voor energie

Vrije tijd, landschap en erfgoed

Prettig en gezond leven

Toekomstvaste landbouw

Maasovergebied

Poldergebied

Dekzandgebied

Verbindingen

131

Gebiedsvisie Vitaal Buitengebied Oss