De Waarde van Cultuur.PDF
Tekst van het document
DE WAARDE VAN CULTUUR
Een impuls voor de gemeentelijke cultuurvisie 2018-2022 November 2017
“Het doel van de kunst is niet het uiterlijk van de dingen weer te geven, maar het innerlijk… dat is de echte werkelijkheid” (Aristoteles)
Wat is de waarde van cultuur? De waarde van cultuur laat zich moeilijk bepalen. Toch zijn we ons er al sinds Aristoteles van bewust dat cultuur meer is dan wat we met het oog zien. Het
gaat om wat we met het hart ervaren, zullen cultuurliefhebbers zeggen. Maar wij trekken die lijn nog verder door.
Cultuur heeft namelijk een enorme maatschappelijke waarde, zeker wanneer er ruimte is om verbindingen aan te gaan met andere sectoren. Dan ontstaat
er op vele verschillende manieren ruimte voor talent, groei en ontplooiing, op ieder denkbaar niveau. Maar ook nieuwe impulsen op onvermoede terreinen,
zoals Zorg, Welzijn, Onderwijs en Economie. En daarmee uiteindelijk ook trots, zelfbewustzijn en kwaliteit van leven: op individueel niveau, maar ook voor de (lokale) samenleving als geheel.
Naast onze concrete aanbevelingen voor de komende beleidsperiode is dát misschien wel de belangrijkste boodschap die we u mee willen geven: cultuur is zoveel meer dan het oog blootlegt.
Coen Bais
Oscar Jansen
Laura Wijnbelt
Theater De Lievekamp
Cultuurpodium
Muzelinck Centrum
Groene Engel
voor de Kunsten
Gio van Creij
Karin van Lieverloo
Noord Oost Brabantse
Museum Jan Cunen
Bibliotheken, Stadsarchief Oss
2
Inhoud
1.
Een nieuw cultuurvisiedocument
5
2.
Landelijke ontwikkelingen: naar waarde gewogen
7
3.
Lokale ontwikkelingen: Oss en de regio
11
4.
Oss als culturele stad: onze individuele ambities
15
•
Bibliotheek
•
Museum Jan Cunen
• • • •
Cultuurpodium Groene Engel Muzelinck Centrum voor de Kunsten Stadsarchief Oss
Theater De Lievekamp
5.
Oss als culturele stad: onze gezamenlijke ambities
25
6.
Financieel
31
7.
Conclusies en aanbevelingen
33
4
1
Een nieuw cultuurvisiedocument Net als bij de totstandkoming van het eerdere cultuurvisiedocument De messen geslepen heeft de wethouder cultuur van de gemeente
Oss ons uitgenodigd om een visie te formuleren op het gezamenlijke
culturele beleid voor de periode 2018-2022. Met ‘ons’ bedoelen we de zes professionele culturele kerninstellingen, verenigd in De Cultuurtafel: •
Bibliotheek
•
Museum Jan Cunen
• • • •
Cultuurpodium Groene Engel Muzelinck Centrum voor de Kunsten Stadsarchief Oss
Theater De Lievekamp.
In dit document zetten we onze eigen accenten in een nieuwe, gezamenlijke cultuurvisie: De waarde van cultuur.
Van verleden…
Toen het cultuurvisiedocument De messen geslepen werd geschreven, was er sprake van recessie en bezuinigingen. Daardoor was de basisopzet van die cultuurvisie vooral geldgedreven.
Intussen is het tij gekeerd. We spreken al twee jaar van structurele
economische groei en ook de gemeente Oss heeft een positief saldo.
Bovendien zien de culturele kerninstellingen hun bezoekersaantallen en hun bereik niet verder dalen of zelfs stijgen.
In relatief korte tijd is er dus heel wat veranderd: economisch en (geo)
politiek, zowel landelijk als bovenlokaal en lokaal. Deze veranderingen vragen om nieuw beleid.
…naar heden
In het heden staat de gemeente Oss voor complexe thema’s, die vragen
om inventieve, grensoverschrijdende oplossingen. Oplossingen waarin wij, de culturele instellingen van Oss een belangrijke rol willen,
kunnen en zouden moeten spelen. Het van nature maatschappelijke
karakter van cultuur zou in onze visie namelijk een sleutelrol moeten spelen bij het bieden van nieuwe oplossingen.
5
Of het immers gaat over concerten,
Daarnaast vraagt het om creativiteit van de
of toneelvoorstellingen: elk cultureel
om ambitieuze samenwerkingen buiten het
lezingen, museumbezoeken, schilderlessen programma verbindt mensen met
elkaar. Tegelijkertijd zorgen culturele
gemeente. Deze moet immers bereid zijn
culturele domein separaat te financieren.
programma’s ook voor talentontwikkeling.
Sociaal-culturele ambitie
ontwikkelen van talenten bouwen mensen
culturele visie te komen, hebben we
Dat is ontzettend belangrijk, want door het aan hun zelfvertrouwen. Cultuur werkt dus ook bevorderend binnen sociale processen, zoals integratie en participatie.
Naast onze kernactiviteiten willen we die maatschappelijke cultuurcomponent de
komende beleidsperiode verder ontwikkelen. Daarbij is cultuur geen primair doel, maar
vooral een middel. En om onze gezamenlijke
Om tot een zo compleet mogelijke sociaalinspirerende gesprekken gevoerd met diverse instellingen. Daarmee bedoelen we culturele
partners en instellingen uit het amateurveld, maar ook partijen buiten het culturele
domein, zoals maatschappelijke organisaties, het onderwijs en het bedrijfsleven. Deze
gesprekken vormen de basis voor de sociale paragraaf in dit visiedocument.
doelen te bereiken, zoeken we naast onze
Uit al die gesprekken is ons één ding heel
de samenwerking met andere partijen en
hebben de ambitie om in cross-sectorale
onderlinge samenwerking ook nadrukkelijk instellingen in de sectoren Zorg, Welzijn, Onderwijs en Bedrijfsleven.
Versterken
Door een lange periode van recessie en
duidelijk geworden. Alle instellingen
samenwerkingen maatschappelijke thema’s zichtbaar te maken, te behandelen en actief
aan te pakken. In dit cultuurvisiedocument werken we deze sociaal-culturele ambitie verder uit.
bezuinigingen zijn wij ‘teruggesneden’ tot
slanke organisaties. Organisaties die zich qua formatie puur richten op het uitvoeren van
Namens De Cultuurtafel,
verhouding; soms is dat te krap. Iedere stap
Coen Bais
onze kernactiviteit. Soms is dat een optimale buiten die kernactiviteit vraagt namelijk
om extra personele inzet in uren of mensen.
Vanuit het streven naar sluitende exploitaties is daar additionele financiering voor nodig. Die additionele financiering kan deels
gevonden worden in onze eigen instellingen. Maar dan moeten we wél de kans krijgen om onszelf intrinsiek te versterken.
Bijvoorbeeld door ons de ruimte te geven
om financiële resultaten te herinvesteren in de eigen organisatie en in (onderlinge) samenwerkingen.
6
Gio van Creij
Oscar Jansen
Karin van Lieverloo Laura Wijnbelt
November 2017
2
Landelijke ontwikkelingen: naar waarde gewogen Tijden veranderen. Dat zien we wel aan de partijprogramma’s voor de
Tweede Kamerverkiezingen in het voorjaar van 2017. Acht jaar geleden
was er nog voldoende draagvlak voor rigoureuze cultuurbezuinigingen, maar op dit moment is er nog maar één partij die cultuur als ‘linkse
hobby’ aanduidt. Bovendien benadrukken alle andere politieke partijen het maatschappelijke belang van kunst en cultuur. Sterker nog:
diverse partijen komen met concrete plannen om de schade van de bezuinigingen te herstellen.
Alle partijen hebben een democratischer en socialer cultuurbeleid voor ogen, met de volgende uitgangspunten: •
Kunst en cultuur moeten toegankelijk zijn voor elke Nederlander.
•
Cultuurparticipatie moet een vast onderdeel worden van regionaal
•
• • • • •
In alle regio’s moet een volwaardig cultureel aanbod zijn. en lokaal welzijnsbeleid.
Er is meer aandacht nodig voor ‘brede’ cultuur.
Laagdrempeligheid en het bereiken van jongeren zijn belangrijk. Er moet ruimte zijn voor vernieuwende kunst en experimenten.
Ondernemerschap in de cultuursector moet worden gestimuleerd. Goed werkgeverschap moet een voorwaarde voor subsidies worden.
De cultuurparagraaf uit het recente regeerakkoord laat een vergelijkbaar beeld zien: •
• • • • • •
Verhoging van het Rijkscultuurbudget met 25 miljoen euro in
2018. In 2019 is dat 50 miljoen en vanaf 2020 geldt een structurele verhoging van 80 miljoen.
Uitbreiding van de (landelijke) basisinfrastructuur.
Meer ruimte voor vernieuwing en talentontwikkeling bij de cultuurfondsen.
Een bereikbaar kunst- en cultuuraanbod voor iedereen, zowel in de Randstad als in de regio.
Het Fonds voor Cultuurparticipatie krijgt meer middelen voor het behoud en de ontwikkeling van volkscultuur.
Monumenten, kunstwerken en archieven worden beschermd en toegankelijk gemaakt, ook met behulp van digitalisering.
De overheid investeert in de zichtbaarheid en toegankelijkheid
van historische plaatsen in ons land die ons geschiedenisverhaal vertellen. Leidend daarbij is de nationale canon uit 2006.
7
AMBITIES Dat zijn prachtige ambities. Maar om ze
Goed nieuws, zou je zeggen, want daar-
nodig:
waarde van cultuur terug bij politiek en
waar te maken zijn wel enkele dingen
--
Continuïteit om goed te kunnen func-
--
Maar ook voldoende financiële en be-
tioneren bijvoorbeeld.
leidsmatige ruimte om een behoorlijk arbeidsvoorwaardenbeleid te kunnen
--
handhaven.
Of om samenwerkingen en nieuwe verbanden aan te gaan.
samenleving. Dat is ook zo, maar tegelij-
kertijd zorgt die aanpak voor een andere
landelijke discussie. De esthetische waarde van kunst kan immers onderbelicht
raken. Dat mag in onze ogen niet gebeu-
ren, want schoonheid en vermaak zijn óók doelen van kunst en cultuur. Ze maken
mensen blij en inspireren ze. En ze zorgen ervoor dat de samenleving kleur krijgt.
In de ambities van Den Haag gaat opval-
Cross-sectoraal werken en denken is dus
torale samenwerkingen’. Daarbij gaan
ke waarde van kunst niet. Daarom is
lend veel aandacht uit naar ‘cross-sec-
kunstenaars en instellingen relaties aan
met andere maatschappelijke domeinen (Zorg, Welzijn, Onderwijs, Bedrijfsleven). Zo dragen ze bij aan oplossingen voor
actuele economische en maatschappelijke problemen.
8
mee is het besef van de intrinsieke sociale
waardevol, maar vervangt de intrinsie-
cross-sectoraal werken vooral een belangrijke toegevoegde waarde voor kunst en cultuur.
Daarmee ligt er een uitdagende opdracht voor de culturele kernvoorzieningen in Oss.
DE WAARDE VAN CULTUUR Het is altijd moeilijk geweest om de waarde van cultuur uit te drukken in cijfers.
Toch heeft Gerard Marlet (Atlas Nederlandse Gemeenten) een succesvolle poging gedaan. In zijn onderzoek De waarde van cultuur in cijfers (2011) verdeelt hij de maatschappelijke waarde van cultuur onder in vijf deelgebieden:
1.
2.
De gebruikswaarde is de extra bereidheid van mensen om te betalen voor het
genot en geluksgevoel dat ze ervaren als ze gebruikmaken van kunst en cultuur, bovenop de feitelijke prijs die ze ervoor betalen.
De bestaanswaarde is het belang dat mensen hechten aan het simpele feit dat
Nederland een kunstcollectie bezit en ander cultureel erfgoed heeft, zonder dat ze daar zelf gebruik van hoeven te maken.
3.
De economische waarde is de waarde die de culturele sector via export en
4.
Bij de sociale waarde gaat het om de positieve effecten die van kunst en cultuur
5.
toerisme toevoegt aan de Nederlandse economie.
kunnen uitgaan op bijvoorbeeld gezondheid, onderwijs, leefbaarheid en
veiligheid.
De optiewaarde gaat ervan uit dat mensen anticiperen op de positieve effecten
van kunst en cultuur. Die optiewaarde uit zich bijvoorbeeld in de bereidheid om meer te betalen voor een huis in de buurt van kunst en cultuur.
In zijn onderzoek concludeert Marlet onder andere het volgende: ‘De maatschappelijke waarde van de culturele sectoren is hoger dan de
maatschappelijke kosten. Daardoor voegt cultuur jaarlijks meer toe aan de
welvaart dan de belastingbetaler erin stopt’. Verder stelt Marlet:
‘Voor de podiumkunsten is de optiewaarde verreweg de grootste
maatschappelijke waarde, naast de gebruikswaarde die de feitelijke bezoekers
van de podiumkunsten aan dat bezoek toekennen. Voor de letteren is de
waarde van de gebruiker, de lezer, het grootst. Voor cultuurparticipatie is juist de sociale waarde naar verwachting het belangrijkst; het effect van actieve
cultuurdeelname op gezondheid, productiviteit, integratie, sociale samenhang
en leefbaarheid in de wijk. En bij de musea voor beeldende kunst is naast de
optiewaarde ook de economische waarde een belangrijke post. Musea trekken toeristen, die een bijdrage leveren aan onze welvaart’.
9
Naar waarde gewogen
Beleidsmaker Claartje Bunnik pleit in haar boek Naar waarde gewogen: een
nieuw model voor kwaliteitsbeoordeling bij de toekenning van cultuursubsidies (2017) voor meer maatwerk en minder bureaucratie en juridisering bij de
beoordeling van de kwaliteit van culturele instellingen door subsidiërende overheden. Het nieuwe beoordelingsmodel van Bunnik gaat uit van een
meerdimensionaal kwaliteitsbegrip waarin, naast de artistiek-inhoudelijke waarde, ook de maatschappelijke positie van de instelling, vertrouwen en reputatie een rol spelen.
MAAK HET ‘ONMEETBARE’ MEETBAAR Het ‘onmeetbare’ is op een aantal manieren dus wel degelijk te meten. Daarom pleiten we ervoor dat de gemeente Oss professionele culturele instellingen
niet alleen stuurt en controleert op bezoekersaantallen en bereik, maar óók beoordeelt op kwaliteit en cultureel-maatschappelijke waarde.
10
3
Lokale ontwikkelingen: Oss en de regio ‘Wil je snel gaan, ga dan alleen. Wil je ver komen, ga dan samen.’
Steden die een gunstige ligging ten opzichte van werk en natuur
combineren met een gevarieerd aanbod aan stedelijke voorzieningen, hebben de grootste aantrekkingskracht op huishoudens. Dat
concludeert adviseur Cor Wijn in zijn boek De culturele stad (2014). Over het algemeen doelt hij daarmee op steden vol historie, cultuur, horeca en andere woonattracties.
Steden die zo’n aantrekkelijke woonomgeving bieden, slagen er meestal ook in om kansrijke mensen aan te trekken en vast te
houden. In hun zoektocht naar productieve werknemers komen daar
vervolgens bedrijven op af. Bovendien stelt Wijn, net als Marlet in het vorige hoofdstuk, dat een continu beschikbaar aanbod gericht op de
lokale bevolking het meeste bijdraagt aan een aantrekkelijke stad. Zo
groeien evenementen en festivals door hun tijdelijke karakter níet uit tot woonattracties, maar een sterke culturele infrastructuur wel.
In de visie van de gemeente Oss heeft huisvesting van cultuurfuncties
in het stadscentrum een prominente plek. Maar De Cultuurtafel
als overlegorgaan mét de gemeente en als linking pin met andere
programmalijnen is ook belangrijk. Verder kent de gemeente Oss aan Stadsarchief Oss een belangrijke rol toe om het historisch erfgoed
‘beleefbaar’ te maken.
11
Gemeentelijke kadernota 2018-2021 •
‘De gemeente Oss als organisatie en als bestuurder van de gemeente, past zich aan,
aan de geest van deze tijd. Ze besturen de onderdanen niet directief aan, maar pakken
vraagstukken samen met de zelfredzame en verantwoordelijk burger aan. Daarbij zijn bedrijven, instellingen, verenigingen, wijk- en dorpsraden en allerlei andere vormen
waarin burgers zich organiseren, belangrijke samenwerkingspartners. Samenwerken is het devies, een integrale aanpak in een netwerksamenleving. In de kadernota wordt de kracht van de ‘doe-democratie’ gezien als vliegwiel bij complexe vraagstukken. Daarbij is het van belang om in gesprek te blijven met de burger. Niet alleen met de tegenstanders die zich laten horen, maar juist ook met de meedenkers.’ •
‘Regionale samenwerking: op alle beleidsterreinen komt de samenwerking terug. Of het
nu gaat om veiligheid, welzijn, onderwijs of cultuur. Er wordt gezocht naar verbindingen in programma’s op de diverse beleidsterreinen en naar integrale oplossingen en
voorzieningen om alle inwoners toe te rusten als zelfredzaam en meebesturend burger.’ •
‘Programmalijn drie van de kadernota beschrijft de visie van het gemeentebestuur op de sector cultuur. Het belang van goede culturele voorzieningen wordt gezien in een breed verband: de leefbaarheid in de wijken en kernen, een gezond vestigingsklimaat en het
bevorderen van ontmoeting tussen mensen. Maar goede culturele voorzieningen worden ook gezien als mogelijkheid om mensen te boeien, verbazen, troosten, ontwikkelen,
vormen en vermaken. Cultuur is laagdrempelig en toegankelijk voor alle inwoners: van jong tot oud.’
DE STAD OSS: ONZE GESPREKKEN Om tot een zo compleet mogelijke sociaal-culturele visie op de toekomst te komen,
hebben we gesprekken gevoerd met tal van personen en instellingen. Naast de vaste
professionele culturele partners waren dat personen en organisaties uit de amateurkunsten en uit de domeinen Zorg, Welzijn, Onderwijs en Bedrijfsleven.
In onze gesprekken kwamen onder andere de volgende vragen aan bod: •
Welke landelijke ontwikkelingen zie je binnen jouw branche of vakgebied?
•
Welke ontwikkelingen zie je in Oss en de regio?
•
12
En welke vind je inspirerend of vernieuwend?
Waar raken we elkaar en kunnen we elkaar versterken en samenwerken?
De belangrijkste bevindingen uit die gesprekken zijn als volgt: •
Ontwikkelingen en vraagstukken in Zorg, Welzijn, Onderwijs en Bedrijfsleven schreeu-
•
In Oss zijn er opvallend veel verbindingen. Maar het valt op dat die verbindingen vooral
wen om meer inzet van cultuur, zowel landelijk, provinciaal als lokaal.
binnen de eigen sectoren liggen. Daarom zou er meer cross-sectoraal overleg moeten komen. Bijvoorbeeld tussen Cultuur en Welzijn of tussen Cultuur en Onderwijs. Maar
ook tussen Welzijn en Onderwijs of tussen Bedrijfsleven en Zorg. Om die verbindingen
te leggen, moeten sectoren zélf initiatief tonen. Maar de gemeente Oss kan wel helpen bij het faciliteren van overlegmomenten en het creëren van deze cross-sectorale verbindingen. •
Cultuur en Welzijn hebben sterke raakvlakken op de thema’s eenzaamheid en
zelfredzaamheid. Cultuur als middel tegen eenzaamheid is vooral receptief (bezoek aan concerten, voorstellingen, lezingen, exposities) en verbindt mensen met verschillende achtergronden met elkaar. Cultuur als middel in het kader van zelfredzaamheid is
vooral actief (kunsteducatie, amateurkunst) en zorgt voor talentontwikkeling. Daarmee ontstaat zelfvertrouwen en geloof in eigen kracht. •
Het verenigingsleven loopt terug en staat onder druk. Amateurkunst wordt steeds
minder in verenigingsverband uitgevoerd, maar vooral in projectvorm. Om die tendens
te doorbreken, moeten verenigingen meer worden ondersteund. In financiële zin, maar ook op het gebied van kennisdeling. •
Veel geïnterviewden noemen het UIThuis als mogelijke aanjager van meer samen-
•
Veel instellingen zoeken innovatiekracht vooral óver de grenzen van hun eigen domein
werking tussen culturele instellingen en de verschillende domeinen.
(en dus cross-sectoraal). Denk bijvoorbeeld aan het stimuleren van sociale cohesie. Daarbij kan Kunst en Cultuur een belangrijke rol spelen.
•
Culturele Kunstzinnige Vorming (CKV) zou in het onderwijs (en dan vooral op het vmbo) geen onderdeel moeten zijn van het lesprogramma, maar een middel om maatschappelijke thema’s te behandelen. Cultuur inspireert en opent vergezichten. Op inhoudelijke
thema’s bestaat er echter geen overlegtafel binnen het onderwijs. Zo’n overlegtafel zou er dan ook moeten komen. •
We hoorden het woord ‘ambitie’ in onze gesprekken regelmatig terug. Zo streeft de
Osse Industriële Kring naar een sterkere regionale functie van Oss op zoveel mogelijk
terreinen, waaronder op cultureel gebied. Dat zou het vestigingsklimaat voor bedrijven immers nóg aantrekkelijker maken. Daarnaast kan Oss zich ook op nationaal niveau onderscheiden. Regio-overschrijdende ambities kunnen de lokale trots alleen maar stimuleren.
13
AMBITIES De Osse culturele instellingen hebben de gezamenlijke ambitie om, naast hun eigen kernactiviteiten, structureel cross-sectoraal te werken. Daarom wil De Cultuurtafel graag een nieuwe overlegstructuur inrichten met de domeinen Zorg, Welzijn, Onderwijs en Bedrijfsleven.
Het verenigingsleven staat onder druk en het bereik loopt terug. Om die tendens te doorbreken, zien we een rol voor onze eigen culturele instellingen. We kunnen het georganiseerde amateurveld bijvoorbeeld adviseren op het gebied van fondsenwerving, marketing en goed bestuur. Kennisdeling dus!
Naast een gemeenschappelijke ambitie hebben de culturele instellingen binnen De Cultuurtafel ook allemaal hun eigen regionale ambitie. De culturele ambitie van
de gemeente Oss moet daar zo goed mogelijk op aansluiten. Daarom moeten alle partijen (inclusief de gemeente) hun culturele ambitie helder formuleren.
14
4
Oss als culturele stad: onze ambities In Oss wordt het professionele cultuuraanbod verzorgd door onze zes
kerninstellingen: Bibliotheek, Cultuurpodium Groene Engel, Museum Jan Cunen, Muzelinck Centrum voor de Kunsten, Stadsarchief Oss en Theater De Lievekamp. Samen zorgen we voor een veelvormig
cultuuraanbod van podiumkunsten, letteren, educatie, beeldende kunst en erfgoed. Verder faciliteren we talentontwikkeling en verzorgen we cultuureducatie in het primaire onderwijs vanuit de Stichting OKVO.
Ons gezamenlijke bereik omvat de gemeente Oss, de provincie en heel Nederland.
Alle zes de culturele instellingen onderhouden hechte banden met
verenigingen, stichtingen en private aanbieders. Die hebben op hun beurt weer goede connecties met het complete amateurveld. Dat
grote netwerk zorgt ervoor dat er in Oss, vergeleken bij veel andere
gemeenten, nog altijd ontzettend veel disciplines zijn vertegenwoordigd: zang, dans, toneel, popmuziek, klassiek, opera en beeldende kunst. Verschillend, maar toch hetzelfde
Als kerninstellingen verschillen we soms behoorlijk op het gebied van bedrijfsvoering. Zo is het verdienmodel van podiuminstellingen op veel punten totaal anders dan dat van cultuureducatie, bibliotheek
of museum. We weten zelf heel goed dat die verschillende doelen een grote valkuil kunnen vormen voor fusietrajecten en de vorming van
cultuurhuizen. Bovendien staan we er na een periode van recessie en bezuinigingen allemaal anders voor.
Toch streven we als culturele ondernemers allemaal hetzelfde doel na: zo efficiënt mogelijk een professioneel en kwalitatief cultuuraanbod vormgeven. Om dat te realiseren, zoeken we waar mogelijk naar samenwerkingen en synergie.
Wat dat betreft was de oprichting van De Cultuurtafel een
belangrijke stap. Maar daarmee zijn we er nog lang niet… Juist door onze samenwerking te intensiveren, kunnen we het professionele cultuuraanbod in Oss en de regio nóg beter vormgeven. En niet onbelangrijk: kunnen we ons bereik blijven vergroten. Hoe? Dat geven we hierna per instelling aan.
15
BIBLIOTHEEK
Onze samenleving ontwikkelt
NOBB ervoor dat burgers zich
vooral uitlening centraal. Naar
openbare bibliotheek verandert
wijze die bij hen past.
leggen, vraagt dan ook om
zich in een hoog tempo. De
mee. Dat moet ook wel, want
onze maatschappij legt steeds meer nadruk op de zelfred-
zaamheid en participatie van
burgers. In een tijd waarin we daarnaast ook nog worden
overspoeld met informatie,
groeit de behoefte aan een be-
trouwbare plaats met bronnen
die mensen stimuleert om te leren en zichzelf te ontwikkelen. Functies
De vijf functies uit de Bibliotheekwet vormen hierbij de leidraad:
• Het ter beschikking stellen van kennis en informatie
• Het bieden van mogelijk-
heden tot ontwikkeling en educatie
• Het bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur
• Het organiseren van ontmoeting en debat
• Het kennis laten maken met kunst en cultuur.
Samenwerking
De bibliotheken in Oss en
Stadsarchief Oss maken deel uit van de Noord Oost Brabantse
Bibliotheken (NOBB) en hebben een samenhangend werkge-
bied in de gemeenten Bernhe-
ze, Landerd, Meierijstad, Oss en Uden. In dit werkgebied zorgt
16
kunnen ontwikkelen op een
Verder stimuleren de bibliotheken burgers om zich betrokken
te voelen bij de samenleving en bieden ze extra ondersteuning aan mensen met een onder-
wijs- of taalachterstand. Daarnaast helpt NOBB mensen bij
het gebruik van alle beschikbare moderne informatiedragers en informatiebronnen.
buiten gaan en verbindingen nieuwe kennis en vaardighe-
den. Het liefste zonder dat we
bestaande functies uit het oog verliezen. Uitgangspunt blijft de persoonlijke ontwikkeling
van burgers in het werkgebied. Niet op basis van het aanbod,
maar op basis van de uitdagingen waar de (lokale) samenleving voor staat.
Dienstverlening
Een greep uit actuele projecten
verlening centraal. De collectie
waarbij de bibliotheek nauw
In de bibliotheek staat dienst-
is het uitgangspunt: de grondstof waarmee we werken. In
Oss organiseert de bibliotheek samen met andere partners steeds meer bijeenkomsten
waar betrokken burgers naden-
die de bibliotheek initieert, of betrokken is:
• Taalhuis Oss (in samenwerking met Taalnetwerk Oss)
• Ontdeklab (in samenwerking met scholen, culturele centra en professionals)
ken over uiteenlopende uitda-
• Columbus (serie workshops
zijn niet alleen bedoeld om te
king met Volksuniversiteit
gingen. Deze bijeenkomsten
informeren, maar ook om men-
voor kinderen, in samenwerOss)
sen te bewegen om zelf actie te
• Leesexpeditie XL (jongeren
Door het delen van informatie
samenwerking met ONS
ondernemen.
en vaardigheden creëer je ken-
lezen voor aan ouderen, in welzijn en Lezenslust)
nis. Bovendien zorgt het voor
• Platform Vrijetijd Oss (werk-
én tussen bezoekers. Bezoekers
voorziening, in samenwer-
mooie wisselwerkingen met
worden steeds actiever betrokken bij de programmering en de bibliotheek faciliteert de
ideeën die daaruit voortvloeien. Kennis en vaardigheden
Vroeger stond in bibliotheken
groep digitale informatie
king met Toerisme Oss en UITpunt Oss)
• Tegenlicht Meet up (maan-
delijkse debatbijeenkomsten in samenwerking met onder andere gemeente Oss).
CULTUURPODIUM
GROENE ENGEL
Cultuurpodium Groene Engel
We willen die rol verder uitbou-
zijn voor een deel ‘algemene’
filmhuis en poppodium inéén.
samenwerkingspartner worden
die aan een specifiek evene-
is een vlakke-vloer-theater, Daarnaast besteedt Groene Engel veel aandacht aan
cultuureducatie, vooral in
samenwerking met het Osse voortgezet onderwijs.
Ook buiten de eigen muren zijn
we zeer actief. Denk daarbij aan evenementen als Fantastival, Oeverloos (in samenwerking met Stichting Oss Cultureel),
Festival Come Out and Play en BuitenBios. Daarnaast weten vele Osse partijen hun weg
naar Groene Engel te vinden om een eigen activiteit te organiseren.
Missie en rol
We bieden een bij Oss passende cultuurbeleving met grootstedelijke elementen. Deze
wen en een vanzelfsprekende
van iedereen die een mooi cul-
tureel initiatief wil ontplooien. Programma
voortgezet onderwijs is Groe-
tuurdisciplines aan bod komen. Onze signatuur kenmerkt zich door het feit dat de programmering tot stand komt aan
de hand van de volgende aandachtspunten:
• Spreiding van disciplines en genres
• Aandacht voor makers uit Oss
onszelf dan ook graag als ‘de huiskamer van Oss’.
Groene Engel staat bekend als een van de aanjagers van het culturele klimaat in Oss. Als initiatiefnemer, participant
én organisator van vele activiteiten, zowel in eigen huis als daarbuiten.
Voor meerdere scholen uit het ne Engel een logische partner. Maatschappelijke thema’s
worden via cultuur onder de
aandacht gebracht in de klas.
Denk daarbij bijvoorbeeld aan het bespreken van onderwer-
pen zoals rassendiscriminatie,
homoacceptatie en vluchtelingenproblematiek.
• Aandacht voor jonge makers • Vernieuwend voor Oss
• Aandacht voor jongeren als publiekgroep.
gramma met vele optredens
de gemeente. We presenteren
ren.
waarin meerdere kunst- en cul-
rieerd en intensief programma
kunnen genieten van culturele gen we bij aan de vitaliteit van
meewerken of ideeën aanleve-
Cultuureducatie
Hierdoor garanderen we een
ontmoetingen. Daarmee dra-
ment of programmaonderdeel
Groene Engel brengt een geva-
zorgt ervoor dat makers en publiek, van jong tot oud,
vrijwilligers, maar ook mensen
veelzijdig en afwisselend provan (jonge) Osse makers in verschillende disciplines.
Groene Engel beschikt slechts over een klein professioneel
team. Daardoor zijn we beperkt in het aantal evenementen
dat opgepakt kan worden. Een
groot deel van de programmering, zowel binnen als buiten
de eigen muren, komt dan ook
tot stand via crowdsourcing: de
inzet en ideeën van derden. Dat
17
MUSEUM
JAN CUNEN
Er is Museum Jan Cunen veel
aan gelegen om onze vensters
te openen en ons te ontwikke-
in het verleden is opgebouwd
bij het landelijke kunstpubliek.
len tot zichtbare plek in een in-
Imago van Oss
willen we, samen met de ande-
feestelijke heropening plaats.
spirerende omgeving. Daarmee re Osse culturele instellingen,
een positieve bijdrage leveren aan (het imago van) Oss in de 21ste eeuw.
Gesticht als een museum
voor stad en streek in 1935,
heeft Museum Jan Cunen zich
ontwikkeld tot een dynamisch museum. We richten ons op
hedendaagse kunst en kunst
uit de 19 en 20 eeuw, maar de
ste
ook op ‘het verhaal van Oss’.
Daarbij is educatie een belangrijk speerpunt. Zelfstandig
Sinds 1 januari 2016 is Museum Jan Cunen een zelfstandige
stichting, en daarmee ontvlochten uit de gemeentelijke struc-
tuur. Sindsdien geeft een nieuw team vorm aan een nieuwe
Op 30 september 2017 vond de Na een interne verbouwing –
die maar liefst 25 procent meer expositieruimte opleverde –
presenteerden we een nieuwe hoofdentree, nieuwe horeca
met terras (Café Cunen) en een nieuwe museumwinkel (Shop Cunen).
Met de heropening en de
nieuwe expositiereeks Power-
willen uitgroeien tot een mu-
seum dat zich verbonden weet met de Osse samenleving, mét
behoud van de goede naam die
18
mensen die er werken. Een huis van schoonheid, verbeelding en artistieke creativiteit. Een
plaats voor bezinning en reflectie. Een plek waar ontmoeting
met kunst centraal staat, maar ook de beleving van kunst
wordt gestimuleerd. Na een
museumbezoek moet bezoe-
kers een gevoel van verrijking bijblijven.
museum naar een hoger niveau
ongelofelijke waarde is voor de identiteit van de stad. Bovendien verrassen we het natio-
nale publiek door een sprankelend tentoonstellingsaanbod in de unieke setting van een
monumentale 19e-eeuwse villa, die het artistieke imago van
Oss naar een hoger niveau tilt.
dig programma, dat aansluit
van Oss en het Maasland. We
creëren vanuit het hart van de
het besef dat een museum van
van Oss een gevoel van trots en
staan en bijdragen aan het
aal-economische ontwikkeling
inspirerende ontmoetingsplek
Tour de force
Hoogwaardig programma
creatieve vermogen en de soci-
naliteit en passie willen we een
vrouwen geven we de inwoners
missie: met museale activitei-
ten midden in de maatschappij
baar maken. Vanuit professio-
Met een kwalitatief hoogwaarbij actuele ontwikkelingen,
willen we regionale, nationale en internationale verhalen
van beeldende kunst, cultuur
en lokale geschiedenis samenbrengen en voor een breed
publiek toegankelijk en beleef-
Het zijn mooie ambities om het te tillen, maar ze zorgen ook
voor veel interne druk. Door de verzelfstandiging van het mu-
seum is het aantal fte drastisch
teruggebracht. Dat betekent dat er met minder mensen even-
veel gerealiseerd moet worden. Extra financiële middelen die moeten worden geworven,
maken elke tentoonstellings-
reeks weer tot een ware tour de force. Uiteraard heeft dat weer invloed op de ontwikkeling
van vernieuwende kunst; vaak is er pas ruimte voor vernieu-
wing als er vanuit een gezonde
bedrijfsvoering een stabiele organisatie staat die met toegankelijke exposities een continue bezoekersstroom binnenhaalt.
MUSEUM
JAN CUNEN
Karakter van de stad
Museum Jan Cunen wil aanwezig zijn. Als een
enerverend museum in de regio mét nationale
uitstraling. Daarbij zijn
kwaliteit, professionaliteit en enthousiasme gemeengoed. We zijn een museum in transitie en groeien in
verbeelden en verhalen,
waarbij ‘kleurrijk’, ‘open’,
‘verbindend’ en ‘inspirerend’ de vier kernwaarden zijn. Met het koepelproject Powervrouwen willen we de bekendheid
van en de waardering voor het museum vergroten en versterken. Een bloeiend
museum is immers ontzettend belangrijk voor het karakter van een stad.
19
MUZELINCK CENTRUM VOOR DE KUNSTEN
Muzelinck Centrum voor de
de waarde van Muzelinck als
Daarnaast willen we binnen-
organiseert actieve kunstbeoe-
is bijvoorbeeld terug te zien in
catie met elkaar te verbinden.
Kunsten initieert, faciliteert en fening vanuit de behoefte van alle inwoners in Oss. Als het
kan, doen we dat in samenwer-
Centrum voor de Kunsten. Dat
de Samenspelgroepen Muziek, de Talentklas en het Digilab.
king met partners.
In het verlengde hiervan rich-
In de voorgaande beleidsperi-
op meer samenwerking met
ode heeft Muzelinck de opge-
legde bezuiniging gerealiseerd en is de organisatie gegroeid
in samenwerking, expertise en het vergroten van ons maat-
schappelijk effect. Onze missie, visie en artistieke kernwaarden zijn herijkt en opnieuw
geformuleerd. Daarnaast zijn we als organisatie flexibeler
en ondernemender geworden én ingericht op onze nieuwe
rol van initiator, aanbieder en verbinder.
Muzelinck werkt daarbij vanuit een driedelig uitgangspunt:
• Samenwerken en verbinden • Vanuit een actuele behoefte • Met kwaliteit, expertise en vakmanschap.
Vrije Tijd
Muzelinck is actief in drie
werkvelden: Vrije Tijd, Onderwijs en Cultuurparticipatie.
In het werkveld Vrije Tijd (VT)
willen we beter aansluiten bij de vraag van nu en morgen. Daarbij leggen we de focus
steeds meer op de toegevoeg-
20
ten we ons de komende periode lokale aanbieders en collectieven in muziek, dans, theater
en beeldende kunst. Daarnaast is Muzelinck voor de gemeente Oss de coördinator van de
landelijke IK-Toon campagne.
Daarmee verbinden we meer-
dere activiteiten in de IK-Toon maand. Zo biedt de Nacht van Muzelinck een podium voor
en buitenschoolse cultuureduOss kent een kwalitatief goed
en divers palet van aanbieders in dans, theater, muziek en
beeldende kunst. Ook zijn er
tal van toneel- en muziekverenigingen. Door binnen- en
buitenschoolse cultuureducatie te verbinden, kunnen kinderen zich verder oriënteren en hun talenten ontwikkelen. Hierbij is de samenwerking met het
Jeugd Cultuurfonds essentieel
om ook kinderen in armoede de mogelijkheid te geven hierin te participeren.
tal van bands, amateurkunste-
Cultuurparticipatie
pen.
veld Cultuurparticipatie levert
naars, verenigingen en groe-
Onderwijs
Via het werkveld Onderwijs komen alle kinderen in Oss
in aanraking met kunst- en
cultuureducatie. Elke school in Oss heeft een eigen intermediair vanuit Muzelinck. Deze
intermediair geeft op school-
en wijkniveau (mede) invulling aan de marktplaats onderwijs (het verbinden van vraag en
aanbod), landelijke program-
ma’s als Cultuureducatie met Kwaliteit (Cultuurloper), de
afstemming en verbinding met OKVO en de Impulsregeling Muziek.
Aan de hand van het werk-
Muzelinck een bijdrage aan sociaal-maatschappelijke
thema’s. Hoe kunnen kunst
en cultuur als middel worden ingezet om bij te dragen aan leefbaarheidsvraagstukken?
Denk daarbij aan thema’s als scheiding tussen groepen,
eenzaamheid, participatie en
sociale activatie van inwoners.
We werken in dit werkveld onder meer samen met BrabantWonen, wijkraden, het Prins
Bernhard Cultuurfonds en Ons
Welzijn. Gezamenlijk gedragen thema’s vormen daarbij altijd het uitgangspunt.
STADSARCHIEF OSS
Stadsarchief Oss brengt
publicaties uit en werken
schaal uit te voeren, ambieert
ongevraagd in aanraking
programma’s en rubrieken
rol als erfgoedcentrum en
mensen gevraagd en
met de lokale geschiedenis, zowel binnen als buiten de muren van het archief. We
zijn een erfgoedkennis- en
expertisecentrum met een
unieke collectie over de regio Oss.
We willen mensen
enthousiasmeren over de
we mee aan lokale tv-
in kranten en online. Verder
organiseren we uiteenlopende
Fysieke wensen hiervoor
foto-ochtenden en lezingen.
zichtbare, laagdrempelige
zoals tentoonstellingen,
Daarmee is Stadsarchief Oss de
eerste vraagbaak voor iedereen die meer wil weten over de lokale historie.
In de nabije toekomst willen
daarachter is dat als mensen
en andere culturele en
meer weten over de plaats waar ze wonen, werken of naar school gaan, ze hun
eigen identiteit ook beter ontdekken. Zo wordt het
verleden veiliggesteld voor de toekomst en wordt het Osse
publiek op een laagdrempelige
en publieksvriendelijke manier
historisch bewust gemaakt van de eigen omgeving.
we, samen met de bibliotheek welzijnspartners, structureel gaan samenwerken met ouderen en zorgcentra.
Bijvoorbeeld door de ontvangst van groepen ouderen, maar vooral ook door materiaal
onze beeldcollectie – zo’n
430.000 foto’s, negatieven en ansichten – stap-voor-stap.
Daarnaast ontwikkelen we educatieve projecten voor
het onderwijs, brengen we
ruimte met mogelijkheden
voor het maken van grotere tentoonstellingen, waarin veel partners kunnen
samenwerken. Samen met Museum Jan Cunen en de
VVV zouden we hier graag
een permanente historische expositie willen opstellen, bedoeld voor zowel het
onderwijs als toeristen.
aan alle archiefeisen en
voor minder mobiele en
zorgbehoevende ouderen.
rol op het gebied van toerisme
Momenteel digitaliseren we
in het centrum van Oss. Een
van foto’s en films in zorgcentra
daarbij aan het presenteren
wordt historisch materiaal toegankelijk gemaakt.
en multifunctionele ruimte
Ook is er behoefte aan een
Knelpunten
verzameld, beheerd en
zijn onder andere een
op locatie in te zetten. Denk
Koers
Om die ambities te realiseren,
coördinator.
historische activiteiten,
geschiedenis en historische
verhalen vertellen. Het idee
Stadsarchief Oss een officiëlere
Erfgoed speelt een belangrijke en heeft dus ook economische betekenis. Daarnaast kan erfgoed een belangrijke
rol spelen in de identiteit
van de inwoners en bij het
beeld van de gemeente naar
groter depot dat voldoet
ruimte biedt voor verdere
groei. Door bezuinigingen op cultuurgebied zal het aantal fte bij Stadsarchief Oss in de nabije toekomst krimpen.
Hiernaast loert het gevaar dat door pensionering kennis en
ervaring verloren gaan. Er moet daarom goed gekeken worden hoe dit aanstaande probleem wordt opgevangen.
buiten toe. Om die functies – in samenwerking met
de gemeente – op grotere
21
STADSARCHIEF OSS
Samen
Stadsarchief Oss is een spin in
het Brabants Historisch
organiseren vrijwilligers van
en een aanjager. Daarbij
Brabant, de VVV, de lokale
verenigingen tijdens de Maand
het erfgoedweb, een initiator staat samenwerking met
anderen hoog in het vaandel. Samenwerkingen met de
Informatiecentrum, Erfgoed media, uitgevers en vele anderen.
culturele instellingen in Oss,
Al sinds 2008 coördineert
kringen, archeologen,
Monumentendagen in
het onderwijs, historische
stadsgidsen, de gemeente,
22
Stadsarchief Oss de Open de gemeente. Daarnaast
historische en archeologische van de Geschiedenis allerlei activiteiten voor een breed
publiek. Zo was er in 2016 een pop-up Archeologiehuis en in
2017 een pop-up Erfgoedhuis in het centrum van Oss.
THEATER
DE LIEVEKAMP
Theater De Lievekamp presenteert een zo breed mogelijk, kwalitatief hoogwaardig programma op het gebied van professionele en amateurkunst. Dat doen we voor een zo breed en groot mogelijk
publiek in Oss en de regio. Allemaal in een gastvrije en servicegerichte omgeving met een optimale culturele en zakelijke exploitatie.
Ambities
De belangrijkste ambities voor Theater De Lievekamp zijn op dit moment: •
Ons belang als
schouwburg voor Oss
en de regio handhaven en waar mogelijk
uitbreiden. De stad Oss streeft nadrukkelijk
naar een regiofunctie, met bijbehorend
voorzieningenniveau. Daarbij past een
schouwburg waar alle
podiumkunsten vertoond worden, voor een zo
breed mogelijk publiek door middel van een
laagdrempelig programma met ambitie en kwaliteit.
•
Nieuwe publieksgroepen
aan ons binden door actief te zoeken naar sociaalculturele initiatieven en verbanden van
inwoners uit de wijken
en dorpen van Oss. In het theater willen ze deze
inwoners een plaats van samenkomst en podium bieden. Zo vergroten we onze maatschappelijke relevantie. Om deze
ambitie te realiseren,
hebben we een tweede
programmalijn ontwikkeld:
•
We zoeken naar synergie en samenwerking met
de culturele partners in
Oss en de regio. Maar ook naar samenwerkingen met cross-sectorale
partners uit Welzijn, Zorg,
Onderwijs en Bedrijfsleven. Nieuwe initiatieven
financieren we zoveel
mogelijk door sponsoring, projectsubsidies van de
Provincie Noord-Brabant en lokale, regionale en landelijke fondsen.
Theater van de Stad*.
Knelpunten
Om deze ambities te realiseren en onze regionaal leidende rol te behouden, is de ontwikkeling van
concrete plannen voor ver- of nieuwbouw essentieel. Dat gebeurt bij voorkeur op de huidige locatie aan de Raadhuislaan. In overleg met de gemeente willen we het huidige gebouw en de faciliteiten toekomstbestendig te maken. Maar er is tijdsdruk: het onderhoud van het theater is slechts uit te voeren om exploitatie tot 2022 te garanderen.
23
THEATER
DE LIEVEKAMP
* Binnen Theater van de Stad wil De Lievekamp integratie en participatie van
individuen en groepen uit alle delen van de Osse samenleving stimuleren door actieve deelname aan de programmering van ons theater. Wij bieden hen in onze nieuwe
programmalijn: • •
Een podium voor voorstellingsgerichte activiteiten
Een plaats van samenkomst voor sociaal-culturele activiteiten
Eigen kracht, creëren, ontwikkelen, persoonlijke groei en verbinden zijn kernbegrippen,
waarbij de bijdrage en ondersteuning van ons theater én onze faciliteiten een vereiste is.
We stellen een “stadsprogrammeur” aan die zelfstandig en/of in nauwe samenwerking met professionele sociale en culturele partners verbinding maakt met individuen en groeperingen, hen faciliteert en begeleidt naar ons theater.
Het professionele netwerk van de stadsprogrammeur bestaat bij aanvang uit ONS
Welzijn, Brabant Zorg, Brabant Wonen, het primair en voortgezet onderwijs, en de
culturele instellingen in Oss. Het streven is om in het eerste jaar dit netwerk verder uit te bouwen.
Theater van de Stad is innovatief: de combinatie van cross-sectoraal werken en dit in samenwerking met professionele partners uit het sociale domein vormgeven is een
totaal nieuwe aanpak. Bovendien is het geen eenmalig geïsoleerd kunstproject, maar
gaan we voor meerdere jaren samenwerkingen aan en benutten wij alle mogelijkheden
die we als theater hebben.
24
5
Oss als culturele stad: onze gezamenlijke ambities ‘Tegen de stroom in hebben we de messen geslepen…’
In 2014 formuleerde de gemeente Oss een bezuinigingstaakstelling
voor de zes professionele cultuurinstellingen. Dat veranderde niet
alleen de bedrijfsvoering van die instellingen, maar ook het totale
culturele veld in Oss.
In 2017 staan we er beter voor. De recessie is voorbij, de economie groeit en er liggen geen nieuwe bezuinigingen op de loer. Bovendien zijn alle
eerder opgelegde bezuinigingen doorgevoerd. En ondanks dat dit grote
gevolgen had voor de culturele kerninstellingen, is het overgrote deel
van de gemeentelijke opdracht uit 2014 vervuld: • • •
Kunst- en cultuurinstellingen werken binnen de gemeente Oss
meer en nauwer samen
Er is (en wordt) gewerkt aan meer verbondenheid met de Osse samenleving
De educatieve waarden van kunst en cultuur voor de jeugd zijn
behouden gebleven.
Maar minstens zo belangrijk: de gezamenlijke directies van de
professionele instellingen hebben kans gezien om een compleet, gevarieerd en aantrekkelijk programma-aanbod overeind te
houden. Dat vroeg om een enorme krachtsinspanning, want door de noodgedwongen bezuinigingen zijn de culturele instellingen slanke
organisaties geworden die qua formatie uitsluitend zijn afgestemd op het uitvoeren van hun kernactiviteit.
En waar in 2014 nog moest worden ontvlochten (Groene Engel),
verzelfstandigd (Museum Jan Cunen), gefuseerd (Stadsarchief Oss /
Bibliotheek) en bezuinigd (Muzelinck, Lievekamp, Bibliotheek) is dat
alles nu gerealiseerd.
Kortom: zelfs tegen een achtergrond van bezuiniging zijn alle ambities
en doelstellingen uit ‘De messen geslepen’ (als uitvoeringsprogramma
van de doelstellingen uit de notitie ‘Tegen de stroom in’) vervuld en afgerond.
25
LESSEN VOOR DE TOEKOMST De toegankelijkheid van kunst en cultuur in Oss blijft een onveranderde kernwaarde van het cultureel beleid. De oprichting van De Cultuurtafel als structureel periodiek
directieoverleg zorgt voor de verankering van de relatie tussen de Osse samenleving en de culturele instellingen. Samen streven we naar nog meer inhoudelijke samenwerking. Daarnaast biedt het door de kerninstellingen uitgevoerde OKVO-
programma een passend cultuur-educatief programma aan alle scholen in het
primair onderwijs. Daarbinnen komen de verschillende kunstdisciplines en het erfgoed aan bod.
HET OSSE CULTUURSYSTEEM De cultuursysteembenadering zoals gehanteerd door de provincie Noord-Brabant
gaat uit van samenwerking en samenhang. Vergelijkbaar met een natuurlijk ecosysteem is er in een cultuursysteem ook sprake van (onzichtbare of indirecte) relaties
en verbanden die cruciaal zijn om het geheel gezond en veerkrachtig te houden. Een sterk systeem vernieuwt zichzelf en past zich aan nieuwe omstandigheden aan. Een cultuursysteem bevat: •
Samenhang tussen erfgoed, beeldcultuur en podiumcultuur
•
Samenhang tussen presentatiemogelijkheden
• •
Samenhang in de educatieketen
Samenhang tussen cultuur en de domeinen economie, ruimte en samenleving.
Het Osse Cultuursysteem is opgehangen aan de zes culturele kerninstellingen. Samen zorgen we voor een goed cultureel klimaat. Maar dat doen we niet alleen. Ook een
veelheid aan verenigingen, stichtingen en festivals maakt deel uit van dat klimaat. Soms zichtbaar, soms ook niet.
Uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat mensen die in hun
jeugd met kunst en cultuur in aanraking zijn geweest, ook op latere leeftijd affiniteit met kunst en cultuur laten zien. Bovendien is de mate waarin men op school met
cultuureducatie in aanraking is gekomen een positieve indicator voor cultuurbezoek en kunstparticipatie in het latere leven. Wat dat betreft zijn de verhalen van ‘echte’ Ossenaren exemplarisch voor het belang van het Osse cultuursysteem.
26
Vajèn van den Bosch (19) komt uit Oijen en is professioneel musicalster “Kunsteducatie was voor mij het begin. En dat begin heeft ervoor gezorgd dat ik verder ben gegaan. Als je ergens heel erg van houdt en niets liever doet, is het heel fijn en belangrijk om dat te kunnen doen in een groep met anderen die dat ook zo voelen. Dat zorgt ervoor dat je je veilig en begrepen voelt. Als je dan ook nog mag leren van mensen met dezelfde liefde voor zang en theater, heb je de allermooiste start.”
Kevin van den Elzen (25) komt uit Oss en is jazzdrummer “Het is ontzettend belangrijk om kinderen en volwassenen te ondersteunen bij het ambiëren van een beroep in de kunsten of bij het uitvoeren van een hobby in de kunsten. De fundering van mijn professionele carrière werd gelegd doordat ik mee kon doen met muzikale ensembles die mede mogelijk werden gemaakt door Muzelinck, Stadsharmonie KVA en Fanfare Hartog. Aan mijn basis lag ook een goede privéleraar: Egbert van Gruythuyzen. In deze tijden, waarin er ontzettend veel gebeurt, is het van groot belang dat instellingen en personen op cultuurgebied worden ondersteund.”
Iris van Nuland (14) komt uit Oss en is violiste “Bij wedstrijden hoor ik vaak dat ik een goede podiumpresentatie heb. Dat komt doordat ik van jongs af aan al heel veel mogelijkheden heb gekregen om podiumervaring op te doen. Mede door de Muzelinck en de Kunstrally CrOss heb ik optredens mogen geven met Stichting Oss Cultureel in Theater De Lievekamp en tijdens Muze Misse.”
27
Inspireren
Kunst beoefenen is belangrijk. Maar ook het kijken naar het werk van anderen is inspirerend. Dat
geldt voor zowel amateurmakers als een groter publiek. De culturele kerninstellingen verzorgen niet alleen de educatieketen – waarin plaats is voor kennismaken, leren en etaleren – maar zorgen er ook voor dat voorbeelden uit het landelijke circuit zich in Oss kunnen presenteren.
Dat geldt overigens niet voor elk van de kerninstellingen in gelijke mate. Zo is Museum Jan Cunen
in het landelijke circuit van makers belangrijk. De mogelijkheid om kunst uit het landelijk circuit in Oss te zien, wordt door het Osse publiek hoog gewaardeerd. We horen het mensen vaak zeggen: ‘Dat hebben we toch mooi maar kunnen zien in Oss.’
OKVO
OKVO verzorgt en borgt de basis voor kwalitatief goede cultuureducatie door de professionele cul-
turele instellingen. Daarnaast heeft de gemeente Oss zich voor de periode 2017-2020 verbonden aan het vervolgprogramma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK), overigens zonder daarvoor budget ter beschikking te stellen.
CMK
Het CMK-programma beoogt een samenhangend cultuureducatieprogramma dat uitgaat van: •
Leerlijnen en samenhang met de rest van het curriculum
•
Cultuureducatie als vast onderdeel van het lesprogramma
• •
Visie en beleid van de school
Een duurzame samenwerking tussen culturele instellingen en scholen, waarbij wordt uitgegaan van de vraag van het onderwijs.
Muzelinck is als intermediair verantwoordelijk voor de uitvoering van dit programma. Daarbij
is het OKVO-basismenu de fundering waarop wordt doorgebouwd met de mogelijkheden van de
Cultuurloper. In het OKVO-basismenu maken leerlingen kennis met professionele kunstenaars in de
culturele instellingen van de stad. In CMK-jargon: leerlingen maken kennis met het tweede en derde domein.
Verdere verankering van cultuureducatie op de scholen in Oss is van groot belang, zowel voor
CMK-scholen als voor niet-CMK-scholen. Om het CMK-programma goed te laten aansluiten op het
OKVO-Basismenu, is daarom regelmatig afstemming en overleg nodig tussen de zes culturele kernvoorzieningen, OKVO en de CMK-intermediairs. Deze samenwerking krijgt concreet vorm door een
verdiepingsaanbod bovenop het basismenu, deskundigheidsbevordering en het informeren van de
scholen over cultuureducatie. Tot slot is overleg met de scholen op bestuurlijk, directie- en ICC-niveau nodig om cultuureducatie voldoende te borgen in het onderwijs.
28
DE CULTUURTAFEL Sinds 2016 komen de zes Osse professionele culturele instellingen iedere zes weken samen voor een overleg van De Cultuurtafel. Daarin spreken we over overkoepe-
lende activiteiten, gezamenlijke communicatie en cross-sectorale samenwerking.
Vooral met het oog op cross-sectorale samenwerking is de gemeente deelnemer aan het overleg. De cultuurtafel wil tevens een rol als linking pin vervullen met andere
programmalijnen, zoals Welzijn en Onderwijs. Dat past goed binnen de visie van de gemeente Oss, maar ook binnen de afzonderlijke visies van de culturele kerninstellingen.
Als uitgangspunt voor het overleg van De Cultuurtafel is het begrip cultuur als volgt omschreven: ‘Cultuur is verbonden met het verlangen van mensen om betekenis te geven aan het leven. Cultuur ontstaat en bestaat door de interactie van mensen onderling en in de wisselwerking met objecten of de omgeving. Door cultuur zien we wat waardevol is en leren we de wereld te aanschouwen.
Het gaat niet alleen om de herkenning van het bekende, maar ook om het verkennen van het onbekende. In tegenstelling tot in de economie, de politiek of het onderwijs, kan in de kunst
creativiteit een doel op zichzelf zijn. Kunst maakt het mogelijk om geboeid te raken en ervaringen
op te doen die in het eigen leven niet voorhanden zijn. De kracht om te boeien en betekenis te
geven, om te verbazen en te troosten, zijn primaire en innerlijke waarden van cultuur. Het zijn deze
waarden van cultuur die mensen kunnen inspireren, boeien, zich helpen te ontwikkelen en vormen.
Als individu, maar ook via samenwerking met anderen. Kortom: cultuur biedt verdieping.’
Daarnaast speelt cultuur een belangrijke rol in de economische en sociale vitaliteit van de gemeente: Economisch – Steden met een goed cultureel aanbod trekken hoog en middelbaar opgeleide mensen
aan. Dat is goed voor de lokale economie en de vestiging van bedrijven. Daarnaast biedt cultuur
kansen voor lagere-inkomensgroepen. Culturele voorzieningen trekken immers dienstverlening aan, zoals horeca en facilitair werk. Dat bevordert de werkgelegenheid voor lager opgeleiden.
Daarnaast heeft cultuur het vermogen om mensen op de been te brengen. Daardoor ontstaat er ook
bedrijvigheid.
Sociaal – Cultuur draagt bij aan educatie op scholen, maar ook daarbuiten. Zo kan cultuur
zorgen voor betere onderwijsprestaties en mogelijk zelfs voor betere gezondheid en minder
leefbaarheidsproblemen in buurten. Cultuur uit zich in vele vormen en hoedanigheden, maar
wordt vooral zichtbaar en tastbaar dankzij mensen, culturele instellingen, verenigingen en samenwerkingen. Oss heeft mooie instellingen, een groot verenigingsleven en vele
samenwerkingsvormen, zowel op professioneel als op amateurniveau. Daarnaast beschikt
Oss over een rijke (cultuur)historie. Al die onderdelen dragen bij aan de cultuurbeleving en de
cultuurbeoefening van inwoners van de gemeente Oss. En daarmee dus ook aan de vitaliteit van de gemeente.
29
OIK
Ondernemers van de Osse Industriële Kring (OIK) onderstrepen de bijdrage van cultuur aan
vitaliteit. In hun werkplan staat het volgende:
‘Naast eerdergenoemde infrastructurele zaken, ziet de OIK ook een uitermate hoge
urgentie van duurzame investeringen in het centrum van Oss. Voor het aantrekken van
nieuwe bedrijvigheid en medewerkers is een aantrekkelijk en verrassend centrum met beleving en cultuur van groot belang.’
Bovendien benadrukken de ondernemers in onze gesprekken om ook op cultureel gebied
beleid te ontwikkelen met een regionale ambitie. Daarmee kunnen we Oss beter op de kaart zetten als aantrekkelijke woon- en werkstad.
VERBINDINGEN Aansluitend bij landelijke trends kent de gemeente Oss als bestuurder grote waarde toe aan maatschappelijke thema’s als verdieping, wijsheid, samenwerken, zelfredzaamheid en participatie. Daarbij worden kunst en cultuur gezien als belangrijke factoren om doelstellingen te realiseren. Veel oplossingen worden gezocht in de
vorm van verbindingen. Die wetenschap brengt ons, samen met de uitkomsten van de structurele overleggen binnen de Cultuurtafel, tot een aantal belangrijke aanbevelingen: 1.
De samenwerking tussen de zes culturele kerninstellingen moet concreter worden vormgegeven. Daarom pleit De Cultuurtafel voor een tweesporenbeleid: • •
2.
Aansluiting op de lokale agenda (bepaald door de Raad als vertegenwoordiging van de Ossenaren).
Daartoe pleiten we voor het intensiveren van de functie van overlegtafels: • • • •
30
Thematische samenwerking (bepaald door de culturele instellingen)
Het instandhouden van De Cultuurtafel
Een nieuwe samenwerkingsimpuls voor De Cultuurtafel met werkgroepen Programmering, Educatie en Marketing & promotie
Het aanschuiven van vertegenwoordigers van de instellingen (portefeuillehouders) bij de reeds bestaande Zorg & Welzijntafel
Het aanschuiven van vertegenwoordigers van de instellingen (portefeuillehouders) bij de nieuw op te richten Onderwijstafel.
6
Financieel Na jaren van recessie en bezuinigingen beschikken de culturele
instellingen over bescheiden budgetten. In veel gevallen werken we met absolute minimumbudgetten, waarmee uitsluitend de kernactiviteiten nog kunnen worden uitgevoerd.
Goed werkgeverschap en goed ondernemerschap hebben het volgende nodig: • • •
Continuïteit om goed te functioneren
Voldoende (financiële en beleidsmatige) ruimte om een behoorlijk arbeidsvoorwaardenbeleid te handhaven.
Voldoende (financiële en beleidsmatige) ruimte, rust en stabiliteit voor het aangaan van samenwerkingen en nieuwe verbanden.
Cultuurparticipatie en cross-sectorale samenwerkingen als vaste onderdelen van het lokale cultuurbeleid vragen om separate
financieringen. Die financieringen komen mogelijk ook vanuit andere bronnen dan cultuur alleen.
Ook vernieuwende kunst vraagt om extra financiële ruimte. Die
ontstaat als de overheid weer structureel investeert, maar bijvoorbeeld ook stabiel beleid ontwikkelt dat ruimte biedt om de eigen financiële positie te versterken en te benutten voor experiment.
31
DE WAARDE VAN CULTUUR
VERBINDEN - TROTS - ERVAREN - ONTWIKKELING TALENT - VERKENNEN - INSPIRATIE - VERBAZEN GROEI - HERKENNEN - ONTMOETEN - VERDIEPING
7
Conclusies en aanbevelingen De ambities en doelstellingen uit De messen geslepen (als uitvoerings-
programma van de doelstellingen uit de notitie Tegen de stroom in) zijn, inclusief de opgelegde bezuinigingen, merendeels vervuld en afgerond.
Ondanks de combinatie van recessie en bezuinigingen hebben de gezamenlijke directies van de zes professionele culturele kerninstellingen in Oss kans gezien om een compleet, gevarieerd en aantrekkelijk programma-aanbod overeind te houden. Een volwaardig en veelvlakkig aanbod van kunst en cultuur dat
toegankelijk is voor elke Ossenaar en zoveel mogelijk doelgroepen in de Osse samenleving bereikt.
We houden dit programma-aanbod overeind dankzij een zeer forse krachtsinspanning. De culturele kerninstellingen zijn immers ‘teruggesneden’ tot
organisaties die qua formatie uitsluitend zijn afgestemd op het uitvoeren van hun kernactiviteiten.
Drie aandachtspunten Vanuit die situatie zien we nu drie belangrijke vertrekpunten voor de komende beleidsperiode: 1.
Toegankelijkheid van kunst en cultuur – Dit blijft een kernwaarde van het cultureel beleid. Om de lokale verankering van de relatie tussen de Osse
samenleving en de culturele instellingen vorm te geven, streven we naar meer inhoudelijke samenwerking. 2.
Nog meer samenwerking en synergie – We houden De Cultuurtafel als structureel periodiek directieoverleg in stand. Dit overleg zorgt immers
voor verankering van onze samenwerkingen. Samenwerken en synergie zoeken is een continu proces dat ook de komende jaren verder wordt uitgebouwd. 3.
Nog betere (en meer) cultuureducatie – OKVO blijft de belangrijkste
eerste kennismaking met cultuur en – minstens zo belangrijk – met de
zes culturele kernvoorzieningen in Oss. Door de recente keuze voor een
andere uitvoeringsvorm wordt het draagvlak bij scholen vergroot en kan de uitvoering van het programma beter worden vormgegeven. De ambitie om een pendant voor het Voorgezet Onderwijs te ontwikkelen, blijft dan ook actueel.
33
Daar voegen we de volgende aanbevelingen aan toe: 4.
Onze kernactiviteit blijft onze primaire rol.
5.
We hechten veel waarde aan het zo efficiënt mogelijk vervullen van deze kernactiviteit. Dat vraagt om cultureel ondernemerschap.
6. Lokale ontwikkelingen vragen om de inzet van cultuur voor vraagstukken
in Zorg, Welzijn, Onderwijs en Bedrijfsleven. Die rol pakken we enthousiast op.
7.
We streven naar (meer) cross-sectoraal (samen)werken, een toegevoegde
8.
We willen de samenwerkingen met het amateurveld uitbreiden, aan de
waarde die separaat dient te worden gefinancierd.
hand van kennisdeling op het gebied van marketing, financiën en bestuur.
9. We willen ook de mogelijkheden onderzoeken om de creatieve industrie te ondersteunen met kennis.
10. Cultuureducatie is essentieel voor de vorming van het cultuurbesef van alle inwoners van Oss. Daarom willen we naast OKVO (cultuureducatie voor kinderen) ook meer jongeren en volwassenen bij educatieprogramma’s betrekken.
34
Wat vraagt De Cultuurtafel van de gemeente Oss? 1.
Geef Gerard Marlet de opdracht om een culturele kaart van Oss te maken.
Het doel daarvan is het inzichtelijk maken van de waarde van de culturele instellingen in Oss, zowel individueel als in samenhang met elkaar.
2.
Draag trots, waardering en vertrouwen uit voor de waarde van kunst en cultuur in de samenleving en de rol die de culturele partners daarin vervullen. Een
sterke culturele infrastructuur draagt immers bij aan een aantrekkelijke stad. 3.
Benoem de zes professionele culturele instellingen voor een periode van
tien jaar tot Culturele Kernvoorzieningen (met tussentijdse, vierjaarlijkse evaluaties) en borg de richting van dit document ook voor de toekomst.
4.
Voer geen verdere bezuinigingen door. Creëer rust en ruimte door de
5.
Evalueer vierjaarlijks niet alleen bezoekersaantallen en bereik, maar stuur
kernvoorzieningen toe te staan om zichzelf intrinsiek te versterken.
– conform de inzichten van Marlet en Bunnik – óók op kwaliteit en cultureelmaatschappelijke waarde.
6. Faciliteer cross-sectoraal samenwerken met geld en middelen. 7.
Laat cultuureducatie deel uitmaken van het onderwijsbeleid. Bijvoorbeeld door actief de verbinding te maken tussen binnen- en buitenschoolse
cultuureducatie. Maar ook door een kwalitatief en divers aanbod samen te
stellen met aandacht voor talentontwikkeling. Dat aanbod moet bovendien toegankelijk zijn voor iedereen. 8.
Maak van cultuurparticipatie een vast onderdeel van lokaal welzijnsbeleid.
9. Toon regionale, provinciale en nationale ambitie en ontwikkel samen met
de kernvoorzieningen een krachtige visie. Oss kán namelijk een regionale, provinciale en nationale rol spelen op het gebied van kunst en cultuur.
35