B3A_lokale steun in crisis_deelrapport Oss_eindrapport_BEA_pdf_9mrt21.pdf

BEA economische argumentatie

Lokale steun in crisis Vergelijking van corona-steunmaatregelen in de gemeenten Arnhem, Breda, Oss en Tilburg Deelrapport gemeente Oss

Maart 2020 werd Nederland overvallen door het coronavirus. Zowel inwoners als instellingen, bedrijven en zzp’ers werden hard geraakt in hun inkomsten, met name ook door maatregelen van de overheid om het virus te stoppen. Voor de Rekenkamers van Arnhem, Breda en Tilburg en de Rekenkamercommissie Oss bracht BEA in beeld welke maatregelen deze gemeenten namen om de schade te beperken en hoe de raden daarbij betrokken waren.

Versie 9 maart 2021

Eindrapport

BEA

Lokale steun in crisis Vergelijking van corona-steunmaatregelen in de gemeenten Arnhem, Breda, Oss en Tilburg Deelrapport gemeente Oss

OPGESTELD OP VERZOEK VAN:

Rekenkamer Arnhem, Rekenkamer Breda, Rekenkamer Tilburg en Rekenkamercommissie Oss DATUM

9 maart 2021 OPGESTELD DOOR:

Drs. H.M. (Herbert) ter Beek MPM i.s.m. drs. M.A. (Michiel) Langman van Affect Strategie en Economie

VOOR INFORMATIE:

Bureau voor Economische Argumentatie Adres:

Stad van Cahen Muurhuizen 104 3811 EL Amersfoort

Telefoon:

06 – 430 35 116

E-mail:

info@bea.nl

Website:

www.bea.nl

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA Inhoud Voorwoord

1

Antwoorden op onderzoeksvragen

2

1

6

2

3

4

5

Aanleiding, doel en vraagstelling 1.1

Lokale corona-steunmaatregelen in aanvulling op aanbod van Rijk..................................... 6

1.2

Welke maatregelen treffen gemeenten en hoe is raad betrokken? ...................................... 7

1.3

Leeswijzer.................................................................................................................................. 9

Reactie Oss op corona: aanpak en organisatie

11

2.1

Opzet van een crisisorganisatie ............................................................................................. 11

2.2

De eerste corona (steun-)maatregelen .................................................................................14

Overzicht van genomen corona-steunmaatregelen

17

3.1

Tijdlijn: van crisis naar ‘herpakken’ naar uitwerken van een herstelagenda ..................... 17

3.2

Aantal corona-steunmaatregelen met uitsplitsing naar categorie....................................... 19

Informatiepositie en rol van de gemeenteraad

24

4.1

Betrokkenheid van de raad op sleutelmomenten en breder ............................................... 24

4.2

Beeld van raadsleden over hun rol en betrokkenheid ......................................................... 24

Meegewogen belangen en risico’s & gemaakte afwegingen

30

5.1

Omgaan met (financiële) risico’s ........................................................................................... 30

5.2

Meegewogen belangen bij gemaakte beleidskeuzes ...........................................................32

Bijlage I: beschrijving corona-steunmaatregelen

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

36

BEA Voorwoord In opdracht van de Rekenkamers van Arnhem, Breda en Tilburg en de Rekenkamercommissie van Oss heeft Bureau voor Economische Argumentatie (BEA) in de periode van eind oktober 2020 tot en met februari 2021 onderzoek gedaan naar door de gemeenten Arnhem, Breda, Oss en Tilburg genomen corona-steunmaatregelen en de wijze waarop de raden daarover zijn geïnformeerd en zijn betrokken bij besluitvorming over deze maatregelen. Het onderzoek heeft geresulteerd in een hoofdrapport , met daarin antwoorden op de geformuleerde onderzoeksvragen en een inventarisatie van ‘lessons learned’. Het hoofdrapport is zelfstandig leesbaar. Voor een meer diepgaande uitwerking van de onderzoeksvragen op het niveau van de afzonderlijke gemeenten verwijst BEA naar de het betreffende deelrapport . De beantwoording van de onderzoeksvragen gericht op ‘lessons learned’ en hoe de raad in voorkomende gevallen beter in positie kan komen, is te vinden in het hoofdrapport. Het voorliggende rapport is het deelrapport gericht op de gemeente Oss . Het onderzoek is uitgevoerd onder aansturing van een begeleidingscommissie onder leiding van Astrid van der Klift met daarin vertegenwoordigers vanuit de vier betrokken rekenkamer(commissie)s.

BEA wil Meriam de Lange en Maaike van Elteren (namens Rekenkamer Arnhem), Hans Verdellen (namens Rekenkamer Arnhem en Rekenkamer Breda), Juliët Wiggers (Rekenkamer Breda), Margriet van Tulder en Astrid van der Klift (namens Rekenkamercommissie Oss) en Deborah van Gestel en Theo van Mullekom (namens Rekenkamer Tilburg) graag hartelijk danken voor hun inhoudelijke inbreng in het onderzoek, het meedenken over de wijze waarop de resultaten het beste konden worden weergegeven en in het algemeen het bijdragen aan het ontsluiten van informatie ten behoeve van het onderzoek. Het onderzoek is uitgevoerd door ondergetekende namens BEA en Michiel Langman van Affect Strategie en Economie. De betrokkenheid van de vier rekenkamer(commissie)s laat onverlet dat het voorliggende onderzoek volledig voor rekening komt van BEA. Amersfoort, 9 maart 2021 Bureau voor Economische Argumentatie namens deze Herbert ter Beek herbert.ter.beek@bea.nl

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

1

BEA Antwoorden op onderzoeksvragen Vraagstelling voor B3A-onderzoek : centrale vraagstelling en deelvragen Antwoord Onderzoeksvraag 1. Welke landelijke, regionale en lokale corona-steunmaatregelen zijn op welk moment en met welk doel genomen in de deelnemende gemeenten (ambitie is een globaal overzicht)? Welke steunmaatregelen hebben de gemeenten zelf genomen waarbij de raden actief betrokken hadden kunnen worden?

2. Op basis waarvan zijn afwegingen en beslissingen genomen inzake coronasteunmaatregelen in de deelnemende gemeenten? Zijn daarbij risico’s onderkend wat betreft de invloed op toekomsti-

2

 In paragraaf 3.2 is een overzicht opgenomen van de door de gemeente Oss genomen coronasteunmaatregelen. BEA heeft in ieder geval 35 maatregelen geïnventariseerd die kunnen worden gezien als corona-steunmaatregelen.  De maatregelen vallen voornamelijk in de volgende categorieën:  Uitstel van lokale belastingen en aan de gemeente te betalen facturen.  In september 2020 is het besluit genomen tot kwijtschelding van huren voor amateurorganisaties sport en cultuur. Dit besluit ging over de periode half maart tot en met juni. Een vervolg wordt voorbereid.  Uitstel van betaling van rente en aflossing voor maatschappelijke organisaties.  Snel betalen van leveranciers.  Doorbetalen van zorgaanbieders en leerlingvervoerders  Compensatieregeling dorps-/wijkhuizen.  Kwijtschelding van precariobelasting.  Gratis parkeren in het centrum (gederfde inkomsten van circa € 1 miljoen).  Faciliteren ondernemers bijvoorbeeld door toestaan uitbreiding terrassen en drive-thru’s, verlenging standplaatsperiode kermisexploitanten en toestaan verkoop aan particulieren door groothandel.  Daarnaast heeft de gemeente specifieke regelingen getroffen met onder meer Stichting Cultureel Centrum De Hoeve in de vorm van een lening.

 De gemeente Oss heeft in een vroeg stadium van de coronacrisis uitganspunten geformuleerd op basis waarvan besluiten konden worden genomen over welke corona-steunmaatregelen wel te nemen en welke niet. De gemeente Oss heeft haar uitgangspunten verwoord in een met de raad besproken opinienota COVID-19 (4 juni opi-

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA ge beleidskeuzes en zijn daarvoor passende maatregelen getroffen?









niërend) en deze nota kon op veel draagvlak rekenen in de raad: Het college geeft in het hierover genomen collegebesluit het volgende aan: “We hebben de opinienota voor het COVID-19 debat op 4 juni 2020 opgesteld. Hierin geven we aan wat de bestaande topprioriteiten, de risico’s en de dilemma’s zijn in relatie tot de COVID-19 crisis.” De fundamentele uitgangspunten zijn:  Algemeen belang voorop  Richtlijnen en uitgangspunten als houvast  Kwetsbaren beschermen en ondersteunen  Profielversterkend steunen  De samenleving heeft voorrang  Stabiele partner  Mentaal leiderschap Aanvullend zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd om te kunnen beoordelen welke rol de gemeente in de corona-crisis wil en kan spelen:  Inkomenssteun voor mensen die dat nodig hebben maar geen omzetsteun aan bedrijven of sectoren.  Helpen verdienen is beter dan directe financiële ondersteuning.  Op weg naar werk.  We investeren in samenleven.  We investeren in zorgcontinuïteit.  We zijn en blijven een gezonde organisatie. Wat betreft inkomenssteun verwijst Oss naar bijstand en bijzonder bijstand en daarnaast de landelijke ondersteuningsregelingen. In de opinienota is aangegeven dat “het niet onze rol is om individuele bedrijven te behoeden van de ondergang. Evenmin kunnen we hele sectoren financieel redden”.

De gemeente Oss is zich in de coronacrisis steeds bewust geweest van de beperkte (financiële) middelen die zij kan inzetten om de negatieve gevolgen van de coronacrisis voor burgers en ondernemers te beperken. Ook het tweede uitgangspunt (“helpen verdienen is beter dan directe financiële ondersteuning”) zet een rem op de middelen die Oss inzet voor inkomenssteun en financiële ondersteuning van

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

3

BEA 3. Welke belangen zijn bij genomen of op dat moment te nemen corona-steunmaatregelen door wie afgewogen in de deelnemende gemeenten?

4. Op welke wijze kwamen de raden in de deelnemende gemeenten in positie voor de uitvoering van hun kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende taken ten aanzien van coronasteunmaatregelen?

4

burgers en ondernemers.  De basisafweging betreft het afwegen van de nood van burgers en ondernemers en de financiele spankracht van de gemeente anderzijds. De hiervoor toegelichte uitgangspunten bieden voor dit spanningsveld een leidraad.  Bij de (financiële) inspanningen die Oss dan wel wil leveren, wordt gekozen voor helpen verdienen boven directe financiële steun, voor ondersteunen van kwetsbaren en voor profielversterkend steunen.  Deze belangenafweging en prioriteitstelling is in eerste instantie gemaakt door het college, in samenspraak met de ambtelijke organisatie, en in juni 2020 bevestigd in de gemeenteraad. In de prioriteitennota 2021-2024 zijn deze kaders door de gemeenteraad vastgesteld en in november 2020 in de programmabegroting 2021-2024 opnieuw bevestigd.  In de eerste weken van de coronacrisis waren fysieke raadsvergaderingen niet mogelijk en was wettelijk nog niet geregeld dat er digitaal vergaderd kon worden. In die periode is er door het college wekelijks overlegd met de fractievoorzitters.  De in deze periode door het college genomen besluiten zijn achteraf niet voorgelegd aan de gemeenteraad ter goedkeuring. De inschatting was dat de gemeenteraad zich kon vinden in de genomen besluiten. De raad heeft zelf ook niet gevraagd om alsnog over deze collegebesluiten te vergaderingen of het college hierover aangesproken.

Onder andere bij de bespreking van de opinienota en de prioriteitennota zijn steeds overzichten opgenomen van coronaondersteuningsmaatregelen.  Vanaf 16 april hebben digitale raadsvergadering plaatsgevonden. In het eerste overleg op 16 april is het onderwerp corona niet inhoudelijk besproken. De fracties in de gemeenteraad van Oss hebben in de periode daarna wel op diverse momenten raadsvragen gesteld over corona en corona-steunmaatregelen en hierover moties ingediend. Het aantal raadsvragen en moties is in

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA het perspectief van de andere B3A-gemeenten beperkt.  De raad heeft, zoals toegelicht, in juni 2020 de door het college opgestelde ‘opinienota’ besproken, met de daarin opgenomen uitgangspunten. Het college heeft de mening van de raad opgehaald bij de bespreking van de opinienota en verwerkt in de prioriteitennota 2021-2024 (deze is behandeld in de raad van 9 juni 2020). De prioriteitennota bevat per beleidsprogramma prioriteiten, knelpunten, effecten en dilemma’s vanwege COVID-19. De nota bevat verder een apart COVID-19 hoofdstuk met criteria voor ondersteuning, de ondersteuningsmaatregelen en een inventarisatie van de risico’s die de gemeente loopt.

***

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

5

BEA 1 Aanleiding, doel en vraagstelling 1 . 1 L o k a l e c o r o n a - st e u n ma a t r e g e l e n i n a a n v u l l i n g o p a a n b o d v a n Ri j k Maatregelen

Nadat eind februari in Nederland de eerste besmettingen met COVID-19 (hierna: corona)

rijksoverheid… werden geconstateerd, heeft het kabinet medio maart diverse maatregelen genomen om ondernemers en burgers te steunen die hard geraakt worden door de gevolgen van corona. Het ging om drie tijdelijke overbruggingsmaatregelen: overheidsgaranties onder voorwaarden voor bedrijven die liquiditeitssteun zoeken bij banken vanwege fors afgenomen inkomsten, uitstel van belastingen en de mogelijkheid beroep te doen op deeltijd-WW. Kort daarna zijn de volgende maatregelen afgekondigd:  Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud werkgelegenheid (NOW) op basis waarvan tot 90 procent van de loonkosten, afhankelijk van de omzetdaling, worden vergoed.  Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo), op basis waarvan onder voorwaarden aanvulling van het inkomen tot het sociaal minimum mogelijk is zonder vermogens- of partnertoets.  Beleidsregel tegemoetkoming ondernemers getroffen sectoren (TOGS), bestaande uit een eenmalige gift onder voorwaarden van € 4.000 voor ondernemingen met bepaalde SBI-codes. Tegelijk met deze nieuwe maatregelen zijn diverse bestaande regelingen opengesteld voor ondernemers en zelfstandigen. Het gaat onder meer om regelingen als borgstelling MKBkredieten (BMKB-C), verruiming BMKB voor lenen bij banken, mogelijkheid van belastinguitstel en verlaging van winstbelasting enzovoort. … aangevuld

Op het moment dat het kabinet zich beraadt over steunmaatregelen, beraden zich ook

met lokale

gemeenten op aanvullende maatregelen. Een eerste inventarisatie laat zien hoe breed het

maatregelen

spectrum is van lokale maatregelen waartoe besloten is in Breda, Tilburg, Arnhem en Oss:  De gemeente Breda besloot nog in maart tot uitstel van betalingen voor lokale belastingen, vermindering van de voorlopige aanslag toeristenbelasting, uitstel van betaling voor ophalen bedrijfsafval en huur van sportvelden, betaling van subsidie aan instellingen in acute nood, gratis adviesgesprekken voor zzp’ers en mkb-bedrijven met een business coach1.  In Tilburg werd onder meer besloten tot uitstel van huurbelasting voor gemeentelijke gebouwen en het voorlopig niet innen van precariobelasting voor terrassen in de hore-

1 Omroep Brabant, Steunpakket voor ondernemers en verenigingen in Breda: gemeentelijke belastingen uitgesteld, 25 maart 2020.

6

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA ca2. Uit een inventarisatie van Omroep Brabant blijkt dat in de vroege fase van corona gemeenten in Brabant verschillend omgaan met steun aan ondernemers. “In de ene gemeente krijg je boodschappengeld om je de week door te helpen, in andere gemeenten kun je je nog niet eens aanmelden voor hulp3.”  Uit periodiek door de gemeente Oss uitgevoerde enquêtes onder ondernemers blijkt dat in oktober het aantal ondernemers dat zich (grote) zorgen maakt over de impact van corona weer is toegenomen, tot nog grotere hoogte dan het geval was ten tijde van de eerste coronagolf4. Wethouder Van Geffen van Oss geeft hierover aan dat “het met Tozo veel ondernemers lukt om door te gaan met hun bedrijf, maar dat sommigen hebben meer of andere hulp nodig. Alleen al praten over hoe je je leven, werk en inkomen anders kunt inrichten, kan helpen5.”  In Arnhem heeft Stichting Ondernemersfonds Arnhem (SOFA) in overleg met de gemeente een Noodfonds opgericht, met tot 1 juli 2020 een budget van € 300.000 met (maximale uitkering per ondernemer € 30.000), ter ondersteuning van initiatieven die de economische schade door het coronavirus voor Arnhemse ondernemers beperken6.

De gemeente Arnhem besloot verder tot uitstel van gemeentelijke belastingen, een soepele behandeling van gesubsidieerde instellingen die door corona niet aan hun verplichtingen konden voldoen, donatie van laptops voor kinderen in kwetsbare gezinnen voor onderwijs op afstand, verruiming van terrasmogelijkheden, loket dat ondernemers helpt met de coronaregels als elementen in een ‘herstelagenda corona-crisis’.

1 . 2 W e l k e ma a t r e g e l e n t r e f f e n g e me e n t e n e n h o e i s r a a d b e t r o k k e n ? Dilemma

Omdat het coronavirus tot grote en acute (financiële) problemen leidt bij ondernemers, zzp’ers, inwoners en instellingen, is er bij gemeenten de wens getroffenen te steunen. Het acute karakter van de problemen noopt tot snelle besluitvorming. Deze omstandigheden kunnen er toe leiden dat besluiten op andere wijze plaatsvinden dan anders en dat de gemeenteraad minder in positie is gebracht om ‘er iets van te vinden’. De geschetste situatie vormde voor de Rekenkamercommissie Oss en de Rekenkamers van Arnhem, Breda en Tilburg aanleiding tot een onderzoek naar de corona-steunmaatregelen. De door de B3A-rekenkamers geformuleerde vraagstelling richt zich zowel op inzicht ver-

2 Brabants Dagblad, Tilburg werkt aan mogelijke scenario's over financiële gevolgen coronacrisis, 4 mei 2020. 3 Omroep Brabant, Zzp'ers die opdrachten kwijt zijn door coronacrisis snakken naar noodmaatregel van het Rijk, 25 maart 2020. 4 Brabants Dagblad, Osse ondernemers maken zich veel meer zorgen om corona dan afgelopen zomer, 12 oktober 2020. 5 Algemeen Dagblad, Oss helpt ondernemers in nieuwe pilot met coaching, schuldhulp en bijstand, 13 oktober 2020. 6 De Gelderlander, Arnhem lanceert noodfonds van 300.000 euro voor krachtenbundeling ondernemers, 3 april 2020.

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

7

BEA schaffen in welke maatregelen zijn getroffen als op de wijze waarop de besluitvorming over deze maatregelen heeft plaatsgevonden en welke belangen daarbij zijn meegenomen. Een ander belangrijk accent in het onderzoek is de rol van de gemeenteraad bij de besluitvorming over corona-steunmaatregelen en ook welke rol zij hadden kunnen of zelfs hadden moeten spelen en hoe gemeenteraden in voorkomende gevallen ‘goed’ of ‘beter’ in positie gebracht kunnen worden. Vraagstelling voor B3A-onderzoek : centrale vraagstelling en deelvragen  Welke regionale/lokale corona-steunmaatregelen zijn er tot op Centrale vraagheden in de aan het onderzoek deelnemende gemeenten genostelling men?  Op basis van welke afwegingen en belangen en met onderkenning van welke risico’s?  En wat is de informatiepositie en de rol van de gemeenteraden daarbij geweest – ook in relatie tot de kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rol in het verdere vervolg van de corona-crisis? 1. Welke landelijke, regionale en lokale corona-steunmaatregelen Deelvragen zijn op welk moment en met welk doel genomen in de deelnemende gemeenten (ambitie is een globaal overzicht)? Welke steunmaatregelen hebben de gemeenten zelf genomen waarbij de raden actief betrokken hadden kunnen worden 2.

Op basis waarvan zijn afwegingen en beslissingen genomen inzake corona-steunmaatregelen in de deelnemende gemeenten? Zijn daarbij risico’s onderkend wat betreft de invloed op toekomstige beleidskeuzes en zijn daarvoor passende maatregelen getroffen? 3. Welke belangen zijn bij genomen of op dat moment te nemen corona-steunmaatregelen door wie afgewogen in de deelnemende gemeenten? 4. Op welke wijze kwamen de raden in de deelnemende gemeenten in positie voor de uitvoering van hun kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende taken ten aanzien van coronasteunmaatregelen? 5. Op welke wijze kunnen de raden in de deelnemende gemeenten hun kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende taken ten aanzien van verder crisisbeleid in de komende periode verstevigen? 6. Wat kunnen de deelnemende gemeenten van elkaar leren bij het versterken van hun kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende taken? Afbakening van In samenspraak met de opdrachtgevende rekenkamers en rekenkamercommissie is een corona-steun-

8

pragmatische afbakening gekozen van het begrip ‘corona-steunmaatregel’. Als corona

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA maatregel

steunmaatregelen worden opgevat door de gemeente, alleen of in samenwerking met derden, genomen maatregelen  ter compensatie van weggevallen of afgenomen inkomsten vanwege corona of gericht op het voorkomen dan wel beperken van inkomstendaling bij  inwoners  instellingen (al dan niet gesubsidieerd)  verenigingen  bedrijven en zzp’ers  en maatregelen die gericht zijn op informatievoorziening over de mate waarin en de wijze waarop corona van invloed is op de inkomsten van genoemde groepen. In het onderzoek wordt meegenomen dat corona niet alleen van invloed is op inkomsten van inwoners, instellingen, verenigingen, bedrijven en ondernemers omdat mensen ziek worden. Ook is van belang dat mensen zich anders (moeten) gedragen, bijvoorbeeld vanwege het voorschrift om minimaal anderhalve meter afstand te houden, en omdat door overheden maatregelen worden genomen die met name bedrijven, ondernemers, instellingen en verenigingen raken in hun inkomsten. Corona-steunmaatregelen kunnen de vorm aannemen van directe financiële ondersteuning, maar het kan ook in de vorm van bijvoorbeeld kredietverschaffing, uitstel van betaling van lokale lasten of het faciliteren van bedrijven of instellingen om extra inkomsten te genereren binnen de veranderende context van een ‘corona-samenleving’.

Van breed

In het onderzoek is ‘breed’ gestart met een inventarisatie van de door de gemeente

naar gericht

genomen maatregelen, om vervolgens te focussen en te verdiepen op de specifiek als verdiepen corona-steunmaatregel op te vatten maatregelen. De scheidslijn tussen beide soortenmaatregelen is niet volledig hard te trekken. bijlage I bevat een uitgebreide beschrijving van de corona-steunmaatregelen.

1 . 3 L e e swi j ze r De opbouw van het voorliggende deelrapport voor Oss is als volgt:  Hoofdstuk 2: toelichting op de wijze waarop de gemeente heeft gereageerd op de corona-uitbraak, toegespitst op de door de gemeente gehanteerde crisisorganisatie en op de eerste corona-steunmaatregelen in maart 2020.  Hoofdstuk 3: toelichting op de door de gemeente genomen corona-steunmaatregelen, wat betreft tijdlijn en categorisering van deze maatregelen.  Hoofdstuk 4: beschouwing van de wijze waarop de gemeenteraad is betrokken bij de besluitvorming over de corona-steunmaatregelen, onder andere blijkend uit ingediende raadsvragen en moties.  Hoofdstuk 5: toelichting op de belangen en risico’s die door de gemeente, met name door het college en de raad, zijn betrokken bij de besluitvorming over corona-

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

9

BEA steunmaatregelen, met in paragraaf 5.1 aandacht voor financiële risico’s en in paragraaf 5.2 aandacht voor overige aspecten en bij de te maken afwegingen gehanteerde uitgangspunten.  Bijlage I bevat een nadere toelichting op de door de gemeente Oss genomen coronasteunmaatregelen.

10

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA 2 Reactie Oss op corona: aanpak en organisatie 2 . 1 O pze t v a n e e n c r i si so r g a n i sa t i e Nederland is op 27 februari 2020 voor het eerst met het coronavirus geconfronteerd. COVID-19, de ziekte die wordt veroorzaakt door het coronavirus, was een maand eerder al aangewezen als een ziekte van de A-categorie uit de Wet publieke gezondheid. Deze wet biedt bij het voorkomen van COVID-19 de ruimte voor gedwongen opname tot isolatie of thuisisolatie, gedwongen onderzoek, gedwongen quarantaine (inclusief medisch toezicht) en verbod van beroepsuitoefening. Sinds de uitbraak van het virus zijn er in Nederland op verschillende bestuurlijke niveaus maatregelen getroffen om de verspreiding van het virus in te dammen en om voor burgers en bedrijven de gevolgen van de pandemie en van de preventieve maatregelen te verzachten. Opschaling

De crisisaanpak is kort na de uitbraak opgeschaald tot GRIP-47. GRIP staat voor

naar GRIP-4

gecoördineerde regionale incidentbestrijdingsprocedure. Opschaling tot GRIP-4 vindt plaats wanneer er behoefte is aan bestuurlijke coördinatie en leiding bij een ramp van meer dan plaatselijke betekenis. In dat geval neemt het bestuur van de Veiligheidsregio de relevante bevoegdheden van de burgemeesters over. GRIP-3  Situatie waarbij er sprake is van (dreigende) maatschappelijke onrust, komen in aanmerking voor GRIP-3.  In deze situaties komt de burgemeester in beeld.  Hij laat zich ondersteunen door een gemeentelijk beleidsteam (GBT) met vertegenwoordigers van de belangrijkste betrokken organisaties.

GRIP-4  Omdat niet elke ramp of crisis zich aan de gemeentegrenzen houdt, is er ook nog een GRIP-4.  Dan gaat het om situaties waarin de ramp of crisis de grenzen van een gemeente overstijgt (of als de betreffende gemeente de situatie niet alleen aankan).  In zo’n situatie, zo is in de wet bepaald, krijgt de voorzitter van de veiligheidsregio de leiding en wordt er een regionaal beleidsteam (RBT) gevormd.

De burgemeester van Oss neemt deel aan het regionaal beleidsteam (RBT) en zij blijft verantwoordelijk voor de Osse situatie. De burgemeester is in zijn of haar gemeente (politiek) verantwoordelijk voor de inzet van alle hulpverleningsdiensten die betrokken zijn bij de 7 Zie Veiligheidsregio Brabant-Noord, Noodverordening van de voorzitter van de Veiligheidsregio Brabant-Noord houdende voorschriften ter voorkomen van verdere verspreiding van het coronavirus/COVID-19, 27 maart 2020.

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

11

BEA handhaving van de openbare orde en veiligheid in het kader van de Wet veiligheidsregio's (Wvr). De maatregelen om de verspreiding van het virus in te dammen zijn veelal genomen op initiatief van het kabinet. In regelmatige persconferenties hebben de premier en de minister van Volksgezondheid maatregelen afgekondigd die zijn opgenomen in modelverordeningen die door de Veiligheidsregio´s zijn omgezet in regionale noodverordeningen. De maatregelen om de gevolgen van de pandemie en de bestrijdingsmaatregelen te verzachten voor burgers en bedrijven zijn genomen door zowel de landelijke overheid als de gemeenten. De Rijksoverheid heeft daartoe zelf economische steunmaatregelen genomen in de vorm van drie noodpakketten. En de Rijksoverheid heeft in overleg met de VNG middelen beschikbaar gesteld voor maatregelen van de gemeenten. De door de veiligheidsregio te treffen (nood-)verordeningen worden voor kennisgeving toegezonden aan de gemeenteraad. De door de voorzitter van de veiligheidsregio besloten maatregelen, zoals opgenomen in de noodverordening van 27 maart 2020, betreffen onder meer8.:  Verboden samenkomsten en evenementen.  Niet in acht nemen veilige afstand.  Verboden openstelling inrichtingen.  Verbod uitoefenen contactberoepen  Verboden gebieden en locaties.  Beëindiging voorzieningen openbaar vervoer.  Verboden openstelling onderwijsinstellingen.

 Verboden openstelling kinderopvang.  Verboden toegang zorginstellingen en woonvormen voor ouderenzorg. Lijnorganisatie Om de crisis te managen heeft de gemeente Oss gebruik gemaakt van de staande houdt de lead

(of lijn-) organisatie, met dien verstande dat het Directieteam is aangesloten bij het College van B&W om een goede communicatie en een snelle besluitvorming mogelijk te maken. Dit is ook de verklaring van de constatering dat aan alle coronamaatregelen die de gemeente Oss heeft genomen een collegebesluit ten grondslag heeft gelegen. Het past in de werkwijze van Oss, met een in de loop der jaren ontwikkeld accent op collegiaal bestuur en met transparante besluitvorming.

Werkgroepen

Een leerplichtambtenaar, voor wie het werk tijdelijk wegviel, is aangesteld als tijdelijke

ingesteld

secretaris van het Directieteam. Het ‘Directieteam Plus’ was een directieoverleg enkel voor coronacrisis-gerelateerde zaken. Bij de start van de crisis kwam dit team dagelijks bij el8 Zie Veiligheidsregio Brabant-Noord, Noodverordening van de voorzitter van de Veiligheidsregio Brabant-Noord houdende voorschriften ter voorkomen van verdere verspreiding van het coronavirus/COVID-19, 27 maart 2020 (hoofdstuk 2, artikel 2.1 t/m 2.9).

12

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA kaar. Verder zijn er in eerste instantie vier werkgroepen ingesteld, elk gericht op specifieke bij het managen van de coronacrisis relevante opgaven:  De werkgroep ‘continuïteit van dienstverlening’, die zich richt op het borgen van kritische processen (belangrijke gemeentelijke taken die kwetsbaar kunnen zijn als bijvoorbeeld een groot deel van het personeel ziek uitvalt).  De werkgroep ‘Oss als werkgever’, om te kijken naar de praktische doorvertaling van de crisis voor de gemeentelijke organisatie (o.a. noodzakelijke aanpassingen in personeelsinzet en bedrijfsvoering, bijvoorbeeld IT voor thuiswerken).  De werkgroep ‘verbinding samenleving’, haalt op wat er gebeurt en leeft in de samenleving in Oss.  De werkgroep ‘zorg en welzijn’, gericht op het monitoren en waar nodig ondersteunen van het hele veld van zorg en welzijn. Daar zijn gedurende de crisis de volgende werkgroepen aan toegevoegd:  De werkgroep ‘economie’, ook wel aangeduid als het Corona Team Economie, dat de communicatie met ondernemers coördineerde.  Het team ‘maatschappelijke instellingen’, met name gericht op sport en cultuur en de impact van de crisis op deze instellingen en te nemen acties. In het begin van de coronacrisis was het communiceren en uitvoeren van de besluiten van de Veiligheidsregio het belangrijkste punt van aandacht.

Kort daarna is vervolgens het denken begonnen over de te nemen steunmaatregelen, onder meer blijkend uit de ideeën hierover in de raadsbrief van 18 maart 2020. Coronateam

In een Raadsbrief d.d. 18 maart 2020 laat het college weten dat een coronateam

Economie

economie (CTE) ingesteld met de volgende taken9:  Inventariseren van gevolgen coronavirus voor ondernemers.  Inzichtelijk maken van steunmaatregelen voor ondernemers.  Bundelen en doorzetten van inkomende informatie en ondernemersvragen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie.  Verkenning aanvullende gemeentelijke steunmaatregelen van de gemeente.  Lobby en eventueel aanpassen economisch beleid.  Afstemmen met medeoverheden en andere instanties.

Werken vanuit

In een vroeg stadium van de coronacrisis hebben het Directieteam en het college zich

duidelijke

gebogen over de vraag wat bij de te nemen steunmaatregelen het uitgangspunt zou

uitgangspunten moeten zijn. Er zijn toen zes criteria geformuleerd die gedurende de hele corona-periode als uitgangspunt hebben gegolden bij het nemen van maatregelen:

9 Gemeente Oss, raadsinformatiebrief met onderwerp ‘Coronavirus en gevolgen voor onze ondernemers’, 18 maart 2020.

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

13

BEA 1. We geven inkomenssteun aan mensen die dat nodig hebben, geen omzetsteun aan bedrijven of sectoren. 2. Helpen verdienen is beter dan helpen besparen. 3. Op naar werk. 4. We investeren in samenleven. 5. We investeren in zorgcontinuïteit. 6. We zijn en blijven een gezonde organisatie. Deze uitgangspunten zijn later vastgelegd in de met de raad besproken opinienota COVID19 (zie hierna in hoofdstuk 3), die besproken is met de raad in juni 2020. Door gesprekspartners, zowel bestuurlijk als ambtelijk, is aangegeven dat het werken vanuit duidelijke uitgangspunten ‘rust heeft gebracht’. Het was duidelijk waarom de gemeente bepaalde initiatieven wel zou kunnen en willen steunen en andere initiatieven of vragen zou moeten afwijzen. Het voorkwam dat bij elke afzonderlijke vraag om ondersteuning van de gemeente door de gemeente ‘vanaf nul’ moest worden nagedacht over de te hanteren uitgangspunten en beoordelingscriteria. Verzoeken om steun of hulp of ruimte kwamen niet alleen van buiten de gemeentelijke organisatie, maar ook van binnen. Een voorbeeld is dat de medewerker die de gemeentelijke leningen aan maatschappelijke organisaties beheert, is gekomen met het voorstel om rente en aflossing een jaar door te schuiven.

2 . 2 D e e e r st e c o r o n a (st e u n - )ma a t r e g e l e n Op 18 maart 2020 heeft de gemeente Oss een mailing gestuurd aan alle Osse ondernemers met als doel:  Ondernemers te verwijzen naar de beschikbare bronnen met informatie over ondersteuningsmaatregelen;  Ondernemers te informeren over een centraal loket waar ze knelpunten en hulpvragen kunnen doorgeven. De maatregelen die Oss in deze fase neemt, zijn vooral faciliterend van aard en/of gericht op het versterken van de liquiditeitspositie van bedrijven en instellingen. Raads

Op 18 maart wordt een raadsinformatiebrief ‘Coronavirus en gevolgen voor onze

informatiebrief ondernemers’ aangeboden aan de raad. De wethouder Economie geeft aan dat er een 18 maart

mailing is uitgegaan per deze datum aan alle Osse ondernemersverenigingen, met twee doelen:  Het doorsturen van ondernemers naar websites met de meest actuele informatie over ondersteuningsmaatregelen.  Het bieden van een centraal loket via ondernemerszaken@oss.nl.

14

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA Aangegeven wordt dat er een eerste inventarisatie van door ondernemers ervaren problemen heeft plaatsgevonden in de voorgaande week. Hieruit blijkt dat veel ondernemers al geraakt worden door de coronacrisis. Met name gaat het om:  Liquiditeitsproblemen (kosten lopen door en inkomsten zijn soms fors minder).  Problemen met afzet en/of aanvoer van grondstoffen.  Een lagere bezettingsgraad, onder meer voor restaurants, hotels en andere recreatieve bedrijven (vanwege de nationale lockdown zijn deze vanaf 15 maart helemaal gesloten). In de raadsinformatiebrief wordt een overzicht gegeven van wat reeds in gang is gezet om de door bedrijven en ondernemers ervaren problemen te monitoren en welke maatregelen genomen of in gang gezet zijn om de gevolgen te beperken. Er wordt onder meer verwezen naar de campagne ‘Ik koop lokaal, bij een winkelier van hier’. Het centrummanagement van Oss is verder actief bij het stimuleren van thuisbezorg-activiteiten door horecaondernemers die geen bezoekers meer mogen ontvangen. Verder is aangegeven dat er een concreet aanbod is van Talentencampus Oss om te bemiddelen tussen bedrijven die, mede vanwege corona, een tijdelijk overschot hebben aan medewerkers en bedrijven die nog op zoek zijn naar medewerkers. Besluiten

De eerste maatregel van financiële aard is een parafenbesluit van 19 maart 2020 over

B&W-overleg

betaaltermijnen facturen10. Het bestuur van de Belastingsamenwerking Oost-Brabant (die

24 maart

namens onder andere de gemeente Oss de inning verzorgt van de gemeentelijke belastingen en heffingen) heeft in overleg met de gemeente Oss maatregelen aangekondigd om inwoners en bedrijven financieel te ontlasten tijdens de coronacrisis. Het besluit is om voor alle openstaande bedragen uitstel van betaling te geven tot 31 mei en om gedurende twee maanden geen nieuwe aanslagbiljetten, aanmaningen en dwangbevelen uit te sturen. Andere maatregelen waartoe het college van B&W tegelijkertijd besluit zijn:  Bekrachtiging Corona-parafenbesluit 19 maart over betaaltermijnen van facturen  Voor alle facturen die op dat moment door de gemeente Oss al verzonden zijn aan bedrijven, inwoners, verenigingen, instellingen en maatschappelijke organisaties geldt een uitstel van betaling tot 31 mei 2020.  Voor nieuwe facturen die de komende tijd verzonden worden, geldt een betalingstermijn van 90 dagen.  Daarnaast zal de gemeente Oss er alles aan doen om facturen die zij van bedrijven ontvangt zo snel mogelijk te betalen.  Bekrachtiging parafenbesluit ‘Gratis parkeren en tijdelijk stoppen fiscale handhaving en handhaving fietsverbod voetgangersgebied Oss’

10 Zie Gemeente Oss, Besluitenlijst vergadering van burgemeester en wethouders, 24 maart 2020.

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

15

BEA  Opgemerkt wordt dat vanwege het corona-virus er een sterke terugloop is van het aantal mensen dat de binnenstad bezoekt. Mensen zijn bovendien bang om parkeerautomaten aan te raken vanwege verspreiding van het virus via de beeldschermen. Het college wil daarom de ondernemers in de binnenstad een steuntje in de rug geven.  Besloten wordt om het parafenbesluit van 19 maart 2020 over het tijdelijk stoppen met de fiscale handhaving en handhaving van het fietsverbod in het voetgangersgebied in Oss te bekrachtigen.  Corona-rondvraagbesluit over de weekmarkten in Oss. Met name wordt besloten dat deze wel doorgang kunnen blijven vinden, maar dan in de vorm van versmarkten. Besloten wordt dat er geen non-foodkramen zijn toegestaan en dat kramen waar ter plekke eten wordt genuttigd ook niet zijn toegestaan. Verder wordt geadviseerd om contactloos te betalen. Onder deze voorwaarden acht de gemeente het verantwoord om de markten, in aangepaste vorm dus, door te laten gaan zodat in ieder geval een deel van de marktkooplieden hun activiteiten kunnen voortzetten.  Corona-rondvraagbesluit over de bevoorrading van supermarkten. Besloten wordt om de bevoorradingstijden van supermarkten uit te breiden tot tussen 5 en 23 uur. Door deze maatregel zijn supermarkten beter in staat om voor de doelgroep van oudere inwoners een rustig winkeluur te organiseren.

In het B&W-overleg van 24 maart wordt ook besloten om enkele binnensportaccommodaties open te stellen voor de opvang van kinderen van een ouder met een vitaal beroep. Dit besluit valt buiten de primaire focus van het voorliggende onderzoek, dat zoals is aangegeven in paragraaf 1.2 is gericht op corona-steunmaatregelen. Het tijdelijk stoppen van fiscale handhaving, oftewel het toestaan van gratis parkeren, per 24 maart 2020 heeft betrekking op:  Open staan van slagbomen op het parkeerterrein Jurgensplein. Daarmee kunnen gebruikers het terrein gewoon gebruiken zonder te betalen.  Het openlucht parkeerdek Oostwal-Oost is open. Het overdekte deel is dicht.  Parkeergarage Bergoss gaat dicht. Er kunnen nog wel auto’s uit.  Parkeergarage Bergoss gaat vanaf zaterdag helemaal dicht voor bezoekers. Alleen abonnementhouders mogen er dan nog in. Abonnementhouders hebben altijd toegang op basis van hun abonnement. Die moeten wel betalen als ze langer blijven.  Vergunninghouders zijn in principe niet meer gebonden aan hun zone. De gemeente maaktwel een uitzondering voor het Bergkwartier, de Goudmijnstraat en Ravenstein. Dit zijn geen gebieden met betaald parkeren, daar is alleen het zogenoemde ‘vergunningparkeren’. Deze terreinen vallen buiten dus buiten de regeling.

16

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA 3 Overzicht van genomen corona-steunmaatregelen

3 . 1 T i j d l i j n : v a n c r i si s n a a r ‘ h e r pa k k e n ’ n a a r u i t we r k e n v a n e e n h e r st e l a g e n d a Na 19 maart worden in Oss nog een aantal besluiten genomen die wel financiële consequenties hebben voor de gemeente. Het gaat dan bijvoorbeeld om het tijdelijk stoppen van de fiscale handhaving in het centrum (waardoor gratis kon worden geparkeerd), doorbetalen van aanbieders WMO-zorg en het doorbetalen van subsidies voor evenementen die niet kunnen plaatsvinden. Ten behoeve van het raadsdebat op 4 juni heeft het college een ‘Opinienota voor COVID19 debat’ opgesteld. Deze nota is tot stand gekomen op basis van de benadering die het gemeentelijk apparaat normaal hanteert bij het opstellen van de kaderbrief. In de nota worden alle beleidsterreinen langsgelopen en worden de gevolgen van de coronacrisis geinventariseerd. Per beleidsterrein worden de gevolgen van de crisis in kaart gebracht en worden beleidsopties geschetst, op basis van een aantal algemene beleidsuitgangspunten. In de nota benoemt het college zeven fundamentele uitgangspunten bij het bepalen hoe om te gaan met alle vragen en dilemma’s als gevolg van corona: 1. Algemeen belang voorop; 2. Richtlijnen en uitgangspunten als houvast; 3. Kwetsbaren beschermen en ondersteunen; 4. Profielversterkend steunen; 5. De samenleving heeft voorrang; 6. Stabiele partner; 7. Mentaal leiderschap.

Bij het maken van keuzen om al dan niet ondersteuning te bieden zijn voor het college de volgende criteria onderscheidend: 1. We geven inkomensondersteuning aan mensen die dat nodig hebben, geen omzetsteun aan bedrijven of sectoren; 2. Helpen verdienen is beter dan helpen besparen; 3. Op naar werk; 4. We investeren in samenleven. 5. We investeren in zorgcontinuïteit; 6. We zijn en blijven een financieel gezonde organisatie. De gemeente Oss heeft deze criteria vanaf het moment van formuleren en vastleggen in de opinienota COVID-19 tot heden gehandhaafd.

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

17

BEA Debat over

De Opinienota voor COVID-19 is in een debat besproken. In die bespreking heeft de raad

opinienota

feitelijk zijn zegen gegeven aan het gevoerde beleid. Er was debat, en er leefde de vraag of

COVID-19

de gemeente wel genoeg had gedaan, waarbij de elke partij eigen prioriteiten stelde (kwetsbare bevolkingsgroepen, de cultuursector, het verenigingsleven, de zelfstandigen). Maar er was geen discussie over de vraag of het college in de eerste weken van de crisis de goede dingen had gedaan. Raadsbreed leefde de overtuiging dat de gemeente zich zou moeten inzetten voor kwetsbare inwoners en ook voor (met name mkb) bedrijven en cultuur en sport, zo bleek uit onder meer de raadsvergadering van 4 juni 2020. Deze gevoelens spreken ook uit de moties die zijn ingediend en aangenomen toen de raad weer het normale vergaderpatroon oppakte. Een motie om in coronatijd niet te bezuinigen en in plaats daarvan in te teren op de algemene reserve is unaniem aangenomen.

Opstellen

Na 4 juni is de normale gang van zaken opgepakt. Het college heeft toen de COVID-19

COVID-19 nota nota gepresenteerd. Die systematische aanpak is ook terug te vinden in de organisatorische benadering van de crisis. Er is in Oss een ondersteunende structuur opgezet om de crisis te managen. Daarbij is veel aandacht besteed aan het goed informeren van burgers en gemeenteraad. Met enige regelmaat zijn nieuwsbrieven gepubliceerd met corona-gerelateerd nieuws uit alle gemeentelijke organisatieonderdelen. Op de dag van de ondernemer hebben de burgemeester en een wethouder samen een filmpje opgenomen om de ondernemers een hart onder de riem te steken. De gemeenteraad kwam sindsdien ook weer fysiek bijeen, waarbij aangetekend dat inmiddels vanwege de tweede lockdown van oktober 2020 tot heden weer is gekozen voor online-vergaderingen. De gemeenteraadsleden van Oss hebben in principe een uitgesproken voorkeur voor fysiek vergaderen. Per saldo heeft de periode van ‘echt’ crisismanagement in Oss heel kort geduurd. In die periode is gedaan wat gedaan moest worden. Ook in deze periode van crisismanagement heeft de gemeente oog proberen te houden voor alle relevante invalshoeken, waarbij deze uiteindelijk zijn vastgelegd in de COVID-19 nota. Over het algemeen is de raad tevreden over de manier waarop burgemeester en wethouders gedurende de crisis zijn opgetreden. Dat blijkt ook uit de moties die zijn ingediend.

Dat zijn vooral moties waarbij met het college wordt meegedacht over de optimale invulling van het maatregelenpakket van de gemeente. Daarbij speelt vooral dat de raad, via het fractievoorzittersoverleg en via de nieuwsbrieven steeds geïnformeerd is.

18

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA Periodieke

De gemeente Oss heeft geïnvesteerd in de informatievoorziening aan de raad en aan

enquête onder inwoners en ondernemers in de gemeente. Dit heeft onder meer vorm gekregen door ondernemers

middel van periodiek uitgevoerde ondernemersenquêtes11. In mei, juni en september 2020 heeft de gemeente een enquête laten uitvoeren onder ondernemers in de gemeente, waarbij gevraagd wordt op de volgende thema’s:  Zorgen die leven bij ondernemers over de coronacrisis en de gevolgen daarvan.  Verwachte financiële problemen voor het bedrijfsleven.  Aanvragen steunmaatregelen.  Invloed van Covid-19 op bedrijf en bedrijfsvoering.  Naleving van de RIVM-richtlijnen. Het beeld op basis van de derde meting is dat circa 45 procent van de ondernemers die deel hebben genomen aan de enquête gebruik maken van één of meer steunregelingen. Daarbij wordt het meest gebruik gemaakt van de landelijk getroffen steunmaatregelen, zoals met name NOW, Tegemoetkoming vaste lasten (TVL) en de TOZO-regeling:

Slechts één ondernemer geeft aan gebruik te maken van lokale steunmaatregelen. Dit beeld sluit aan bij het gegeven dat de gemeente Oss er voor heeft gekozen om niet het accent te leggen op financiële steunmaatregelen voor ondernemers.

3 . 2 A a n t a l c o r o n a - st e u n ma a t r e g e l e n me t u i t spl i t si n g n a a r c a t e g o r i e De gemeente Oss heeft in de loop van 2020 in ieder geval 36 besluiten genomen die te kenmerken zijn als steunmaatregelen in verband met de coronacrisis. Daarvan betreffen

11 Zie bijvoorbeeld Gemeente Oss, Ondernemersenquête Corona-3, derde meting: resultaten van peiling 28 september t/m 5 oktober 2020, oktober 2020.

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

19

BEA 31 collegebesluiten en de overige 5 maatregelen zijn door de raad goedgekeurd via een raadsbesluit. Bij de steun- en compensatiemaatregelen kan onderscheid worden gemaakt in:  Faciliteiten (ruimte maken voor economische activiteiten en voor de burgers van de stad in een 1,5 m-samenleving).  Liquiditeitssteun (leningen, uitstel van betaling voor afnemers, versnelde betaling voor leveranciers etc.).  Financiële steun (giften, kwijtschelding e.d.). Daarnaast kan onderscheid worden gemaakt naar de doelgroep waarop de maatregel is gericht:  Generiek: steun voor ondernemers ongeacht de sector waarin ze werken;  Sector: steun voor ondernemers in specifieke sectoren;  Afnemers/leveranciers: steun voor afnemers en/of leveranciers van de gemeente;  Burgers: steun voor inwoners of instellingen zonder winstoogmerk die burgers ondersteunen. In navolgende tabel zijn de steunmaatregelen van de gemeente Oss weergegeven op chronologische volgorde. Als datum is genomen de datum van het collegebesluit. Als een dergelijk besluit er niet is, is de datum genomen van de raadsinformatiebrief waarin de maatregel voor de eerste keer is genoemd. Be s l ui t B Burgemeestersbesluit C Collegebesluit RB Raadsbesluit Steuncategorieën F Faciliterende maatregel L Liquiditeitsondersteuning G Financiële maatregel O Overige hulp Doelgroepcategorieën G Generiek S Sector L/A

Leveranciers/afnemers

B Burgers

20

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA Nr.

Datum

Corona-steunmaatregel van de gemeente Oss

Br o n

Steun

2 0 20

D oel groep

1.

18-3

Instellen van een Corona Team Economie

RB

F

G

2.

18-3

Uitstel van betaling gemeentelijke belastingen (in

RB

L

G

C

G

G

C

F

G

C

F

S

principe besluit van regionaal samenwerkingsverband BSOBN maar bekrachtigd door college) 3.

24-3

Bekrachtiging Corona parafenbesluit tijdelijk stoppen fiscale handhaving (i.c. invoeren van gratis parkeren)

24-3

Bekrachtiging Corona parafenbesluit handhaving fietsverbod voetgangersgebied Oss

4.

24-3

Corona Rondvraagbesluit - Bevoorradingstijden supermarkten

5.

24-3

Invordering dwangsommen in corona-tijd

C

L

G

6.

24-3

Voor alle facturen die door de gemeente Oss al

C

L

G

C

F

S

C

L

L/A

verzonden zijn aan bedrijven, inwoners, verenigingen, instellingen en maatschappelijke organisaties geldt een uitstel van betaling tot 31 mei 2020. Voor nieuwe facturen die de komende tijd verzonden worden, geldt een betalingstermijn van 90 dagen 7.

24-3

De weekmarkten in Oss tot nader order (vooralsnog tot 1 juni 2020) omzetten naar versmarkten

8.

26-3

De gemeente doet er alles aan om leveranciers zo snel mogelijk te betalen, in ieder geval binnen 15 dagen

9.

27-3

Opvang van kwetsbare kinderen en jongeren

RB

B

10.

31-3

Corona- maatregelen doorbetaling Wmo dienst-

C

G

S

C

F

I

C

?

B

verlening voor Zorg in Natura(ZIN) en Persoonsgebonden Budget (Pgb) Wmo en Jeugd 11.

31-3

Bekrachtiging Corona parafenbesluit De Voedselbank Oss

12.

31-3

Tijdelijke opvang COVID-19 patiënten Verdistraat

13.

1-4

Subsidies evenementen blijven staan

RB

G

S

14.

17-4

Ondersteuning maatschappelijke organisaties

RB

L-F

S

15.

21-4

Bekrachtiging Parafenbesluit - Coronamaatrege-

C

G

G

C

F

I

89

len- Bedrijfsafval: invoeren betalen per lediging 16.

21-4

Rondvraagbesluit -coronamaatregelen- Verzoek

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

21

BEA drive-thru Loomansalades 17.

21-4

Rondvraagbesluit Corona maatregelen - Drive-in

C

F

I

mr. Long 18.

12-5

Betalen 4e kwartaal kringloopbedrijf in mei 2020

C

L

I

19.

12-5

Uitstel rente en aflossing voor maatschappelijke

C

L

G

C

L

G

C

G

S

C

F

S

C

F

S

C

L

S

C

G/F

S

C

G

S

C

F

S

C

G

S

C

F

S

organisaties 20.

12-5

Verlenging betalingstermijn voor rekeningen van de gemeente Oss

21.

19-5

Bekrachtiging Corona parafenbesluit Precariobelasting: geen heffing gedurende de coronamaatregelen

22.

19-5

Verruiming terrassen 1,5 m afstand

23.

mei

Opinienota COVID-19 gepubliceerd

24.

2-6

Tijdelijke verruiming van gebruiksperiode van de bestaande kermisstandplaatsen voor seizoenverkoop gedurende de periode juni t/m augustus 2020 en indien nodig met maatwerk extra tijdelijke seizoenstandplaatsen benoemen.

25.

14-7

Verstrekking geldlening Stichting Cultureel Centrum De Hoeve te Lith (€ 15.000 o.b.v. 15-jarige lineaire aflossing) voor oplossing liquiditeitsproblemen als gevolg van omzetdaling door corona en coronamaatregelen.

26.

18-8

Besluit instemming met lokale uitvoering van landelijke compensatieregeling eigen bijdrage kinderopvang. Ouders die geen gebruik konden maken van de gesubsidieerde peuteropvang en VVE in de periode dat die gesloten was door Corona (16 maart tot en met 7 juni), krijgen de eigen bijdrage terug die zij over deze periode hebben betaald. Zij ontvangen de compensatie via de eigen kinderopvangorganisatie.

27.

8-9

Kwijtschelden huurkosten amateurorganisaties sport en cultuur en mogelijkheid van kortlopend krediet bij liquiditeitsproblemen

28.

15-9

Bekrachtiging rondvraagbesluit verruiming gebruiksperiode voor seizoenstandplaatsen als tijdelijke coronamaatregel

29.

15-9

30.

22-9

Financiering leerlingenvervoer tijdens Coronacrisis 16 maart tot 1 juni 2020

22

Verlenging verruiming terrassen i.v.m. COVID-19

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA maatregelen 31.

13-10

Reserveren Tozo-uitvoeringsmiddelen voor gevol-

C

O

B

gen COVID-19 op bijstandspopulatie 32.

27-10

Corona-maatregel Opstarten invorderingen

C

O

G

33.

27-10

Rondvraagbesluit COVID-19 maatregel Tijdelijke

C

F

S

C

G

G

C

F/G

S

C

F

S

verkoop aan particulieren bij food-groothandel gedogen 34.

27-10

Precariobelasting voor terrassen en uitstallingen voor het gehele jaar 2020 niet te innen

35.

3-11

Opstellen subsidiekader voor subsidieverstrekking vrijwilligersorganisaties 2021. Voor 2021 aangevraagde subsidies door vrijwilligersorganisaties boven € 5.000 niet direct vaststellen maar eerst te verlenen en op basis van een afrekening vast te stellen.

36.

15-12

Compensatieregeling voor wijk- en dorpshuizen als gevolg van COVID-19, gericht op compensatie van exploitatietekorten van wijk- en dorpshuizen voor de periode van 16 maart tot 31 december 2020 en deze zoveel mogelijk te dekken uit te ontvangen en nog aan te vragen compensatiegelden van het Rijk voor de geleden schade door COVID-19 op het gebied van wijk- en dorpshuizen.

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

23

BEA 4 Informatiepositie en rol van de gemeenteraad

4 . 1 Be t r o k k e n h e i d v a n d e r a a d o p sl e u t e l mo me n t e n e n b r e d e r Geen politiek

Tussen de gemeenteraadsfracties is direct bij aanvang van de coronacrisis de afspraak

onderwerp

gemaakt dat over dit onderwerp geen politiek bedreven zou worden. Er was een breed gevoel van urgentie en de indruk heerste dat het een onderwerp was met weinig politieke tegenstellingen.

Van fysiek naar In de eerste weken waren fysieke raadsvergaderingen in verband met de RIVM-richtlijnen digitaal overleg moeilijk te organiseren. Het college van B&W heeft toen een wekelijks overleg met de fractievoorzitters opgezet waar de eerste tijd alle spoedeisende zaken werden afgekaart. De raad is achteraf nooit teruggekomen op besluiten die in de eerste weken zijn genomen (zoals het gedurende enige tijd niet heffen van precariobelasting). In het algemeen was de mening dat het college de raad steeds goed had geïnformeerd en dat het college de juiste besluiten had genomen. Intussen bemoeilijkt de coronacrisis het functioneren van de gemeentelijke democratie. Op 5 maart is nog een reguliere vergadering gehouden van de gemeenteraad. Daarna stonden de geldende regels het functioneren van de gemeenteraad in de weg. Fysieke vergaderingen waren een vereiste voor het nemen van rechtsgeldige besluiten, maar fysieke vergaderingen waren onmogelijk binnen de noodverordeningen van de Veiligheidsregio. Dit probleem is opgelost met de spoedwet digitale besluitvorming die op 7 april door de Eerste Kamer is aangenomen. De gemeenteraad die voor 9 april was gepland, heeft digitaal plaatsgevonden op 16 april. Behalve bij de opening van de vergadering is het onderwerp “corona” in deze vergadering niet aan de orde gekomen. Debat over

Op 4 juni heeft er een raadsdebat plaatsgevonden aan de hand van een door het college

‘Opinienota’

van B&W opgestelde ‘Opinienota voor COVID-19 debat’. Zoals hiervoor in hoofdstuk 3 toegelicht, is er discussie gevoerd door de raad over onder meer de uitgangspunten van het Corona-(steun)beleid en de te hanteren criteria bij het door het college van B&W te maken keuzes bij al dan niet te bieden ondersteuning aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen.

4 . 2 Be e l d v a n r a a d sl e d e n o v e r h u n r o l e n b e t r o k k e n h e i d Op 11 februari 2021 is een informele sessie gehouden met raadsleden over de wijze waarop zij gedurende de afgelopen maanden geïnformeerd zijn over en betrokken bij besluitvorming en of zij, onder meer door een adequate informatievoorziening, voldoende in

24

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA positie gebracht zijn om hun kaderstellende en controlerende rol goed te vervullen. Navolgend beeld van hoe raadsleden aankijken tegen hun betrokkenheid bij de besluitvorming over corona-steunmaatregelen is mede op deze sessie gebaseerd en op in een eerder stadium van het onderzoek aan alle raadsfracties voorgelegde vragen hierover. Deze via e-mail voorgelegde vragen luidden als volgt: a. Heeft u als raadslid of als raadsfractie sinds 1 maart 2020 zelf initiatieven genomen voor één of meer corona-steunmaatregelen, zo ja welke en waren deze initiatieven succesvol? b. Bent u sinds 1 maart 2020 benaderd door instellingen, bedrijven, zzp’ers of inwoners om bepaalde corona-steunmaatregelen? c.

Kunt u aangeven waar u, terugkijkend, tevreden over bent wat betreft de inhoudelijke invulling van het pakket corona-steunmaatregelen in uw gemeente en wat betreft uw betrokkenheid bij de besluitvorming daarover? En waar bent u minder tevreden over? Navolgend een bloemlezing van de ontvangen respons, met als eerste een beeld van de mate waarin fracties zelf initiatieven hebben ondernomen: Heeft u als raadslid of als raadsfractie sinds 1 maart 2020 zelf initiatieven genomen voor één of meer corona-steunmaatregelen, zo ja welke en waren deze initiatieven succesvol?  Onze fractie heeft op 11 oktober 2020 artikel 41-vragen gesteld over communicatie van coronarichtlijnen en de daarin volgens de fractie aanwezige onduidelijkheden.  Wij zijn regelmatig benaderd door bezorgde inwoners. In het begin van de crises ging dit om maaltijden die door Brabant Zorg niet meer bezorgd werden. De restaurants in verzorgingshuizen waren niet meer toegankelijk voor derden ( denk aan ouderen in aanleunwoningen). Wij hebben hierover contact gehad met de desbetreffende wethouder. We hebben aangegeven dat er veel onduidelijkheid is voor betrokkenen en dat zij niet weten waar ze moeten zijn voor vragen en ondersteuning.

Op ons verzoek is er een folder met informatie verspreid in de wijken en bij de senioren woningen waarin vermeld stond hoe op een andere manier betrokkenen maaltijden kunnen bestellen en of aanvragen.  Ook is er regelmatig contact geweest met de zorginstellingen om signalen door te geven vanuit betrokkenen. Helaas vonden wij de betrokkenheid van de zorgorganisatie minder.  Veel betrokkenen vinden dat ze slecht geïnformeerd worden en zeker niet betrokken bij de besluitvorming.  In september hebben we regelmatig contact gehad met de cliëntencommissie van de verzorgingshuizen.  De verstrekking van maaltijden voor senioren die niet direct in de zorg zitten blijft een lastig probleem.  Daarnaast zijn we benaderd door vrijwilligers over het informeren van vrijwilligers in

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

25

BEA verzorgingshuizen over corona besmettingen en voorzorgsmaatregelen.  Vrijwilligers voelen zich niet gehoord en niet gesteund door de organisatie.  We hebben dit doorgegeven aan de wethouder en aan de cliëntenraad.  Een fractie geeft aan zelf geen initiatieven genomen. De lokale maatregelen die zijn genomen, worden geïnitieerd door het college. Wij hebben daarin onze controlerende rol gepakt als fractie. Wel hebben wij contact gehad met onze landelijke fractie, bijvoorbeeld over de SBI-code discussie (welke sectoren wel en welke niet onder bepaalde corona-steunmaatregelen vallen) Fracties geven ook diverse voorbeelden van maatschappelijke instellingen, ondernemingen en inwoners die contact zochten vanwege corona: Bent u sinds 1 maart 2020 benaderd door instellingen, bedrijven, zzp’ers of inwoners om bepaalde corona-steunmaatregelen?  Ja zoals hierboven beschreven met name om de maaltijdverzorging voor senioren. We hebben als Raad gezamenlijk mondkapjes ingekocht (1500) en die hebben we bij de voedselbank en huis van de wijk bezorgd.  Daar hebben we begrepen dat er een goede ondersteuning is van de gemeente.  Er zijn op veel plekken mondkapjes beschikbaar , o.a. sociale wijkteams, buurthuizen, huisartsen.  Met name bij huisartsen zijn mantelzorgpakketten beschikbaar.  Ja, wij hebben deze mensen doorgestuurd naar de gemeente.

Tot slot is er een eerste beeld van de tevredenheid over de inhoudelijke vulling van het pakket en de betrokkenheid bij de besluitvorming over maatregelen: Kunt u aangeven waar u, terugkijkend, tevreden over bent wat betreft de inhoudelijke invulling van het pakket corona-steunmaatregelen in uw gemeente en wat betreft uw betrokkenheid bij de besluitvorming daarover? En waar bent u minder tevreden over?  Wij denken dat er zeker snel gehandeld is met verstrekking van beschermingsmiddelen.  We vinden dat de communicatie niet helder en duidelijk is.  Er is nog steeds een grote groep inwoners die niet digitaal vaardig zijn. Daardoor zijn zij niet op de hoogte van nieuwe afspraken en maatregelen (zie art 41 vragen).  Er zijn diverse maatregelen genomen om ondernemers te ontzien of mogelijkheden te bieden om zo goed als kan in bedrijf te blijven. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de horeca in het Osse centrum of tijdelijke lastenverlichting voor ondernemers. Daar zijn wij inhoudelijk erg tevreden over.  Wij vonden het in het begin lastig om onze controlerende rol te pakken als fractie. Het college heeft in de beginperiode van de coronacrisis veel werk moeten verzetten waarbij we volledig geen inzicht konden krijgen wat er precies gaande was. In deze periode

26

Corona-steunmaatregelen – genomen maatregelen en rol van de raad

BEA hadden wij een zeker gevoel van machteloosheid. Hierop hebben wij de voorzitter en vicevoorzitter gesproken over dit gevoel. Dit is later weggenomen doordat er in praktische zin overleg was met de fractievoorzitters en dat we als fractie weer echt in gesprek konden met andere fracties en het college. Beperkt aantal De gemeenteraad in Oss heeft diverse moties ingediend op het terrein van corona en moties

coronasteunmaatregelen. Diverse daarvan zijn ook aangenomen. Het betreft onder meer de volgende moties: Aangenomen moties op het terrein van corona en corona-steunmaatregelen Datum 28 mei 2020, motie Heuvel