58 Ruimte voor Werk dd 8 april 2026 over het manifest Maak meer ruimte voor werk_geanonimiseerd

Geachte griffie, formateur en gemeenteraad, De komende formatieperiode is bepalend voor de toekomst van uw gemeente. Woningbouw staat daarbij hoog op de agenda, maar wat dreigt onder te sneeuwen is de toenemende schaarste aan ruimte voor werk. Terwijl juist die ruimte essentieel is voor werkgelegenheid, brede welvaart en een leefbare stad. De Coalitie Ruimte voor Werk roept u op om bij de formatie in te zetten op voldoende en passende ruimte voor werk. Daarom delen wij het manifest “Maak meer ruimte voor werk” met u, in de bijlage bij deze mail. In dit manifest beschrijven we waarom ruimte voor werk in uw stad cruciaal is. En we reiken 14 concrete maatregelen aan die direct toepasbaar zijn in het coalitieakkoord van uw gemeente. De keuzes die u nu maakt bepalen of er ook in de toekomst ruimte blijft voor ondernemerschap en banen in uw gemeente. Reageren op het manifest of contact opnemen met de coalitie kan via 5.1.2e , secretaris van de Coalitie Ruimte voor Werk, door te antwoorden op deze mail of telefonisch op 5.1.2e . Met vriendelijke groet, Coalitie Ruimte voor Werk Website LinkedIn

Manifest april 2026

MAAK MEER RUIMTE VOOR WERK

Aanleiding Voldoende en passende ruimte voor bedrijvigheid is cruciaal voor een levendige stad waar iedereen een boterham kan verdienen. Woningbouw staat hoog op de politieke agenda. Een logische prioriteit, want overal in Nederland wordt het tekort aan woningen gevoeld. Wat daarbij vaak ondersneeuwt is de grote krapte voor ruimte voor bedrijven. Juist daar ontstaat werkgelegenheid én verdienen we ons geld. Ruimte voor werk in de stad staat meer dan ooit onder druk, terwijl de vraag naar werkruimte toeneemt. Zonder voldoende en passende ruimte voor bedrijven staan banen op de tocht, lopen de energietransitie en circulaire economie (nog verder) vast en verliezen steden levendigheid en reuring. We roepen u daarom op: zet in de formatie in op voldoende en passende ruimte voor werk in uw gemeente. In dit manifest beschrijven we waarom dit cruciaal is. En we rijken 14 maatregelen aan die bewezen werken en thuishoren in ieder coalitieakkoord. Heel graag zijn we bereid onze input toe te lichten.

Coalitie Ruimte voor Werk Contact kunt u opnemen via 5.1.2e bereiken via info@ruimtevoorwerk.nl of 5.1.2e

, secretaris van de coalitie. Ze is te .

Waarom zou ik ruimte maken voor werk in mijn stad? 1. Brede welvaart voor álle inwoners

één

Praktische banen (zoals in bouw, reparatie,

domino‑effect.

transport

en

handel)

transformatie

verdwijnen

van

schakel,

dan

volgt

vaak

een

bij

binnenstedelijke

6. Kwaliteit van werk doet ertoe

bedrijventerreinen. Juist deze banen zijn

Extra kantoorbanen zijn geen goede

cruciaal voor een inclusieve economie en

vervanger

brede welvaart. Niet iedereen werkt in

productie-, handel- of reparatie. Een

een kantoor.

evenwichtig werklandschap in de stad

van

verdwenen

banen

in

heeft banen voor álle opleidingsniveaus 2. De 15‑minutenstad werkt pas met werk

nodig.

dat dichtbij is Banen binnen 10–15 km zorgen voor

7. Ruimte voor werk is randvoorwaarde

minder congestie, minder uitstoot en een

voor grote transities

betere werk‑privébalans.

Zonder fysieke ruimte voor bedrijven komen

de

energietransitie,

circulaire

3. Toegankelijke woning- én arbeidsmarkt

economie en strategische autonomie niet

Voor praktisch opgeleiden wordt de

op gang. Juist deze trends en transities

woningmarkt minder toegankelijk door

vragen om ruimte op bedrijventerreinen

toenemende pendelafstanden. Ruimte

met milieu-impact.

voor werk dichtbij wonen verkleint die afstand — letterlijk en figuurlijk.

8.

Levendige

steden

ontstaan

door

menging, niet door scheiding 4. Sterk MKB en meer arbeidsmark-

Gemengde

tmobiliteit

werkfuncties op de begane grond zorgen

Het mkb zorgt voor het grootste deel

voor reuring, veiligheid en draagvlak voor

van de banen. Een gevarieerd lokaal

voorzieningen.

werkaanbod van

vergroot

werknemers

afhankelijkheid

van

de

en

stedelijke

vermindert

enkele

grote

Kortom:

ruimte

toekomstbestendige, voor

voorzieningen

en

houdt

voorzieningen

in

ketens Bedrijvigheid

stand: van horeca en retail tot logistieke en

voor

toeleverende

bedrijven.

Verdwijnt

werk

is

geen

luxe; het is een basisvoorwaarde voor inclusieve steden.

Draagvlak

met

mobiliteit

werkgevers. 5.

gebieden

leefbare

en

Welke maatregelen kan ik nemen in mijn stad? Stevige maatregelen zijn nodig. Op veel

Vergroot

plekken is al uitgevonden wat werkt.

gemengd stedelijk werken

We geven 14 concrete maatregelen in 7

3. Maak gemengde woon‑werkgebieden

thema’s die direct bruikbaar zijn in uw

standaard.

coalitieakkoord:

transformeren naar wonen, richt dan

de

mogelijkheden

Als

voor

bedrijventerreinen

een deel van de gebieden in op kleine maakbedrijven en functies tot lichte milieubelastende activiteiten (voorheen

Bescherm wat er is 1.

Stop

bestaande

verdere

uitholling

bedrijventerreinen.

van

milieucategorie 3.1).

Koester

4. Stimuleer economische gebruik van

gebruiksruimte en reserveer plekken voor

plinten en meervoudig ruimtegebruik

bedrijven in hogere milieucategorieën.

in wijken. Stimuleer kennis over nieuwe

Geef duidelijkheid door klip en klaar vast

ruimtelijke

typologieën

te leggen welke bedrijventerreinen niet

werken

bij

transformeren.

ruimtelijke ordening en ontwikkelaars.

2. Stuur gericht op efficiënt en juist

Voorbeeld:

ruimtegebruik volgens het principe ‘juiste

[Link]

van

wonen-

stedenbouwkundigen,

Seestadt

Aspern

(Wenen)

bedrijf op de juiste plek’. Houd lichte functies weg van terreinen

Leg een stevig publiek ontwikkelkader

die nodig

vast

zijn

voor

middelzware of

zware bedrijvigheid. En wijs alternatieve

5.

Veranker

ruimte

vestigingslocaties aan, zoals in en rond

Omgevingsvisies en omgevingsplannen,

binnensteden of in plinten (zie onder)

zodat

Voorbeelden: Omgevingsbeleid provincie

op woningen sturen. Als ruimte voor

Zuid-Holland [Link]

werkgelegenheid in grote projecten niet

Plintenstrategie gemeente Hoorn [Link]

bij de start van een gebiedsontwikkeling

ontwikkelaars

voor niet

werk

in

uitsluitend

goed wordt vastgelegd, komt het er later

van te vestigen bedrijven aan brede

ook niet meer in.

welvaart en bijdrage van bedrijven in

6. Hanteer ‘werk’ als expliciet gemeentelijk

regionale cluster of ketens.

belang bij grondverkoop of erfpacht: stel

12. Hanteer hierbij een feitenbasis. Gebruik

programmatische eisen vast over het

onder andere data over woningvraag,

aandeel werkfuncties.

sectorbehoefte en pendelpatronen bij de

Voorbeelden: Ontwikkelkader Kop van

keuzes welke soorten bedrijvigheid voor

Isselt (Amersfoort) [Link]

de gemeente of regio strategisch van

Gebiedsvisie

op

hoofdlijnen

De

Run

belang zijn.

(Veldhoven) [Link] Ondersteun ruimte voor werken ook Versterk

de

positie

van

lokale

ondernemers 7.

financieel 13.

Financier

een

bedrijvenmakelaar.

Ondersteun

de

realisatie

van

bedrijfsruimtes in gemengde gebieden,

Bijvoorbeeld om plinten in nieuwbouw en

bijvoorbeeld

leegstaande winkelruimten te vullen met

revolverende leningen. Dit kan via een

lokaal mkb.

apart fonds of bijvoorbeeld via een

8. Richt een gemeentelijk team op dat

werkcorporatie.

concrete belemmeringen

mkb-

14. Actieve vastgoedpolitiek: strategische

van

aankopen voor behoud van werkruimte.

verschillende afdelingen, ondernemers,

Gemeenten kunnen gericht bedrijfsruimte

ontwikkelaars en vastgoedexperts.

opkopen in kansrijke gebieden om te

ers)

aanpakt.

Met

(voor

ambtenaren

voorkomen Stimuleer samenwerking en innovatie Smeed

9.

praktijkonderwijs, ontwikkelaars,

overheid,

Leiden [LinkR] [LinkL]

(impact)

Werkcorporatie Amsterdam [Link]

mkb

en

regionale,

provinciale en

Om werklocaties toekomstbestendig te maken en bedrijvigheid te behouden. ruimte

voor

strategische-

economische groei 11.

Wijs

nieuwe

uitbreidingslocaties

gericht aan voor strategisch belangrijke bedrijvigheid. Kies slim voor locaties en houd bij kaveluitgifte rekening met de bijdrage

of

naar

wonen transformeren.

lokale

Europese fondsen.

Maak

deze eenzijdig

tussen

passende bedrijfsruimtes en opleidingen. Gebruik

dat

garantstellingen

coalities

investeerders. Helpt bij het creëren van 10.

via

Voorbeelden: Fondsen in Rotterdam en

Over de Coalitie Ruimte voor Werk De Coalitie Ruimte voor Werk maakt zich hard voor voldoende, passende en betaalbare ruimte voor alle soorten werk in de stad. Van stadsverzorgend werk (zoals loodgieters, bouwbedrijven en schoonmakers) en andere (kleine) mkbbedrijven tot aan industrie. De Coalitie is een initiatief van verschillende adviesbureaus en Hogeschool die willen bijdragen aan toekomstbestendige steden. Ruimte voor allerlei soorten werk speelt daarin een cruciale rol. Meer informatie over de coalitie vindt u op: www.ruimtevoorwerk.nl Contact: info@ruimtevoorwerk.nl

colofon

Advies, onderzoek en strategie over wonen, werken en leefomgeving

Onderzoeksteam

BURA 5.1.2e 5.1.2e

Amsterdam

info@bura.city www.bura.city 5.1.2e

Financieel economisch advies in gebiedsontwikkeling en vastgoed

Stadkwadraat.nl

Ontwerp- en onderzoek voor stedenbouw en landschap

bura.city

Crimson & Urbanists Onderzoek, advies en Historians management voor betere steden

stipo.nl

5.1.2e

5.1.2e

stec.nl

5.1.2e

Duurzame s 5.1.2e participatie

Rotterdam

g, met focus op procesregie en

@crimsonweb.org www.crimsonweb.org 5.1.2e

HvA onderwijs en onderzoek voor ecosystemen van werk

Team

Team

5.1.2e

5.1.2e

5.1.2e

5.1.2e

5.1.2e

5.1.2e

5.1.2e

5.1.2e

5.1.2e

5.1.2e

kickstad.nl

mensenwerk.city

Legenda toegepaste uitzonderingsgrondslagen In dit document zijn gegevens geanonimiseerd op grond van: Wet

Artikel

Omschrijving

Pagina's

Wet open overheid

Art. 5.1 lid 2 sub e

De eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer

1, 3, 7