23-10-31 collegevoorstel sociale basis

Advies aan B&W Onderwerp Visie Sociale Basis Datum

31-10-2023

Naam en telefoon

Elke Haanraadts

Afdeling

MM-MO

Portefeuillehouder

Thijs van Kessel

Wat adviseer je te besluiten? 1.

De raad voor te stellen de visie ‘Sociale basis Oss 2040. De kracht van samen leven’ vast te stellen.

2.

In te stemmen met de reactie op het advies van de Adviesraad Sociaal Domein Oss en deze ter kennisgeving aan de raad aan te bieden.

Wat is de aanleiding voor dit advies? Er is landelijk veel aandacht voor de zogenaamde sociale basis en de zoektocht naar een meer gemeenschappelijk perspectief. In de hoofdlijnenbrief toekomst Wmo (maart 2022) geeft de staatssecretaris van VWS aan dat van gemeenten wordt verwacht te komen tot een wijkplan gericht op het omzien naar elkaar en het versterken van de infrastructuur en de sociale netwerken in de wijk. Ook in de VNG-propositie De winst van het sociaal domein’1, het integraal zorgakkoord (IZA) en het gezond & actief leven akkoord (GALA) is het versterken van de sociale basis een cruciale factor. En tot slot wordt het onderwerp sociale basis stevig geagendeerd in de kamerbrief ‘Aanpak sociale basis inclusief mantelzorgagenda 2023’ (juli 2023). Maatschappelijke vraagstukken als vergrijzing, extramuralisering, de woningopgave en het groeiende tekort op de arbeidsmarkt onderstrepen het belang van een solide sociale basis. Wat is dan precies die sociale basis en waarom is het belangrijk om hier als gemeente Oss een visie op te hebben? In de gemeente Oss staat de inwoner en het collectief in diverse mooie voorbeelden al centraal. Wel wordt een eenduidige visie gemist: een duidelijke koers die helpt om keuzes te maken. Met een visie op de sociale basis tuigen we niet iets heel nieuws op.

Er is eerder sprake van hernieuwde aandacht voor inwoners en hun verbanden (gemeenschappen), en de basis die inwoners nodig hebben om mee te kunnen doen in onze samenleving. Een visie sociale basis met een uitwerking in een ontwikkelagenda helpt de gemeente Oss bij een weloverwogen rol richting de sociale basis en gemeenschappen. En in het brengen van samenhang in de verschillende thema’s die hieraan bijdragen. Visie Sociale Basis Oss in het kort De sociale basis gaat over het gewone, dagelijkse leven. Over inwoners, hun omgeving en de gemeenschappen waar ze onderdeel van zijn. Dit raakt álle aspecten van het dagelijkse leven: sociale contacten, ontmoeting, onderwijs, opgroeien en opvoeden, werk, gezondheid, wonen, bewegen, elkaar helpen, recreëren, cultuur en veiligheid. De sociale basis gaat dan ook over zowel de sociale infrastructuur als over de fysieke leefomgeving. Denk aan sportfaciliteiten in de wijk, een speeltuin of een bankje om samen op te zitten. We streven naar een solide sociale basis waar inwoners fijn kunnen samenleven, er zijn voor elkaar, betrokken zijn en kunnen meedoen. Dat is onze ambitie.

We stellen in de visie op de sociale basis de volgende vragen centraal: ➢ Wat is een sociale basis, waarom is het belangrijk en wat is onze ambitie? ➢ Welke rol en houding vraagt het versterken van de sociale basis van de gemeente Oss? ➢ Wat helpt inwoners van Oss om mee te doen en onderdeel te zijn van een sociaal verband / gemeenschap?

De winst van het sociaal domein. Een slimme investering in bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid, VNG, maart 2021. 1

Advies aan B&W

Pagina 1 van 4

Advies aan B&W

Aan welke opdracht draagt dit advies bij? Dit advies draagt bij aan verschillende ontwikkelingen binnen de gemeente Oss. •

•

•

•

Coalitieakkoord 2022-2026: samen duurzaam vooruit. De visie op de sociale basis sluit goed aan op de ambities uit het coalitieakkoord. Daarin is te lezen dat het college het bouwen aan gemeenschappen wil stimuleren, wil investeren in wijkvoorzieningen en openbare ruimte voor een gemeenschap waar iedereen mee kan doen en elkaar kan ontmoeten. En dat het college geen bepalende overheid wil zijn, maar een overheid die luistert en handelt vanuit het initiatief uit de maatschappij. Bestuursopdracht participatie en NSOB model. De visie op de sociale basis vormt de fundering voor de visie op participatie. Deze visie wordt momenteel opgesteld op basis van de bestuursopdracht participatie (sept. 2022). In de bestuursopdracht is te lezen dat naast een visie op participatie ook een visie op gemeenschapsgericht werken nodig is. Oftewel de visie op de sociale basis. Met beide visies geven we invulling aan onze ambitie om een meervoudige overheid te zijn volgens het NSOBmodel. Global Goals en lerende stad. De visie op de sociale basis sluit aan op de Global Goals, de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties die Oss omarmt heeft. Ook sluit de visie aan de Osse ambitie van een lerende stad en deelname aan de Unesco Learning Cities; de pijler leren in gezinnen en gemeenschappen.

Bouwsteen voor de nog op te stellen brede visie sociaal domein We zijn voornemens een brede visie voor het sociaal domein Oss op te stellen. Daarbij zullen we voortbouwen op deze visie sociale basis, maar ook op eerder vastgestelde (beleids)stukken. We komen op een later moment terug bij de raad over deze brede visie sociaal domein.

Welk resultaat willen we bereiken? Onze ambitie is dat de gemeente Oss in 2040 een solide sociale basis heeft. Deze kenmerkt zich door een veerkrachtige en inclusieve samenleving met een actief gemeenschapsleven en een gezonde leefomgeving. Waar inwoners zich om elkaar bekommeren, verantwoordelijkheid nemen voor hun leefomgeving en kunnen meedoen. De gemeente faciliteert de sociale basis actief vanuit het perspectief van de gemeenschap. Zodat iedereen in Oss fijn en gezond samen kan leven. Deze ambitie vraagt iets van ons als overheid, van onze partners en niet in de laatste plaats van inwoners. Deze visie gaat in op wat de gemeente (anders) kan doen om onze ambitie te bereiken. Een jaarlijks te actualiseren ontwikkelagenda gaat concreter in op welke inspanningen dit vraagt van de gemeente, welk resultaat we wensen en hoe we de voortgang gaan volgen. Welke argumenten zijn er voor dit advies? 1.1 Met de visie op de sociale basis erkennen we het belang van gemeenschapszin en geven we richting aan gemeenschapsgericht werken in onze gemeente. Werken aan een sociale basis betekent samen met inwoners en vanuit de gemeenschap kijken, denken en doen. Het perspectief van de gemeenschap en dat wat mensen voor elkaar willen betekenen, staat centraal. Dit vraagt een responsieve overheid die in gesprek gaat zonder oordeel en aansluit bij het karakter en tempo van een dorp, wijk of buurt.

We noemen dit gemeenschapsgericht werken. Het implementeren van een visie sociale basis helpt de gemeente Oss bij een weloverwogen keuze in onze rol in relatie tot de samenleving. 1.2 Een solide sociale basis is een randvoorwaarde voor de transformatieopgave sociaal domein. De taken die in 2015 gedecentraliseerd zijn rond de Wmo, Jeugdwet en Participatiewet, gaan uit van een overheid die aan individuele inwoners met (mogelijk) probleemgedrag voorzieningen verstrekt. Hierbij was de ambitie al om eigen mogelijkheden van inwoners centraal te stellen en voorliggende voorzieningen te versterken. Evengoed is er bij de decentralisaties en het daarin centraal staande individu nog onvoldoende oog voor gemeenschapszin en collectieven (groepen inwoners) die inhoud en vorm geven aan zorg voor elkaar. Met de visie op de sociale basis geven we indringender, concreter en systematischer invulling aan opdracht uit de decentralisaties. Een solide sociale basis

Advies aan B&W

Pagina 2 van 4

Advies aan B&W en de verbindingen tussen inwoners onderling zijn dan ook een randvoorwaarde voor het realiseren van de transformatieopgave in het sociaal domein en een toekomstbestendig zorgstelsel. 1.3 Met het vaststellen van een visie sociale basis voldoen we aan een verplichting in het GALA. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA2) bevat de volgende verplichting: ‘Elke gemeente heeft uiterlijk in 2024 een beleidsvisie op de sociale basis, met aandacht voor gebiedsgerichte uitvoering. Hierin komen in ieder geval de volgende thema’s aan de orde: sociale samenhang of samenlevingsopbouw, mantelzorg, tegengaan van eenzaamheid, inzet en ondersteuning van vrijwilligerswerk en professionals sociaal domein.’ De visie sociale basis Oss voldoet hieraan. Een andere verplichting van de brede SPUK regeling GALA is dat van gemeenten een integraal plan wordt verwacht gericht op samenhang. De ontwikkelagenda sociale basis is de basis voor dit integrale plan. Wat zijn kanttekeningen, tegenargumenten of risico’s? 1.1 Alleen het opstellen van een visie verandert niets. Met het opstellen van een visie hebben we nog niets bereikt, maar we scheppen wel verwachtingen. Daadwerkelijk gemeenschapsgericht werken volgens de uitgangspunten zoals beschreven in de visie sociale basis, vraagt een verandering bij zowel de ambtelijke organisatie als management en bestuur.

Alleen het opschrijven zorgt nog niet voor een verandering. Door uitvoering te geven aan de onderdelen van de implementatie-agenda van de visie sociale basis concretiseren we waar we aan werken en borgen we de voortgang. 1.2 De richtinggevende uitgangspunten dragen onvoldoende bij aan realisatie van de visie. De richtinggevende uitgangspunten zijn tot stand gekomen na zorgvuldig onderzoek en veel gesprekken. Desondanks kan in de praktijk blijken dat ze onvoldoende bijdragen aan de gewenste verandering. Na een jaar zullen we hierover het gesprek aangaan met de partijen die betrokken zijn bij het werken volgens de visie sociale basis. Indien blijkt dat de uitgangspunten aangescherpt moeten worden, zullen we dit ter besluitvorming voorleggen. Waar moeten we rekening mee houden? a. Financiën Niet van toepassing. De onderdelen van de implementatie-agenda hebben wel financiële consequenties. We verwachten vooralsnog dat dit binnen reguliere budgetten en het budget van de brede SPUK GALA uitgevoerd kan worden. Hierover informeren we het college apart. b. Informatiebeveiliging en Privacy Niet van toepassing. c. Communicatie Na vaststelling door de raad delen we de visie met iedereen die input heeft geleverd, en met onze belangrijkste samenwerkingspartners. De visie krijgt voor veel betrokkenen pas lading bij de uitwerking van de implementatie-agenda sociale basis.

Denk aan inwoners, dorps- en wijkraden, verenigingen, inwonersinitiatieven, zorg- en welzijnspartners. d. Uitvoering De uitvoering van de visie op de sociale basis raakt de hele organisatie. In eerste instantie het sociaal domein, maar ook bijvoorbeeld beheer openbare ruimte, communicatie en andere afdelingen. Gemeenschapsgericht werken doen we namelijk als gemeente, niet als afdeling. Na vaststelling van de visie gaan we aan de slag met de implementatie. Door aan de slag te gaan met thema’s uit de

Het GALA is 3 februari ondertekend door VNG, VWS, ZN en GGD GHOR Nederland. Het akkoord omvat afspraken over het bereiken van een gezonde generatie in 2040. 2

Advies aan B&W

Pagina 3 van 4

Advies aan B&W implementatie-agenda werken we met betrokken collega’s, partners en inwoners aan de gewenste verandering. e. Overlegd met De visie is opgesteld in nauwe samenwerking met:

-

Interne werkgroep sociale basis: de afdelingen Mens & Maatschappij, Werk, Inkomen en Schuldhulpverlening, Inrichting beheer openbare ruimte en Programma Samenwerkwijze. Adviesraad Sociaal Domein (diverse gesprekken) Klankbordgroep inwoners (enkele betrokken inwoners en leden van de adviesraad SD) ONS Welzijn

Bijlagen -

Visie ‘Sociale basis Oss 2040’

-

Visualisatie visie sociale basis Oss

-

Advies Adviesraad sociaal domein

-

Reactie van het college op het advies van de Adviesraad sociaal domein.

-

Raadsvoorstel sociale basis Oss.

Samenvatting Het college wordt gevraagd de visie op de sociale basis Oss vast te stellen en door te leiden naar de gemeenteraad. De sociale basis gaat over het gewone, dagelijkse leven. Over inwoners, hun omgeving en de gemeenschappen waar ze onderdeel van zijn. Dit raakt álle aspecten van het dagelijkse leven: sociale contacten, ontmoeting, onderwijs, opgroeien en opvoeden, werk, gezondheid, wonen, bewegen, elkaar helpen, recreëren, cultuur en veiligheid. De sociale basis gaat dan ook over zowel de sociale infrastructuur als over de fysieke leefomgeving. Denk aan sportfaciliteiten in de wijk, een speeltuin of een bankje om samen op te zitten. We streven naar een solide sociale basis waar inwoners fijn kunnen samenleven, er zijn voor elkaar, betrokken zijn en kunnen meedoen. Dat is onze ambitie. Met de visie op de sociale basis erkennen we de rol die gemeenschappen in onze gemeente spelen en werken we aan het ondersteunen daarvan. Dit vraagt een andere rol en houding van de gemeente Oss. De visie sociale basis geeft hier richting aan.

Advies aan B&W

Pagina 4 van 4