23-10-23 sociale basis visie 1 1 def (2)

En deze betekenis voor inwoners als uitgangspunt nemen48. En dat betekent in sommige gevallen dat de gemeente niet alleen faciliteert, maar ook initieert. 5. Een sociale basis draagt bij aan een toekomstbestendig zorgstelsel. Investeren in voorzieningen voor inwoners, draagt bij aan een sterkere sociale basis. Een sociale basis waar inwoners ruimte ervaren om eigen ideeën te ontplooien, daagt hen uit om mee te doen en ruimte te geven aan hun talenten zonder afhankelijk te worden van professionele hulp49. Sociaal contact en sociale verbondenheid dragen bij aan het beperken van de vraag naar ondersteuning en zorg50. Een solide sociale basis kan vanuit preventie, omkijken naar elkaar en lichte ondersteuning het beroep dat mensen doen op gespecialiseerde zorg deels overbodig maken, terugdringen of vervangen. Dit dankzij de onmisbare inzet van betrokken inwoners, vrijwilligers en mantelzorgers. Dit draagt bij aan een gezond en toekomstbestendig zorgstelsel zodat ook in de toekomst mensen de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Landelijk zien we een groeiend besef dat de zorg alleen toekomstbestendig kan zijn als het zorgstelsel ingrijpend verandert. De sociale basis draagt hieraan bij, waarbij de sociale basis een doel op zich is en geen middel om bepaalde problemen aan te pakken. We waken er dan ook voor om de gemeenschap te labellen tot een voorportaal voor ons beleid.

Investeren in de sociale basis is een investering in de toekomst.

Het model van sociale kwaliteit Als theoretische grondslag voor de sociale basis gebruikten we het model van sociale kwaliteit51. Dit model geeft ons de mogelijkheid om te toetsen in hoeverre we erin slagen om de sociale basis te versterken. Een solide sociale basis vraagt om een overheid die de vier voorwaarden en bijbehorende waarden van sociale kwaliteit als leidraad neemt voor beleidsinterventies. Hierbij is participatief werken belangrijk. Dat wil zeggen dat er zeggenschap en actieve betrokkenheid is voor alle partijen, waaronder inwoners. Bijvoorbeeld door periodiek en op basis van gesprekken met inwoners, vrijwilligers en professionals vast te stellen wat ertoe doet, hoe de stand van zaken is en hoe je dat met elkaar kunt realiseren. Met openheid over inhoud, proces en gedrag, en de rol en invloed van alle actoren in de sociale basis. Sociale inclusie gericht op gelijkwaardigheid vraagt om de toegankelijkheid van sociale netwerken, maatschappelijke activiteiten en voorzieningen die open staan voor iedereen en uitsluiting tegengaan. Dit vraagt inzicht in de wijk: wie, wat, waar en welk (sociaal) kapitaal is aanwezig? Maar ook het betrekken van inwonersnetwerken en voorzieningen als verenigingen, kerken,

16

Sociale basis Oss winkeliers, scholen. Sociale cohesie gericht op solidariteit duidt op samenhang vanuit een identiteit en normen en waarden die inwoners met elkaar delen, erkenning, respect en wederkerigheid in relaties. Dit vraagt responsief te zijn en goed te luisteren naar inwoners. En te investeren in betaalbaarheid, bereikbaarheid, beschikbaarheid, begrijpbaarheid en bruikbaarheid van voorzieningen. Sociale empowerment gericht op menselijke waardigheid gaat over de mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de eigen situatie, ondersteund en versterkt door relaties en structuren. Dit vraagt het zien van kwaliteiten van inwoners en ervaringskennis, maar ook ruimte te creëren voor kritische tegengeluiden. Sociaal economische zekerheid gericht op sociale rechtvaardigheid betekent dat de basisbehoeften van de mens geborgd zijn via mensenrechten, wetgeving en toegankelijke voorzieningen. Dat er sprake is van voldoende inkomen, werk, een goede en veilige woonomgeving, gezondheid, onderwijs en veiligheid. Dit vraagt bijvoorbeeld om samenwerking tussen ‘sociaal en fysiek’, of om toegankelijke wijksteunpunten. In de sociale basis zoals we die hebben gedefinieerd, ligt de focus vooral op de onderdelen inclusie, cohesie en betrokkenheid.

Het vierde onderdeel van sociale kwaliteit, sociale economische zekerheid, ofwel bestaanszekerheid, is een voorwaardelijk element om onze ambitie te bereiken. De basis om überhaupt mee te kunnen doen begint bij het borgen van de basisbehoeften. Hierop ligt niet primair de focus in onze visie op de sociale basis, maar is daaraan wel sterk gerelateerd.

Waardenoriëntatie: van markt- naar gemeenschapsgericht Andere inwoner Andere gemeenschap

van individualisme van segmentatie

naar verbondenheid naar solidariteit

Andere overheid

van macht van beleidssturing van institutiezorg van individuele belangen

naar dialoog naar waarden en kwaliteit naar gemeenschapszorg naar publieke belangen

Andere economie

van rendement van business case van concurrentie van lineair

naar maatschappelijk rendement naar value case naar samenwerking naar circulair

Andere maatschappelijke organisaties

van institutie gericht van contractpartij van protocollen en regels

naar mens gericht naar partner naar vakmanschap

Figuur 2 van marktoriëntatie naar gemeenschapsgericht

17

Sociale basis Oss Bijlage III

Literatuur

1 Gezag herwinnen. Over de gezagswaardigheid van het openbaar bestuur. ROB, november 2022. 2 Hoofdlijnenbrief toekomst Wmo, maart 2022. 3 Verkenning gezonde leefomgeving in kwetsbare wijken, Pharos, Platform31, IVO, in opdracht van

ZonMW, februari 2023. 4 Dahlgren en Whitehead, 2021. 5 Sterke beleidsinterventies, sterke sociale basis, Movisie, april 2021. 6 De sociale basis: terug van weggeweest, Movisie, april 2018. 7 Rapportage 2019 en 2020-2021, Raadgever sociaal domein Oss, Herman Rolfes. 8 Sterke beleidsinterventies, sterke sociale basis, Movisie, april 2021 en Sociale Kwaliteit voor een sterke Sociale Basis, Lisbeth Verharen e.a., december 2019. 9 Mensbeelden bij beleid, SCP, Winnie Gebhardt en Peteke Feijten, oktober 2022. 10 Patrick van Veen, gedragsbioloog tijdens lezing congres ‘Koers houden in de lokale aanpak van gezondheidsverschillen’, GezondIn, december 2022. 11 Sociale verbinding in de Wijk, HAN, Annica Brummel, 2017. 12 Diverse publicaties van de NSOB: Van der Steen et al, 2014, 2015, Scherpenisse en van der Steen, 2018. 13 Het dogma aanbesteden, Landelijk samenwerkingsverband van Actieve inwoners, J. van der Lans, 2020. 14 Beledigende broccoli, Tim ’s Jongers, oktober 2022. 15 De functies van bewonersoverlegorganisaties in een veranderende samenleving, Landelijke vereniging kleine kernen, april 2018. 16 Goed voor Elkaar Dorpen, LVKK, 2022. 17 De winst van het sociaal domein, VNG, april 2021. 18 De Kracht van het gewone: Het voorveld van de Wmo in nieuwe verhoudingen, Platform31 en LKCA, Heemskerk, J. & Sterrenberg, L., 2020.

19 Positieve gezondheid in Nederland, Wie, wat, waarom en hoe? Een inventarisatie, Van Steekelenburg, E., Kersten, I., Huber, M., maart 2016. 20 De terugkeer van de samenlevingsopbouw, Movisie, 2021. 21 Sociale Kwaliteit voor een sterke Sociale Basis, Verharen, L., e.a., december 2019. 22 Vragen van overmorgen, NSDS / Verweij Jonker, Britt, A., & de Zwart, O., mei 2022. 23 Pleidooi voor een zorgzame samenleving, Bloemen, van Woerden, S. & W., blog van 10-112021. 24 Top tien positieve ontwikkeling jeugd. Beschermende factoren in opvoeden en opgroeien, Nji, maart 2018. 25 Wat we kunnen leren van de eikenprocessierups, Hofman, J., Rode Wouw. 26 Wat is de basis van een sociaal fitte leefomgeving?, Movisie, mei 2022. 27 Vooronderzoek effectiviteit en kosteneffectiviteit sociale basis en een responsieve aanpak, Movisie, Santpoort, R. en Mateman, H. (intern document op moment van schrijven). 28 Positieve gezondheid in Nederland, Wie, wat, waarom en hoe? Een inventarisatie, Van Steekelenburg, E., Kersten, I., Huber, M., maart 2016. 29 ROB, 2012 30 Top tien positieve ontwikkeling jeugd. Beschermende factoren in opvoeden en opgroeien, Nji, maart 2018. 31 Vooronderzoek effectiviteit en kosteneffectiviteit sociale basis en een responsieve aanpak, Movisie, Santpoort, R. en Mateman, H. (intern document op moment van schrijven).

32 Wij in de wijk I IV, Werken aan sociale samenhang in buurten en wijken, Movisie, 2021-20--23. 33 De Kracht van het gewone: Het voorveld van de Wmo in nieuwe verhoudingen, Platform31 en LKCA, Heemskerk, J. & Sterrenberg, L., 2020. 34 Ruimte maken voor ontmoeting, de buurt als sociale leefomgeving, RVS en CRa, 2022. 35 Samenwerken met de mensen om wie het gaat, Op naar een duurzame aanpak van gezondheidsverschillen, Pharos, januari 2020. 36 Omstreden plannen, onderschatte burgers, de stad verdichten met bewoners, Soeterbroek, F., juli 2022. 37 Opgroeien doe je samen, bouwen aan een stevige pedagogische basis, Nji, december 2022. 38 Ontwerp voor ontmoeten. Hoe de gebouwde omgeving kan uitnodigen tot contact, Mantingh, I. & Duivenvoorden, A., Platform 31, 2021. 39 Artikel sociale vraagstukken, Een gezonde leefomgeving vraagt om ruimte voor ontmoeting, Bussemaker, J., Gruijters, K., 'S Jongers, T., december 2021. 40 Palaces for the People, van Klinenberg, E., 2018. 41 Top tien positieve ontwikkeling jeugd. Beschermende factoren in opvoeden en opgroeien, Nji, 18

Sociale basis Oss maart 2018. 42 De betekenis van sociale infrastructuur, Brummel, A., Smits, R., Journal of Social Intervention: Theory and Practice, 2021. 43 Het dogma aanbesteden, Landelijk samenwerkingsverband van Actieve inwoners, van der Lans, J., 2020. 44 Ontsnappen aan aanbesteden, Jos van der Lans, februari 2023 45 De coöperatieve samenleving, CDV, artikel van den Heuvel, F. en Prij, P., winter 2021. 46 ROB, 2012. 47 De Kracht van het gewone: Het voorveld van de Wmo in nieuwe verhoudingen, Platform31 en LKCA, Heemskerk, J. & Sterrenberg, L., 2020 48 Anders kijken. Een zoektocht naar responsiviteit in het sociale domein. Bakker-Klein, J., maart 2021. 49 Vooronderzoek effectiviteit en kosteneffectiviteit sociale basis en een responsieve aanpak, Movisie, Santpoort, R. en Mateman, H. (intern document op moment van schrijven). 50 Naar meer preventie, inclusie én samenwerking / Visie op duurzaam partnerschap en uitvoering in de Wmo, toekomstgerichte Wmo-tafel VNG/VWS. 51 Sterke beleidsinterventies, sterke sociale basis, Movisie, april ’21 en Sociale Kwaliteit voor een sterke Sociale Basis, Verharen, L. e.a., december 2019.

19