2025-03-05 Spooragenda Oss 2025-2040 - eindconcept

•

Woningbouwimpuls (€ 470 miljoen): aanvulling voor projecten waarvoor de realisatiestimulans niet toereikend is.

•

Gebiedsbudget (€ 900 miljoen): uitsluitend bedoeld voor locaties die zijn aangeduid als grootschalige woningbouwlocaties.

Zolang nog geen zicht bestaat op een succesvolle dekking van het (volledige) tekort door bijdragen van andere overheden, leggen we prioriteit bij de voorbereiding en realisatie van de onderdoorgang Heihoeksingel. We onderzoeken dan nog wel of we toch alvast kunnen starten met het ontwerpen aan station Oss West vanwege de samenhang met de gebiedsontwikkeling in Euterpepark. De voorbereiding van de Heihoeksingel kunnen we zolang er nog geen zicht is op Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

30

medefinanciering door de andere overheden voorfinancieren uit de reserve verbetering fysieke kwaliteit leefomgeving als achtervang. Indien dit zich voordoet betekent dat we onze ambities van de spoorzone moeten (tijdelijk) bijstellen. Het is daarom cruciaal dat we zowel bestuurlijk als ambtelijk inzetten om deze subsidies binnen te halen.

Aanpak spoorbarrière Oss Centraal Voor de aanpak van de spoorbarrière Oss Centraal, waarvan het zwaartepunt ligt tussen Euterpepark en station Oss, resteert een bedrag van € 100 miljoen (spaarbedrag van € 125 miljoen minus bijdrage westzijde Oss voor € 25 miljoen). Op basis van de grove kostenraming in het rapport van Movares en West8 (rekening houdend de disclaimer in voetnoot 2) moeten wij voorlopig uitgaan van een investering tussen een bandbreedte van € 150 miljoen tot € 725 miljoen. Dit mede afhankelijk van de keuzes die worden gemaakt. Op basis van de keuze vergt het nog veel nader onderzoek om tot een goede kostenraming te komen, waarbij de onzekerheden die bij de raming van Movares en West8 steeds verder worden ingevuld. Wij zullen daarover de komende jaren nog samen met Rijk en provincie moeten verkennen hoe het tekort afgedekt zou kunnen worden met een bijdrage van uit het Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport en mogelijk met een aanvullende bijdrage van de provincie. Voor het kerntraject moeten we op zoek naar een omvangrijke bijdrage, via het MIRT of andere bronnen. In de loop van het onderzoek, dat nog een groot aantal jaar in beslag zal nemen, zal blijken in welke mate aanvullende financiering mogelijk is of dat de doorlooptijd langer wordt.

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

31

5.

Context van de spooragenda

Een spooragenda zet in op ingrepen in de spoorinfrastructuur. Die hebben in het algemeen veel technische, ruimtelijke, maatschappelijke en financiële impact. Doorlooptijden van deze projecten zijn lang, waardoor spoorprojecten langdurig van invloed zijn op andere ontwikkelingen. Maar aan de andere kant kunnen voorbereiding of uitvoering van spoorprojecten ook worden beïnvloed door andere gebeurtenissen of beleid. Een aantal van deze ontwikkelingen wordt hieronder toegelicht.

5.1

Samenhang met gemeentelijk beleid en planvorming

Gemeente Oss bouwt de komende decennia hard aan de ontwikkeling van het gebied rondom het spoor. Woningbouw, werkgelegenheid, onderwijs, voorzieningen, klimaatbestendigheid en mobiliteit. En het gaat daarbij niet alleen om de fysieke omgeving. Ook gaat veel aandacht uit naar sociale samenhang, welzijn en veiligheid. Verbeteringen aan het spoor hebben de sterkste samenhang met de programma’s in de fysieke leefomgeving. Enkele daarvan komen hier aan de orde. Ontwikkelperspectief spoorzone Oss Zoals gezegd ontwikkelt de stad zich de komende decennia op veel fronten. Om meer samenhang tussen al deze aspecten aan te brengen is gewerkt aan een stedenbouwkundige schets. In het Ontwikkelperspectief spoorzone Oss komen verschillende ontwikkelstrategieën bij elkaar. Ambities voor wonen, werken, groen, cultureel erfgoed en mobiliteit worden met elkaar gecombineerd. In deelplannen worden deze aandachtsgebieden uitgewerkt en afgestemd binnen het programma verstedelijking Spoorzone Oss. Voor de spooragenda zijn de uitwerking van de spoorbarrière, het goederenspoor naar de haven en de mobiliteitstransitie het meest van belang. De uitwerking van de spoorbarrière hangt daarbij tevens samen met de gebiedsontwikkelingsprojecten rond het spoor.

Inhoudelijk programma, begrenzing en doorlooptijd van gebiedsprojecten langs het spoor zijn van grote invloed op de ontwikkelmogelijkheden op het spoor zelf. Maar omgekeerd kunnen aanpassingen aan de spoorinfrastructuur grote impact hebben op de aanpalende projecten. Vroegtijdige afstemming voorkomt verrassingen en planbeperkingen in een latere fase. Woningbouwopgave in Oss Gemeente Oss heeft de ambitie om tot 2040 zo’n 8.500 woningen toe te voegen aan de stad. Een groot deel daarvan staat gepland op binnenstedelijke locaties langs het spoor. Het zwaartepunt van de binnenstedelijke opgave komt in het centrale deel van de stad tussen en rond beide stations. Voor dit gebied, Oss Centraal genoemd, heeft de gemeente een intentieovereenkomst gesloten met de provincie voor de bouw van tenminste 3.000 woningen. In dit gebied ligt ook de grootste uitdaging voor de aanpak van de spoorbarrière. Wederzijdse afstemming tussen spoorproject en projecten in directe omgeving is een inhoudelijke en planmatige uitdaging.

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

32

Uitvoeringsprogramma Mobiliteit Met het oog op de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen is in 2023 de Koersnota Mobiliteit vastgesteld. De hierin beschreven visie op mobiliteit en verkeersinfrastructuur is vertaald naar een Uitvoeringsprogramma Mobiliteit. Het is een eerste stap op weg naar het beoogde verkeersnetwerk van 2040. Dit maatregelenpakket voor de komende jaren wordt volgens planning in april 2025 vastgesteld. In dit uitvoeringsprogramma zijn een aantal maatregelen opgenomen om de wegen, fietspaden en kruispunten aan te pakken in de directe omgeving van het spoor of de spoorkruisingen (onderstaande afbeelding). Om het effect van deze ingrepen te versterken willen we met de prioritering van de spooragenda rekening houden met deze maatregelen. Ook is de afstemming van voorbereidings- en uitvoeringsplanning erg belangrijk, mede gelet op de bouwlogistiek. Dit vraagt om een integrale gebiedsontwikkeling.

Uitsnede uit het maatregelenpakket uit het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit, gemeente Oss, 5 maart 2025.

Visie Haven Elzenburg Hoewel de haven van Oss door de tri-modale aansluiting in de basis veel potentie heeft, wordt deze beperkt benut. Relatief weinig bedrijven in het havengebied zijn echt gebonden aan de haven. De gemeente onderzoekt of de ruimtelijk-economische potentie van de haven kan worden vergroot. Hoe kunnen keuzes worden gemaakt, die de kracht van de haven als economische factor vergroten? Afhankelijk van de uitkomst hiervan wordt het belang van de goederenspoorlijn naar de haven vastgesteld. En worden bepaald welke spoormaatregelen eventueel nodig zijn en wanneer. De oplevering van de havenvisie is voorzien rond de zomer van 2025.

5.2

Support van externe partijen

De aanpak van spoorinfrastructuur kan de gemeente niet zelf uitvoeren. Het is daarbij afhankelijk van partijen die een rol spelen in aanleg en beheer van het spoor en omgeving en die meebetalen

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

33

aan de maatregelen. Ook hebben we partijen nodig die ons te helpen in het krijgen van meer support voor onze ambities. Samenwerking met de spoorsector ProRail is als spoorwegbeheerder verantwoordelijk voor onderhoud en aanpassing van de spoorinfrastructuur en voor de veiligheid van het spoorwegnet. Als een gemeente plannen wil maken voor het spoor krijgt ze al snel te maken met ProRail. Denk aan de aanpak en werkwijze, de planning en financiering van voorbereiding en uitvoering. Voor de veiligheid op het spoor (in brede zin) zorgt ProRail voor een goede handhaving van de wet- en regelgeving. Uiteindelijk is ProRail eindverantwoordelijk voor de uitvoering van de spooraanpassingen. Hun procedures zijn daarom vaak het meest bepalend in de doorlooptijd van de projecten. Overigens is ProRail voor de bekostiging van de projecten afhankelijk van het ministerie van I&W. Immers, het grootste deel van de investeringskosten in het spoor komt van het Rijk. Met NS als grootste reizigersvervoerder in Nederland krijgen we te maken bij ontwikkelingen rond de stations. NS Stations is het organisatieonderdeel van NS dat zich bezig houdt met het beheren, exploiteren en ontwikkelen van ruim 400 stations en stationsgebieden in Nederland in nauwe samenwerking met haar partners. Samen met ProRail is NS verantwoordelijk voor alle stations in Nederland.

NS is verantwoordelijk voor exploitatie, de uitvoering van onderhoud en dagelijkse operatie en heeft ook een rol als de grondeigenaar in het stationsgebied. NS Stations is verantwoordelijk voor het serviceaanbod op stations, bijvoorbeeld het aanbieden van OV-fiets, fietsenstallingen, P+R terreinen en Stationshuiskamers.

Landsdelige, provinciale en regionale samenwerking Het is belangrijk dat andere overheden onze ambities begrijpen en ons willen helpen om ze beter onder de aandacht te brengen van spoorsector en Rijksoverheid. Daarvoor is het belangrijk dat de opgave van Oss in breed gedragen programma’s wordt opgenomen.

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

34

Dat begint met steun in de eigen regio Noordoost-Brabant en de Stedelijke regio ’s-Hertogenbosch. Sinds 2023 werken we samen aan het MultiModale MaatregelenPakket (MMMP) stedelijke regio ’sHertogenbosch. Het MMMP gaat onder andere in op het belang van mobiliteitshubs en stations, frequentie en kwaliteit van hoogwaardig openbaar vervoer en trein, de samenhang tussen hoofden onderliggend wegennet en fietsbeleid. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de effecten van mobiliteit op brede welvaart, waaronder barrièrewerking en impact van het spoor. De aanpak van de spoorbarrière in Oss is hierin genoemd als een maatwerkoplossing voor de mobiliteitsopgave in de stedelijke kern Oss. Ook is onderzoek naar versterking van de spoorlijn ’sHertogenbosch en Nijmegen als opgave genoemd. Hoewel aan deze projecten geen uitvoeringsagenda is gekoppeld helpt het wel als input naar andere landsdelige programma’s zoals de Zuidelijke Hink-Stap-Sprong en de Multimodale Agenda voor Zuid-Nederland. De Zuidelijke Hink-Stap-Sprong is het voorstel van landsdeel Zuid-Nederland voor de uitwerking van het landelijke Toekomstbeeld Openbaar Vervoer 2040. Dit voorstel is in 2020 opgesteld en wordt momenteel herijkt ten behoeve van de Multimodale Agenda voor Zuid-Nederland.

Het voorstel gaat ervan uit dat door verbetering van de dienstverlening (de Hink) en een beperkt aantal infrastructuurmaatregelen (de Stap) de basis van het spoornet in Zuid-Nederland op orde komt. Daarna komen maatregelen aan de beurt om een schaalsprong in het openbaar vervoer door te voeren (de Sprong). In die laatste stap komen voorstellen aan de orde om het treinaanbod rond Oss te vergroten. Overigens gaat dit voorstel niet alleen om spoormaatregelen. Ook het netwerk aan hoogwaardige busverbindingen (Bus Rapid Transit) in regio Zuid-Nederland komt hierin aan bod. Het Rijk en provincies Noord-Brabant en Limburg hebben in het najaar van 2023 afgesproken om gezamenlijk een gebiedsgerichte multimodale agenda (MMA) te ontwikkelen voor Zuid-Nederland. Deze agenda moet leiden tot een gezamenlijk beeld tussen Rijk en landsdeel over de aanpak van de opgaven op het gebied van bereikbaarheid gericht op het bevorderen van de brede welvaart. Als eerste stap zijn eind 2024 samenhangende hoofdopgaven beschreven, onder andere “bereikbaarheid voor stad en dorp”, “stevig verbeteren brede welvaartsaspecten veiligheid, leefomgeving en gezondheid” en “kwaliteitsopgave Spoor en BRT/HOV”. Deze hoofdopgaven worden in 2025 uitgewerkt in maatregelpakket in een agenda voor de korte, middellange en lange termijn (2025-2040).

Op basis hiervan maken Rijk en regio in het BO MIRT van najaar 2025 nadere (uitvoerings-)afspraken, rekening houdend met ieders rol en verantwoordelijkheid. Via ons netwerk in de regio Noordoost-Brabant, stedelijke regio ’s-Hertogenbosch, BrabantStad en provincie Noord-Brabant zorgen wij ervoor dat de spoor- en mobiliteitsopgave van Oss een plek in dit pakket te krijgt. Overigens zetten wij ons naast de maatregelenprogramma’s voor verkeer en vervoer ook in om de verstedelijkingsopgave van Oss op de uitvoeringsagenda van NOVEX/Stedelijke Brabant te krijgen en te houden. Verbeteren van mobiliteit en spoor is namelijk geen doel op zich, maar een integraal onderdeel van de stedelijke ontwikkeling in Oss.

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

35

Programma’s van het Rijk De ambitie van gemeente Oss voor verbetering van spoor en station is kostbaar. Dat kunnen wij als gemeente niet alleen opbrengen. Daarvoor hebben wij de hulp nodig van andere overheden, met name van het Rijk. Voor de grote opgave in het centrale deel van Oss hebben wij uit het Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport (MIRT) een afspraak voor een quickscanonderzoek. Dat moet gezien worden als een eerste stap in een langdurig proces van voorbereiding totdat er mogelijk een investeringsbeslissing komt. Mocht uit de quickscan blijken dat er makkelijkere routes bestaan om tot financiering en uitvoering van bepaalde programmaonderdelen te kunnen komen, zullen wij dat niet nalaten. Het kan bijvoorbeeld gaan om een combinatie met onderhoudsmiddelen of middelen voor de aanpak van overwegen wanneer een nieuwe tranche komt voor het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO). In combinatie met een grote woningbouwopgave worden ook middelen voor de aanpak van de infrastructuur beschikbaar gesteld (WoMo-middelen). Wij zullen als gemeente Oss anticiperen op (nieuwe) kansen die zich zullen voordoen. Snel kunnen inspringen wanneer de gelegenheid zich aandient.

5.3

Financiële en organisatorische randvoorwaarden

De gemeente spaart de komende jaren voor de bijdrage aan verbetering van de spoorinfrastructuur: € 125 miljoen tot 2037. Dat is veel geld, maar zal niet voldoende zijn voor het beoogde programma in Oss. Daar is circa 3 tot 4 keer zoveel geld voor nodig. Ook bij andere overheden worden middelen steeds schaarser. Dat kan betekenen dat een subsidietoekenning langer op zich laat wachten of misschien ook wordt afgewezen. Dat betekent dat het langer zou kunnen duren voordat het programma tot uitvoering kan komen, oftewel de doorlooptijd wordt langer. Of niet alle onderdelen van het programma kunnen worden uitgevoerd. Tot slot is de uitvoering van de spoorambities van Oss afhankelijk van de mogelijkheden van de organisatie. Wat kan de organisatie zelf aan? Hoe kan een investeringsprogramma van € 300 tot € 500 miljoen uiteindelijk weggezet worden? Hoewel veel werk uiteindelijk weggezet kan worden bij externe organisaties, zoals ProRail, ingenieursbureaus voor onderzoek en voorbereiding en aannemingsbedrijven voor de uitvoering; de gemeente moet er energie in blijven steken als initiatiefnemer en mede-opdrachtgever. Indien nodig moet de gemeentelijke organisatie meebewegen met de noodzakelijke inspanningen. In een meerjarenplanning en in de Planning & Control-cyclus zullen we daarin meer inzicht geven.

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

36

6.

Communicatie en participatie

Communicatie De spooragenda is een programma met een lange doorlooptijd en waarvan verwacht kan worden dat het, zeker bij de uitvoering, ook impact gaat hebben op de leefomgeving van onze bewoners, bedrijven en bezoekers. In verschillende fasen van het programma moet worden gecommuniceerd en worden nagedacht over de wijze van participatie met inwoners, ondernemers en andere stakeholders. In de eerste periode gaat het om het uitdragen van onze ambities. Daarna zullen we belanghebbenden en belangstellenden meenemen in de voortgang en resultaten van de ontwerpen en onderzoeken. Tenslotte moeten we informatie geven over de aanpak van de uitvoering van de maatregelen. Overigens gaat dat niet alleen over communicatie en participatie op initiatief van de gemeente, maar ook van onze partners (met name ProRail). In overleg met ProRail, NS en provincie Noord-Brabant gaan we een voorstel uitwerken hoe we (per programmaonderdeel) over de ontwikkelingen in de spooragenda communiceren en hoe het participatietraject eruit ziet. Het gaat om algemene publieksvoorlichting en om communicatie gericht op verschillende doelgroepen. Raadsinformatie Wij zullen de raad gelet op het langdurige, kostbare en omvangrijke karakter van deze ontwikkeling periodiek (tenminste één keer per jaar) in een voortgangsbericht op de hoogte brengen van de ontwikkelingen binnen de spooragenda.

Wij willen deze rapportage jaarlijks in januari opleveren, zodat de uitkomsten van het MIRT-overleg, na afstemming met onze externe partners, hierin kunnen worden opgenomen. Indien noodzakelijk zullen wij dat vaker doen, met name omdat er zich in een samenwerking met andere partijen en gedurende het proces inhoudelijke wijzigingen kunnen voordoen, die gevolgen hebben voor planning en/of budget. In elk geval gaan we met een voorstel naar de raad bij elke stap in een programmaonderdeel die om een financiële verplichting vraagt. In het algemeen volgen deze projecten een vast stramien: a)

Verkennen: analyseren en nader onderzoeken van de problematiek en de mogelijke oplossingsrichtingen;

b)

Onderzoek en ontwerp: oplossingsrichtingen uitwerken in ontwerpstappen: schetsontwerp, voorlopig ontwerp en definitief ontwerp;

c)

Voorbereiding uitvoering: juridische procedures doorlopen, zoals omgevingsvergunningen en grondverwerving, en uitvoeringsgereed maken;

d)

Uitvoering: aanbesteding, gunning en realisatie.

Al deze fasen starten met een go/no go-besluit. Dat is ook het moment om de raad mee te nemen in een volgende fase en daarvoor eventueel ook krediet aan te vragen.

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

37

Jubileumjaar 2031 Bijzondere aandacht in de communicatie over het spoor vraagt het jaar 2031. Het is dan 150 jaar geleden dat op 4 juni 1881 de spoorlijn door Oss in gebruik is genomen en de stations Ravenstein en Oss zijn geopend. Tevens bestaat station Oss West dan 50 jaar geleden (31 mei 1981). Wij willen daar natuurlijk aandacht aan besteden, liefst samen met onze spoorpartners, Dit is dan meteen een goede gelegenheid om de spoorambities van Oss breed in de schijnwerpers te zetten. Wij stellen voor om medio 2029 te starten met de voorbereiding op het jubileumjaar.

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

38

7.

Interne en externe organisatie

Voornaamste doel van onze spooragenda is om de barrièrewerking van het spoor dwars door de stad te verminderen en de stations gereed te maken voor de toekomst. Dit is een randvoorwaarde voor verantwoorde stedelijke verdichting rond het spoor en nabij stations. Het is een langlopend programma, waardoor deze effecten pas in de toekomst bereikt zullen worden. Langdurig met de spoorsector en andere overheden samenwerken aan de ontwikkeling van de spoorinfrastructuur in Oss vraagt om commitment en partnerschap. Wij willen daarin het voortouw nemen. Dat betekent ook wat voor onze personele en financiële inzet. 7.1

Externe samenwerkingsstructuur met ProRail, NS, provincie en I&W

De laatste jaren hebben we energie gestoken in het opbouwen van een netwerk met partijen die ons kunnen helpen met onze spoorambities. Hierdoor is een samenwerkingsvorm ontstaan waarmee we in de komende periode vooruit kunnen.

Bestuurlijk Overleg Spoorzone Oss Ambtelijke regiegroep Spoorzone Oss

Projectgroep Heihoeksingel

Projectgroep Ravenstein

Projectgroep Korte termijn Oss

Projectgroep Quickscan Oss Centraal

Projectgroep etc.

In het bestuurlijk overleg worden afspraken gemaakt over (de voortgang van) de verschillende programmaonderdelen. Hierin wordt ook de (gezamenlijke) inzet richting het bestuurlijke overleggen over het Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport (MIRT) en het bestuurlijke overleg Leefomgeving (BOL). Dat zijn strategische bijeenkomsten over nationale mobiliteit en infrastructuur en over landelijke ruimtelijke ontwikkeling waarin het Rijk afspraken maakt met de verschillende landsdelen. Gelet daarop willen wij drie keer per jaar een bestuurlijk overleg over de spooragenda organiseren: •

Mei

voorafgaand aan / ter voorbespreking van BO Leefomgeving

•

September

voorafgaand aan / ter voorbereiding op het BO MIRT

•

December

na het BO MIRT om vervolgproces te bespreken.

Voor het bestuurlijk overleg Spooragenda worden bestuurders/directeuren uitgenodigd van provincie Noord-Brabant, gemeente Oss, ProRail, NS en ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

39

De ambtelijke regiegroep bereidt het bestuurlijk overleg voor en bespreekt de voortgang van de verschillende projecten. Deze komt in elk geval drie keer per jaar bij elkaar voorafgaand aan het bestuurlijk overleg. Ten behoeve van de voortgang van projecten kan een extra vergadering worden belegd. Voor de onderdelen van het programma zijn afzonderlijke projectgroepen in het leven geroepen. Deze worden afhankelijk van de vraag en de fase in het project samengesteld. In alle gevallen is de gemeente (tot nu toe) de organiserende partij van deze overleggen. Verfijningen in de structuur zijn nog mogelijk en kunnen per programmaonderdeel verschillen. Afhankelijk van inhoud en planfase van programmaonderdelen kan het inzetten van een opdrachtgeversoverleg of managersoverleg worden overwogen indien dat meerwaarde heeft. Het is zaak om de samenwerking te monitoren in bestuurlijk overleg of regiegroep en te bezien of aanpassingen in de samenwerking nodig zijn. Dat geldt ook voor de afweging of het aangaan van een samenwerkingsovereenkomst tussen partijen om scope, doelen, financiën, mijlpalen en organisatiestructuur vast te leggen. Vooralsnog is geen formele overeenkomst getekend over deze samenwerking.

Zodra grote financiële verplichtingen worden aangegaan in voorbereiding van de projectonderdelen worden afspraken vastgelegd over de verrekening van de kosten in een latere fase van het project.

7.2

Interne aansturing, regiegroep en afstemming

De Spooragenda wordt als programma ondergebracht bij de beleidsafdeling Leefbaarheid, Wonen en Economie (LWE). Dat biedt een goede waarborging van afstemming met andere beleidsprogramma’s zoals voor mobiliteit, wonen, economie, klimaat en duurzaamheid. Procesmatig is daarnaast veel afstemming nodig met het programma Verstedelijking Spoorzone Oss waar de integrale gebiedsontwikkeling van de Spoorzone van Oss plaats vindt. De programmamanager Spoor vormt samen met de programmamanagers voor Stedelijke Ontwikkeling en Mobiliteit het gemeentelijke regieteam voor het spoor. Een programmamanager Spoor is de ambtelijke opdrachtgever voor de verschillende programmaonderdelen. En is tevens voor externe partijen het eerste aanspreekpunt bij de gemeente. Hiermee wordt eraan bijgedragen dat de relevante informatiestromen op één plaats bij elkaar komen en dat, indien noodzakelijk, sneller kan worden geschakeld binnen en buiten de organisatie. In een portefeuillehoudersoverleg (poho) bespreekt de programmamanager elke twee weken met de wethouder de voortgang van de verschillende programmaonderdelen.

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

40

Bijlage 1

Aanpak spoorse zaken; waar staan we nu?

In 2020 is gemeente Oss begonnen met het agenderen van het spoor als barrière in de stad. Aanleiding was de ambitie van met de stad Oss flink te groeien door binnenstedelijke uitbreiding van woningaantal, werkgelegenheid en voorzieningenniveau. Hoewel het spoor en de stations kansen bieden om deze groei te verwezenlijken vormt het spoor hiervoor ook een belemmering. Voor een groeiende stad wordt het spoor een obstakel voor de leefbaarheid, bereikbaarheid en veiligheid. Dit leidde in 2021 tot de Verkenning Spoorzone Oss. Hierin werd de potentie van het spoor voor Oss benadrukt. Ook werd vastgesteld dat er een goede oplossing nodig is voor de binnenstedelijke situatie in Oss met alle risicovolle gelijkvloerse overwegen. Deze verkenning werd breed omarmd in de gemeenteraad. Daarbij groeide het besef dat de oplossing hiervan de gemeente Oss niet alleen kan realiseren en dat daarvoor ook veel geld nodig is. De gemeenteraad is begonnen met sparen voor (een bijdrage aan) de omvangrijke investeringen die daarvoor nodig zijn. Ook zijn in 2021 de eerste gesprekken gestart met externe (spoor-)partners die we hard nodig hebben om met deze opgave aan de slag te gaan. Belangrijke les die we daaruit meekregen is dat het niet moet gaan om de oplossing voor de spoorbarrière op zichzelf, maar dat het vraagt om een integrale benadering vanuit ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit.

In de jaren daarna heeft de gemeente gewerkt aan de integrale beleidskaders ter onderbouwing van onze spooropgave: •

In 2023 is een Koersnota Mobiliteit vastgesteld die richting geeft aan de beoogde inrichting van het mobiliteitsnetwerk van de toekomst. Hierin wordt onder andere voorgesteld om verkeersluwe situaties te creëren bij stations en binnenstedelijk in te zetten op vervoer per fiets. In het voorjaar van 2025 wordt een Uitvoeringsprogramma Mobiliteit door het college aan de raad ter vaststelling voorgelegd, met daarin de projecten die we de komende 10 jaar willen oppakken.

•

In 2023 is ook een quickscan uitgevoerd naar de vraag of het meerwaarde heeft om station Oss West te verplaatsen in de richting van het nieuwe woningbouwgebied Amsteleind. Conclusie hieruit is dat het gelet op de huidige inzet van de gebiedsontwikkelingen niet zinvol lijkt om het station te verplaatsen.

•

In 2023 hebben we met alle betrokken partijen voor onze stations Handelingsperspectieven opgesteld. Aan de hand van deze methodiek is inzichtelijk gemaakt hoe het station op dit moment functioneert en welke ambities er gezamenlijk zijn om het station te verbeteren. Hieruit blijkt dat vooral station Oss en omgeving vraagt om een fundamenteel herontwerp om zo de verbeteringen te kunnen waarmaken. Omdat de daadwerkelijke realisatie daarvan nog een groot aantal jaren op zich laat wachten wordt nu samen met NS en ProRail gewerkt aan een project met aanpassingen die op korte termijn uitvoerbaar zijn. De Huiskamer die de NS in december 2024 heeft ingericht is daarvan een uitvloeisel.

•

De ontwikkeling van Stationskwartier Ravenstein (330 woningen) kwam in een stroomversnelling nadat in november 2022 een Rijksbijdrage werd toegekend voor de realisatie

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

41

van een langzaam verkeerstunnel onder het spoor nabij het station. Op het ontwerp van woonwijk en tunnel is daarna verder gestudeerd. In december van 2024 is het omgevingsplan voor het Stationskwartier, inclusief de beoogde onderdoorgang, door de gemeenteraad vastgesteld. •

Plannen voor Amsteleind, een nieuwe woonwijk met 3.000 woningen aan de westzijde van Oss werden de afgelopen jaren bijgesteld. Gelet op de lagere ligging (ten opzichte van het water) en de grotere afstand tot het spoor groeide het besef dat de geplande wijk zich te veel in noordwestelijke richting ontwikkelde. Op basis van aanvullende studies is in 2024 besloten om de wijk meer te concentreren op het gebied direct ten noorden van het spoor, meer in nabijheid van station Oss West. Ook is besloten om vanwege de lange doorlooptijden van spoorprojecten wel alvast te beginnen met het voorbereiden van de infrastructuur die voor de nieuwe woonwijk noodzakelijk is.

•

Voor deze twee spooronderdoorgangen (in Ravenstein en de Heihoeksingel bij Amsteleind) is begin 2025 de voorbereiding gestart. De eerste stap van de procedure van de zogenaamde Tunnelalliantie: de opzet van de ontwerp- en onderzoeksfase.

•

De verstedelijkingsopgave in Oss strekt zich in het stedelijk gebied uit van west naar oost: van Amsteleind tot Schadewijk. Voor meer structuur en samenhang tussen alle projecten en gebieden in de stad heeft bureau West8 een Ontwikkelperspectief Spoorzone Oss opgesteld. Dit heeft de gemeenteraad is in oktober 2024 vastgesteld. Eén van de ontwikkelstrategieën die in de perspectief aan de orde komen, is het oplossen van de spoorbarrière in de stad. Een aanvullende scenariostudie naar varianten voor een oplossing is in januari 2025 opgeleverd. Deze studie vormt een bouwsteen in een nieuwe quickscan-onderzoek.

•

Een andere strategie uit het Ontwikkelperspectief Spoorzone Oss die voor het spoor relevant is, is het verplaatsen van het rangeerterrein van het emplacement bij station Oss naar richting haven. Een locatie dichter bij de haven in Elzenburg, langs de Megensebaan, kan helpen het goederenvervoer en het reizigersvervoer per spoor beter te ontvlechten. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor groei in de toekomst. Of en wanneer het verplaatsen van de rangeerlocatie naar Elzenburg nodig is, is mede afhankelijk van gewenste strategische ontwikkeling van de haven als werkgelegenheidslocatie in de toekomst. In de eerste helft van 2025 stelt de gemeente daarvoor een havenvisie op.

Naast inhoudelijke beleidsontwikkeling heeft de gemeente ook gewerkt aan het versterken van de relaties met onze partners. De bestuurlijke en ambtelijke contacten met NS, ProRail, provincie Noord-Brabant en Ministerie zijn in de afgelopen jaren aangehaald en intensiever geworden. De toetreding tot BrabantS tad heeft een boost gegeven aan de zichtbaarheid van Oss en het kunnen uitdragen van de ambities van onze stad. In multimodale en ruimtelijke programma’s van onze regio, provincie en landsdeel hebben we aandacht gevraagd voor de opgaven van onze stad. Het draagvlak voor onze spooropgave wordt daardoor groter en de problematiek wordt breder onderkend. Dit heeft onder andere geleid tot een besluit in het bestuurlijk overleg MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport) in het najaar van 2024: Gemeente Oss startsamen met provincie Noord-Brabant, ProRail en NS een quickscan-onderzoek naar de spoorbarrière in onze stad.

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

42

Bijlage 2

Overzicht van alle mogelijke spoorprojecten

verstedelijking

mobiliteit

eerste fase: 2025 vervolgfasen 2026-2035 2025

goederen

Programma themajaar 2031 “150 jaar spoor in Oss”

Doorlooptijd realisatie

vervoersgroei

Algemeen / visievorming Visie op aanpak barrièrewerking Oss Centraal via MIRT-traject eerste procestap: Quickscanonderzoek Vervolgstappen PM Havenvisie opstellen

Doorlooptijd onderzoek en voorbereiding

Priorteit

stations

Activiteit/project

Doelen Spooragenda barrière

Spooragenda

x

x

x

x

x

x

x

2029-2031

2031

Mobiliteitsplan Geffen

na 2040

pm

na 2040

pm

pm

x

x

2025-2029

2029-2031

x

x

onderzoek mogelijke stationslocatie Amsteleind extra fietstunnel tussen Ussen en Ruwaard verbeteren toegankelijkheid station Oss West onderdoorgang Braakstraat fiets/voetgangers

na 2035

na 2040

pm

pm

2025

2026

2026-2030

2030-2035

upgraden station Oss West

2026-2030

2030-2035

onderdoorgang Saal van Zwanenbergsingel onderdoorgang Kortfortstraat extra fietstunnel VianenstraatLievekamplaan aanpak spoorkruising Zonnebloemstraat KT-maatregelen aantrekkelijk station onderdoorgang Molenstraat / station herontwerp / upgraden station Oss ontwerpen inpassen goederenvervoer aanleg extra perronsporen fietstunnel tussen Schadewijk en Pivotpark/ Moleneind

2025-2035

2035-2040

x

x

2025-2035 2025-2035

2035-2040 2035-2040

x x

x x

2025-2035 2025 2025-2035 2025-2035 2025-2035 pm 2025-2035

2035-2040 2025-2026 2035-2040 2035-2040 pm pm pm

x

Geffen Onderzoeken verkeerstunnel ter vervanging van overwegen Kerkstraat en Broekstraat onderzoek mogelijke stationslocatie Geffen Oss fietstunnel tussen Amsteleind en Ruwaard (west) onderdoorgang Heihoeksingel

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

43

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x x

x x

x x x

x

x x x

x

x

x x x x x x x

x

x x

pm

2025-2035

pm

pm (na 2035)

pm

Mobiliteitsplan Berghem

na 2040

pm

na 2040

Elzenburg Rangeerterrein Elzenburg (N329) Berghem onderzoeken verkeerstunnel ter vervanging van overwegen Zevenbergseweg, Pachthoeve, Hoessenboschlaan onderzoek mogelijke stationslocatie Berghem Ombouw overweg Burgemeester van Erpstraat Ombouw overweg Bruulweg Ombouw overweg Beving

Ravenstein verbeteren looproute naar centrum

x

x

x

geen prioriteit

x

geen prioriteit geen prioriteit / afhankelijk van komst opstelterrein

x x

trappen van tunnel naar perrons en herinrichting voorplein

pm (indien NOkwadrant Stationskw.)

pm

x

onderzoeken verkeersmaatregelen Maasdijk (geslotenverklaring autoverkeer)

Mobiliteitsplan Ravenstein

pm

x

onderzoek opwaardering spoor 'sHertogenbosch - Nijmegen (MMMP)

2027

pm

44

x

x

pm

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

x

x

Mobiliteitsplan Ravenstein 2025-2029

onderdoorgang interwijkverbinding Stationskwartier

x

mobiliteit

2025-2035

verstedelijking

derde spoor Molenweg - spoorboog naar haven onderdoorgang Kantsingel

goederen

Doorlooptijd realisatie

vervoersgroei

Doorlooptijd onderzoek en voorbereiding

Priorteit

stations

Activiteit/project

Doelen Spooragenda barrière

Spooragenda

x

2029-2031

x x

x

x

x

Spooragenda 2025 – 2040 Oss op het goede spoor

45