C03 Bijlage 1 Evaluatierapport def.
Tekst van het document
GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG Gemeenschappelijke Regeling Bedrijvenpark Drachten Azeven 1/24 RAPPORT Gemeenschappelijke Regeling Bedrijvenpark Drachten Azeven Evaluatie 76863 24 april 2026 Hugo Geurts en Il Shik Sloover
Gemeenschappelijke Regeling Bedrijvenpark Drachten Azeven 2/24 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................... 3 Inleiding en context ......................................................................................................... 3 Hoofdstuk 2 ...................................................................................................................... 5 Doelen en ambities ........................................................................................................... 5 2.1 Feiten ............................................................................................................. 5 2.2 Beelden ........................................................................................................... 6 2.3 Analyse ........................................................................................................... 7 Hoofdstuk 3 ...................................................................................................................... 8 Bestuurlijke inrichting ...................................................................................................... 8 3.1 Feiten .............................................................................................................
8 3.2 Beelden ......................................................................................................... 10 3.3 Analyse ......................................................................................................... 11 Hoofdstuk 4 .................................................................................................................... 13 Ambtelijke inbreng en toekomstige opgaven ................................................................. 13 4.1 Feiten ........................................................................................................... 13 4.2 Beelden ......................................................................................................... 13 4.3 Analyse ......................................................................................................... 15 Hoofdstuk 5 .................................................................................................................... 16 Financiële verdeling van baten en lasten ........................................................................ 16 5.1 Feiten ........................................................................................................... 16 5.2 Beelden .........................................................................................................
17 5.3 Analyse ......................................................................................................... 17 Hoofdstuk 6 .................................................................................................................... 18 Resultaten en effecten ................................................................................................... 18 6.1 Doeltreffendheid ........................................................................................... 18 6.2 Doelmatigheid .............................................................................................. 18 Hoofdstuk 7 .................................................................................................................... 19 Conclusies en aanbevelingen .......................................................................................... 19 7.1 Conclusies ..................................................................................................... 19 7.2 Aanbevelingen .............................................................................................. 20 Bijlage 1. Bestudeerde documenten ............................................................................. 22 Bijlage 2. Gespreks-partners ........................................................................................
23 HOOFDSTUK 1 Inleiding en context Sinds 1991 werken de gemeenten Opsterland en Smallingerland samen rond de ontwikkeling en exploitatie van Bedrijvenpark Drachten Azeven. Hiertoe hebben de gemeenten de Gemeenschappelijke Regeling Bedrijvenpark Drachten (hierna: de GR) opgericht. De GR heeft als doelstelling ‘het op slagvaardige wijze ontwikkelen en exploiteren van het Bedrijvenpark Drachten en het verzorgen van een optimale afstemming van alle hiermee samenhangende aspecten en bevoegdheden van de deelnemers aan de gemeenschappelijke regeling.’ Vanuit de GR wordt het Bedrijvenpark Drachten Azeven ontwikkeld en gerealiseerd en worden de gronden van het bedrijvenpark geëxploiteerd. Daarnaast dient de GR als een overlegplatform voor het maken van afspraken over de ontwikkeling en afstemming van het economisch beleid in het algemeen, en in het bijzonder de bedrijfsterreinen in het werkingsgebied. In 2025 is de GR opnieuw vastgesteld door de gemeenteraden van beide samenwerkende gemeenten. In lijn met artikel 11a uit de Wet gemeenschappelijke regelingen (‘Een regeling houdt bepalingen in omtrent de evaluatie van de regeling.’) is artikel 27 toegevoegd: 1. De Regeling wordt door het Algemeen Bestuur eens per 4 jaar geëvalueerd op doelmatigheid, effectiviteit, rapportage en aansturing, alsmede de financiële kaders. De eerste evaluatie zal uiterlijk 1 januari 2026 plaatsvinden. 2.
De resultaten van de evaluatie worden uiterlijk in oktober aangeboden aan de colleges en de raden. De gemeenten hebben Berenschot gevraagd de evaluatie van de GR uit te voeren. Doelstelling van de evaluatie Het doel van de evaluatie is het in kaart brengen van de doeltreffendheid en doelmatigheid van de GR. Hierbij worden ‘doeltreffend’ en ‘doelmatig’ voor deze evaluatie als volgt gedefinieerd: • Doeltreffend houdt in dat Bedrijvenpark Drachten Azeven op slagvaardige wijze wordt ontwikkeld en geëxploiteerd en dat er optimale afstemming is over alle hiermee samenhangende aspecten en bevoegdheden van de deelnemers aan de GR. • Doelmatig houdt in dat dit doel wordt bereikt tegen aanvaardbare kosten en investeringen. Onderzoeksonderwerpen In de evaluatie wordt specifiek gefocust op een drietal onderzoeksonderwerpen waaraan de GR direct iets heeft: • Bestuurlijke inrichting. In de evaluatie is onderzocht of de bestuurlijke inrichting van de GR nog actueel is en aansluit bij de wensen van de deelnemende gemeenten. Hierbij is ook gekeken naar het ervaren knelpunt van de ‘dubbele pet’ van raadsleden met een zetel in het algemeen bestuur. • Verdeling van baten en lasten. Ook is onderzocht of de financiële verdeling tussen de gemeenten nog in evenwicht is.
De gemeente Smallingerland en de gemeente Opsterland hebben bij aanvang verschillende hoeveelheden grond ingebracht; hierover zijn (financiële) afspraken gemaakt. Het bedrijvenpark wordt binnenkort uitgebreid, waardoor dit een geschikt moment is om de financiële verdeling tegen het licht te houden. • Ambtelijke inbreng en toekomstige opgaven. Tot slot wordt ingezoomd op de ambtelijke inbreng in het licht van de toekomstige opgaven die op de GR afkomen. Hierbij is gekeken naar opgaven als netcongestie en de strijd om ruimte. Zo krijgen de gemeenten inzicht in welke toekomstige opgaven relevant zijn voor de benodigde ambtelijke inzet. Onderzoeksaanpak We zijn het evaluatieonderzoek gestart met een documentstudie. Werkzaamheden bestonden uit het verzamelen en analyseren van beschikbare documenten. Aan de hand van de documentanalyse zijn de meetbare resultaten inzichtelijk gemaakt. Bij de start van het evaluatieonderzoek hebben we de secretaris en plaatsvervangend secretaris van de GR gevraagd om relevante documentatie aan te dragen. Een overzicht van de door ons bestudeerde documenten is opgenomen in de literatuurlijst in bijlage 1. Na de documentstudie zijn er vier groepsgesprekken en zeven individuele gesprekken gevoerd. Aan de hand van deze gesprekken zijn de meetbare resultaten aangevuld met merkbare resultaten. Een overzicht van de gesprekspartners is opgenomen in bijlage 2.
Na de documentstudie en gesprekken zijn de resultaten geanalyseerd en als eerste bevindingen gepresenteerd aan de voorzitter, de secretaris en de plaatsvervangend secretaris van de GR. Hierna zijn de onderzoeksbevindingen uitgewerkt in een conceptrapport. Hierop hebben de secretaris en plaatsvervangend secretaris gereageerd, waarna het conceptrapport is uitgewerkt tot voorliggend eindrapport. Leeswijzer Het rapport bestaat uit zeven hoofdstukken. In hoofdstuk 2 worden de doelen en ambities van de GR uitgewerkt. In hoofdstuk 3 tot en met hoofdstuk 5 komen de specifieke onderzoeksonderwerpen aan bod. In hoofdstuk 6 worden de resultaten en effecten uiteengezet. De conclusies en aanbevelingen volgen in hoofdstuk 7. Het rapport heeft twee bijlagen. HOOFDSTUK 2 Doelen en ambities In dit hoofdstuk worden de doelen en ambities van de GR beschreven. Eerst beschrijven we de feiten op basis van de documentstudie. Daarna schetsen we de doelen en ambities zoals deze in beeld zijn bij gesprekspartners. Ten slotte worden de feiten en beelden bondig geanalyseerd. 2.1 Feiten In 1991 hebben de gemeenten Smallingerland en Opsterland de Gemeenschappelijke Regeling Bedrijvenpark Drachten Azeven opgericht. Dit besluit heeft geleid tot de oprichting van de Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten (EBD), die als openbaar lichaam de gemeenschappelijke regeling ter uitvoering brengt.
Het doel van de GR is vanaf de oprichting tot op heden niet gewijzigd: Het werkingsgebied van de GR omvat een tweetal gebieden waar bouwkavels voor bedrijven worden ontwikkeld en geëxploiteerd, namelijk Bedrijvenpark Drachten Azeven Zuid, en Bedrijvenpark Drachten Azeven Noord. Door de jaren heen is het werkingsgebied van de GR meerdere malen uitgebreid. In 2004 hebben de deelnemers besloten om het werkingsgebied uit te breiden met de noordoostoksel en in 2005 is besloten om de GR daartoe aan te passen. In 2023 is wederom door de deelnemers besloten om het werkingsgebied uit te breiden, ditmaal aan de westkant van Azeven zuid. Daartoe is de GR in 2025 gewijzigd. Bij de laatste wijziging van de GR is daarnaast ook rekening gehouden met de wijzigingen in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr), die zijn ingegaan per 1 juli 2022. Een van de wijzigingen is dat de gemeenschappelijke regelingen eens per vier jaar wordt geëvalueerd. De GR heeft een tijdelijke werkingsduur. Als bepaalde kavels van het bedrijvenpark zijn ontwikkeld en uitgegeven, wordt de zorg voor die kavels namelijk overgedragen aan de gemeente waarin de kavel ligt.
Ambities financieel meerjarenperspectief In het financieel meerjarenperspectief 2027-2030 beschrijft de GR de volgende verwachtingen: • Bedrijvenpark Drachten Azeven Zuid: De grondexploitatie van Azeven Zuid is in 2025 afgesloten nadat de laatste kavel was verkocht. • Bedrijvenpark Drachten Azeven Noord: Het plangebied is bouwrijp. De terreinen zijn beschikbaar voor verkoop. In dit meerjarenperspectief zijn de verwachte resultaten ‘Het op slagvaardige wijze ontwikkelen en exploiteren van het Bedrijvenpark Drachten en het verzorgen van een optimale afstemming van alle hiermee samenhangende aspecten en bevoegdheden van de deelnemers aan de gemeenschappelijke regeling.’ doorgerekend naar de einddatum 2032. Per eind 2032 wordt nog een voordelig resultaat verwacht van € 1 miljoen. Tot en met 2025 is al € 2,8 miljoen verantwoord als gerealiseerde winst. • Bedrijvenpark Drachten Azeven Noord Fase 3: Deze fase is in 2024 in exploitatie genomen. In 2025 zal gestart worden met het bouwrijp maken. De eerste verkopen worden in 2026 verwacht. In dit meerjarenperspectief zijn de verwachte resultaten doorgerekend naar de einddatum 2032 met een verwacht voordelig eindresultaat van € 1,5 miljoen. Tot en met 2025 is € 49.000 winst gerealiseerd. Daarnaast is er grond aangekocht voor de toekomstige ontwikkeling van Azeven Zuid uitbreiding en Azeven Noord fase 4.
Deze gronden zijn verworden voor circa € 9,5 miljoen. Deze investering moet op een later moment terugverdiend worden na het in exploitatie nemen. Tot dat moment wordt er jaarlijks rente toegerekend. 2.2 Beelden Breed gedragen doelstelling Uit de gevoerde gesprekken ontstaat een consistent beeld van wat de gesprekspartners als de doelen en ambities van de GR zien. De doelen die in de GR staan, worden breed onderschreven. Gesprekspartners geven zonder uitzondering aan dat het ontwikkelen en exploiteren van het bedrijventerrein enerzijds, en het optimaal afstemmen daarover anderzijds, de belangrijkste doelstellingen van de GR zijn. Aanvullende doelen en ambities Daarnaast beschrijven de gesprekspartners aanvullende doelen en ambities van de GR: • Een zeer breed gedeeld beeld is dat de GR voorkomt dat de gemeenten elkaar beconcurreren in het aantrekken van bedrijven. Door elkaar te versterken met de samenwerking beogen de gemeenten een duurzaam economisch klimaat te creëren en bedrijvigheid te faciliteren. • Daarnaast benoemt een aanzienlijk deel van de gesprekspartners dat de gemeenten de ruimtelijke planning van bedrijven via de GR coördineren. Het gezamenlijk bepalen waar bedrijven het beste kunnen landen wordt als belangrijk doel gezien. • Als aanvullende ambitie van de GR wordt door enkelen het gezamenlijk inspelen op toekomstige opgaven genoemd.
Genoemde voorbeelden zijn netcongestie, de mogelijke komst van de Lelylijn en de mogelijkheden van toepassing van AI. Gesprekspartners beschrijven verder dat de samenwerking voornamelijk functioneel van aard is en niet beleidsmatig. In de GR vindt geen harmonisering van beleid plaats, behalve de voorwaarden van overeenkomsten van het bedrijvenpark. Samenwerking met/op verschillende snelheden Tot slot noemen gesprekspartners dat de gemeenten in hun eigen tempo werken aan het ontwikkelen en exploiteren van het/hun deel van het bedrijventerrein. Dit komt door de verschillen in de beschikbaarheid van de te ontwikkelen gronden voor Smallingerland en Opsterland. Recent heeft Opsterland bijvoorbeeld na een periode van weinig ontwikkelingen nieuwe gronden verworven. Hierdoor levert de gemeente nu extra inspanningen en wordt er in een hoger tempo gewerkt dan in de voorgaande periode, toen er weinig gronden beschikbaar waren. 2.3 Analyse De bevinding is dat de oorspronkelijke doelen en ambities van de GR nog steeds passend zijn binnen de huidige GR. Er is breed draagvlak voor deze doelen. De samenwerking wordt primair als functioneel van aard ervaren en minder als beleidsmatig. Er is geen sprake van harmonisering van beleid, met uitzondering van het harmoniseren van voorwaarden in overeenkomsten.
Juist door deze functionele insteek is het begrijpelijk dat de doelstellingen over een lange periode – inmiddels circa 35 jaar – inhoudelijk grotendeels ongewijzigd zijn gebleven. Beleidsmatige aanpassingen zijn binnen deze context niet noodzakelijk gebleken. Gemeenten werken – gezien de verschillende grondposities – in hun eigen tempo aan de gezamenlijke doelen en ambities. HOOFDSTUK 3 Bestuurlijke inrichting In dit hoofdstuk worden de bevindingen over de bestuurlijke inrichting van de GR beschreven. Eerst beschrijven we de feiten op basis van de documentstudie, gevolgd door de doelen en ambities zoals deze in beeld zijn bij gesprekspartners. Ten slotte worden de feiten en beelden bondig geanalyseerd. 3.1 Feiten Zoals in hoofdstuk 2 beschreven, bestaat er een openbaar lichaam dat de gemeenschappelijke regeling ter uitvoering brengt. Het bestuur van het openbaar lichaam bestaat uit de Directieraad en het Algemeen Bestuur. De directieraad en het Algemeen Bestuur staan onder hetzelfde voorzitterschap. Directieraad De Directieraad van de exploitatiemaatschappij bestaat uit vier leden die jaarlijks minstens viermaal vergaderen. Deze vier leden worden gevormd door twee leden uit het college van B&W van de gemeente Opsterland, en twee leden uit het college van B en W van de gemeente Smallingerland.
De Directieraadleden worden aangewezen door het Algemeen Bestuur en treden af als lid van de Directieraad op de dag waarop het lidmaatschap van het Algemeen Bestuur eindigt. Als dit het geval is, blijven de leden van de Directieraad hun functie waarnemen tot het tijdstip waarop het Algemeen Bestuur een nieuwe Directieraad heeft benoemd. De Directieraad is belast met de volgende taken: • de voorbereiding van al hetgeen aan het Algemeen Bestuur ter overweging en beslissing wordt voorgelegd; • de voorbereiding van besluiten van het Algemeen Bestuur; • de uitoefening van de volgende taken en bevoegdheden: – het ontwikkelen en realiseren van het bedrijvenpark Drachten; – de exploitatie van de gronden van het bedrijvenpark Drachten, waaronder de grondaankoop en -uitgifte; – het behandelen van en het beslissen op aanvragen voor de verkoop van gronden binnen het werkingsgebied van de gemeenschappelijke regeling, bedoeld voor bedrijfsvestiging op het bedrijvenpark Drachten. • de zorg voor controle op het geldelijk beheer en de boekhouding, voor zover die niet aan anderen is opgedragen. Algemeen Bestuur Het Algemeen Bestuur van de exploitatiemaatschappij bestaat uit tien leden die jaarlijks minstens tweemaal vergaderen. Het Algemeen Bestuur bestaat uit drie raadsleden uit iedere gemeente, aangevuld met de Directieraadleden. De leden kunnen zich laten vervangen.
Het lidmaatschap van de (plaatsvervangende) leden eindigt op de dag waarop het lidmaatschap van de raad of het college eindigt. Bovendien kunnen de leden te allen tijde ontslag nemen. Het Algemeen Bestuur is belast met alle taken en bevoegdheden die niet aan de Directieraad zijn opgedragen. Daarnaast heeft het Algemeen Bestuur de mogelijkheid om meerdere bevoegdheden over te dragen aan de Directieraad. Uitzonderingen hierop zijn het vaststellen en wijzigen van de begroting, en de voorlopige en definitieve vaststelling van het jaarverslag en de jaarrekening. Deze bevoegdheden worden te allen tijde uitgevoerd door het Algemeen Bestuur. Verder benoemt het Algemeen Bestuur de voorzitter en plaatsvervangend voorzitter, die beiden uit één van beide gemeente komen. De aanwijzing van de (plaatsvervangend) voorzitter geldt in principe voor de zittingsduur van de gemeenteraad. Momenteel wordt de voorzittersfunctie voor zowel het Algemeen Bestuur als de Directieraad uitgevoerd door de burgemeester van de gemeente Opsterland. Overzicht vergaderingen Directieraad en Algemeen Bestuur In de onderstaande tabellen wordt een overzicht gegeven van de Directieraadvergaderingen en Algemeen Bestuurvergaderingen in 2025. Op deze vergaderingen zijn de artikelen 16, 17, 19, 20 en 23 t/m 32 van de Gemeentewet van overeenkomstige toepassing.
Dit betekent dat, overeenkomstig met artikel 29, lid 1 van de Gemeentewet, een stemming alleen geldig is, indien meer dan de helft van het aantal leden dat zitting heeft en zich niet van deelneming aan de stemming moet onthouden, daaraan heeft deelgenomen. Concreet betekent dit dat stemmingen in Directieraad-vergaderingen alleen geldig zijn, als er minstens drie aanwezigen zijn die een stem uitbrengen. Stemmingen in Algemeen Bestuurvergaderingen zijn alleen geldig als er minstens zes aanwezigen zijn die hun stem uitbrengen. In tabel 1 en 2 wordt een overzicht gegeven van het aantal aanwezigen op basis van de besluitenlijsten van Directieraad en Algemeen Bestuur. Tabel 1. Overzicht aanwezigheid DR vergaderingen 2025. * = Ambtelijke ondersteuning is wisselend; er zijn 5 óf 6 aanwezigen. DR vergadering Aantal aanwezigen Aantal afwezigen Aantal aanwezigen ambtelijke ondersteuning* Aantal afwezigen ambtelijke ondersteuning 1. 27 februari 4 0 5 0 2. 27 maart 4 0 6 0 3. 25 april 4 0 5 0 4. 5 juni 3 1 5 1 5. 6 november 4 0 6 0 6. 11 december 4 0 5 0 Tabel 2. Overzicht aanwezigheid AB vergaderingen 2025. * = Eén afwezige is vervangen door een vervangend lid. AB vergadering Aantal aanwezigen Aantal afwezigen 1. 19 juni 7* 4 2. 27 november 9* 2 3.2 Beelden Beelden over de Directieraad De Directieraad is de sturende kracht in de GR.
De Directieraad bepaalt de richting van de GR en bereidt de stukken voor richting het AB. De sfeer in de Directieraad is harmonieus en transparant. De belangen zijn gelijk en dit komt de samenwerking ten goede. Voor alle leden is helder wat de gezamenlijke doelen zijn. Deelnemers beseffen dat voor iedere deelnemer meerwaarde zit in de samenwerking. Hierdoor hebben overleggen nauwelijks een politiek karakter. Daarnaast geven gesprekspartners aan dat de Friese context hier een grote rol speelt. Bestuurders voelen zich niet alleen verantwoordelijk voor hun eigen gemeente, maar ook voor het Friese, overkoepelende belang. Er is gedeeld besef dat de gemeenten elkaar op een positieve manier beïnvloeden: wanneer het in de ene gemeente goed gaat, werkt dat door in de andere. Dit overstijgende belang versterkt de samenwerking. Ook op persoonlijk vlak verloopt het contact goed. De Directieraad fungeert als een natuurlijk scharnierpunt binnen de GR. Bestuurders ontmoeten elkaar in een vaste overlegstructuur en spreken elkaar met regelmaat. Dit bevordert continuïteit en onderlinge afstemming. Gezien de ‘heetheid’ van het werkingsgebied is het logisch en wenselijk dat dit scharnierpunt bestaat. De vaste overlegmomenten zorgen ervoor dat bestuurders met elkaar in gesprek blijven, ook wanneer persoonlijke verhoudingen in de toekomst minder vanzelfsprekend zouden zijn.
De structuur dwingt tot afstemming en betrokkenheid, zonder dat dit vraagt om extra inspanning in het onderhouden van relaties. De Directieraad wordt daarbij niet als een belastend vehikel ervaren. De overlegstructuur levert duidelijke voordelen op in termen van afstemming en samenwerking, zonder noemenswaardige extra bestuurlijke last. De Directieraad focust met name op het functioneel aansturen van de GR. Het bepalen van strategische richting en beleidsvorming en lobby vindt plaats in de afzonderlijke gemeenten. Gemeenteoverschrijdende, strategische thema’s – zoals de energietransitie en netcongestie – worden vaak rechtstreeks tussen de gemeenten opgelost en niet binnen de GR georganiseerd. Dit maakt de GR een nuttig vehikel voor afstemming, maar niet vanzelfsprekend het bestuurlijke knooppunt voor bredere regionale opgaven. Verder komt het voor dat Directieraadleden afwezig zijn bij vergaderingen, omdat andere zaken prioriteit krijgen. In dat geval worden de Directieraadleden vervangen. Hierbij geven gesprekspartners aan dat de ambtelijke ondersteuning soms moet ‘leuren’ om voldoende leden aanwezig te krijgen. Het beeld is desalniettemin dat Directieraadleden niet vaker worden vervangen in de GR dan bij andere overleggen. Daarnaast is de vervanging vaak goed geregeld.
Beelden over het Algemeen Bestuur Het Algemeen Bestuur bestaat naast de leden van de Directieraad uit drie raadsleden uit iedere gemeenteraad. De raadsleden hebben twee rollen in relatie tot de GR, namelijk die van raadslid vanuit hun eigen gemeenteraad en die van AB-lid in de GR. Veel gesprekspartners benoemen de voordelen van de raadsleden die in het Algemeen Bestuur zitting hebben. Zo leidt de betrokkenheid van raadsleden in de rol van AB-lid tot kortere lijnen tussen de GR en beide gemeenteraden, wat draagvlak en transparantie vergroot. AB-leden geven aan dat zij via hun rol niet alleen goed geïnformeerd worden, maar ook anderen binnen hun fracties en raden kunnen betrekken. Dit voorkomt de kloof die in andere GR-constructies wel wordt ervaren, namelijk dat de gemeenteraden op afstand staan. De dubbele rol van raadslid en AB-lid wordt door de meeste gesprekspartners als werkbaar beschouwd. Men geeft aan dat dit vooral komt doordat er maar twee gemeenten in de GR samenwerken, de GR relatief eenvoudig is qua doelen en taken en AB-vergaderingen een informele en gemoedelijke setting hebben waarin besluitvorming vaak vlot wordt afgehandeld. AB-vergaderingen nemen niet altijd de vorm aan van klassieke besluitvormingsvergaderingen, maar er wordt vooral samen doorgenomen wat er speelt, vaak in combinatie met bedrijfsbezoeken.
Verder is het Algemeen Bestuur, door de beperkte complexiteit van de GR-opgaven, in staat om op basis van vertrouwen te opereren. Dat komt tot uiting in de constatering dat het Algemeen Bestuur zelden voor ingewikkelde dilemma’s komt te staan en dat besluitvorming in de regel vlot verloopt. Door enkele gesprekspartners wordt aangegeven dat de feitelijke rolinvulling van het AB niet overeenkomt met hun formele rol als lid van het Algemeen Bestuur op grond van de Wgr. De rolvervaging tussen de controlerende pet als raadslid van de eigen gemeente en de bestuurlijke pet als AB-lid wordt volgens hen niet altijd herkend. Aangegeven wordt dat raadsleden tegelijk bestuurders binnen de GR zijn en daarmee feitelijk zichzelf controleren. Tot slot zijn zowel de Directieraad als het Algemeen Bestuur tevreden over de ambtelijke ondersteuning. De informatievoorziening ontvangen zij tijdig en is gedegen. Door diverse ambtelijke medewerkers wordt aangegeven dat de taken die de ambtelijke ondersteuning uitvoert voor de GR regelmatig onder druk staan, omdat ambtenaren de werkzaamheden voor de GR naast hun reguliere werk ‘erbij doen’.
3.3 Analyse Relationeel sterk, institutioneel kwetsbaar door rolvervaging in AB De inrichting van de GR als openbaar lichaam kenmerkt zich door een relatief zware institutionele structuur voor een samenwerking van twee gemeenten, waarbij de gemeenten zich focussen op uitvoering van taken inzake het bedrijventerrein en afstemming. Zowel het Algemeen Bestuur als de Directieraad functioneren goed op basis van goede onderlinge relaties, vertrouwen en gedeelde belangen. De samenwerking in beide gremia verloopt soepel doordat bestuurders en raadsleden elkaar goed kennen, veel informatie informeel wordt gedeeld en de samenwerking niet complex of politiek van aard is. Een voorbeeld hiervan is de open afstemming binnen de Directieraad, waar transparantie, gelijkgerichtheid en regionaal bewustzijn onder bestuurders centraal staan. Ook binnen het Algemeen Bestuur worden de korte lijnen gewaardeerd; raadsleden zitten dichter op de praktijk en voelen zich goed geïnformeerd. Dit versterkt de afstemming en besluitvorming en verkleint de afstanden tussen de gemeenteraden en de GR. De samenwerking verloopt in het algemeen goed, mede vanwege de goede relaties, transparantie en vertrouwen over en weer. Deze omstandigheden kunnen echter wel wijzigen, bijvoorbeeld door personele wisselingen of een negatieve financiële conjunctuur, waardoor de samenwerking kwetsbaarder kan worden.
Er wordt nu goed samengewerkt in de GR, in het Algemeen bestuur en de Directieraad en er is geen sprake van een acuut probleem of een aandachtspunt qua samenwerking. Tegelijkertijd is ons beeld dat de huidige rolinvulling door raadsleden die tevens in het AB zitting hebben, heeft geleid tot rolvervaging en institutionele onzuiverheid. Er lijkt onvoldoende verschil tussen de rolinvulling als gemeenteraadslid en als AB-lid. Een raadslid heeft een kaderstellende en controlerende taak binnen de eigen gemeente. Bij een GR waarin raadsleden zitting hebben in het AB, heeft het AB een bestuurlijke rol en legt het lid van het AB verantwoording af aan de eigen gemeenteraad. Als een raadslid zichzelf in het AB controleert, wordt het dualistische stelsel ondermijnd. Dit kan leiden tot een gebrek aan kritische tegenspraak of een verzwakking van de democratische legitimatie van besluiten die in de GR worden genomen. Deze vereenzelviging van rollen kan tot spanningen leiden tussen de controlerende en besturende taken waardoor de raden hun controlerende taak onvoldoende kritisch kunnen uitvoeren. HOOFDSTUK 4 Ambtelijke inbreng en toekomstige opgaven In dit hoofdstuk wordt de relatie gelegd tussen toekomstige opgaven en de benodigde ambtelijke inzet. 4.1 Feiten Ambtelijke capaciteit In de GR zijn zeer beperkt afspraken vastgelegd over de ambtelijke inzet.
Wel is vastgelegd dat de secretaris en de plaatsvervangend secretaris door het Algemeen Bestuur worden aangewezen. De Gemeenschappelijke Regeling heeft geen eigen ambtelijke organisatie. Voor uitvoering van de genoemde taken stellen de deelnemende gemeenten de daartoe benodigde ambtelijke capaciteit ter beschikking. Hierbij geldt dat elke deelnemende gemeente verantwoordelijk is voor de invulling van de benodigde capaciteit op het eigen grondgebied. De werkelijk bestede kosten in verband met de inzet van ambtelijke capaciteit worden door de deelnemende gemeenten verantwoord aan en in rekening gebracht bij de exploitatiemaatschappij. 4.2 Beelden Beelden over de ambtelijke capaciteit De ambtelijke inzet binnen de GR fluctueert op basis van de veranderende ontwikkelopgaven op de grondgebieden van beide gemeenten. In perioden waarin weinig grondverkopen of uitbreidingsprojecten spelen, zoals in voorgaande jaren bij Opsterland, was de benodigde inzet beperkt. Door de nieuwe grondverwerving neemt de ambtelijke inzet vanuit Opsterland in de afgelopen tijd toe. Het zwaartepunt van de ambtelijke capaciteit heeft in de afgelopen jaren bij Smallingerland gelegen. Waar de gemeente Opsterland de administratie en financiële taken voorheen voor haar rekening nam, heeft Smallingerland deze taken in de afgelopen jaren uitgevoerd.
De beperkte inzet vanuit Opsterland en de verdeling van taken voor Smallingerland maakt dat er in de afgelopen jaren onevenwichtigheid in de samenwerking is ontstaan omdat Smallingerland nu de financiële administratie volledig uitvoert. Daarnaast is de specialistische kennis over gemeenschappelijke regelingen en grondexploitatie in gemeente Opsterland in deze jaren afgenomen. Daarmee nam de afhankelijkheid van Smallingerland toe. Sinds de nieuwe grondverwerving op de zuidkant van het bedrijvenpark zet Opsterland een been bij en neemt de onevenwichtigheid af. Zo richt Opsterland voor de ontwikkeling van het verworven gebied een projectteam in met expertise op het gebied van aankoop, stedenbouw, planologie en verkeerskunde. Binnen de samenwerking weten de secretaris en plaatsvervangend secretaris van beide gemeenten elkaar goed te vinden. Het recent ingerichte vooroverleg is hier een voorbeeld van. Echter, het komt nog steeds voor dat ambtelijke stukken worden ingebracht in vergaderingen, zonder dat deze zijn besproken in het vooroverleg. Tegelijkertijd wordt door diverse ambtelijke gesprekspartners aangegeven dat de ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering vrijwel los van elkaar werken, omdat zij primair opereren vanuit de verantwoordelijkheid voor hun eigen gemeentelijke grondgebied.
Hierdoor is er wel samenwerking op hoofdlijnen, maar blijven de operationele afstemming en de kansen om van elkaar te leren beperkt. Verder wordt in enkele gesprekken aangegeven dat er geen duidelijke afspraken vooraf zijn gemaakt over de inzet van de ambtelijke capaciteit en het registreren en declareren van uren bij de GR door beide gemeenten. Urenregistratie gebeurt onregelmatig of helemaal niet en dan wordt aan het einde van het jaar, dus achteraf, een inschatting gemaakt van de inzet van de ambtelijke capaciteit. Omdat Smallingerland geen urenregistratie heeft, kan Smallingerland ook niet op transparante wijze aangeven wat de ambtelijke inzet is geweest. Ook kan Smallingerland de daadwerkelijke inzet niet declareren. Opsterland heeft wel een urenregistratie en declareert de uren wel, maar ook hier ontbreekt optimaal inzicht. Daarnaast zijn er geen duidelijke afspraken gemaakt over de uurtarieven. Een aantal gesprekspartners geeft aan dat men niet weet hoeveel uren de andere gemeente inzet en tegen welke tarieven. Dit onderdeel binnen de samenwerking wordt als een ‘black box’ gezien. Beelden over toekomstige opgaven Gesprekspartners zien meerdere toekomstige opgaven die naar verwachting hun weerslag op de GR zullen hebben. De eerste daarvan is netcongestie. De gevolgen hiervan zijn voor Bedrijvenpark Drachten Azeven in de laatste jaren vooralsnog niet significant geweest.
Vooral bedrijven die volstaan met een reguliere aansluiting kunnen nog goed landen op het bedrijventerrein. Voor de komende jaren is het echter lastig om te voorspellen hoe de netcongestie en de problemen rondom de levering van energie doorwerken in de grondverkopen op het bedrijvenpark. Onlangs heeft de GR een onderzoek laten uitvoeren door Energyc, dat op beide terreinen (zowel Drachten Azeven-Noord als -Zuid) de omvang van de netcongestieproblematiek in kaart gebracht heeft. Op Azeven-Noord wordt op basis van dit onderzoek een groepscontract onderzocht. Het onderzoek is eerst geïnitieerd door de gemeente Smallingerland voor de noordkant van het bedrijvenpark. Vervolgens wilde Opsterland het onderzoek ook laten uitvoeren op de zuidelijke oksel van het bedrijvenpark. Daarom is besloten het onderzoek via de GR te bekostigen. Beide gemeenten hebben via de Directieraad ieder €50.000 bijgedragen. De onderzoeken vallen volgens enkele gesprekspartners niet onder het doel van de GR. De tweede toekomstige opgave die breed door gesprekspartners wordt gedeeld is de mogelijke aanleg van de Lelylijn. Als de Lelylijn wordt aangelegd, kan deze in het werkingsgebied van de GR komen te liggen. Daarnaast zou mogelijk een tussenstation kunnen worden aangelegd. Hiermee wordt het gebied aantrekkelijker voor investeringen.
Als derde wordt de opkomst van AI (kunstmatige intelligentie) gezien als een factor die de toekomstige inrichting en samenstelling van het bedrijvenpark gaat beïnvloeden. Diverse bedrijven op het park zijn overwegend hoogtechnologisch, waardoor verwacht wordt dat AI een sterke rol zal spelen in toekomstige bedrijfsactiviteiten. 4.3 Analyse De ambtelijke capaciteit en inzet ervan voor de GR wordt in de kern bepaald door de grondposities van de gemeenten. Zo heeft Opsterland de afgelopen jaren een periode van relatieve stilstand gekend vanwege beperkte grondposities. Na de nieuwe grondverwerving aan de zuidkant trekt Opsterland momenteel het been bij. Elke gemeente werkt in een eigen tempo. Daarnaast is het nu zo dat de gemeente die het meest actief is, ook de financiële zaken ambtelijk voor haar rekening neemt. De andere gemeente lijkt dan meer op afstand te komen van deze processen en van het bijhouden of ontwikkelen van de nodige expertise en kennis op het gebied van de GR. Deze gemeente moet dan een been bijzetten bij een veranderende grondpositie. Deze periodieke onevenwichtigheid in ambtelijke capaciteit en betrokkenheid is een neveneffect dat sterk gerelateerd is aan de (omvang van de) grondpositie, maar het draagt niet per se bij aan de samenwerking op ambtelijk vlak.
Verder valt op dat er over de ambtelijke inzet en de urendeclaratie door de beide gemeenten nihil afspraken zijn gemaakt. Het is voor beide gemeenten vooraf vrijwel niet inzichtelijk welke kosten voor de ambtelijke inzet bij de GR zullen worden gedeclareerd en men weet dat ook niet van elkaar. Voor de toekomstige strategische thema’s en opgaven lijkt er geen heldere keuze te zijn gemaakt of de GR, de separate gemeenten of de combinatie van de GR en gemeenten als eerste aan zet is. De afstemming hierover gaat nu nog organisch tussen de GR en de gemeenten. De samenwerking tussen de gemeenten en in de GR verloopt, zoals in de vorige hoofdstukken beschreven, goed en in harmonie. De toekomstige thema’s lijken op dit moment geen punt van aandacht voor de samenwerking tussen de GR-gemeenten, maar raken uiteindelijk ook de samenwerking binnen de GR. HOOFDSTUK 5 Financiële verdeling van baten en lasten In dit hoofdstuk beschrijven we de financiële afspraken rondom de risico- en opbrengstverdeling. 5.1 Feiten Financiële afspraken Bedrijvenpark Zuid In 1992 is gestart met de exploitatie van het Bedrijvenpark Zuid. De gronden voor dit gebied zijn door de gemeente Opsterland ingebracht en in exploitatie genomen. Voor dit gebied is er geen geld ingelegd door de gemeenten Opsterland en Smallingerland. De gerealiseerde winsten voor Bedrijvenpark Drachten Azeven Zuid worden gelijk verdeeld.
Bij een voordelig resultaat van de exploitatie van Zuid wordt, overeenkomstig de inhoud van het Intergemeentelijk Convenant Bedrijvenpark Drachten van juni 1995, aan zowel de gemeente Opsterland als Smallingerland 50% uitgekeerd. Financiële afspraken Bedrijvenpark Noord In 2004 is gestart met de exploitatie van het Bedrijvenpark Noord. De gronden voor dit gebied zijn door de gemeente Smallingerland ingebracht. De totale investeringskosten van Bedrijvenpark Noord werden toentertijd geraamd op € 72.530.000. Vanwege de toen geldende marksituatie zou de verkoopprijs per vierkante meter onvoldoende zijn om de kosten te dekken. Dit leidde tot een tekort van ruim € 9 miljoen op de exploitatie. Beide gemeenten hebben hiervoor een financiële bijdrage geleverd.; de gemeente Smallingerland heeft € 1,4 miljoen ingelegd en de gemeente Opsterland heeft een bijdrage geleverd van € 1,1 miljoen. In 2012 en 2013 zijn bovendien aanvullende tekorten bijgestort door de gemeente Smallingerland. Dit ging om € 2,645 miljoen. Dit betekende dat de winsten tot dit bedrag volledig zouden toebehoren aan de gemeente Smallingerland. De volgende netto-opbrengsten worden tot een bedrag van €3,2 miljoen op basis van een 50/50- regeling verdeeld. De volgende €0,3 miljoen is ter dekking van de extra inbreng van de gemeente Smallingerland. Alle bedragen samen komen uit op € 6,145 miljoen in totaal.
Mochten er onverhoopt meer netto- opbrengsten zijn, dan zullen de eerstvolgende € 3,2 miljoen op 50/50-basis verdeeld worden. Als er sprake is van winsten boven het bedrag van € 9,345 miljoen, dan worden deze winsten verdeeld op basis van een 20/80-regeling. Hier ziet de gemeente Opsterland 20% van de resterende winsten tegemoet, en de gemeente Smallingerland 80%. In tabel 3 wordt de verdeling van eventuele voordelige resultaten voor het Bedrijvenpark Noord beschreven. Tabel 3. Verdeling van eventuele voordelige resultaten Bedrijvenpark Noord (o.b.v. jaarrekening 2024). Voordelig resultaat (x €1 mln) | Winsten Opsterland (%) | Winsten Smallingerland (%) 0 – 2,645 | 0 | 100 2,645 – 5,845 | 50 | 50 5,845 – 6,145 | 0 | 100 6,145 – 9,345 | 50 | 50 Meer dan 9,345 | 20 | 80 5.2 | Beelden Uit de gesprekken blijkt dat nieuwe raadsleden periodiek vragen stellen over de verdeling van baten en lasten binnen de GR. Dit gebeurt terugkerend, vooral wanneer AB-leden recent zijn ingestroomd en nog onvoldoende bekend zijn met de bestaande afspraken. Deze vragen worden doorgaans beantwoord door te verwijzen naar de toelichting op de baten‑lastenverdeling die al jaren in de jaarrekening is opgenomen. Deze toelichting is bedoeld om de systematiek helder en transparant uit te leggen.
Gesprekspartners geven aan dat nadere vragen daarna in de praktijk meestal uitblijven: de verwijzing naar de vaste toelichting volstaat doorgaans om de zorgen of onduidelijkheden van | AB- leden weg te nemen. 5.3 | Analyse Bij de aanvang van de samenwerking zijn expliciete afspraken gemaakt over de verdeling van baten en lasten tussen beide gemeenten. Voor de zuidzijde van het bedrijventerrein is gekozen voor een 50/50-verdeling van positieve resultaten, terwijl voor de noor | dzijde een verdeling van 20/80 is overeengekomen. Deze afspraken vormden destijds een passende afspiegeling van de toenmalige inzet, grondposities en risicodragendheid van beide gemeenten. In de jaren daarna hebben beide gemeenten aanvullende gronden verworven en zijn nieuwe deelgebieden in ontwikkeling gebracht. Desondanks wordt bij de verdeling van voordelige resultaten nog steeds uitgegaan van de oorspronkelijke verdeelsleutels. De vraag | rijst in hoeverre deze verhoudingen nog aansluiten bij de huidige situatie en de feitelijke inzet van beide gemeenten op het totale bedrijventerrein. Het risicoprofiel van de gemeenten is in de loop der tijd gewijzigd. Grondverwerving en actieve grondexploitatie brengen immers financiële risico’s met zich mee.
Waar in eerdere fasen met name Smallingerland een relatief grote grondpositie had en daarmee e | en groter ontwikkel- en afzetrisico droeg, is in recente jaren zichtbaar dat Opsterland | nadrukkelijker actief is het verwerven en ontwikkelen van gronden. Daarmee is ook de risicodragendheid tussen de gemeenten verschoven. Tegen deze achtergrond valt op dat er geen structurele tussentijdse evaluatie of bestuurlijk gesprek heeft plaatsgevonden over de actualiteit en passendheid van de afgesproken verdeelsleutels. Gelet op de veranderde grondposities, inzet en risicoprofielen ligt het voor de hand om periodiek te bezien of de oorspronkelijke afspraken nog in verhouding staan tot de actuele situatie en gezamenlijke ambities. HOOFDSTUK 6 Resultaten en effecten In dit hoofdstuk wordt de evaluatie van de doeltreffendheid en doelmatigheid van de GR beschreven. 6.1 Doeltreffendheid Doeltreffendheid houdt in dat het Bedrijvenpark Drachten Azeven op slagvaardige wijze wordt ontwikkeld en geëxploiteerd, en dat er optimale afstemming is over alle hiermee samenhangende aspecten en bevoegdheden van de deelnemers aan de GR. Voor wat betreft het op slagvaardige wijze ontwikkelen en exploiteren van het bedrijvenpark, kan uit het onderzoek het beeld worden gedestilleerd dat gesprekspartners de samenwerking in het algemeen als doeltreffend beschouwen.
Het bedrijvenpark heeft ten tijden van de samenwerking grond vergaard, en kavels ontwikkeld en verkocht aan bedrijven die zich op het bedrijvenpark hebben gevestigd. Daarnaast lijkt de afstemming over alle hiermee samenhangende aspecten en bevoegdheden van de deelnemers aan de GR goed te verlopen. Het vertrouwen is groot; men gunt elkaar iets en de sfeer, zowel ambtelijk als bestuurlijk, is transparant en coöperatief. Het beeld dat de samenwerking positieve resultaten oplevert voor beide gemeenten wordt breed gedeeld. Ook wordt de samenwerking door velen als prettig ervaren. 6.2 Doelmatigheid Ons beeld is dat met de ambtelijke en bestuurlijke inzet en de onderlinge afstemming tussen de gemeenten, positieve effecten worden behaald ten behoeve van de ontwikkeling en exploitatie van het bedrijvenpark. Effecten die als gevolg worden omschreven zijn bijvoorbeeld dat gemeenten elkaar niet beconcurreren, dat bedrijven op de meest geschikte locatie worden gehuisvest en het realiseren van een aantrekkelijk economisch vestigingsklimaat. Als factoren die de doelmatigheid beperken worden onder meer de periodiek onevenwichtige inzet van ambtelijke capaciteit en verminderde aandacht voor de GR genoemd. Ook de rolvervaging van raads- en AB-leden en de verdeling van baten en lasten op basis van oude afspraken worden genoemd.
Door de periodieke onevenwichtigheid (zie paragraaf 4.3) heeft Opsterland in de afgelopen jaren een achterstand op het gebied van kennis en expertise opgelopen ten opzichte van Smallingerland en de rolvervaging tussen raads- en AB-leden maakt de samenwerking institutioneel zwakker. Tot slot lijkt de verdeling van baten en lasten gebaseerd op eerder gemaakte financiële afspraken, maar zijn deze afspraken niet geactualiseerd naar de huidige verdeling van inbreng en risico. Doelmatigheid houdt in dat de doelen van de GR bereikt wordt met behulp van diverse input, zoals financiële middelen en capaciteit, et cetera, die aanvaardbaar is. Doordat er maar een beperkt beeld is van de daadwerkelijke inzet van capaciteit en daarmee de gemaakte kosten, is het op dit moment lastig om uitspraken te doen over de doelmatigheid. Ook is door de gemeenten vooraf niet bepaald wat aanvaardbare kosten (voor bijvoorbeeld de ambtelijke inzet) zouden zijn om de doelen van de GR te bereiken. HOOFDSTUK 7 Conclusies en aanbevelingen In de voorgaande hoofdstukken hebben wij stilgestaan bij de doelen en ambities, de bestuurlijke inrichting, de ambtelijke inzet en toekomstige opgaven, de financiële verdeling van baten en lasten, resultaten en effecten, en de doelmatigheid en doeltreffendheid van de GR.
In dit hoofdstuk gaan we in op de conclusies van het evaluatieonderzoek en gaan wij in op aanbevelingen om de doeltreffendheid en doelmatigheid te versterken. 7.1 Conclusies Op basis van de merkbare en meetbare bevindingen concluderen wij dat de oorspronkelijke doelen en ambities van de GR nog steeds passend zijn in de huidige situatie. De doelstelling van het ontwikkelen en exploiteren van het bedrijvenpark met optimale samenwerking daartoe wordt breed onderschreven. De samenwerking wordt vooral ervaren als functioneel en uitvoerend van karakter, en in mindere mate als beleidsgericht. Van daadwerkelijke beleidsafstemming is geen sprake, behalve waar het gaat om het op elkaar afstemmen van voorwaarden in contracten. Juist vanwege deze praktische benadering lijkt het logisch dat de doelstellingen tot op heden inhoudelijk hetzelfde zijn gebleven. Binnen deze context is er geen noodzaak geweest tot beleidsmatige wijzigingen. Er zijn ook geen acute aandachtspunten geconstateerd die vergen dat ambities of de wijze van samenwerking tussen de gemeenten gewijzigd dienen te worden. In de bestuurlijke inrichting wordt de rol van AB-lid mede vervuld door raadsleden uit beide gemeenten. Ons beeld is dat de huidige invulling van deze rol door raadsleden in het AB heeft geleid tot rolvervaging; er lijkt onvoldoende onderscheid te zijn tussen de rol als gemeenteraadslid en die als AB-lid.
Deze vereenzelviging van rollen kan leiden tot spanningen met het dualisme, verminderde controle en minder transparantie. Dit kan de samenwerking kwetsbaar maken en kan ertoe leiden dat het goede gesprek in de eigen gemeenteraad en tussen de gemeenteraad en het eigen college mogelijk niet of onvoldoende wordt gevoerd binnen de eigen gemeente. Desalniettemin functioneert de bestuurlijke samenwerking goed in de praktijk en is het beeld sterk dat de afstand tussen de gemeenteraden en de GR wordt verkleind. De samenwerking en dynamiek binnen het Algemeen Bestuur en de Directieraad worden positief beoordeeld, wat de samenwerking ten goede komt. Er is sprake van een gedeeld belang en het besef dat de samenwerking beide gemeenten iets oplevert. De bestuurlijke samenwerking binnen de GR is gebaseerd op goede relaties, transparantie en wederzijds vertrouwen. Deze factoren zijn echter kwetsbaar door personele wisselingen of een negatieve financiële conjunctuur. Wanneer er haarscheurtjes ontstaan in de vertrouwensrelatie binnen de GR, kan de rolvervaging in het AB mogelijk problematisch blijken, namelijk dat raadsleden als raadsleden gaan acteren in het Algemeen Bestuur. Met betrekking tot de ambtelijke inzet wordt een zekere periodieke onevenwichtigheid waargenomen in de ambtelijke samenwerking. Gemeenten werken, ieder in hun eigen tempo, aan hun ambities en doelen.
Deze verschillen in tempo hangen sterk samen met de beschikbaarheid van gronden. Deze vooranemlijk externe factor fluctueert in de tijd. Hierdoor geven gemeenten op hun eigen wijze en in een eigen tempo invulling aan de gezamenlijke doelen. Daarbij valt op dat er voor de ambtelijke inzet weinig afspraken zijn gemaakt over de inzet en de urenregistratie door de beide gemeenten. Het is daarom voor beide gemeenten vooraf vrijwel niet inzichtelijk welke kosten voor de ambtelijke inzet bij de GR zullen worden gedeclareerd. Toekomstige opgaven die mogelijk van invloed zijn op de GR betreffen onder andere netcongestie, de Lelylijn en mogelijk AI. De beleidsontwikkeling op deze thema’s vindt plaats binnen de afzonderlijke gemeenten. Op het niveau van de GR vindt hierover soms afstemming plaats, maar ligt de focus vooral op de oorspronkelijke, functionele doelstelling van de GR: het ontwikkelen en exploiteren van het bedrijvenpark. Er is echter geen unaniem beeld wie eigenaar is/moet zijn van deze strategische thema’s; de GR of de gemeenten. Bij de externe onderzoeken naar netcongestie hebben wij geconstateerd dat, alhoewel dat een eenmalige situatie lijkt, er geen heldere lijn lijkt te zijn wanneer een overkoepelend thema van/voor de GR is en wanneer van/voor de separate gemeenten. De financiële verdeling van baten en lasten is een terugkerende vraag van nieuwe raadseden bij de GR.
Verwijzing naar de afspraken neemt vragen vaak weg, maar deze afspraken lijken niet actueel ten opzichte van de huidige inbreng en risicoverdeling tussen de gemeenten. Uit het onderzoek volgt ten slotte dat de samenwerking in de GR als doeltreffend kan worden beschouwd. Het bedrijvenpark wordt succesvol ontwikkeld en geëxploiteerd, en de afstemming daartoe wordt positief beoordeeld. Uit het onderzoek kan over de doelmatigheid geen eensluidende bevinding worden gegeven. Er is in bepekte mate zicht op de kosten en daardoor ook onvoldoende zicht op de aanvaardbaarheid van de kosten waarmee de doelen behaald dienen te worden. De oorzaak hiervan is met name gelegen in de onduidelijkheid over de declaraties van de ambtelijke capaciteit. Uit de beelden blijkt echter wel dat men in het algemeen een positief beeld heeft. 7.2 Aanbevelingen De evaluatie maakt duidelijk dat de GR in algemene zin goed functioneert. Uit het onderzoek blijkt dat er op een aantal punten verbeteringen mogelijk zijn. Op basis van het onderzoek komen wij tot de volgende aanbevelingen: 1. Zorg ervoor dat de bestuurlijke hygiëne in het AB op orde komt door bijvoorbeeld scholing en blijf elkaar aanspreken op de dubbele rol van raadslid en AB-lid. Voorts bevelen wij aan om afspraken te maken over de rolinvulling van een AB-lid, zodat de rolzuiverheid en het rolbewustzijn worden bevorderd.
Leg vervolgens expliciet vast hoe AB-leden inhoudelijk en systematisch/periodiek verantwoording afleggen aan hun raden en organiseer tegenkracht vanuit de raden zelf. Het onderscheid tussen de bestuurlijke rol in het AB en de politieke controlerende rol in de raad is voor de AB-leden namelijk niet altijd helder. De onduidelijkheid over de rollen van raadslid/AB-lid vermindert de scherpte van het debat en kan op termijn de doeltreffendheid van de samenwerking in de weg komen te staan. Evalueer tenslotte periodiek of de voorgestelde interventies een positief effect hebben op de bestuurlijke hygiëne. Als hieruit blijkt dat de rolzuiverheid niet toeneemt, is het van belang om de bestuurlijke inrichting te herijken. 2. Herijk periodiek of de ambtelijke capaciteit vanuit beide gemeenten nog volstaat met het oog op de benodigde inzet, mede gelet op de verschillende snelheden per gemeente. Kijk hierbij vooruit naar mogelijke ontwikkelingen en toekomstige grondverwervingen en maak op basis van deze inschatting uren vrij in de ambtelijke organisatie, inclusief een vorm van reservecapaciteit indien een gemeente (tijdelijk) minder ontwikkelingen kent. Hierdoor wordt voorkomen dat de ambtelijke inzet voor de GR niet iets is wat ambtenaren ‘erbij doen’, blijft deze gemeente aangehaakt bij de GR en is deze gemeente klaar voor een veranderende grondpositie.
Bij het herijken van de ambtelijke capaciteit wordt aanbevolen om op een meer gestructureerde en vooraf afgestemde wijze concrete afspraken te maken over de wijze van registeren van uren en hoogte van vergoedingen (tarieven) voor de (uren)inzet van ambtelijke capaciteit. Dit zal ook het zicht op de doelmatigheid van de samenwerking ten goede komen. 3. Maak een afgewogen bestuurlijke keuze over de rol(invulling) van de GR met betrekking tot de bredere toekomstige thema’s die op de GR en de gemeenten afkomen; moet de GR het initiatief nemen voor wat betreft deze strategische thema’s, is dat een rol voor de gemeenten die dit (samen) als een eigen verantwoordelijkheid oppakken buiten de GR, of is dat een gezamenlijke verantwoordelijkheid waarbij de GR als (noodzakelijk) scharnierpunt een rol heeft? 4. Herijk en stel periodiek c.q. jaarlijks vast of de gemaakte afspraken over de verdeling van baten en lasten nog aansluiten bij onder meer de (door)ontwikkelingen van de gronden, de feitelijke verdeling van de risico’s en aan wie vervolgens een deel van de winst toekomt. Op dit moment wordt namelijk nog steeds uitgegaan van relatief oude afspraken die niet meer aansluiten bij de actuele ontwikkelingen van de bedrijventerreinen. Bijlage 1. | Bestudeerde documenten • | Prov.
Frysl, GR 1992 • | Memo winstneming • | Besluit Smallingerland wijziging GR mei 2004 • | Getekend raadsvoorstel 2004 (incl. risicoverdeling) • | Jaarrekening 2024 • | GR bedrijventerreinen Wgr 2025 • | Getekende besluitenlijst AB 19 juni 2025 • | Concept besluitenlijst AB 27 november 2025 • | Getekende besluitenlijst 27 februari 2025 • | Getekende besluitenlijst DR 27 maart 2025 • | Getekende besluitenlijst DR 25 april 2025 • | Getekende besluitenlijst DR 5 juni 2025 • | Concept besluitenlijst DR 6 november 2025 • | Concept besluitenlijst DR 11 december 2025 • | DR en AB leden vanaf 2018 t/m 2025 • | Onderzoekskosten netcongestie • | 4.2 voorstel AB meerjarenperspectief 2026-2029 • | 4.2 voorstel AB programmabegroting 2026 • | Aan- en verkopen 2018 t/m 2025 Bijlage 2. Gespreks- partners • AB-leden Opsterland • AB-leden Smallingerland • Ambtelijk Opsterland • Ambtelijk Smallingerland • Directieraad • Teammanager Opsterland • Teamleider Smallingerland • Secretaris • Plaatsvervangend secretaris WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er veel. Al ruim 85 jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor mens en maatschappij zit in onze genen.
Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook actief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang. Alles wat we doen, is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost. Berenschot B.V. Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG UTRECHT Postbus 8039, 3503 RA UTRECHT 030 2 916 916 www.berenschot.nl