Bijlage 5 Brief Vitens 17-12-2024

Gemeente Opsterla

Vitens

Ontvangstdatum

nd

23 DEC 2024

Gemeente Opsterland

T.a.v. College van burgemeester en wethouders Postbus 10.000 9244 ZP BEETSTERZWAAG

Behandeld door

Datum Email 27 AMT-FR/AT Uw kenmerk 2024/063 Bouwhoogte productielocatie Luxwoude

Doorkiesnummer Ons kenmerk

Onderwerp

17 december 2024 luxwoude@vitens.nl

Geacht college,

in

Vitens zorgt ervoor dat bij burgers en bedrijven Friesland voldoende schoon drinkwater uit de kraan stroomt. Dit een uitdaging, omdat steeds meer vraag naar drinkwater is. Daarom is Vitens voornemens om aan de Hegedyk 12 te Luxwoude een grondwaterwinning en drinkwaterproductielocatie te realiseren. Hiervoor ligt het bestemmingsplan "Luxwoude Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie" bij u ter besluitvorming voor.

is

is

Belangrijk onderwerp van gesprek bij het vaststellen van het bestemmingsplan de benodigde bouwhoogte. Tijdens het werkbezoek van uw gemeenteraad van 17 september 2024 aan onze productielocatie Oldeholtpade, uitgebreid gesproken over die bouwhoogte. Er ook afgesproken dat wij u bijgevoegde 'Notitie bouwhoogte Luxwoude' toesturen met een nadere toelichting.

is

in

is

Proces bestemmingsplan

In de raadsvergadering van 27 mei 2024, inzake de vaststelling van het nieuwe bestemis

door de gemeenteraad een motie aangenomen. Belangrijkste aanleiding voor de benodigde bouwhoogte. In het voorontwerp van het bestemmingsplan een bouwhoogte van 12 meter opgenomen. Gedurende het ontwerpproces geconstateerd dat 12 meter niet voldoende en hebben wij u gevraagd voor een deel van het bouwvlak (3.000 van totaal 8.000 m2), deze bouwhoogte van 12 meter te wijzigen 20 meter. Dit op technische gronden en om samen met bewoners ontwerpvrijheid te houden voor een optimale inpassing de omgeving. Hierbij hebben wij aangegeven dat wij ons het ontwerpproces inspannen om de bouwhoogte zo laag mogelijk te houden en niet op voorhand gaan ontwerpen op 20 meter.

mingsplan,

is

is

de motie

is

is

in

in

in

te

Ondanks onze inspanningen om het gehele gebiedsproces zo zorgvuldig mogelijk doorlopen, heeft ons verzoek geleid tot vragen en zorgen vanuit de omgeving. Wij vinden dit jammer en wij beseffen dat de communicatie en afstemming over de bouwhoogte anders en zorgvuldiger had moeten plaatsvinden.

1,

Oude Veerweg 8019 BE Zwolle. Postbus 1205, 8001 BE Zwolle T 088-884 88 88 F 088-884 67 99 KvK Zwolle 050.69.581

www.vitens.nl

Ons kenmerk

Datum

2024/063 AMT-FR/AT 17 december 2024

Benodigde bouwhoogte In zowel de motie, als tijdens het werkbezoek van uw gemeenteraad op 17 september 2024

is

aan onze productielocatie in Oldeholtpade, verzocht om meer toelichting en onderbouwing van de benodigde bouwhoogte. In bijgevoegde notitie lichten wij toe waarom een bepaalde bouwhoogte van de drinkwaterproductielocatie nodig is. Ook schetsen wij een beeld van de alternatieven, onmogelijkheden en risico's bij een lagere, toegestane bouwhoogte.

in

Zoals aangegeven spannen wij ons om de bouwhoogte zo laag mogelijk te houden. Inmiddels voor ons duidelijk geworden dat wij het bestemmingsplan minimaal 16 meter bouwhoogte nodig hebben om de drinkwatervoorziening kwalitatief, betrouwbaar, energetisch efficiënt en tegen maatschappelijk te verantwoorden kosten kunnen realiseren. Gedurende het vervolg van het ontwerpproces zullen wij ons blijven inzetten om de bouwhoogte zo laag mogelijk te houden.

in

is

Overige aandachtspunten vervolg

in

Tijdens het bestemmingsplanproces zijn ook vragen gesteld over onder andere de verkeersveiligheid op de Hegedyk en over de landschappelijke inpassing van het productiebedrijf. Wij vinden het belangrijk om gesprek te gaan over deze vragen en zorgen. In de nog te vormen klankbordgroep voor het vervolgproces, worden beide punten een belangrijk gespreksonderwerp. In de klankbordgroep vragen wij ook aan vertegenwoordigers vanuit de omgeving om daarin plaats te nemen. Deze klankbordgroep wordt gestart na vaststelling van het bestemmingsplan.

Mocht er behoefte zijn aan een mondelinge toelichting vanuit Vitens, zijn wij hier uiteraard toe bereid. Wij zien uw besluit graag tegemoet.

Met vriendelijke groet,

Strategisch omgevingsmanager, bestuursafgevaardigde

Bijlage: Notitie bouwhoogte productielocatie Luxwoude c.c.: Gemeenteraad Opsterland

Vitens Aan

Van

:

College van burgemeester en wethouders Gemeente Opsterland

:

Vitens

:

Betreft

Datum

Kenmerk

:

Kopie

:

Notitie bouwhoogte productiebedrijf Luxwoude 16 december 2024 2024/N04 AMT-FR/JA Gemeenteraad Opsterland

SAMENVATTING

is

Op 17 september 2024 een deel van de gemeenteraad op werkbezoek geweest op de Vitens locatie Oldeholtpade. Tijdens dit werkbezoek een verdere toelichting gegeven over het proces om te komen tot drinkwater. Ook ingezoomd op de benodigde maximale bouwhoogte van dit proces en de consequenties/risico's van een maximale bouwhoogte voor het toekomstige productiebedrijf Luxwoude.

is

is

is

een schematische weergave van de zuiveringsopzet voor het productiebedrijf Luxwoude. De onthardingsreactoren voor ontharding met kalkmelk (stap 8) zijn maatgevend voor de benodigde bouwhoogte. De totaal benodigde hoogte bij de onthardingsreactoren ± 18,5 meter. Door het gebouw ± 2,5 meter onder maaiveld te realiseren komt de benodigde maximale bouwhoogte uit op 16 meter. De onderstaande figuur

is

Processchema: water winnen, zuiveren en leveren

2

Grondwaterwinning Vacuum ontgasser

3:Plastbeluchter

Voorfliter Tussenreservoir

7:

Torenbeluchter Tussenreservoir Onthardingareactor

Nafilter

10: Tussenreservoir 11:Ontkleuring 12: Reinwaterkelder 13: Uit de kraan

28

Tijdens het voortraject van de zuiveringsopzet (2019-2022) zijn ook alternatieven voor ontharding middels kalkmelk onderzocht.

is

Ontharding middels natronloog viel af omdat daarmee niet voldaan kan worden aan de drinkwaterkwaliteitseisen. Ontharding middels Reverse Osmose (RO) energie-intensief (35% meer energieverbruik dan kalkmelk) en leidt tot een reststroom van ~800.000 m3/jaar-effluent welke niet geloosd kan worden. Concluderend een ontharding middels kalkmelk de beste en meest duurzame keuze voor ontharding Luxwoude (o.a. lage CO2-uitstoot per m3 drinkwater).

is

in

is

is

Verder gekeken naar een maximale bouwhoogte van 13 meter. Dit technisch mogelijk door de zuivering dieper de grond te bouwen. Echter dit maatschappelijk niet te verantwoorden omdat dit leidt tot beduidend hogere bouwkosten (15-20 miljoen) en extra risico's (als gevolg van extreem weer/overstromingen) op het gebied van drinkwaterkwaliteit en betrouwbaarheid de provincie Friesland.

is

in

in

1

Vitens 1. INLEIDING is

in

Vitens zorgt ervoor dat bij alle mensen Friesland water uit de kraan stroomt. Dit een uitdaging omdat steeds meer drinkwater nodig is. In 2023 kreeg Vitens na uitgebreid onderzoek een vergunning om 6,5 miljoen kubieke meter grondwater per jaar te winnen Luxwoude. Om Luxwoude drinkwater maken Vitens voornemens een winveld aan te leggen en een productiebedrijf te bouwen. Zo zorgen we ervoor dat bij iedereen voldoende en schoon water uit de kraan stroomt. Nu én de toekomst.

is

te

in

in

in

te

Om een waterwingebied en productiebedrijf kunnen realiseren is, op verzoek van Vitens, door het college van B&W juni 2022 een voorontwerpbestemmingsplan procedure gebracht met een benodigde maximale bouwhoogte van 12 meter. Echter vanuit het parallel gestarte ontwerpproces bleek dat deze maximale bouwhoogte niet toereikend zou zijn om het ruwe grondwater, met de daarvoor benodigde onthardingsreactoren, voldoende te kunnen zuiveren en te ontharden.

in

in

te

Vitens heeft op 10 november 2022 het college verzocht om het Voorontwerpbestemmingsplan wijzigen naar een maximale bouwhoogte van 20 meter het Ontwerpbestemmingplan dat september 2023 ter visie gelegd. Deze wijziging heeft gezorgd voor vragen de omgeving en de gemeenteraad. In de behandeling van het plan de gemeenteraad van 27 mei 2024 door de gemeenteraad een motie ingediend over de bouwhoogte en de locatiekeuze.

in

in

in

is

is

in

is

Op 17 september 2024 een deel van de gemeenteraad op werkbezoek geweest op de Vitens-locatie Oldeholtpade. Tijdens dit bezoek er door Vitens uitleg gegeven over de uitdagingen waar Vitens voor staat Friesland, hoe Luxwoude hierin past en de gemeenteraad meegenomen het proces van drinkwater maken door middel van een rondleiding op het productiebedrijf. Naar aanleiding van dit werkbezoek het verzoek gekomen voor een notitie aan de gemeenteraad met een toelichting van de benodigde maximaal benodigde bouwhoogte waarin antwoord wordt gegeven op twee vragen: Welke bouwhoogte maximaal benodigd voor het nieuw bouwen productiebedrijf? Welke consequenties en/of risico's zijn er als de hoogte wordt gemaximaliseerd tot meter?

is

in

is

in

is

te

is

13

.

2.

ZUIVERINGSPROCES/ZUIVERINGSSTAPPEN

is

Het ontwerp van een productiebedrijf wordt bepaald door de kwaliteit van het grondwater (ruwwater). Aan de hand van deze ruwwaterkwaliteit en de drinkwaterkwaliteitseisen wordt een opzet gemaakt van het zuiveringsproces. Dit procestechnologisch ontwerp bestaat uit verschillende zuiveringsstappen om het water zodanig te zuiveren dat het voldoet aan de wettelijke drinkwaterkwaliteitseisen. Vervolgens wordt op basis van dit procestechnologisch ontwerp een waterloopschema opgesteld. Onderstaand het waterloopschema voor Luxwoude schematisch weergegeven (zie bijlage A voor meer details). 1: 2:

Processchema: water winnen, zuiveren en leveren

Grondwaterwinning Vacuüm ontgasser

2: Plaatbeluchter 4: Voorfilter

5:Tussenreservoir 7: 8:

Torenbeluchter Tussenreservoir Onthardingsreactor

5:Nafilter

10: Tussenreservoir T:Ontkleuring 12: Reinwaterkelder 13: Uit

.

Vitens

Bij het opstellen van het waterloopschema spelen diverse aspecten een rol zoals: • Drinkwaterwet en -besluit bijvoorbeeld de eisen aan leveringszekerheid en kwaliteit van het d rinkwate r; bijvoorbeeld richtlijnen voor ontwerp en bouw van • Hygiënecode en praktijkcodes drinkwater zuiveringsinstallaties voor drinkwater; bijvoorbeeld eisen aan kwetsbare & vitale • Regionaal waterprogramma Friesland 2022-2027 infrastructuur zoals productiebedrijven drinkwater; • Omgevingsaspecten bijvoorbeeld beperken van de impact productiebedrijf op de omgeving, natuur-inclusieve en landschappelijke inpassing in de omgeving; • Duurzaamheid bijvoorbeeld beperken onnodig energieverbruik door het op en neer verplaatsen "verpompen" van water door de meest efficiënte route te creëren binnen het productiebedrijf. Overwogen alternatieve technieken voor ontharding In het voortraject (2019-2022) zijn alternatieve zuiveringsstappen onderzocht. Voor ontharding is gekeken naar ontharding middels kalkmelk, middels natronloog en middels Reverse Osmose (RO). Ontharding middels natronloog valt af omdat daarmee niet voldaan kan worden aan de drinkwaterkwaliteitseisen (teveel kalkafzetting en/of te lage pH-waarden) waardoor klanten problemen gaan ervaren.

Ontharding door een deelstroom (-60%) middels Reverse Osmose te ontharden is technisch mogelijk, echter leidt dit tot meer energiegebruik (35%) en een reststroom van —800.000 m3/jaar effluent welke nergens zomaar kan worden geloosd. In vergelijking met ontharding middels kalkmelk is RO een minder duurzaam alternatief (meer verlies in vorm van effluent en daardoor hogere COz-uitstoot per m3 drinkwater).

3.

BENODIGDE HOOGTE VANUIT HET ZUIVERINGSPROCES

Het onthardingsproces is bepalend voor de benodigde hoogte van een productiebedrijf. Op Luxwoude is het ruwe water behoorlijk hard en daarmee is de onthardingsstap cruciaal om aan de gewenste drinkwaterkwaliteit te voldoen.

©

•••.tr- . -

M!

6 Toelichting onthardingsreactoren

In de onthardingsreactor verwijderen we kalk uit het water. Het water wordt van onderaf in de reactor gepompt waar het zich mengt met kalkmelk. Door een reactie hecht de kalk uit het water zich aan de kalkmelk in de reactor. Om een optimale reactie met de kalkmelk te garanderen, moet het water enige tijd in de reactor verblijven. Deze verblijftijd is essentieel. Aan de bovenkant van de reactor stroomt het ontharde water eruit terwijl de kalkneerslag onderin blijft. Daarna stroomt het water onder vrij verval naar de nafilter en het tussenreservoir. Dit doen we in stapjes op verschillende hoogtes. Hiermee besparen we energie door gebruik te maken van de zwaartekracht. De hoogte van de reactoren bedraagt ± 14 meter (inclusief ruimte onder reactor voor toevoerleidingen). Voor meer details over onthardingsproces en de hoogte van de onthardingsreactoren zie bijlage B. Boven de uitstroom van de onthardingsreactoren is ruimte nodig voor: • deksel en nood-overstort onthardingsreactoren ± 0,5 meter; ± 2 meter; • vrije ruimte om de reactoren van boven in te kunnen voor inspectie en/of onderhoud ± 1 meter; • hijsvoorziening (kabelbaan) om spuitkrans in te hijsen t.b.v. inwendige reiniging 3

Vitens

•

dakopbouw (constructie, isolatie, afschot en dakrand)

± 1 meter.

Hiermee komt de totaal benodigde hoogte bij de onthardingsreactoren uit op ± 18,5 meter (± 14 meter + ± 4,5 meter). Het vloerniveau van de zuivering wordt onder meer bepaald door: • de hoogte van het slootpeil (-2,0 meter NAP is hoogste gemeten slootpeil afgelopen 3 jaren). De nood-overstorten van de tussenreservoirs moeten in geval van calamiteit onder vrij verval - via waterslot en calamiteitenvijver - uit kunnen stromen in de waterschapsloot. Hiervoor dienen noodoverstorten in de tussenreservoirs gesitueerd te worden boven de + 2,3 meter NAP (± 1,3 meter vrij verval filters > waterslot + ± 1 meter waterslot + ± 2 meter vrij verval naar calamiteitenvijver en waterschapsloot); • de hoogte van de tussenreservoirs inclusief zuigkuil en pompopstelling. De minimaal benodigde hoogte bedraagt ± 5 meter (± 3 meter hoogte kelders i.v.m. inhoud, doorloophoogte en reactiesnelheid + ± 1 meter afschot en zuigkuil + ± 1 meter pompopstelling). Op basis van bovengenoemde komt de bovenkant van de vloer van de zuivering uit op -2,7 meter NAP (= + 2,3 meter - 5 meter). Ter informatie; het bestaande maaiveld varieert tussen circa -2,3 meter en 1,5 meter NAP. Een lagere vloer van de gehele zuivering leidt tot hogere bouwkosten en/of hogere energiekosten echter niet tot een lager zuivcringsgebouw, aangezien de nood-overstorten van de tussenreservoirs niet onder de + 2,3 meter NAP kunnen zakken.

Het dieper (lager dan -2,7 meter NAP) realiseren van de onthardingsreactoren en nafilters inclusief tussenreservoir leidt tot hogere bouwkosten. Dit betreft kosten voor het realiseren van een droge bouwkuip zoals damwanden, waterglas injectie en intensieve bemaling. Tevens leidt een dieper gelegen deel van het gebouw tot extra risico's (als gevolg van extreem weer/ overstromingen) op gebied van drinkwaterkwaliteit en betrouwbaarheid in de provincie Friesland.

4.

MINIMAAL BENODIGE BOUWHOOGTE IN BESTEMMINGPLAN

Op basis van de op dit moment beschikbare gegevens en het huidige ontwerp is de minimaal benodigde bouwhoogte 16 m* (=> - 2,7 meter NAP + 18,5 meter hoogte ontharding). Dit geldt enkel voor het deel van het gebouw voor onthardingsreactoren en de nafilters (circa 3.000 m2). Voor de overige delen van het zuiveringsgebouw (5.000 m2) volstaat de aangevraagde hoogte van 12 meter * t.o.v. 0 meter NAP. • De bouwhoogte in bestemmingsplan wordt gemeten ten opzichte van de Hegedyk welke een hoogte heeft van 0 meter NAP ter plaatse van Luxwoude. Het huidige bestaande maaiveld ter plaatse van de bouwkavel varieert tussen circa -2,3 meter en -1,5 meter NAP.

5.

CONSEQUENTIES & RISICO'S BOUWHOOGTE 13 METER

Er is, mede naar aanleiding van de bespreking in de gemeenteraad, gekeken naar het beperken van de bouwhoogte tot een maximale hoogte van 13 meter. Onderstaand een overzicht van de belangrijkste consequenties en/of risico's: • hogere bouwkosten (circa 15-20 miljoen euro) voor het realiseren van een droge bouwkuip zoals damwanden, waterglas-injectie en intensieve bemaling tijdens de bouwfase; • meer energiegebruik (circa 5%) door meer op en neer verplaatsen water; • extra risico's op gebied van drinkwaterkwaliteit en/of betrouwbaarheid als gevolg van technische invulling ontharding en/of overstromingsgevaar verdiepte onderdelen productiebedrijf.

4

Vitens

BIJLAGE A: WATERLOOPSCHEMA / HYDRAULISCHE LIJN

v•aW-

onairm

WoaFlLrai

vuAnamna ILIMINIMENOR

meMeyanw

nSSQAFSEAuan 3M

~%ïï~~%~~ïï%~ï%%~ï~~%i~~%ïïï~~ï~%iii%%iiï~ï~/ï~~~ï%~%ï////

.r.r.

SIR MD—

o

' niiniiri~iiii~

—

aam

os» ~ w~

MN—

)

«IL

_

OIL mr

exam

~

~

MIL

.,,~

~

..M.

.~. ®--

~

"

Y////!!//////////

ALIBI

///I////

/G

/////I/////~/I//, sVIN

aOMMII

~~

/

-

~-,r~ I

'/,

~ ,—

e~

~.._

// ////////////l//I///O///////////////l//1/////I/

...,.~..

_fa

5

- -- -

Vitens +17.000

ONTHARDINGREACTURIN

+16.000

+16.000 +14.000

ONTILAIN

+13.000 +12.000 +11.000

+10.000

+1.000 +8.000 +7.000 +6.000 +5.000

+4.000 +1.000

+1.800

0.000

1010

+2.000

-1000 -2.000

-2.000

6

REINWATERKELDER

Vitens

BIJLAGE B: TOELICHTING ONTHARDINGSREACTOR Werking pelletreactor met kalkmelk Een pelletreactor verwijdert calcium (Ca2+) en waterstofcarbonaat (HCO3-) uit het water zodat de kalkafzetbaarheid en totale hardheid van water wordt verlaagd. Daarnaast resulteert ontharding in een lagere afgifte van metalen als koper en lood in leidingen bij klanten. Aan de onderkant van een pelletreactor bevindt zich een onderpot waar het te behandelen water wordt ingepompt. Via een bodemplaat (zit op 3,2 meter hoogte) in de onderpot wordt het water goed verdeeld over het oppervlak van de pelletreactor en wordt het te behandelen water goed gemengd met kalkmelk (Ca(OH)2). Door de toevoeging van een suspensie kalkmelk stijgt de zuurgraad (pH) waardoor het in het water aanwezige waterstofcarbonaat wordt omgezet in carbonaat (CO32-). Dit carbonaat reageert met calcium en slaat neer als calciumcarbonaat (CaCO,) op het in de reactor aanwezige entzand en kalkpellets. De onderpot heeft geregeld onderhoud nodig. Om de onderpot op ARBO-verantwoorde wijze te kunnen demonteren en transporteren staat de reactor op poten. Water gemengd met kalkmelk stroomt opwaarts door het cilindrische deel (7 meter hoog) van de pelletreactor gevuld met entzand en kalkpellets waarbij het entzand en kalkpellets vrij door het water zweven (zwevend pelletbed genoemd).

Het calcium in het water slaat neer op het entzand tot calciumcarbonaat zodat er een kalkpellet ontstaat. Orn het entzand en pellets zwevend te houden is de doorstroomsnelheid van het water door de reactor tussen de 70 en 100 meter/uur in het cilindrische deel van de reactor. Het zwevend bed van entzand en kalkpellets moet voldoende oppervlakte hebben om het onthardingsproces volledig plaats te laten vinden. Dit zwevend bed heeft in rust een hoogte van 4 meter. Als een reactor in productie is, bevindt het zwevend pelletbed zich tot in de uitkraging op ongeveer 8 meter boven de bodemplaat. Om het onthardingsproces volledig te laten verlopen is er, naast voldoende oppervlak, een bepaalde contacttijd nodig. Deze contacttijd en benodigd oppervlak bepaalt de hoogte van de reactor. Boven het cilindrische deel van de reactor verwijd de reactor in de kraag van de reactor (3 meter hoog). Dit om de doorstroomsnelheid boven in de reactor te verlagen naar 20 meter/uur om uitstroming van het entzand en kleine kalkdeeltjes te voorkomen. De hoek van deze uitkraging is zo bepaald om zo weinig mogelijk extra turbulentie in de reactor krijgen. Door deze hoek heeft de uitkraging een vaste hoogte. Het ontharde water verlaat de reactor aan de bovenkant en stort in de overstortgoot.

Om de onthardingsreactie te stoppen wordt in de overstortgoot van de reactor proceswater toegevoegd waarin koolzuurgas (CO2) is opgelost. De zuurgraad van het water wordt hierdoor lager waardoor het onthardingsproces stopt. Om overstroming van de reactor tegen te gaan is de rand van de reactor 0,5 meter hoger dan de reguliere overstortrand. In deze hoogte bevindt zich een nood-overstort. Mocht om wat voor reden de reguliere afvoer dichtzitten dan wordt het water afgevoerd via deze nood-overstort. Na de onthardingsreactoren wordt het water onder vrij verval naar dubbellaags natfilters gevoerd. Deze natfilters hebben een oppervlakte belasting van 5 m3/mz* uur oftewel qua oppervlak 16 keer groter dan de reactoren. Ze worden toegepast om 'carry-over' (kalkdeeltjes die nog met het water uit de reactor mee komen) vanuit de reactoren af te vangen. Om de deeltjes beter af te vangen wordt er een coagulant gedoseerd. Een coagulant zorgt ervoor dat de kleine deeltjes samenklonteren zodat ze in het natfilter af te vangen zijn. Het ontharden is dus een samenspel van meerdere processtappen. In theorie kan men ontharden door meerdere lagere reactoren in serie te plaatsen. Dit betekent echter dat de bijbehorende processtappen (zoals coagulatie, nafiltratie, pompkelder) ook meervoudig uitgevoerd dienen te worden.

Uitgaande van een maximale gebouwhoogte van 13 meter en hoogte voor dakopbouw, hijsvoorziening, vrije ruimte, deksel/uitkraging/onderpot en poten van de reactor (totaal al 11 meter), zou dit 3 à 4 stappen keer alle stappen in serie betekenen. Los van de significant hogere investeringskosten (factor 2 à 3 hoger) leidt dit tot een in de praktijk technische complex/onbeheersbaar onthardingsproces waardoor de waterkwaliteitsnormen niet gegarandeerd kunnen worden.

7