Bijlage 3 - Teksten van de begroting 2024 met nieuwe en veranderde doelstellingen en maatregelen

Begroting 2024 Teksten doelen en maatregelen

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .........................................................................................................................................2 Inleiding ....................................................................................................................................................3 Programma 0 | Bestuur en ondersteuning ...............................................................................................5 Thema Bestuur .....................................................................................................................................7 Thema Dienstverlening en Organisatie ................................................................................................8 Programma 1 | Veiligheid .........................................................................................................................9 Thema Crisisbeheersing en brandweer ............................................................................................ 10 Thema Openbare orde en veiligheid ................................................................................................. 11 Programma 2 | Verkeer en vervoer .......................................................................................................

12 Thema Verkeer, vervoer en wegen ................................................................................................... 14 Programma 3 | Economie ...................................................................................................................... 15 Thema Ondernemen en werkgelegenheid ........................................................................................ 17 Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen .................................................................................... 18 Programma 4 | Onderwijs ...................................................................................................................... 19 Thema Onderwijs .............................................................................................................................. 21 Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................ 24 Thema Cultuur ................................................................................................................................... 26 Thema Recreatie en Toerisme .......................................................................................................... 27 Thema Openbaar groen ....................................................................................................................

28 Thema Sport ...................................................................................................................................... 29 Programma 6 | Sociaal domein ............................................................................................................. 31 Thema Uitvoering sociale wetgeving ................................................................................................. 33 Thema Maatschappelijke ondersteuning ........................................................................................... 36 Thema Jeugdhulp .............................................................................................................................. 39 Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen ............................................................................................... 43 Programma 7 | Volksgezondheid en milieu ........................................................................................... 45 Thema Milieu ..................................................................................................................................... 47 Thema Gezondheid en Leefstijl .........................................................................................................

49 Thema Duurzaamheid ....................................................................................................................... 50 Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden ......................................................................................... 54 Thema Ruimtelijke ordening .............................................................................................................. 56 Thema Wonen ................................................................................................................................... 57 Thema Landschap, Natuur, Biodiversiteit, Landbouw en Erfgoed .................................................... 58 Thema Grondexploitatie - niet bedrijventerreinen en vastgoed ........................................................ 59

2

Inleiding Inleiding Perspectiefbrief In de Perspectief 2023 - in de gemeenteraad besproken op 10 juli 2023 - staat uitvoerig beschreven in welke situatie we onze plannen voor 2024 en verder maken. In deze inleiding op de begroting 2024 vatten we dat kort samen. Sluitend De begroting van de gemeente moet structureel sluitend zijn. Dat betekent dat we de structurele uitgaven kunnen betalen met structurele inkomsten. Daarbij hebben we als gemeente een keuze: we kunnen de jaarbegroting voor het volgende jaar sluitend maken (dus 2024). Of we maken de meerjarenraming sluitend (dus 2025 tot en met 2027). Gemeenteraad en B&W hebben beide uitgesproken te kiezen voor de eerste mogelijkheid: een begroting die in 2024 sluitend is. Daarmee blijft de situatie voor de jaren erna onzeker. Want zoals de feiten nu liggen, krijgen we als gemeenten vanaf 2026 te weinig geld van het Rijk om ons werk goed te kunnen doen. Kort geleden heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten daarin een helder standpunt ingenomen: laat het tekort vanaf 2026 in de gemeentelijke boeken staan, zolang het Rijk niet over de brug komt. Die lijn vindt u terug in deze begroting. Ontwikkelingen Anders dan een paar jaar terug, stellen we een begroting vast in een tijd van grote onzekerheden. Daarbij gaat het om verschillende dingen. Er is nog steeds een oorlog aan de gang, dichtbij ons.

Met allerlei menselijke en economische gevolgen. De klimaatcrisis vraagt om maatregelen. De verhouding tussen overheid en inwoners staat onder druk; het terugwinnen van vertrouwen is een grote en belangrijke opgave. Het Rijksbeleid is onzekerder dan ooit en daarmee ook de gevolgen voor de (financiën van) de gemeenten. Tot slot hebben we ook zelf als gemeente Opsterland te maken met stijgende kosten. Er is bij al deze onzekerheden na de bespreking van de Perspectiefbrief nog een extra onzekerheid bijgekomen: de val van kabinet Rutte IV en de komende Tweede Kamerverkiezingen. Uitkomsten gesprek Perspectiefbrief verwerkt De uitkomsten van het gesprek in de raad over de Perspectiefbrief 2023 zijn in de begroting verwerkt. Alle financiële wensen uit de Perspectiefbrief staan in de begroting. Ook de motie om de begroting meer smart te formuleren, is uitgevoerd. Doelstellingen en maatregelen zijn zo veel mogelijk smart. De cijfers in deze begroting gaan over alles wat we als gemeente in 2024 gaan doen: het lopende werk (het verstrekken van uitkeringen, vergunningen en paspoorten, het onderhouden van contacten met onze partners enzovoort). De teksten in de begroting gaan vooral over wat er nieuw of extra is en wat voldoende smart is voor 2024.

3

Reguliere werkzaamheden In de ontwerpbegroting staan in beginsel geen teksten over wat we als reguliere werkzaamheden beschouwen. U kunt dan denken aan het verlenen van uitkeringen en vergunningen, het verstrekken van paspoorten, het onderhouden van contacten met partners in onze netwerken e.d. Alles wat we als going concern beschouwen hebben we wel in de cijfers verwerkt, maar niet apart in de teksten benoemd. Het betekent overigens niet dat die werkzaamheden niet van belang zijn, integendeel. In onze verantwoordingsdocumenten komt dat deel van het werk nadrukkelijk aan de orde. Maar we schrijven volgens vast gebruik niet elk jaar opnieuw in de begroting hetzelfde op voor wat going concern is. We geven wel aan het begin van alle programma’s, na de kaderstellende documenten, een korte opsomming van de belangrijkste reguliere werkzaamheden binnen dat programma. Daarbij hebben we beleidsvoorbereiding en ondersteuning van het bestuur niet bij elk programma apart benoemd. Ook dat is wel een belangrijk onderdeel van het werk dat de ambtelijke organisatie voor raad en college doet.

Vaststellen begroting Deze begroting wordt voorgelegd ter vaststelling in de raadsvergadering van 6 november 2023.

4

Programma 0 | Bestuur en ondersteuning Programma 0 | Bestuur en ondersteuning Coalitieakkoord Deze bestuursperiode is het coalitieakkoord van Opsterlands Belang, de FNP, De PvdA en de ChristenUnie leidend. Tegelijk passen we beleid en uitvoering aan, als nieuwe omstandigheden daar om vragen. Samen met de samenleving Als gemeentelijke overheid staan we dicht bij de samenleving. Dat blijkt op verschillende manieren. We betrekken inwoners, instellingen en bedrijven bij onze plannen. We zijn duidelijk over hun rol. We laten zien welke stappen we zetten en welk resultaat we willen bereiken. Onze communicatie is duidelijk. Daarbij houden we rekening met al onze inwoners. Daarom gebruiken we digitale middelen én is er de mogelijkheid van persoonlijk contact. Gemeenteraad De gemeenteraad is verantwoordelijk voor de kaders, voor de budgetten en voor de controle op de uitvoering. Daarom betrekken B&W de gemeenteraad aan het begin van de belangrijke processen. Zelfstandige gemeente - samenwerken We zijn als Opsterland een zelfstandige gemeente in Zuidoost-Fryslân en dat willen we blijven. Tegelijk hebben we anderen nodig om onze doelen te halen. Vooral omdat de opgaven voor gemeenten groter en ingewikkelder worden. Daarom werken we samen met Ooststellingwerf en Weststellingwerf in OWO-verband. Ook met andere gemeenten, zoals Heerenveen en Smallingerland, werken we samen.

Wij zijn lid van de P10, een samenwerkingsverband van meer dan 30 grote plattelandsgemeenten. We brengen onze belangen onder de aandacht van de landelijke en Europese politiek. Dit doen wij bijvoorbeeld via de VNG en de VFG. Organisatie We hebben een professionele organisatie, die aansluit op de koers die de gemeenteraad en B&W bepalen. De organisatie past haar manier van werken aan op de netwerksamenleving. De organisatie is een lerende organisatie. Een professionele organisatie vraagt om goed werkgeverschap en werknemerschap. De organisatie doet haar werk met voldoende kwaliteit en voldoende menskracht.

5

Kaderstellende documenten Coalitieakkoord Opsterland 2022-2026 - Mei-inoar foarút Romte en ferskaat 2013 Bestuursovereenkomst OWO-samenwerking (2015) Standpuntbepaling voortgang OWO-samenwerking (2016) OWO-visie (2021)

Reguliere werkzaamheden Interne advisering en ondersteuning bedrijfsvoering (communicatie, HR, financiën, control, inkoop, ICT) Behandelen juridische procedures (bezwaar, beroep)

6

Thema Bestuur Doelstelling Wij versterken de mienskip en het vertrouwen in de overheid Het vertrouwen van inwoners in de overheid staat onder druk. Beide – de mienskip en dat vertrouwen - zijn onmisbaar. Wij gaan daarom met de samenleving de mienskip versterken en het vertrouwen in de overheid vergroten. We geven concreet invulling aan participatie door de samenleving. Daarbij zijn de verwachtingen over en weer vanaf het begin helder.

Maatregelen VERANDERD We betrekken jongeren bij de politiek 1.

In 2024 evalueren we de instelling van de kinderburgemeester. Op basis van de evaluatie bepaalt de gemeenteraad of en hoe we ermee verdergaan.

2.

We hebben een jeugdraad en/of andere vormen van betrokkenheid van jongeren. Jongeren hebben daardoor een concrete rol in of rond het politieke proces.

VERANDERD Wij hebben een visie op participatie en een participatieverordening 1.

De gemeenteraad stelt een visie op participatie vast en een participatieverordening. Daarin staan de spelregels voor het samenwerken van inwoners en gemeente. Bijvoorbeeld hoe de gemeente inwoners betrekt bij het maken en uitvoeren van beleid. In de visie en de verordening regelen we in elk geval dat vanaf het begin helder is welke rollen en verantwoordelijkheden de samenleving en de gemeente hebben.

2.

Na een jaar doen we een eerste evaluatie hoe de visie en de verordening werken.

Doelstelling (Digitale) informatie bij de gemeente is veilig Er gelden duidelijke regels voor hoe we als gemeente omgaan met (digitale) informatie. Een belangrijk voorbeeld is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).

Maatregelen In 2024 onderzoeken we 20 bedrijfsprocessen op informatieveiligheid 1.

In 2024 versterken we de gelegde basis. We voeren de basisprincipes van de AVG verder in. Dit doen we door privacy-onderzoeken uit te voeren binnen bestaande en nieuwe bedrijfsprocessen. In 2024 onderzoeken we 20 processen. Dit zorgt ervoor dat we persoonsgegevens alleen verwerken wanneer dat mag en nodig is. De kans op misbruik van gevoelige informatie wordt zo kleiner.

2.

Daarnaast blijven we inzetten op privacy bewustzijn en het trainen van medewerkers. In 2024 volgen nieuwe medewerkers een klassikale training en spelen ze een virtual reality game. Alle medewerkers krijgen elke week een privacy-vraag voorgelegd.

7

Thema Dienstverlening en Organisatie Doelstelling De gemeentelijke organisatie is professioneel en eigentijds De ambtelijke organisatie is dienstverlenend aan de gemeenteraad en B&W en aan de samenleving. Zij doet haar werk professioneel en eigentijds.

Maatregel NIEUW Wij brengen de actuele positie van de ambtelijke organisatie in beeld 1.

We brengen in beeld welke opgaven er liggen voor de ambtelijke organisatie, wat dat van de organisatie vraagt en wat er voor nodig is om die opgaven aan te kunnen. Daarbij is gezonde werkdruk een randvoorwaarde.

2.

We onderzoeken wat nodig is om een sterke positie op de arbeidsmarkt te hebben en te houden.

3.

We onderzoeken of en hoe het mogelijk is om de arbeidsvoorwaarden in de OWOgemeenten te harmoniseren.

4.

We gaan het gemeentehuis herinrichten. Daarbij verduurzamen we het gebouw en we maken het geschikt voor eigentijds werken.

Doelstelling De dienstverlening van de ambtelijke organisatie is goed De dienstverlening van de ambtelijke organisatie is klantvriendelijk, professioneel en gericht op het vinden van oplossingen. In de basis is het antwoord op een vraag 'ja, mits...'.

Maatregel Onze dienstverlening krijgt minstens een 7 Wij meten hoe de samenleving de gemeentelijke dienstverlening waardeert. Daarbij is de minimale score een 7. In die metingen krijgen in elk geval diverse onderdelen van de dienstverlening aandacht. Bijvoorbeeld of we goed bereikbaar zijn en of onze digitale diensten goed functioneren.

8

Programma 1 | Veiligheid Programma 1 | Veiligheid Doelstelling De doelstelling van dit programma: de leefomgeving in Opsterland is veilig en gezond. Ervaring en feiten Veiligheid gaat over ervaring (hoe veilig voelen inwoners zich) en feiten (bijvoorbeeld hoeveel inbraken zijn er). Integraal Het gaat bij veiligheid over veel verschillende onderdelen. Dat varieert van overlast door personen met verward gedrag tot georganiseerde criminaliteit. In het bevorderen van veiligheid, is er integraal aandacht voor die verschillende onderdelen. We letten op alle schakels in de veiligheidsketen, we werken samen met partners en we houden rekening met andere beleidsterreinen. Mienskip We stimuleren en ondersteunen eigen initiatieven van inwoners en organisaties om de veiligheid te vergroten.

Kaderstellende documenten Integraal Veiligheidsbeleid Opsterland 2019-2022 Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 - 2024 OWO-gemeenten

Reguliere werkzaamheden Procesregie op complexe casuïstiek openbare orde en veiligheid Regie op aanpak ondermijning Regie op inbraakpreventie Regie op jeugdoverlast Regie op aanpak jaarwisseling Advisering evenementen op gebied van veiligheid Beheer crisisorganisatie

9

Thema Crisisbeheersing en brandweer Doelstelling Wij zijn voorbereid op een crisis of incident Wij zijn als gemeente goed voorbereid op een crisissituatie of incident.

Maatregel VERANDERD In 2024 actualiseren we de plannen en processen We actualiseren in 2024 alle plannen en processen die vallen onder crisisbeheersing. We organiseren opleidingen en oefeningen. Daarmee professionaliseren we de crisisorganisatie om zo goed voorbereid te zijn op inzet bij een ramp, crisis of incident.

10

Thema Openbare orde en veiligheid Doelstelling Wij hebben zicht op ondermijnende criminaliteit en verminderen die In 2024 geven we uitvoering aan het uitvoeringsprogramma ondermijning. We zetten verschillende instrumenten in om ondermijnende criminaliteit te ontdekken en krachtig te bestrijden. Bijvoorbeeld door de bewustwording te vergroten. We zorgen er zo voor dat er minder maatschappelijke voedingsbodem voor is.

Maatregel NIEUW We actualiseren het Bibob- en Damoclesbeleid In 2024 actualiseren we het Bibob- en Damoclesbeleid. Hiermee sluiten we aan op actuele wet- en regelgeving. Met het Bibob-beleid kunnen we de integriteit beoordelen van personen en instanties waarmee we als lokale overheid zaken doen. Met het Damoclesbeleid kunnen we bestuursrechtelijke maatregelen nemen tegen panden die met drugshandel te maken hebben.

Doelstelling Wij vergroten het veiligheidsbewustzijn en de zelfredzaamheid in de samenleving Opsterland is een veilige gemeente. Dit houden we in 2024 vast. Met de inzet van handhaving, het jongerenwerk en andere ketenpartners verminderen we (ernstige) overlast in de buurt en beperken we escalatie. In 2024 gaan we maatregelen uitvoeren om inwoners en ondernemers weerbaar te maken tegen woninginbraken en heling.

Maatregelen De gemeenteraad stelt het Integraal Veiligheidsbeleid 2024-2026 vast 1.

In 2024 stelt de gemeenteraad nieuw veiligheidsbeleid vast. Onderdeel daarvan is de veiligheidsagenda.

2.

Na vaststelling door de gemeenteraad, geven we uitvoering aan de prioriteiten in het beleid en de agenda.

11

Programma 2 | Verkeer en vervoer Programma 2 | Verkeer en vervoer Goed bereikbaar Opsterland is goed bereikbaar. Daarbij zijn de ligging aan de A7 en de aanwezigheid van meerdere provinciale wegen van belang. Opsterland is daardoor een prima gemeente om te wonen en te werken De goede verbindingen zijn ook van waarde voor wie in Opsterland woont en bijvoorbeeld in de grotere plaatsen in de buurt werkt. Daarom is een goed gemeentelijk wegenstelsel van groot belang. Beeldkwaliteitsplan Het in stand houden van het wegennet (en waterwegen) vraagt daarbij nadrukkelijk aandacht. We onderhouden onze wegen, bruggen, duikers, kades en dergelijke op de manier die vastligt in het beeldkwaliteitsplan openbare ruimte. Hierin is sprake van een verantwoorde balans in de kwaliteitsniveaus van deze belangrijke kapitaalgoederen. Veiligheid en bereikbaarheid staan hierin centraal. Fiets- en voetpaden Het netwerk van fiets- en voetpaden heeft een belangrijke fijnmazige functie. Niet alleen voor wonen en werken. Maar zeker ook voor recreatie & toerisme in onze gemeente. We onderhouden de fiets- en voetpaden goed, zodat ze uitnodigen tot gebruik. Openbaar vervoer Voor de leefbaarheid en vitaliteit van het platteland is het openbaar vervoer een belangrijke voorziening voor onze inwoners. De vergrijzing van de bevolking zal de vraag naar (passend) openbaar vervoer vergroten.

We zoeken - waar we als gemeente een rol hebben naar maatwerk. Daarmee houden we het aanbod bereikbaar en betaalbaar en laten het aansluiten op de vraag.

12

Kaderstellende documenten Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Bereikbaar zijn en blijven (GVVP) Evaluatie Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Meerjaren uitvoerend beleidsplan gladheidbestrijding (2011) Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 2021-2025 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014 Fietsagenda Zuidoost-Fryslân 2019

Reguliere werkzaamheden In stand houden bovengrondse infrastructuur (wegen, fiets- en voetpaden, parkeerterreinen) Onderhoud wegen combineren met verbeteren verkeersveiligheid Monitoren verkeer (intensiteit, snelheid en categorie) op gemeentelijke wegennet Diverse activiteiten verkeerseducatie

13

Thema Verkeer, vervoer en wegen Doelstelling De 16 dorpen in onze gemeente zijn goed en veilig toegankelijk Weggebruikers kunnen zich veilig en snel binnen de gemeente verplaatsen. Het wegennet is afgestemd op gebruik en functie.

Maatregelen NIEUW We breiden het netwerk van elektrische laadpunten voor auto’s met 20 uit Als onderdeel van de Provinciale concessie breiden we het aantal elektrische laadpalen in de gemeente verder uit. Op basis van het aantal aanvragen, gaan we ervan uit dat we twintig nieuwe laadpalen realiseren in de openbare ruimte. We onderzoeken de mogelijkheden om bermschade te verminderen Langs verschillende erftoegangswegen buiten de bebouwde kom komt periodiek bermschade voor. We onderzoeken in 2024 de mogelijkheden om deze schade te verminderen. We vertalen dit naar concrete acties om uit te voeren. NIEUW We werken mee aan de Doorfietsroute Drachten – Heerenveen Samen met de provincie en met Heerenveen en Smallingerland gaan we een doorfietsroute maken tussen Drachten en Heerenveen. Dit wordt een onderdeel van een nog langere route. Daarmee stimuleren we het (elektrisch) fietsgebruik. Op dit traject kunnen fietsers zich comfortabel, veilig en aantrekkelijk verplaatsen van, naar en tussen de kernen. NIEUW

We onderzoeken de parkeersituatie in Beetsterzwaag

In Beetsterzwaag ervaart een aantal inwoners, ondernemers en bezoekers parkeeroverlast. Samen met Plaatselijk Belang en de ondernemersvereniging gaan we de parkeersituatie onderzoeken. Daarbij houden we rekening met de subjectieve (wat mensen ervaren) en objectieve (feiten) kant.

14

Programma 3 | Economie Programma 3 | Economie Doelstelling De doelstelling van dit programma is: Opsterland heeft een gezonde lokale economie. Ondernemingsklimaat en welvaart Opsterland heeft een goed economisch en ondernemingsklimaat. Er is ruimte voor kwaliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit. De lokale economie heeft diverse pijlers. Daarbij valt te denken aan: het MKB, de industrie, detailhandel, horeca, de agrarische sector en werkgevers op het gebied van welzijn & zorg en recreatie & toerisme. Al deze werkgevers zorgen voor werkgelegenheid en voor bestedingen in onze gemeente. Daarmee dragen ze bij aan onze brede welvaart en leefbaarheid. Duurzaamheid en groei Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse economie. Dat is van belang voor het behoud van de bestaande werkgelegenheid. We geven tegelijk ruimte aan nieuwe werkgelegenheid. Samen ontwikkelen De lokale economie is steeds in beweging. Daar spelen we tijdig op in. We doen dat samen met de ondernemers in de gemeente. Waar we dat kunnen, bieden we informatie, advies en ondersteuning. In het overleg met de ondernemersverenigingen is de toekomstbestendigheid en duurzaamheid van bedrijventerreinen een vast agendapunt. Ook de transformatie van bedrijventerreinen is iets wat we alleen maar samen met de werkgevers kunnen realiseren.

Regionaal De drie noordelijke provincies hebben eerder al onder de noemer 'Deltaplan voor het Noorden' input geleverd aan de Rijksoverheid. Samen met een positief adviesrapport over de Lelylijn, is Zuidoost Fryslân daarmee op de noordelijke en landelijke agenda gekomen. De ruimtelijke en economische potentie van de regio langs de A7-as is nadrukkelijk naar voren gebracht. Ook de regionale samenwerking van de Regio Deal Zuidoost Friesland speelt daarin een rol. We haken aan bij deze (boven)regionale ontwikkelingen, waar ze bijdragen aan de door onze gemeente gewenste economische ontwikkeling.

15

Kaderstellende documenten Bedrijventerreinplan 2010-2020 voor de regio Zuidoost Fryslân Detailhandelsvisie 2015

Reguliere werkzaamheden Accounthouderschap voor ondernemers en bedrijven

16

Thema Ondernemen en werkgelegenheid Doelstelling Opsterland kent een goed economisch en ondernemersklimaat Opsterland kent een goed economisch- en ondernemersklimaat waarbij ruimte is voor kwaliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit. Het MKB, de industrie, de detailhandel, horeca, en ook de sectoren agrarisch, welzijn & zorg en recreatie & toerisme dragen hier positief aan bij.

Maatregelen VERANDERD We actualiseren ons economisch beleid Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse economie. In 2024 actualiseren we ons economisch beleid, samen met de ondernemers in onze gemeente. VERANDERD In 2024 stelt de gemeenteraad een nieuwe Detailhandelsvisie vast In 2024 stellen we een nieuwe Detailhandelsvisie vast. Dat doen we samen met het bedrijfsleven.

17

Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Een belangrijke pijler onder het economisch beleid is de beschikbaarheid van voldoende bedrijventerreinen. De provincie heeft enige tijd geleden geanalyseerd welke behoefte er aan zulke terreinen is en welke mogelijkheden er zijn in de regio Zuidoost Fryslân voor uitbreiding van bedrijventerreinen tot 2030. De provincie geeft beleidsmatig en planologisch ruimte. De hoofdlijnen van het grondbeleid zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid. De ontwikkelingen op dit gebied concentreren zich in onze gemeente in de kernen Gorredijk en (in mindere mate) Wijnjewoude. Daarnaast is er het bedrijventerrein Drachten-Azeven. Dat terrein is onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten. Het valt daarom buiten het kader van de paragraaf Grondbeleid.

Doelstelling We hebben inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van de bedrijventerreinen We hebben goed inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van onze bedrijventerreinen. Dat geldt voor alle bedrijventerreinen in alle dorpen. Die mogelijkheden benutten we.

Maatregel VERANDERD De gemeenteraad stelt in 2024 een visie op bedrijventerreinen vast De gemeenteraad stelt in 2024 een visie vast op alle bedrijventerreinen in de gemeente Opsterland. De voorbereidingen daarvoor gebeuren in nauwe samenwerking met de ondernemers. Ook betrekken we tijdig omwonenden, als hun belangen een rol spelen.

18

Programma 4 | Onderwijs Programma 4 | Onderwijs Doelstelling De doelstelling van dit programma is: elk kind ontwikkelt zich optimaal. Onderwijshuisvesting Als gemeente hebben we een belangrijke rol in de huisvesting van scholen voor basis-, speciaal en voortgezet onderwijs. Samen met de schoolbesturen zijn we verantwoordelijk voor schoolgebouwen waarin het prettig is om te leren en te werken. We hebben een dekkend aanbod toegankelijke onderwijsgebouwen. Bewegingsonderwijs Elk kind kan gebruik maken van bewegingsonderwijs. Leerplicht Elk kind heeft recht op onderwijs. Door de preventieve inzet van de leerplichtambtenaar voorkomen we dat kinderen thuiszitten en achterstanden oplopen in educatie. We werken samen met RMC Regio Friese Wouden. Met elkaar signaleren we vroeg welke kinderen uitvallen. Zo kan ons gebiedsteam snel ondersteuning bieden of organiseren. Leerlingenvervoer Wanneer een kind geen onderwijs op korte afstand van huis kan volgen, is er de mogelijkheid van leerlingenvervoer. Aansluiten op de arbeidsmarkt Onderwijs biedt kansen aan alle kinderen. Daarbij is een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt van belang.

19

Kaderstellende documenten Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2035 Verordening bekostiging leerlingenvervoer 2022 Preventieagenda Opsterland 2021-2030

Reguliere werkzaamheden Zorgen voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE) Overleggen met onderwijsbesturen Toezicht en handhaving kinderopvang Zorgen voor leerlingenvervoer Uitvoering leerplicht Subsidiëren cultuureducatie op scholen Faciliteren onderwijshuisvesting

20

Thema Onderwijs Doelstelling Kinderen hebben gelijke kansen om hun talenten te ontwikkelen Kinderen hebben recht op gelijke kansen om zich met hun eigen individuele mogelijkheden te ontwikkelen. De omstandigheden waarin een kind opgroeit mogen daarbij niet bepalend zijn. Elk kind heeft waardevolle talenten: 'weten waar je goed in bent' is heel belangrijk. Door te werken aan talentontwikkeling neemt de weerbaarheid en veerkracht van kinderen toe. Ze ervaren meer zelfvertrouwen, voelen zich veilig in de klas en halen betere schoolresultaten.

Maatregelen VERANDERD In 2024 monitoren we het effect van de PeuterPlus-voorziening De PeuterPlus-voorziening biedt maatwerk aan peuters die extra zorg en ondersteuning nodig hebben. Het gaat om zorg die er niet is in de reguliere kinderopvang. In het laatste kwartaal van 2023 is de pilot voor een PeuterPlus-voorziening gestart. In 2024 monitoren wij hoeveel kinderen daadwerkelijk gebruik maken van de PeuterPlus. We monitoren ook of het zorgt voor minder doorverwijzingen naar specialistische jeugdzorg. VERANDERD In 2024 evalueren we de werkwijze van de Gelijke Kansen Alliantie In de Gelijke Kansen Alliantie werken scholen, gemeenten en maatschappelijke partners aan het verbeteren van kansengelijkheid in het onderwijs. Daarbij is er aandacht voor thuis, school en leefomgeving. Als gemeente Opsterland leggen we de focus op talentgedreven werken. In 2024 gaan we onderzoeken wat de effecten zijn van talentgedreven werken. Met de opbrengsten van die evaluatie gaan we deze werkwijze borgen en eventueel verder verspreiden.

Doelstelling Jongeren halen een startkwalificatie in het onderwijs of zijn aan het werk We zetten er op in dat jongeren een baan vinden of een startkwalificatie in het onderwijs halen. Een startkwalificatie is (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (niveau 2 of hoger). Jongeren met een startkwalificatie hebben een betere positie op de arbeidsmarkt.

Maatregel VERANDERD We ontwikkelen in 2024 een integrale aanpak om thuiszitten te voorkomen We ontwikkelen in 2024 een integrale aanpak om thuiszitten te voorkomen. Centraal daarin zal staan dat we inzetten op proactief handelen en op preventie. Zo voorkomen we dat kinderen uitvallen en hierdoor het onderwijs verlaten zonder startkwalificatie.

21

Doelstelling We verbeteren de taalvaardigheid In Opsterland is ongeveer 13% van de bevolking van 16 jaar en ouder laaggeletterd. Dit is vergelijkbaar met de rest van Friesland, maar hoger dan in Nederland als geheel (in 12%). Taalvaardigheid verbeteren past bij de ambitie: ‘Iedereen doet mee en heeft regie over zijn eigen leven’. Onze samenleving wordt sterker als iedereen kan meedoen. Als je moeite hebt met taal-, reken- en digitale vaardigheden, vind je minder snel een baan, kun je minder makkelijk gezond leven en heb je minder grip op je geldzaken. We hebben hierbij de volgende subdoelstellingen: 

Vaardigheden rond begrijpend lezen zijn in 2025 verbeterd.



De gemeente ondersteunt het onderwijs waar nodig en interventies zijn effectief.



Laaggeletterdheid neemt af (langetermijneffect) en is in 2025 gedaald tot op of onder het landelijk gemiddelde.

Maatregelen VERANDERD We monitoren en evalueren in 2024 de extra inzet op taalvaardigheid op de scholen Door het inzetten van diverse programma’s (op scholen) verbetert de taalvaardigheid van jeugdigen. Ook voorkomen we dat de jeugdigen van nu later tot de groep laaggeletterden behoren. We monitoren en evalueren in 2024 de effecten van deze programma’s. Op basis van de evaluatie kijken we of het nodig is deze inzet uit te breiden. De gemeente werkt hierin samen met ketenpartners, zoals het onderwijs, de bibliotheek en De Stipe. We voeren de jaarschijf 2024 van het actieplan laaggeletterdheid uit Het is moeilijk om de doelgroep in beeld te krijgen en mee te laten doen aan activiteiten. Met het actieplan gaan we dit verbeteren. We voeren de jaarschijf 2024 uit. Onderdelen daarvan zijn de aanjager laaggeletterdheid, het ketenpartneroverleg en het digi-taalhuis.

22

Doelstelling Er zijn voldoende geschikte onderwijsgebouwen en –voorzieningen Met het Integraal Huisvestingsplan voor het onderwijs waarborgen we als gemeente dat er genoeg geschikte onderwijshuisvesting in onze gemeente is.

Maatregelen VERANDERD We voeren het integraal huisvestingsplan (IHP) uit 1.

De gemeenteraad stelt in 2024 een actuele versie van de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Opsterland vast.

2.

De gemeenteraad stelt in 2024 een krediet beschikbaar voor de bouw van KC De Finne in Beetsterzwaag en de inrichting van het openbaar gebied.

3.

We gaan verder met de planvorming voor de nieuwbouw van It Aventoer in Langezwaag.

4.

De gemeenteraad stelt in 2024 een krediet beschikbaar voor de uitbreiding van CBS De Opdracht in Ureterp.

5.

De gemeenteraad stelt in 2024 een voorbereidingskrediet beschikbaar voor de BHS Gorredijk. Daarbij houdt hij rekening met de besluiten die al zijn genomen over de Skâns. We overleggen met het bestuur van de school om een toekomstbestendig schoolgebouw te realiseren.

6.

De gemeenteraad stelt in 2024 een voorbereidingskrediet beschikbaar voor de vernieuwbouw van School Lyndensteyn in Beetsterzwaag.

23

Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Doelstelling De doelstelling van dit programma is: er is ruimte voor vrijetijdsbesteding, zowel door inwoners als recreanten. Leefbaarheid Voor de leefbaarheid van de dorpen zijn actieve verenigingen onmisbaar. In die verenigingen besteden onze inwoners hun vrije tijd aan sporten of andere activiteiten samen. Dat die verenigingen er zijn is daarom een vanzelfsprekend uitgangspunt in ons beleid. Cultuur Er is een goede culturele infrastructuur met verschillende musea en bibliotheken en evenementen. Focus De focus in dit programma ligt op gezondheid, sociale samenhang en participatie (mienskip).

24

Kaderstellende documenten Romte foar Taal 2021-2025 Beleidsnotitie "Cultuur Promotie wordt Cultuur Evenementen" Beleidsnotitie Cultuureducatie 2023-2026 Bibliotheekbeleid 2023-2026 Afsprakenkader Sport 2022-2026 Preventieagenda Opsterland 2021-2030 Nota Kansen Benutten 2016-2020 Regionale Toeristische Ontwikkelstrategie Zuidoost Friesland 2022-2030 Bomenbeleidsplan 2020 Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025 Erfgoedverordening

Reguliere werkzaamheden Stimuleren en faciliteren culturele initiatieven In stand houden cultureel erfgoed Stimulearje dat ynwenners en meiwurkers it Frysk sprekke en brûke Zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties Accounthouderschap toeristische sector Regionale afstemming recreatie en toerisme Onderhoud groene buitengebied Extensief beheer bermen buiten de bebouwde kom (biodiversiteit) Terugplaatsen nieuwe bomen bij noodzakelijke bomenkap Periodieke inspectie speeltuinen Onderhouden gemeentelijke sportvelden

25

Thema Cultuur Doelstelling Het cultureel klimaat draagt bij aan de leefbaarheid van Opsterland Voor inwoners en bezoekers van Opsterland is het beleven en genieten van cultuur een zinvolle en prettige vrijetijdsbesteding. Er zijn volop culturele initiatieven. Erfgoedorganisaties brengen het verleden dichtbij. De openbare bibliotheken dragen bij aan de participatie van onze inwoners.

Maatregelen NIEUW De gemeenteraad stelt in 2024 nieuw museumbeleid vast De gemeenteraad stelt in 2024 nieuw museumbeleid op. Daarin gaat het onder andere over de mogelijkheden om musea toekomstbestendig te maken. NIEUW Wij bereiden ons in 2024 voor op de aanpassing van de Bibliotheekwet In 2025 treedt de aangepaste Bibliotheekwet in werking. Hierin krijgen gemeenten de wettelijke taak (zorgplicht) ervoor te zorgen dat iedere inwoner toegang heeft tot een volwaardige bibliotheek. We onderzoeken samen met de bibliotheek wat er nog nodig is om te voldoen aan deze zorgplicht. We nemen hiervoor de maatregelen die nodig zijn.

26

Thema Recreatie en Toerisme Inleiding Opsterland is een aantrekkelijke groene gemeente waar het goed toeven is. Toerisme en recreatie zijn belangrijke instrumenten die de leefbaarheid bevorderen en de lokale economie stimuleren. Binnen de regio Zuidoost Fryslân werken we programmatisch samen aan “Het Andere Friesland”. We zetten in op meer kwaliteit. We benutten onze toeristische mogelijkheden zo veel mogelijk. We werken samen met de horeca en andere ondernemers in deze sector.

Doelstelling De kwaliteit van toeristische voorzieningen is (verder) ontwikkeld en verbeterd We nemen in 2024 verschillende maatregelen om de kwaliteit van onze toeristische voorzieningen te verbeteren.

Maatregel VERANDERD De faciliteiten voor toeristen en recreanten zijn in 2024 meetbaar verbeterd 1.

We verbeteren de fiets-, ruiter-, en MTB-netwerken in regionaal verband.

2.

Varen in de Friese wouden: we verbeteren faciliteiten aan de wal in regionaal verband.

3.

We ronden in 2024 het onderzoek naar de mogelijkheid van een Opsterlânpas af. Die pas kan een middel zijn om recreatie en toerisme te stimuleren.

27

Thema Openbaar groen Inleiding We onderhouden de openbare ruimte op de manier die past bij de andere thema's uit dit programma: uitnodigend voor inwoners en toeristen. Ook dragen we met het onderhoud bij aan duurzaamheid. We vergroten de biodiversiteit, bijvoorbeeld door meer ruimte te geven aan bloeiende bloemen. Ook zorgen we voor herplant van bomen.

Doelstelling We investeren in de Mienskip en in vertrouwen in de gemeentelijke overheid De openbare ruimte leent zich goed om ruimte te geven aan initiatieven van inwoners en organisaties. Daarmee wordt de mienskip sterker. En het vertrouwen in de lokale overheid wordt groter. Daarom zijn we zichtbaar en benaderbaar als mensen met initiatieven komen. We inspireren onze inwoners om betrokken te zijn bij hun leefomgeving.

Maatregel VERANDERD We begeleiden in 2024 initiatieven vanuit de samenleving Inwoners en organisaties kunnen via het 'initiatievenformulier' een aanvraag indienen voor verbetering van de leefbaarheid of openbare ruimte. Levensvatbare ideeën ondersteunen wij. Die initiatieven gaan we begeleiden.

28

Thema Sport Doelstelling Wij hebben goede sportaccommodaties. Sporten is bereikbaar voor iedereen Sport en bewegen zijn goed voor onze gezondheid. Daarom ondersteunen wij het verenigingsleven. We blijven de komende jaren meedoen aan de Regeling Brede Impuls Combinatiefuncties. Ook zetten we buurtsportcoaches in binnen het sociaal domein. We nemen sportaccommodaties op in het strategisch vastgoedbeleid.

Maatregelen VERANDERD In 2024 maken we met 75% van de verenigingen nieuwe afspraken over gebruik en onderhoud van de buitensportaccommodaties We voeren samen met de verenigingen het beheer en onderhoud uit van de sportvelden en de gebouwen die daarbij horen. Dit gebeurt nu nog vaak op basis van willekeurige afspraken uit het verleden. We gaan nieuwe afspraken maken met minstens 75% van de sportverenigingen die gebruikmaken van gemeentelijke buitensportaccommodaties. We ronden dat in 2024 met 75% van de verenigingen af. We realiseren in 2024 en 2025 de vernieuwing en uitbreiding van sportcentrum Kortezwaag in Gorredijk In Gorredijk werken we aan de toekomst van sportcentrum Kortezwaag. Samen met de exploitant en andere stakeholders zorgen we dat er in 2024/2025 een verbouwd en uitgebreid sportcentrum staat. NIEUW Wij laten in 2024 minstens 10 jongeren die moeite hebben om maatschappelijk mee te komen kennismaken met diverse sportmogelijkheden Wij laten minstens 10 jongeren die moeite hebben om maatschappelijk mee te komen, door activiteiten van de buurtsportcoaches kennismaken met diverse sportmogelijkheden. Het doel is dat zij structureel gaan sporten. VERANDERD In 2024 laten we minstens 100 volwassenen met een laag inkomen en minstens 140 kinderen structureel sporten Wij laten zoveel mogelijk inwoners met een laag inkomen structureel sporten.

Daarvoor gebruiken we het jeugdfonds sport & cultuur en het volwassenenfonds. We stimuleren hen om structureel te sporten, in samenwerking met buurtsportcoaches en verenigingen/sportaanbieders. In 2024 doen minstens 100 volwassenen en minstens 140 kinderen hieraan mee.

29

NIEUW Wij ondersteunen korfbalvereniging LDODK om 3 korfbalverenigingen te versterken op het gebied van organisatie en promotie van de sport Kleinere korfbalverenigingen hebben het moeilijk om overeind te blijven. LDODK gaat de 3 andere korfbalverenigingen in Opsterland ondersteunen in hun organisatie en de sport promoten in de betreffende dorpen. Hiervoor stellen we een door de gemeente verkregen landelijke subsidie beschikbaar aan LDODK. Ook bevordert LDODK de positieve naam van Opsterland via de enige Friese vereniging in de Korfbal League.

30

Programma 6 | Sociaal domein Programma 6 | Sociaal domein Inwoner voorop Bij alle ondersteuning die we bieden, staan de inwoner en zijn omgeving voorop. Daarbij geldt: 'voorkomen is beter dan genezen'. We richten ons dus vooral op preventie. Betaald werk We gaan een extra inspanning leveren om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt aan een baan te helpen. We doen dit samen met onze partners in de arbeidsmarktregio. Hierdoor hebben minder mensen een bijstandsuitkering nodig en halen zij eigenwaarde uit het verdienen van eigen inkomen. Armoede We hebben als gemeente een beperkte rol bij het tegengaan van armoede. Die rol nemen we, bijvoorbeeld door meer in te zetten op schuldenpreventie. Een ander voorbeeld is dat we ervoor zorgen dat meer mensen die ervoor in aanmerking komen, daadwerkelijk gebruik maken van onze gemeentelijke inkomensvoorzieningen. Zorg In de toekomst willen we als gemeente de zorg bereikbaar en betaalbaar houden. We hebben daarbij drie uitdagingen: de vraag neemt toe (vergrijzing), de arbeidsmarkt is krap (minder handen in de zorg) en de kosten stijgen (de gemeentebegroting moet sluitend zijn). De Friese gemeenten en zorgpartijen onderzoeken deze uitdagingen. Samen kijken wij welke maatregelen ons hierin kunnen helpen. De afspraken komen in het regioplan van het Fries Integraal Zorgakkoord (FrIZA) te staan.

We richten ons daarbij vooral op het voorkomen van duurdere zorg (preventie). Daarbij staat de directe leefomgeving van de inwoner (de sociale basis) centraal. Daarvoor zetten we diverse maatregelen in, die hierna in dit programma van de begroting aan de orde komen. Ook hierin werken we vaak met anderen samen, bijvoorbeeld op het terrein van wonen en zorg. Jeugdhulp Bij de jeugdhulp gaat het allereerst om de jeugdige en om wat die nodig heeft. Tegelijk besteden we een groot deel van onze begroting aan die jeugdhulp. Daarom houden we deze hulp bereikbaar én betaalbaar. Ook hier richten we ons nadrukkelijk op het voorkomen van (duurdere) zorg. Net zoals we dat bij de WMO/zorg doen, nemen we diverse maatregelen om dat te bereiken. Daarbij werken we nauw samen met de scholen. Dorpen Hoe we met onze dorpen omgaan, staat ook in dit programma van de begroting. Nieuw dorpenbeleid wordt leidend voor de komende jaren. Daarnaast gaan we verder met de dorpstafels. Verder gaan de dorpen en de gemeente de eerste actieplannen voor de dorpshuizen uitvoeren.

31

Vluchtelingen Nog steeds vragen zowel vluchtelingen uit Oekraïne als statushouders en vluchtelingen uit de rest van de wereld onze aandacht. De huisvesting van vluchtelingen en statushouders voeren wij projectmatig uit. Dat staat daarom in de paragraaf Projecten.

Kaderstellende documenten Preventieagenda Opsterland 2021-2030 Beleidsnota nieuwe Wet inburgering 2022 Fryske Regiovisie Jeugd Visie complementaire ondersteuning Kadernota Dorpshuizenbeleid 2021-2026 Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Opsterland 2023 Verordening beslistermijn schuldhulpverlening Opsterland Re-integratieverordening gemeente Opsterland 2023 Verordening Hart voor de Jeugd 2020

Reguliere werkzaamheden Verstrekken bijstandsuitkeringen Ondersteuning bij re-integratie naar regulier werk of werk via Caparis Aanbieden jeugdhulp en andere ondersteuning voor kinderen, jongeren en gezinnen Aanbieden ondersteuning WMO voor ouderen, mantelzorgers e.d. (bijvoorbeeld huishoudelijke hulp, hulpmiddelen, gehandicaptenparkeerplaats) Zorgen voor dagbesteding en begeleiding Ondersteuning bij geldzorgen en schulden Zorgen voor inburgering statushouders Zorgen voor opvang vluchtelingen Oekraïne Subsidiëren sociaal-cultureel werk Bieden welzijnswerk (jongerenwerk e.d.) Ondersteuning dorpen, dorpshuizen en plaatselijk belangen Behandeling klachten en bezwaren

32

Thema Uitvoering sociale wetgeving Doelstelling Inwoners leven niet in armoede We bestrijden armoede en we vergroten de bestaanszekerheid van kwetsbare inwoners. Daar sluit ons beleid op aan: beleid voor gemeentelijke inkomensvoorzieningen, armoedeen minimabeleid en de gemeentelijke schuldhulpverlening. De afgelopen tijd is de inflatie vooral door de energieprijzen fors gestegen. Daardoor is het voor een aantal inwoners moeilijker geworden om een leven in armoede te voorkomen. Daarom besteden we hier in 2024 extra aandacht aan. De rol van ons als gemeente is beperkt. De Rijksoverheid kan het meeste doen om armoede tegen te gaan.

Maatregelen VERANDERD We maken in 2024 een communicatieplan gemeentelijke inkomensvoorzieningen Inwoners moeten op de hoogte zijn van de voorzieningen waarvan zij gebruik kunnen maken. Bij armoede en schuldhulpverlening zijn er diverse groepen die een specifieke communicatie-aanpak nodig hebben. Denk hierbij aan inwoners waarbij sprake is van laaggeletterdheid, een taalbarrière, gebrek aan digitale vaardigheden of inwoners met een verstandelijke beperking. Om deze inwoners te kunnen bereiken wordt een communicatieplan armoede gemaakt, waarin we onze communicatie afstemmen op de behoeften van de doelgroep. VERANDERD In 2024 komt er een beleidsplan voor armoede en schulden De afgelopen jaren is het voorkómen van schulden steeds belangrijker geworden. Dat is terug te vinden in de gewijzigde Wet schuldhulpverlening en in ons gemeentelijke beleid voor preventie. In 2024 trekken we deze lijn door. We stellen een beleidsplan ‘armoede en schuldhulpverlening' op. NIEUW We voeren in 2024 de Voorzieningenwijzer in We willen dat inwoners die recht hebben op inkomensondersteuning, die ondersteuning ook krijgen. De eerste stap is dat inwoners weten dat de regelingen er zijn. De voorzieningenwijzer geeft mensen dit inzicht. Onze inwoners kunnen met hun DigiD en inkomensgegevens direct kijken waar ze recht op hebben.

NIEUW We bereiden ons in 2024 voor op de wetswijzing ‘Participatiewet in Balans’. Het Rijk werkt aan het wetsvoorstel ‘Participatiewet in balans’. Deze wet treedt waarschijnlijk op 1 januari 2025 in werking. 'De menselijke maat', 'vertrouwen' en 'eenvoud' zijn de kernwoorden voor deze wetswijziging. We gaan ons op deze wetswijzing in 2024 voorbereiden. Dat kan betekenen dat we werkprocessen en gemeentelijk beleid moeten aanpassen.

33

Doelstelling VERANDERD In 2024 gaan er - ten opzichte van 2023 - minstens net zoveel mensen uit de bijstand en er komen minder mensen in de bijstand We verlagen of stabiliseren het aantal bijstandsuitkeringen. Dat doen we door minstens net zoveel mensen als in 2023 uit de bijstand te laten uitstromen. We voorkómen dat er in 2024 meer mensen dan in 2023 de bijstand instromen. We vergelijken onze cijfers ook met vergelijkbare gemeenten in onze regio. Dat doen we op basis van de benchmark Divosa Werk en Inkomen.

Maatregelen NIEUW Caparis ontwikkelt zich in de periode 2023-2026 naar een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf De structuur van ons sociaal ontwikkelbedrijf Caparis NV verandert. Dat komt doordat de instroom in de sociale werkvoorziening is afgesloten en er meer instroom van nieuwe doelgroepen komt vanuit de Participatiewet. Daarom gaat Caparis zich de komende jaren ontwikkelen tot een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf voor mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Dat vraagt ook inzet van ons als gemeente. In 2024 gaan we als gemeente 5 extra afspraakbanen en 2 extra plekken Beschut Werk bij Caparis invullen. Ook gaan er inburgeraars bij Caparis aan het werk - zie hierna. VERANDERD We actualiseren in 2024 het implementatieplan Meteen in Beweging Het is belangrijk de re-integratie vanaf dag één te starten. Hier beginnen wij al mee bij het eerste contact van een inwoner met de gemeente via de poortwachter. Daarvoor zetten we ook ons implementatieplan 'Meteen in Beweging' in. In 2024 actualiseren we dit implementatieplan. VERANDERD We intensiveren in 2024 onze aanpak voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt Binnen de groep uitkeringsgerechtigden wordt het aandeel mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt steeds groter.

Dat komt doordat uitkeringsgerechtigden die makkelijker aan het werk kunnen, snel uitstromen door de krappe arbeidsmarkt. 1.

We ontwikkelen in 2024 een traject gericht op maatschappelijke participatie en op het mensen in beweging krijgen door sport en bewegen.

2.

We ronden in 2024 het onderzoek af naar de mogelijkheden van basisbanen voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Daarmee voeren we de motie van de gemeenteraad uit (juli 2023)

We stimuleren de participatie van inburgeraars, onder andere met 16 werkervaringsplekken bij Caparis . Voor inburgeraars hebben we een weekvullend programma op grond van de Wet Inburgering 2021. Het doel is dat inburgeraars zo snel mogelijk actief meedoen en zo snel mogelijk uitstromen naar betaald werk. Een deel van de participatieplekken van inburgeraars wordt ingevuld door werkervaring op te doen bij Caparis.

34

NIEUW We werken in 2024 de Strategische Koers 2022-2026 voor de arbeidsmarktregio uit in meerdere uitvoeringsplannen. De gemeente Opsterland werkt samen met onder andere onderwijspartners, zorgpartijen, UWV, de provincie en andere gemeenten. Wat we samen willen bereiken hebben we vastgelegd in de Strategische Koers 2022-2026 voor de Arbeidsmarktregio (Fryslân Werkt). Wij werken samen omdat onze werkzoekenden ook buiten onze gemeente aan de slag kunnen. De focus ligt daarbij op drie strategische doelen: een leven lang leren stimuleren, de duurzame inzetbaarheid verhogen en de arbeidsmobiliteit bevorderen. In 2024 werken we deze koers verder uit in meerdere programmaplannen.

35

Thema Maatschappelijke ondersteuning Doelstelling Inwoners houden de regie over hun eigen leven en kunnen zelfstandig blijven wonen. Inwoners houden de regie over hun eigen leven. Zo kunnen zij zelfstandig blijven wonen. De gemeente en andere professionals maken dit mogelijk, ze stimuleren en ondersteunen als dat nodig is. De mienskip vormt daarbij een sterke basis waar inwoners op terug kunnen vallen.

Maatregelen VERANDERD We maken in 2024 een regionale uitvoeringsagenda op het gebied van wonen en zorg Samen met de andere gemeenten in Zuidoost-Friesland en met woon- en zorgpartners hebben wij in 2023 een analyse uitgevoerd. We weten nu wat de opgave is die we in Friesland hebben op het gebied van wonen en zorg. In 2024 maken we een uitvoeringsagenda. Daarin staat wat het concreet voor onze regio en onze gemeente betekent én welke maatregelen nodig zijn. NIEUW We voeren in 2024 een verkennend onderzoek uit naar de ondersteuning van mensen met onbegrepen gedrag Ook in onze gemeente zijn er mensen met onbegrepen gedrag (eerder noemden we dat verward gedrag). We gaan in 2024 een verkennend onderzoek uitvoeren. We kijken of er aanvullende maatregelen nodig zijn om deze inwoners te ondersteunen. Bijvoorbeeld om zelfstandig te kunnen blijven wonen. NIEUW Wij stellen in 2024 een lokale inclusieagenda op Elke gemeente moet op basis van het VN-Verdrag Handicap een lokale inclusieagenda maken. Het VN-Verdrag heeft als doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. Mensen met een beperking ervaren vaak achterstanden. Daardoor kunnen zij niet volwaardig meedoen. De samenleving moet ervoor zorgen dat die achterstanden verdwijnen. We stellen in 2024 een lokale inclusieagenda op. Daarin laten we zien hoe we daar in Opsterland voor gaan zorgen.

NIEUW Wij stellen in 2024 een nieuwe subsidieregeling voor sociaal-cultureel werk op In een groot deel van onze dorpen is er sociaal-cultureel werk (SCW), zoals ouderenwerk. We evalueren de huidige regeling huisvestingskosten SCW. Daarna stellen we in 2024 een nieuwe subsidieregeling op. VERANDERD Wij stellen in 2024 een uitvoeringsagenda dementievriendelijke gemeente op Omdat er steeds meer oudere mensen zijn, komen er ook (fors) meer mensen met dementie. Meer mensen met dementie zullen in de individuele thuissituatie wonen. Dit levert een aantal specifieke uitdagingen op. In 2023 hebben wij beleid opgesteld over dit onderwerp. We stellen in 2024 hiervoor een uitvoeringsagenda op. Daarin staan concrete stappen om een dementievriendelijke gemeente te worden.

36

VERANDERD Wij stellen in 2024 een welzijnsagenda op om de sociale basis te versterken De sociale basis van onze dorpen bestaat uit informele netwerken, burgeractiviteiten en betekenisvolle relaties tussen inwoners onderling. Met andere woorden: de mienskip. Een sterke sociale basis zorgt ervoor dat mensen elkaar kunnen ondersteunen. Ze hoeven dan minder snel terug te vallen op professionele hulp. We gebruiken een passende methode om per dorp te bekijken wat nodig is om de sociale basis te versterken. Hierbij kijken we ook naar de mogelijkheid van dorpskamers. Voor deze aanpak stellen wij in 2024 een welzijnsagenda op. NIEUW Wij stellen in 2024 mantelzorgbeleid op Mantelzorg is alle hulp aan een hulpbehoevende door iemand uit zijn directe sociale omgeving. Het gaat daarbij om hulp die verder gaat dan de normale (gebruikelijke) zorg voor elkaar. De inzet van de mantelzorg wordt steeds belangrijker. Dat komt onder andere door vergrijzing en personeelskrapte in de zorg. Tegelijkertijd verwachten we op basis van prognoses dat er steeds minder mantelzorgers zullen zijn. We stellen in 2024 mantelzorgbeleid op. Zo laten we zien hoe we daar in Opsterland mee omgaan.

Doelstelling Met preventie voorkomen en beperken we problemen en versterken we de zelfredzaamheid Wij werken aan een samenleving met inwoners die samenredzaam zijn en zich op elkaar betrokken voelen. Een samenleving waarin iedereen zich goed kan ontwikkelen, in een gezonde en veilige omgeving. Inwoners die actief deelnemen aan de samenleving helpen mee aan de vitaliteit en het welzijn van die samenleving. We zoeken oplossingen meer in de eigen leefwereld van inwoners dan in professioneel handelen. We gaan eerder en beter in gesprek met inwoners. We sluiten aan bij vraagstukken in en van het dorp. Zo zorgen we ervoor dat we toekomstbestendig voorzieningen aan onze inwoners leveren.

Maatregelen NIEUW We stellen in 2024 een plan van aanpak op voor GALA en voeren dat uit. Wij ontvangen een brede specifieke uitkering (SPUK) voor GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord). We stellen hiervoor in 2024 een plan van aanpak op. Daarin leggen we vast wat we met deze middelen gaan doen. Voor een groot deel gaat het niet om nieuwe middelen, maar zijn bestaande middelen samengevoegd onder de noemer GALA. Veel onderwerpen uit het GALA zijn daarom bestaande activiteiten in de preventieagenda. De preventieagenda en het plan van aanpak voor het GALA gaan elkaar versterken. We maken samen met de dorpen een lokale aanpak.

37

NIEUW We voeren het actieplan preventie voor 2024 uit De omslag naar de voorkant, naar preventie, is nodig. Dat helpt om de zorg toekomstbestendig te maken. In 2021 heeft de raad de Preventieagenda 2021-2030 vastgesteld. Hierin vormen zeven actielijnen het uitgangspunt. We stellen jaarlijks een actieplan preventie op. In dit actieplan werken we de actielijnen van de preventieagenda uit. Dit plan werken we in de loop van het jaar verder uit met onze partners en inwoners. In 2024 staat het gesprek met onze stakeholders over preventie voorop. Als zij het belang van preventie zien, zullen zij daarna ook hun eigen aanpak daarop aanpassen.

38

Thema Jeugdhulp Doelstelling Jeugdigen ontwikkelen zich zo goed mogelijk Door vroegsignalering en preventie ondersteunen we (aanstaande) kwetsbare ouders en kwetsbare jeugdigen op een toegankelijke manier. We zijn waar de jeugdige is. En we hebben netwerkgerichte brede aanpak. Daarmee bereiken we het volgende: 

Ouders zijn veerkrachtig. Ze hebben minder professionele hulp nodig.



Kinderen en ouders met een hulpvraag zijn sneller in beeld. Ze worden eerder geholpen.



Het middelengebruik onder jeugdigen daalt. Ouders geven hierin het goede voorbeeld.



Er is een doorgaande lijn in zorg en ondersteuning. (Jong)volwassenen raken niet tussen “wal en schip“.



Lichte opgroei- of opvoedvragen lossen we zoveel mogelijk op in het dagelijks leven.



De sociale en pedagogische basis voor jeugdigen in onze gemeente is in 2025 versterkt.

Maatregelen We ontwikkelen in 2024 een aanpak voor samenwerking tussen het onderwijs en de zorg voor jeugd We werken met het onderwijs aan een aanpak die de sociale en pedagogische basis versterkt (daarvan maakt het onderwijs deel uit). We signaleren vroegtijdig jeugdigen met problemen. Jeugdigen en ouders met lichte opvoed- en opgroeivragen kunnen laagdrempelig terecht op school. We investeren in de samenwerking tussen onderwijs en zorg. Dat doen we samen met andere partners die bij het kwetsbare kind betrokken zijn. We ontwikkelen hiervoor in 2024 een integrale aanpak voor het onderwijs en de zorg voor jeugd. We monitoren de uitvoering ervan. NIEUW We ontwikkelen in 2024 een preventieve aanpak voor jongeren en jongvolwassenen tussen de 16 en 27 jaar Met het toekomstplan 18-/18+ ontwikkelen we een preventieve aanpak. We ondersteunen kwetsbare jongeren en jongvolwassenen (tussen de 16 en 27 jaar). Zodat ze meedoen en zich kunnen redden in de maatschappij. Het gebiedsteam gaat dit toekomstplan verder ontwikkelen en invoeren. We ontwikkelen hiervoor dus in 2024 een aanpak. We monitoren de uitvoering. Als dat nodig blijkt, verbeteren we de aanpak.

39

NIEUW We ontwikkelen in 2024 een preventieve aanpak voor jongeren van 10 tot 18 jaar We richten ons op een gezonde levensstijl en sociale inclusie. Zo voorkomen wij middelengebruik onder jongeren. En we dringen eenzaamheid terug. Onderdeel van deze aanpak is dat de jongeren meedoen aan culturele en sportieve activiteiten. We leggen hiervoor verbindingen tussen inwoners, scholen, verenigingen, kinderopvang, jongerenwerk, bibliotheken, enzovoort. Hiervoor ontwikkelen wij in 2024 een integrale en preventieve aanpak voor opgroeien in een kansrijke omgeving. Deze aanpak is voor jeugdigen van 10 tot 18 jaar. We doen dat via de Fryske Mienskip Oanpak. We monitoren de uitvoering. NIEUW We ontwikkelen in 2024 een preventieve aanpak voor kinderen tussen de -10 maanden en 7 jaar We ontwikkelen in 2024 een preventieve aanpak voor kinderen tussen de -10 maanden en 7 jaar. Met het programma ‘Kansrijke start’ werken we samen met lokale partners die betrokken zijn bij (aanstaande) gezinnen met jonge kinderen (tot 1000 dagen). We versterken zo het opvoedkundig klimaat en het voorliggende (preventieve) veld. Zo bieden wij een passend en compleet aanbod aan jeugdigen en hun ouders. We geven informatie en advies en we zorgen voor ontmoeting, lichte opvoedondersteuning en individuele hulp voor jeugdigen en hun gezinnen.

We investeren in de kwaliteit van het gebiedsteam en in de samenwerking met partners die bij het kwetsbare kind betrokken zijn. We monitoren de uitvoering van deze aanpak.

40

Doelstelling Voor de meest kwetsbare jeugdigen en hun gezinnen is passende jeugdhulp beschikbaar Soms hebben kinderen en gezinnen jeugdhulp nodig. We letten dan altijd op de situatie van het gezin waarin een jeugdige opgroeit. Het moet voor jeugdigen en hun ouders helder zijn waar jeugdhulp voor is en waarvoor niet. Met beperkte mensen en middelen maken wij duidelijke keuzes wie in aanmerking komt voor professionele jeugdhulp. Daarbij helpen wij de meest kwetsbaren altijd. Onze doelen zijn: 

Jeugdigen en hun gezinnen ontvangen zware jeugdhulp zo lang als dat nodig is.



Professionals weten wanneer ze kwetsbare jeugdigen en hun gezinnen moeten verwijzen naar professionele jeugdhulp.



Jeugdigen maken in 2025 minder gebruik van residentiële jeugdhulp dan in 2023.

Maatregelen VERANDERD We monitoren in 2024 de eenduidige werkwijze voor de indicaties van de Jeugdwet In 2023 zijn we gestart met het werken met het Fries Ondersteuningsplan. In zo'n plan staat welke hulp nodig is om gezond en veilig op te groeien naar zelfstandigheid en voor het gezin om zelfredzaam te zijn. Hiervoor brengen we met elkaar in beeld welke resultaten we gaan halen. De ingezette hulp en ondersteuning staan in het plan. Alle hulpverleners zijn hierin in beeld. Ook de evaluatie komt in het plan. Zo blijven we de juiste hulp en ondersteuning inzetten en blijft de situatie actueel. In 2024 monitoren we deze werkwijze. Als het nodig is verbeteren we die. NIEUW We stellen in 2024 een jaarplan op bij de Fryske regiovisie jeugdhulp 20222026 en brengen de gevolgen van de Hervormingsagenda Jeugd in beeld In de Fryske regiovisie jeugdhulp staat wat we met de jeugdhulp voor de periode 2023-2026 willen bereiken. De Friese gemeenten leveren blijvend passende en kwalitatief hoogwaardige jeugdhulp. 1. We stellen hiervoor in 2024 samen met de andere Friese gemeenten een jaarplan op. 2. Daarnaast brengen we, met de andere Friese gemeenten, de gevolgen van de Hervormingsagenda Jeugd in beeld. In deze agenda hebben gemeenten en Rijk afspraken gemaakt over de toekomst van de jeugdhulp. Wij vertalen de gevolgen naar de gemeente Opsterland.