Bijlage 2 Zienswijzennota ontwerpbestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie (bijlage 1)
Tekst van het document
0086436442
Zienswijzennota Ontwerpbestemmingsplan
“Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie”
1
0086436442
Zienswijzennota ontwerpbestemmingsplan “Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie” Inleiding Drinkwaterbedrijf Vitens heeft het voornemen om bij Luxwoude een nieuwe grondwaterwinning- en productielocatie te realiseren. De noodzaak tot deze nieuwe ruimtelijke ontwikkeling komt voort uit de toenemende behoefte aan drinkwater in Fryslan onder andere door economische ontwikkelingen vanuit het IBF-terrein bij Heerenveen. Daarnaast zijn er ook ontwikkelingen op bestaande winningen die van invloed zijn op de capaciteit voor drinkwaterwinning. Zo moet de winning Terwisscha worden verminderd (ter voorkoming van verdere verdroging van het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold) en de bestaande grondwaterwinningsbronnen Garyp en Noardburgum kampen met verzilting. En ten slotte wil Vitens invulling geven aan het provinciale reservebeleid wat betreft de drinkwatervoorziening. De combinatie van de groeiende watervraag, de ontwikkelingen bij de bronnen en het reservebeleid resulteren in een opgave van circa 6,5 miljoen m3 extra drinkwater per jaar in Centraal- Fryslan. De nieuwbouw van het productiebedrijf Luxwoude met een capaciteit van 6,5 miljoen m3/j wordt als een van de belangrijkste bouwstenen gezien om de toekomstige drinkwatervoorziening in Fryslân te borgen.
Met het bestemmingsplan "Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie" wordt de realisatie en het gebruik van een nieuwe waterwinningslocatie en drinkwaterproductiebedrijf aan de Hegedyk in Luxwoude (in de toekomst te adresseren als Hegedyk 12 te Luxwoude) mogelijk gemaakt. Bestemmingsplanprocedure Overleg ex artikel 3.1.1. Besluit ruimtelijke ordening en inspraak op basis van inspraakverordening Het voorontwerpbestemmingsplan " Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie” heeft vanaf 9 juni 2022, op grond van de Algemene inspraakverordening Opsterland 2006, gedurende een termijn van zes weken ter inzage gelegen. Tijdens deze periode konden burgers, organisaties e.d. hun reactie op het voorontwerpbestemmingsplan kenbaar maken. Wij hebben op het voorontwerpbestemmingsplan een viertal inspraakreacties ontvangen. De beantwoording van deze inspraakreacties (Eindverslag inspraak voorontwerpbestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie) is opgenomen in bijlage 11 van het ontwerpbestemmingsplan. In het kader van het vooroverleg op grond van artikel 3.1.1. Besluit ruimtelijke ordening (Bro) is een reactie op het voorontwerpbestemmingsplan ontvangen van de provinsje Fryslân, Wetterskip Fryslân en Brandweer Fryslân.
De betreffende reacties zijn in het ontwerpbestemmingsplan in paragraaf 7.2 samengevat en voorzien van een gemeentelijk standpunt. De brieven van deze instanties zijn opgenomen als bijlage 12, 13 en 14 bij de plantoelichting van het ontwerpbestemmingsplan. Terinzagelegging ontwerpbestemmingsplan Op 27 september 2023 werd in het digitale Gemeenteblad, het huis-aan-huisblad de SA! en op www.opsterland.nl een publicatie opgenomen dat het ontwerpbestemmingsplan "Luxwoude Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie" (plannummer NL.IMRO.0086.10BPWaterwinning0201) vanaf 28 september 2023 gedurende zes weken ter inzage zou liggen. In deze periode heeft eenieder gelegenheid gehad om door middel van een zienswijze op het plan te reageren. Ingekomen zienswijzen Er zijn een viertal zienswijzen op het ontwerpbestemmingsplan “Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie” ingekomen. Overzicht van de ingekomen zienswijzen: 1. 2.
Indieners 1, De Plasse 19, Luxwoude bij brief van 1 november 2023 (geregistreerd op 6 november 2023 onder iZaaknummer 0086423241); Indiener 2, De Opslach 24, Luxwoude bij brief van 6 november 2023 (geregistreerd op 7 november 2023 onder iZaaknummer 0086423722), aangevuld bij brief van 13 november 2023 (geregistreerd op 14 november 2023 onder iZaaknummer 0086425349);
2
0086436442
3.
4.
Indieners 3, De Plasse 21 + andere adressen aan De Plasse te Luxwoude en de Alde Dyk te Terwispel bij brief van 7 november 2023 (geregistreerd op 8 november 2023 onder iZaaknummer 0086424266), aangevuld bij brief van 8 november 2023 (geregistreerd op 9 november 2023 onder iZaaknummer 0086424267); Indieners 4, Alde Dyk 66 en andere adressen aan de Alde Dyk te Terwispel bij brief van 7 november 2023 (geregistreerd op 9 november 2023 onder iZaaknummer 0086424263)
Ontvankelijkheid De zienswijzen zijn allen tijdig ingediend en daarom ontvankelijk. Hieronder is de inhoud van de verschillende zienswijzen weergegeven. Waar nodig zijn de zienswijzen van een gemeentelijke reactie voorzien. Inhoud zienswijze en gemeentelijk standpunt Indieners 1 Hiermee maken wij bezwaar tegen het ontwerpbestemmingsplan Luxwoude Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie. Wij vragen de gemeenteraad om nogmaals zorgvuldig de plannen af te wegen temeer omdat het een grote impact heeft voor omgeving en omwonenden voor de komende tientallen jaren. Wij proberen onze zorgen zo goed mogelijk te verwoorden in deze zienswijze. Heeft u hierover aanvullende vragen dan zijn wij uiteraard bereid om hierover met u in gesprek te gaan en onze motivatie nader toe te lichten. Er zijn twee belangrijke zaken die spelen en van invloed zijn op de omgeving. 1. Het onttrekken van 6,5 miljoen m3 grondwater (de waterwinning). 2. Het bouwen van een productielocatie waar het grondwater wordt gezuiverd (de waterzuivering). Deze twee activiteiten hoeven niet noodzakelijk op dezelfde locatie plaats te vinden. Wij uitten onze bezwaren en zorgen over beide activiteiten. Onzorgvuldig locatieonderzoek productielocatie (waterzuivering) Het proces dat heeft geleid tot de keuze van de productielocatie voor drinkwater is naar onze mening onvoldoende zorgvuldig uitgevoerd.
De uitgevoerde onderzoeken zijn door Vitens gefinancierd, wat vragen oproept over mogelijke belangenconflicten. Het geleverde Quick-Scan rapport biedt onvoldoende inzicht in alternatieve locaties en hun impact op de omgeving. Ook de drie locaties die worden afgewogen zijn onvoldoende onderbouwd. Wij noemen een paar voorbeelden: -
-
De Quick-scan geeft aan dat de effecten op de omgeving bij locatie Gorredijk en locatie Klaverblad Noordoost minder nadelig zijn. Gezien beide locaties een industriefunctie hebben en weinig omwonenden. Hier zijn wij het mee eens, uit het quick-scan rapport blijkt onvoldoende waarom er uiteindelijk toch gekozen wordt voor de locatie Luxwoude die de meeste overlast geeft voor omwonenden en natuur. De omliggende infrastructuur moet worden aangepast of aangelegd voor de vele voertuigbewegingen van o.a. zwaar vervoer. De aanleg van extra infrastructuur tast de natuur, veiligheid en het woongenot van bewoners aan. Op een locatie met industriefunctie is dit probleem niet aanwezig. Beoogde locatie Luxwoude is t.o.v. de andere locaties het meest verstorend voor de natuur. De impact op natuur is niet meegewogen in het Quick-scan rapport. Het uitgetekende tracé van waterleidingen kan anders en daarmee is er minder leidingwerk nodig of vergelijkbaar locatie Klaverblad Noordoost. Bouwhoogte is aangepast van 12 meter naar 20 meter boven het maaiveld. Dit past beter in een gebied met industriefunctie.
Wij pleiten voor een onafhankelijk en diepgaand onderzoek naar de meest geschikte productielocatie, met minimale gevolgen voor omwonenden en de natuur. Gemeentelijke reactie: De keuze voor een nieuwe grondwaterwinningslocatie nabij het dorp Luxwoude vloeit voort uit de ter plaatse gunstige natuurlijke omstandigheden, waardoor er een veilige, robuuste en duurzame
3
0086436442
drinkwatervoorziening gerealiseerd kan worden. Aan de locatiekeuze zijn tal van specialistische onderzoeken voorafgegaan, die door ter zake deskundigen zijn getoetst. Uit al het verrichtte onderzoek is gebleken dat het ruimtelijke voornemen van Vitens om nabij Luxwoude een grondwaterwinnings- en drinkwaterproductielocatie te realiseren in het kader van een goede ruimtelijke ordening is te realiseren. Daarbij rekening houdend met de andere belangen die in het gebied aanwezig zijn. Gelet op artikel 2 van de Drinkwaterwet worden wij als gemeente geacht zorg te dragen voor de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. Bij de uitoefening van bevoegdheden en toepassing van wettelijke voorschriften door bestuursorganen geldt de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening als een dwingende reden van groot openbaar belang. Hieruit volgt een positieve gemeentelijke grondhouding ten opzichte van het ruimtelijke voornemen van Vitens. Vanuit dat belang heeft de provincie Fryslân onlangs op grond van de Waterwet ook een watervergunning verleend voor de grondwateronttrekking nabij Luxwoude. Vanaf de start van het project is Vitens N.V. te Zwolle al voornemens geweest om op de locatie Luxwoude zowel een waterwinnings- als drinkwaterproductielocatie te realiseren.
Aangezien wij de landschappelijke belevingswaarde van onze gemeente hoog in het vaandel hebben, is indertijd aan Vitens verzocht om te bezien of de productielocatie wellicht ook op een andere locatie zou kunnen worden gerealiseerd. Dit met het oog op mogelijk kunnen voorkomen van nieuwe industriële bebouwing langs de A7 tussen de bedrijventerreinen van Heerenveen en Drachten. Een dergelijke constructie is indertijd ook voor de waterwinning Nij Beets uitgewerkt (grondwaterwinning in Nij Beets en de opwerking van dat grondwater via een buisleiding op de drinkwaterproductielocatie in Noardburgum). Op ons verzoek heeft Vitens locatieonderzoek laten verrichten om de voor- en nadelen van een productielocatie elders in beeld te brengen. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek is Vitens als initiatiefnemer van het ruimtelijke voornemen bij de eerste voorkeurslocatie gebleven. Met het oog op veiligheid en leveringszekerheid wil men de productielocatie gescheiden houden van industriële activiteiten van derden. Dit los van andere aspecten als bijvoorbeeld de aanleg van extra leidingen en pompen. Vitens heeft aangegeven in overleg en in samenwerking met de omgeving aan het ontwerp/uiterlijk van het te realiseren complex te willen werken om tot een passende landschappelijke inpassing te komen.
In bijlage 2 van de plantoelichting zijn landelijke voorbeelden opgenomen van productielocaties. Vanwege bedrijfstechnische redenen bleek een hogere bouwhoogte dan 12 meter noodzakelijk te zijn dan in eerste instantie ten tijde van het voorontwerpbestemmingsplan was voorzien. Daartoe is nu in het bestemmingsplan in een regeling voorzien die ziet op het beperkt toe kunnen staan van een maximale bouwhoogte van 20 meter. De 20 meter zal zeker niet voor het gehele gebouw gaan gelden. Vitens heeft aangegeven De Plasse en de Alde Dyk te willen ontzien wat betreft het vrachtverkeer ten tijde van de aanleg/realisatie van grondwaterwinnings- en drinkwaterproductielocatie. Het verkeer zal tijdens de realisatiefase via de Hegedyk naar de locatie rijden, waarbij het op dit moment nog de vraag is of er wel een tijdelijke ontsluitingsweg voor het bouwverkeer naar De Plasse gerealiseerd gaat worden. De opmerking over de vele voertuigbewegingen gaat alleen op voor de aanlegfase van het plan en is tijdelijk van aard (Net als bij de aanleg van bijvoorbeeld een nieuwe woonwijk). In de toelichting van het bestemmingsplan is duidelijk aangegeven dat de vervoersbewegingen tijdens de gebruiksfase van de waterwinning en drinkwaterproductie zeer beperkt zijn.
De voorziene extra vervoersbewegingen op de gemeentelijke wegen als gevolg van de voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling worden, gelet op het profiel van de wegen, qua verkeersafwikkeling niet als problematisch gezien. Een eventuele tijdelijke ontsluitingsweg met een aansluiting op De Plasse maakt geen onderdeel van het voorliggende bestemmingsplan uit. Belangen bewoners zijn onvoldoende behartigd in het proces Het participatieproces lijkt voornamelijk gericht te zijn geweest op de belangen van agrariërs, met beperkte betrokkenheid van omwonenden. De begeleidingscommissie lijkt vooral een adviserende rol te hebben gehad, waarbij Vitens uiteindelijk de locatiekeuze bepaalt. Wij voelen ons niet goed betrokken bij dit proces en vinden dat er meer gedaan moet worden om de belangen van omwonenden serieus te nemen. Zeker gezien de voorkeur van Vitens om de productielocatie eveneens in Luxwoude te situeren en de impact die dit heeft voor omwonenden. Ook de zorgen die bewoners hebben over het ontstaan van schade aan woning en bijgebouwen krijgt geeft ons als bewoners niet de overtuiging dat bewoners echt gehoord zijn in dit proces. Gemeentelijke reactie:
4
0086436442
In 2017/2018 is Vitens begonnen met een intensief gebiedsproces voor de voorgenomen waterwinlocatie Luxwoude. Er is een pompproef uitgevoerd en er hebben diverse onderzoeken plaatsgevonden. Ook is de m.e.r.-procedure doorlopen. Het gehele gebiedsproces is en wordt begeleid door de “Begeleidingscommissie waterwinning Luxwoude”, waarin alle stakeholders vanuit het gebied zitting hebben. De omgeving is zeker in vergelijking met andere ruimtelijke projecten uitvoerig betrokken bij het proces. Zo is er al geruime tijd een projectenpagina op de website van Vitens te vinden, verschijnen er met regelmaat nieuwsbrieven en zijn er ook op de nodige momenten informatieavonden georganiseerd. Het betreffende gebiedsproces is gericht op alle overige belangen en stakeholders. Dit blijkt ook uit de samenstelling van de begeleidingscommissie en de wijze waarop Vitens invulling heeft gegeven aan de communicatie met de omgeving. Er is gedurende de voorbereiding van het plan voor eenieder voldoende gelegenheid geweest om met Vitens of andere vertegenwoordigers in de begeleidingsgroep in contact te treden om specifieke belangen en dergelijke onder de aandacht te brengen. Het is te kort door de bocht om achteraf te stellen dat de belangen van omwonenden onvoldoende zijn behartigd in het totstandkomingsproces van het ruimtelijke voornemen.
De zorg die bewoners hebben over het ontstaan van schade aan woning en bijgebouwen als gevolg van de waterwinning heeft wel degelijk de aandacht gekregen in het planvormingsproces. Ondanks dat uit onderzoek is gebleken dat dergelijke schade zich zeer waarschijnlijk niet zal voordoen, heeft Vitens een deskundige(n) in de arm genomen om een uitgebreid monitoringssysteem op te zetten. Een en ander om de belangen van omwonenden te borgen. Het uiten van zorgen over mogelijk schade aan woningen en bijgebouwen door omwonenden heeft echter niet tot gevolg gehad dat er om die reden een andere locatiekeuze zou moeten volgen. Punten van zorg natuur Daarnaast vragen wij ons af of de productielocatie bovenop de Dassenburcht is gepland. In eerdere stukken was de conclusie van de natuurtoets dat de aanwezige burcht en vluchtpijpen niet zouden worden aangetast. Verstoring zou minimaal zijn echter met de gewijzigde terreininrichting die gepresenteerd is in de stukken van Fugro wordt het leefgebied van de das compleet verstoord (zie afbeeldingen bijlagen waarvan afb.1 niet onderdeel is van ingezonden stukken door Vitens). De essensterfte wordt als argument gebruikt, echter de essensterfte is maar aan de orde voor een heel klein stuk bosperceel. Dit geeft een vertekend beeld. Gemeentelijke reactie: Er is een natuurtoets uitgevoerd wat betreft het ruimtelijke voornemen van Vitens.
Uit deze natuurtoets is gebleken dat het om een (oude) verlaten dassenburcht gaat. Voordat Vitens daadwerkelijk gaat starten met de werkzaamheden zal een actualisatie van de natuurtoets worden uitgevoerd, om na te gaan of er ook wijzigingen in het gebied zijn opgetreden ten opzichte van het eerder uitgevoerde onderzoek. Indien noodzakelijk kunnen er dan nog aanvullende maatregelen worden getroffen. Navraag bij Vitens leert dat waterwingebieden in z’n algemeenheid goede biotopen zijn voor de das. Zo komen er bijvoorbeeld ook in het waterwingebied van Oldeholtpade dassen voor en zijn er daar door Vitens speciale voorzieningen voor de das getroffen. In de toelichting van het bestemmingsplan is aangegeven dat als gevolg van de voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling ruim 4 ha bos permanent zal verdwijnen. Deze oppervlakte is exclusief de percelen die gekapt zijn vanwege de essentaksterfte. Deze kunnen gecompenseerd worden door de betreffende percelen weer in te planten met bos. Het bosareaal dat verdwijnt zal elders door Vitens moeten worden gecompenseerd. Vanwege de leeftijd van de bosvakken, tussen de 25 en 100 jaar, zal het te compenseren oppervlakte een factor tweemaal zo groot moeten zijn.
Vitens wil deze boscompensatie in overleg met de gemeente Weststellingwerf realiseren bij de waterwinlocatie Oldeholtpade, hetgeen in overeenstemming is met het provinciale beleid voortvloeiend uit de Wet natuurbescherming. Daartoe zijn reeds de nodige stappen gezet. Het ruimtelijke voornemen van Vitens nabij Luxwoude ziet tevens op een goede landschappelijke inpassing van het geheel, waarbij aan de hand van de inrichting gestreefd zal worden naar een bijdrage aan de biodiversiteit. Ook ten aanzien van de gebouwen wil men natuurinclusief te werk gaan. Schade en gevolgen voor omwonenden Met de verleende vergunning voor de waterwinning door de provincie maken wij ons zorgen over mogelijke schade aan onze woningen en bijgebouwen, gezien de nabijheid van gaswinning, klimaatverandering en daardoor steeds drogere zomers. Het ontbreken van een herstelfonds of
5
0086436442
compensatiefonds bij eventuele schade is zorgwekkend. Wij stellen voor dat Vitens de bewijslast draagt met betrekking tot schade veroorzaakt door hun activiteiten, in plaats van deze verantwoordelijkheid bij bewoners neer te leggen. Wij zouden graag een toelichting krijgen hoe de gemeente voornemens is bewoners te ontlasten op het moment dat er schade is ontstaan aan huizen en/of bijgebouwen van bewoners nadat Vitens is gestart met het onttrekken van water. Ook zien wij graag dat alle omwonenden hier vooraf over actief worden geïnformeerd. Wij benadrukken het belang van een zorgvuldige en objectieve evaluatie van de impact van dit plan en een open dialoog met alle betrokken partijen. Beslissingen moeten worden genomen met respect voor de belangen van alle belanghebbenden en met aandacht voor de lange termijn. Wij verzoeken de gemeenteraad vriendelijk om ons bezwaar serieus te nemen en het voorgenomen ontwerpbestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie te heroverwegen. Gemeentelijke reactie: Er is aan de locatiekeuze van de voorgenomen waterwinning in Luxwoude zoals gezegd heel veel onderzoek voorafgegaan. De uitkomsten van dat onderzoek vormen feitelijke de onderbouwing van het voorliggende bestemmingsplan “Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie” en de voor de voorgenomen activiteit uitgewerkte milieueffectrapportage.
Onderdeel van het onderzoek was ook het in beeld brengen van de mogelijke effecten van de voorgenomen waterwinning op het grondwaterpeil. Uit dit onderzoek is naar voren gekomen dat de te verwachten effecten dusdanig beperkt zijn dat het verantwoord is om de gewenste ruimtelijke ontwikkeling ter plaatse te realiseren. Om in de praktijk deze verwachting te kunnen toetsen c.q. monitoren heeft Vitens in het veld een grondwatermeetnet gerealiseerd. Op deze wijze heeft men “de hand aan de kraan” ingeval de meetresultaten uit het veld niet mochten overeenkomen met de resultaten van het eerder verrichte onderzoek. Hetzelfde geldt eigenlijk wat betreft mogelijke bodemdaling ter hoogte van de winningslocatie en de naaste omgeving daarvan. De monitoring van eventuele bodemdaling (zogenaamde zettingsmonitor) werkt Vitens samen met de belanghebbenden in het gebied nader uit. Daarbij wordt gebruikgemaakt van externe expertise (Fugro en Antea Group). Wij staan als gemeente aan de lat wat betreft de planologische inbedding van de door Vitens gewenste activiteiten qua grondwaterwinning en drinkwaterproductie op de gewenste locatie nabij Luxwoude. Daartoe is het onderhavige bestemmingsplan in samenspraak met de initiatiefnemer (Vitens) uitgewerkt. Het bestemmingsplan bevat de regels voor de bouw op en het gebruik van de gronden in het plangebied.
Dat alles in het kader van een goede ruimtelijke ordening. Het bestemmingsplan ziet daarentegen niet direct op de grondwateronttrekking. Daartoe is de provincie Fryslân op grond van de Waterwet (nu: Omgevingswet) het bevoegde gezag. De provincie heeft onlangs na een belangenafweging de definitieve watervergunning verleend voor de grondwateronttrekking nabij Luxwoude. Op grond van die Waterwet (nu: Omgevingswet) moet de onttrekker, Vitens in dit geval, eventuele schade aan onroerende zaken ondervangen, voor zover dit redelijkerwijze kan worden gevergd. Als de schade niet wordt ondervangen, moet deze als gevolg van de onttrekking (volledig) worden vergoed. De provincies hebben gezamenlijk een onafhankelijke en deskundige commissie ingesteld, de ACSG, die adviseert over de schade(vergoeding). Als gemeente kunnen wij niet de in de zienswijze gevraagde rol op ons nemen, omdat daar wettelijk anders in is voorzien. Meer informatie over de schaderegeling is te vinden via de volgende website: https://www.bij12.nl/onderwerpen/adviescommissie-schade-grondwater/. Conclusie: Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het gewijzigd vaststellen van het bestemmingsplan. Indiener 2 Cliënte heeft kennisgenomen van het thans ter inzage liggende ontwerp-bestemmingsplan "Luxwoude-Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie" en namens haar dien ik daartegen hierbij tijdig een zienswijze in.
De bezwaren van cliënte tegen een nieuwe drinkwaterwinningslocatie te Luxwoude, op zo'n 700 meter afstand vanaf haar woning en bijzondere (fruit-)boomgaard, is tweeledig van aard. Dit zal hieronder worden toegelicht.
6
0086436442
Woning aan de Opslach 24: Allereerst hecht cliënte eraan op te merken dat haar woning van circa 100 jaar oud de afgelopen 5 jaar in toenemende mate te maken heeft gekregen met scheurvorming. Dit als gevolg van de bodemdaling door drogere zomers. Weliswaar heeft cliënte inmiddels bericht ontvangen dat haar woning is opgenomen in het monitoringsplan van Fugro (in opdracht van Vitens), maar zij verlangt dat van tevoren zorgvuldig wordt onderzocht of haar oude woning überhaupt bestand is tegen de nadelige gevolgen die de beoogde drinkwaterwinningslocatie voor de omgeving ongetwijfeld met zich mee zal brengen. Gemeentelijke reactie: Eind vorig jaar heeft Vitens door expertisebureau Fugro nader onderzoek laten verrichten naar het risico op zakkingsschade van de bebouwing op het perceel Opslach 24 te Luxwoude. Daartoe heeft een keukentafelgesprek en een inspectie ter plaatse plaatsgevonden. Wij zijn als gemeente door Vitens geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek. Op basis van het locatiebezoek en onderzoek van Fugro is geconcludeerd dat er wat betreft de woning sprake is van verschillende funderingswijzen, waardoor de woning erg gevoelig is voor bodemdaling. Met name indien onder de funderingselementen veen is gelegen. Nader onderzoek zal de daadwerkelijke aanwezigheid van veen nog moeten aantonen.
De in het kader van de milieueffectrapportage (mer) berekende grondwaterstandverlagingen als gevolg van de onttrekking hebben, in een worst case scenario, een orde grootte van 0,1 tot 0,15 m. De maaiveldzakkingen bij dergelijke verlagingen zijn volgens Fugro verwaarloosbaar te achten. Zeker als dit vergeleken wordt met de autonome bodemdaling. In verhouding hebben zomers met een groot neerslagtekort een veel grotere impact op de grondwaterstand dan de voorgenomen drinkwateronttrekking van Vitens, aldus Fugro. De monitoring ter plaatse van De Opslach 24 is dusdanig ruim opgezet (zowel in omvang als tijd) dat het natuurlijke grondwaterstandsverloop en de daaruit resulterende zettingen worden vastgelegd. Bij een eventuele schademelding kan zodoende worden beoordeeld of dit wordt veroorzaakt door lage grondwaterstanden. En zo ja, of een en ander te wijten is aan een natuurlijke droogte of de drinkwateronttrekking. Benadrukt wordt dat op basis van alle uitgevoerde onderzoeken is geconcludeerd dat het risico op zettingsschade als gevolg van de waterwinning aan de bebouwing zeer gering is. Met de ruim opgezette monitoring zijn de belangen van de eigenaresse van het perceel Opslach 24 te Luxwoude naar onze mening voldoende geborgd.
Boomgaard van bijzonder belang: Volgens gedeputeerde de heer Douwstra mag de beoogde waterwinning in Luxwoude van 6,5 miljoen kuub per jaar onverminderd doorgaan, waarmee de putten in Terwisscha ook worden ontzien. Op die locatie diende het aantal opgepompte liters te worden gehalveerd, omdat het Drents Friese Wold te droog werd. Deze ernstige verdroging valt nu ook te voorzien in het gebied rondom de beoogde locatie in Luxwoude. Maar daarmee zal de bijzondere (fruit-)boomgaard van cliënte onherstelbaar worden beschadigd. Daartoe het onderstaande. Gemeentelijke reactie: De waterwinlocatie Terwisscha en de voorgenomen winlocatie Luxwoude zitten elk op een geheel andere wijze in het Friese grondwatersysteem, waardoor de effecten van beide winningen bij eenzelfde onttrekkingshoeveelheid geheel anders zijn. Beide winningen kunnen qua effecten dan ook niet met elkaar worden vergeleken. De winning Terwisscha is veel hoger gelegen vrij afwaterend gebied in het zuidoosten van Friesland. De voorgenomen waterwinning Luxwoude in het lage midden van Friesland zit in een poldergebied, waar ook nog eens zeer veel kwelwater naar boven komt. Daardoor zijn de effecten van de waterwinning Luxwoude vele malen minder dan de effecten van de waterwinning Terwisscha, hetgeen ook reden voor Vitens is geweest om de mogelijkheid van een nieuwe winning nabij Luxwoude te onderzoeken.
Een en ander valt ook te lezen in de Grondwateratlas van Fryslân (te raadplegen via de volgende link: https://cuatro.simcdn.nl/fryslan/uploads/Grondwateratlas%20Frysl%C3%A2n%202020.pdf). Uit het uitgevoerde geohydrologische onderzoek en de m.e.r.-studie blijkt dat helemaal geen ernstige verdroging valt te voorzien als gevolg van de winning Luxwoude. Een structurele verlaging van het grondwaterpeil van 10 tot 15 centimeter in Luxwoude (zoals in het MER wordt verwacht) vormt een bijzonder groot risico voor de boomgaard van cliënte, die een zand/veenbodem heeft. Als een fruitboom dood gaat, dan verdwijnt hiermee ook het erfelijk
7
0086436442
materiaal van de boom. Dat betekent in dit specifieke geval een onherstelbaar verlies voor ons nationaal cultuur-historisch erfgoed, en wel om reden dat de boomgaard van cliënte (met circa 100 hoogstam fruitbomen) als een van de grotere schaduwcollecties in Nederland moet worden aangemerkt. De boomgaard van cliënte maakt onderdeel uit van het Nederlands Fruit Netwerk, waarin samenwerking plaatsvindt tussen de collectiehouders en de Universiteit Wageningen. De bomen van cliënte leveren het genetisch materiaal dat via genoemd netwerk wordt uitgewisseld. Zou de genenbank van de appelcollectie van de Universiteit zelf, aangeplant in Randwijk, door welke calamiteit dan ook verloren gaan, dan moet kunnen worden teruggevallen op de schaduwcollecties waarvan die van mijn cliënte dus essentieel is. Ter nadere onderbouwing van een en ander zal ik uw raad op korte termijn nog een schriftelijke verklaring van de Universiteit Wageningen nazenden. Omdat er een bijzonder groot risico aanwezig is dat de beoogde drinkwinningslocatie te Luxwoude onherstelbare schade zal veroorzaken aan de boomgaard van mijn cliënte, die dus van bijzonder belang is, dient de planvorming hand in hand te gaan met een preventieve maatregel waarbij een variabel waterpeil wordt ingesteld rondom de boomgaard (en woning) van mijn cliënte. Hiervoor zal Vitens dus de samenwerking moeten zoeken met het waterschap.
Gelet op het bovenstaande verzoek ik u namens cliënte met klem om haar zienswijze gegrond te verklaren en niet tot vaststelling van dit plan te besluiten. Gemeentelijke reactie: Vitens heeft de percelen van de fruitboomgaard meegenomen in het onderzoek en ter plaatse meetpunten geplaatst, mede op verzoek van de eigenaresse, om de uitgangssituatie goed vast te leggen. Daarnaast heeft een ter zake deskundigbureau (Aequator te Harderwijk) de bodemopbouw in kaart gebracht. Uit de grondwaterstandsmetingen en het onderzoek van Aequator blijkt dat de situatie ter plekke eerder “te nat” dan “te droog” is en dat de bodemopbouw niet optimaal is voor fruitbomen. Uit de reeds verzamelde grondwaterstandsreeksen ter plaatse kan namelijk worden opgemaakt dat de grondwaterstand in de zomer niet verder uitzakt dan globaal iets meer dan 1 meter minus maaiveld. Opvallend is dat in de winterperiode het grondwater tot in het maaiveld kan komen te staan (plasdras). Uit het MER-onderzoek blijkt dat er slechts een geringe grondwaterstandsverlaging wordt verwacht op de percelen. Als gevolg van deze geringe veranderingen worden er geen negatieve effecten voor de boomgaard verwacht. Aequator heeft aangegeven dat in de boomgaard het grondwater al snel dicht onder maaiveld staat (ook geconstateerd tijdens bezoek op 9 december 2021).
De bomen hebben waarschijnlijk last van te hoge grondwaterstand in het groeiseizoen. De bodem bestaat uit zwak lemig, matig fijn zand, maar is gemengd, soms met een beetje veen. Dit in combinatie met een slechte ontwatering maakt het profiel matig tot slecht doorlatend. Dit is een ongunstige situatie voor de bomen. Het Wetterskip Fryslân heeft naar de waterhuishoudkundige situatie gekeken op de percelen van de fruitboomgaard en heeft aangegeven dat de percelen worden ontwaterd op een polderpeil van -2,50 m t.o.v. NAP. De percelen met de fruitbomen hebben een hoogteligging van circa -1,50 m t.o.v. NAP, of hoger. Dit betekent dus een drooglegging van ten minste 100 cm, wat in principe ruim voldoende is. Samenvattend kan gesteld worden dat door de bodemstructuur van de percelen waarschijnlijk niet erg best is en er daardoor snel stijgende grondwaterstanden optreden bij significante neerslag. Met een betere detailontwatering (greppels of buisdrainage) zou de huidige situatie waarschijnlijk kunnen worden verbeterd. Dit is echter de verantwoordelijkheid van eigenaresse. Vitens heeft de eigenaresse van Opslach 24 te Luxwoude begin dit jaar aangeboden nog een nader onderzoek te laten verrichten naar de bodemgeschiktheid/kwaliteit in relatie tot de daar aanwezige fruitboomgaard.
Dit met het oog op de veronderstelde relatie tussen de achteruitgang van de fruitboomgaard en de afgelopen droge zomers, hetgeen eigenaresse ook doet vrezen voor de (extra) gevolgen van de voorgenomen waterwinning. Daartoe had Vitens de boomtechnische adviseurs van Adviesbureau Copijn Boomspecialisten te Utrecht willen inschakelen. Eigenaresse heeft aangegeven geen gebruik te willen maken van dit aanbod. Gelet op voorgaande kunnen wij stellen dat Vitens als initiatiefnemer van het ruimtelijke voornemen op verzoek van de eigenaresse Opslach 24 te Luxwoude de nodige onderzoeken heeft verricht naar de door haar op voorhand verwachte gevolgen van de grondwateronttrekking nabij Luxwoude voor haar woning en fruitboomgaard. Uit de resultaten is niet op voorhand gebleken dat de gevreesde gevolgen van de waterwinning zich ter plaatse zullen voordoen. Daarnaast is er een uitgebreid monitoringssysteem opgezet om eventuele effecten goed te kunnen monitoren en kan het “hand aan de kraan”principe worden gehanteerd. Daarmee is naar onze mening de nodige zorgvuldigheid in acht
8
0086436442
genomen en hoeft de niet nader onderbouwde stellingname van een bijzonder groot risico op onherstelbare schade aan de boomgaard de vaststelling van het bestemmingsplan niet in de weg te staan. Aanvulling bij brief van 13 november 2023: Bij brief van 6 november 2023 diende ik namens xxxxxxxx (Opslach 24 te Luxwoude) tijdig een zienswijze in ter zake het ontwerp-bestemmingsplan "Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie". Hierin is reeds aangekondigd dat ik u namens cliënte nog een nader schrijven van de Universiteit Wageningen zou doen toekomen, die u hierbij dan ook in de bijlage aantreft. Hieruit blijkt dat de boomgaard van cliënte essentieel is voor het behoud van de appelgenenbank in Randwijk op de lange termijn. Namens cliënte verzoek ik u onderhavig schrijven (met bijlage) toe te voegen aan haar zienswijze. “Geachte xxxxxxxx, Het Centrum voor Genetische bronnen Nederland (CGN) beheert en onderhoudt collecties van (groente)gewassen, landbouwhuisdieren, bomen en struiken die van belang zijn voor de Nederlandse landbouw. Eén van de collecties is de appelcollectie, die aangeplant is op "Proeftuin Randwijk" waar Wageningen Universiteit & Research één van de partners is. Deze collectie waarborgt het voortbestaan van appelrassen en is o.a. opgebouwd uit appelrassen die tot het Nederlands cultureel erfgoed behoren.
Deze zogenoemde erfgoedrassen zijn in hoofdzaak aangeleverd door het Nederlands Fruit Netwerk, uit veelal particuliere collecties die gezamenlijk een schaduwcollectie voor de genenbank vormen en van belang zijn in het geval zich een calamiteit of iets dergelijks voordoet bij de genenbank in Randwijk. Het voortbestaan van deze schaduwcollecties, waarvan die van xxxxxxxx te Luxwoude er éen is, is essentieel voor het behoud van de appelgenenbank in Randwijk op lange termijn. Vriendelijke groet, xxxxxxxx curator genenbank appels Centrum Genetische Bronnen, Nederland (CGN) Wageningen University & Research (WUR)”
Gemeentelijke reactie: De waarde die de fruitbomen hebben als achtervang voor de appelgenenbank in Randwijk staat in het kader van de vaststelling van het bestemmingsplan niet ter discussie. Uit de diverse in opdracht van Vitens verrichtte onderzoeken is niet gebleken dat de geplande grondwateronttrekking zal leiden tot onherstelbare gevolgen voor de ter plaatse aanwezige boomgaard aan de Opslach 24 te Luxwoude. Bij de ingediende zienswijze zijn geen onderzoeksresultaten overlegd die het tegendeel aantonen. Los daarvan is de locatie expliciet in het grondwatermonitoringssysteem opgenomen om de onderzoeksresultaten straks in de praktijk te kunnen staven. Daarmee is er naar onze mening voldoende zorg geborgd voor het belang van de boomgaard. Conclusie: Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het gewijzigd vaststellen van het bestemmingsplan. Indieners 3 Wij maken bezwaar tegen het ontwerpbestemmingsplan Luxwoude Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie. We willen de gemeenteraad vragen om nogmaals zorgvuldig de plannen af te wegen temeer omdat het een grote impact heeft voor omgeving en omwonenden voor de komende tientallen jaren. Bewoners zijn nadrukkelijk niet meegenomen in het participatieproces omtrent de productielocatie en de alternatieven. We hopen dat wij onze zorgen zo goed mogelijk verwoorden in dit bezwaarschrift.
We verwijzen naar ontvangen verslagen en nieuwsbrieven van Vitens. Zo krijgt u een goed beeld waarom wij vinden dat de beoogde productielocatie, en de effecten als gevolg van deze activiteiten voor omwonenden, onzorgvuldig is afgewogen. Daarnaast tonen wij aan dat er geen volledige participatie met omwonenden heeft plaats gevonden. Heeft u hierover aanvullende vragen dan zijn wij uiteraard bereid om hierover met u in gesprek te gaan en onze motivatie nader toe te lichten.
9
0086436442
Er zijn twee belangrijke zaken die spelen en van invloed zijn op de omgeving. 1. Het bouwen van een productielocatie waar het grondwater wordt gezuiverd (de waterzuivering). 2. Het onttrekken van 6,5 miljoen m3 grondwater (de waterwinning). Deze twee activiteiten hoeven niet noodzakelijk op dezelfde locatie plaats te vinden. Wij uitten onze bezwaren en zorgen over beide activiteiten. Gemeentelijke reactie: Vitens heeft er in het najaar van 2017 voor gekozen om een zeer open en transparant planproces met de verschillende stakeholders aan te gaan. Hierbij is ook uitdrukkelijk aandacht besteed aan het betrekken van belanghebbenden uit de omgeving van het plangebied van het ruimtelijke voornemen. Transparanter dan menig planproces uit het recente gemeentelijke verleden. In februari 2018 is een eerste grote informatiebijeenkomst geweest in het Dorpshuis van Luxwoude, die goed werd bezocht. Voor deze bijeenkomst zijn alle bewoners binnen het zoekgebied van ca. 8.000 ha voor de voorgenomen waterwinning uitgenodigd. Daarna hebben zijn er nog een aantal informatieavonden in het dorpshuis georganiseerd. Los daarvan verschijnen er met regelmaat nieuwsbrieven over het project. Verder heeft Vitens een projectenpagina op de eigen website ingericht.
Op deze projectenpagina worden nieuwsberichten geplaatst en kan allerlei informatie, zoals de verschenen nieuwsbrieven, op informatieavonden gehouden presentaties en geproduceerde onderzoeksrapporten worden gedownload. Direct na het slagen van de pompproef in 2018 heeft Vitens een uitgebreide begeleidingscommissie in het leven geroepen, de “Begeleidingscommissie Waterwinning Luxwoude”. In deze commissie hebben naast Vitens de volgende stakeholders zitten: Provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân, Gemeente Opsterland, Staatsbosbeheer, LTO, agrariërs uit de streek, vertegenwoordigers van de Plaatselijk Belangen van Langezwaag en Luxwoude. Deze commissie heeft een adviserende rol richting Vitens onder leiding van een onafhankelijke voorzitter. De commissie is nu zo’n 17 keer bijeen geweest. Gelet op voorgaande zijn er genoeg mogelijkheden voor omwonenden geweest om van zich te laten horen gedurende het planproces. Dat kon via de informatiebijeenkomsten, het maken van een afspraak met de medewerkers van Vitens (waartoe veelvuldig is opgeroepen op de informatiebijeenkomsten) of via de partijen die aan tafel zaten bij de vergaderingen van de aangehaalde commissie. Vanaf het begin van het planproces heeft Vitens aangegeven dat het zowel over een win- als productielocatie gaat in Luxwoude. 1.
Onzorgvuldig locatieonderzoek productielocatie (waterzuivering) Het proces dat heeft geleid tot de keuze van de productielocatie voor drinkwater is naar onze mening onvoldoende zorgvuldig uitgevoerd. Het Quick scan rapport opgesteld door Royal HaskoningDHV biedt onvoldoende inzicht in alternatieve locaties en hun impact op de omgeving. De drie locaties die worden afgewogen zijn onvoldoende onderbouwd. Wij noemen een paar voorbeelden: De Quick scan geeft aan dat de effecten op de omgeving bij locatie Gorredijk en locatie Klaverblad Noordoost minder nadelig zijn. Gezien beide locaties een industriefunctie hebben weinig omwonenden. Hier zijn wij het mee eens. Uit het Quick scan rapport blijkt onvoldoende waarom er uiteindelijk toch gekozen wordt voor de locatie Luxwoude die de meeste overlast geeft voor omwonenden, milieu, natuur en landschap. De omliggende infrastructuur moet worden aangepast of aangelegd voor de vele voertuigbewegingen van met name zwaar vervoer voor de bouw van de productielocatie. De aanleg van extra infrastructuur tast de natuur, veiligheid en het woongenot van bewoners aan. Op een locatie met industriefunctie is dit probleem niet aanwezig.
Gemeentelijke reactie: De keuze voor een nieuwe grondwaterwinningslocatie nabij het dorp Luxwoude vloeit voort uit de ter plaatse gunstige natuurlijke omstandigheden, waardoor er een veilige, robuuste en duurzame drinkwatervoorziening gerealiseerd kan worden. Aan de locatiekeuze zijn tal van specialistische onderzoeken voorafgegaan, die door ter zake deskundigen zijn getoetst. Uit al het verrichtte onderzoek is gebleken dat het ruimtelijke voornemen van Vitens om nabij Luxwoude een grondwaterwinnings- en drinkwaterproductielocatie te realiseren in het kader van een goede ruimtelijke ordening is te realiseren. Daarbij rekening houdend met de andere belangen die in het gebied aanwezig zijn. Gelet op artikel 2 van de Drinkwaterwet worden wij als gemeente geacht zorg te dragen voor de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. Bij de uitoefening van bevoegdheden en toepassing van wettelijke voorschriften door bestuursorganen geldt de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening als een dwingende reden van groot openbaar belang. Hieruit volgt
10
0086436442
een positieve gemeentelijke grondhouding ten opzichte van het ruimtelijke voornemen van Vitens. Vanuit dat belang heeft de provincie Fryslân onlangs op grond van de Waterwet ook een Watervergunning verleend voor de grondwateronttrekking nabij Luxwoude. Vanaf de start van het project is Vitens N.V. te Zwolle al voornemens geweest om op de locatie Luxwoude zowel een waterwinnings- als drinkwaterproductielocatie te realiseren. Aangezien wij de landschappelijke belevingswaarde van onze gemeente hoog in het vaandel hebben, is indertijd aan Vitens verzocht om te bezien of de productielocatie wellicht ook op een andere locatie zou kunnen worden gerealiseerd. Dit met het oog op mogelijk kunnen voorkomen van nieuwe industriële bebouwing langs de A7 tussen de bedrijventerreinen van Heerenveen en Drachten. Een dergelijke constructie is indertijd ook voor de waterwinning Nij Beets uitgewerkt (grondwaterwinning in Nij Beets en de opwerking van dat grondwater via een buisleiding op de drinkwaterproductielocatie in Noardburgum). Op ons verzoek heeft Vitens locatieonderzoek laten verrichten om de voor- en nadelen van een productielocatie elders in beeld te brengen. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek is Vitens als initiatiefnemer van het ruimtelijke voornemen bij de eerste voorkeurslocatie gebleven.
Met het oog op veiligheid en leveringszekerheid wil men de productielocatie gescheiden houden van industriële activiteiten van derden. Dit los van andere aspecten als bijvoorbeeld de aanleg van extra leidingen en pompen. Vitens heeft aangegeven in overleg en in samenwerking met de omgeving aan het ontwerp/uiterlijk van het te realiseren complex te willen werken om tot een passende landschappelijke inpassing te komen. In bijlage 2 van de plantoelichting zijn landelijke voorbeelden opgenomen van productielocaties. Vitens heeft aangegeven De Plasse en de Alde Dyk te willen ontzien wat betreft het vrachtverkeer ten tijde van de aanleg/realisatie van grondwaterwinnings- en drinkwaterproductielocatie. Het verkeer zal tijdens de realisatiefase via de Hegedyk naar de locatie rijden, waarbij het op dit moment nog de vraag is of er wel een tijdelijke ontsluitingsweg voor het bouwverkeer naar De Plasse gerealiseerd gaat worden. De opmerking over de vele voertuigbewegingen gaat alleen op voor de aanlegfase van het plan en is tijdelijk van aard (Net als bij de aanleg van bijvoorbeeld een nieuwe woonwijk). In de toelichting van het bestemmingsplan is duidelijk aangegeven dat de vervoersbewegingen tijdens de gebruiksfase van de waterwinning en drinkwaterproductie zeer beperkt zijn.
De voorziene extra vervoersbewegingen op de gemeentelijke wegen als gevolg van de voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling worden, gelet op het profiel van de wegen, qua verkeersafwikkeling niet als problematisch gezien. Een eventuele tijdelijke ontsluitingsweg met een aansluiting op De Plasse maakt geen onderdeel van het voorliggende bestemmingsplan uit. Vitens heeft daarnaast aangegeven ernaar te streven om overlast zoveel mogelijk te beperken. Voor de volgende projectfase zal ook een klankbordgroep worden opgericht, waarin omwonenden zitting kunnen nemen om af te stemmen over en rekening te houden met hun belangen. Indien nodig zal ook de bredere omgeving worden geïnformeerd en alle informatie zal vindbaar zijn op de projectwebsite van Vitens. -
Beoogde locatie Luxwoude is t.o.v. de andere locaties het meest verstorend voor de natuur en landschap. De impact op natuur en landschap is niet meegewogen in het Quick scan rapport. Evenals het aanleggen van infrastructuur en de kosten daarvan.
Gemeentelijke reactie: In de quickscan is inderdaad weinig aandacht besteed aan de aspecten natuur en landschap, maar dat was ook niet het hoofddoel van deze quickscan. Uit de milieueffectrapportage en de uitgevoerde natuurtoetsen blijkt namelijk dat de impact op natuur en landschap van de locatie Luxwoude beperkt is. Bovendien zal op de winlocatie aan natuurontwikkeling worden gedaan. De locatie zal landschappelijk worden ingepast en Vitens zal natuurinclusief gaan bouwen. Ook op de andere locaties zal er vanwege het ruimtebeslag alleen al ook al gauw sprake zijn van een zekere impact hebben op natuur en landschap. Aan de kosten van infrastructuur wordt in de quickscan wel degelijk aandacht besteed. -
Het uitgetekende tracé van waterleidingen kan anders en daarmee is er minder leidingwerk nodig of vergelijkbaar met locatie Klaverblad Noordoost (langs snelweg naar IBF, tracé 3 kan komen te vervallen, resultaat minder leidingwerk door agrarisch gebied).
Gemeentelijke reactie: Voor de milieueffectrapportage en de quickscan is een globaal overzicht gegeven in de benodigde leidingtracés. Deze leidingtracés worden in een latere projectfase uitgewerkt door het uitvoeren van tracéstudies. Er zijn meerdere transportleidingen noodzakelijk omdat het water in verschillende
11
0086436442
richtingen moet worden getransporteerd en er zowel drinkwater over kortere als grotere afstanden moet worden getransporteerd. In de verschillende leidingen worden verschillende drukken gehanteerd (zogenaamde lage- en hogedruk transportleidingen). Daarnaast zijn er in verband met leveringszekerheid van de drinkwatervoorziening meerdere leidingen nodig. -
Daarnaast hebben wij via een Woo-verzoek uiteindelijk de vergaderstukken ontvangen van de Begeleidingscommissie waterwinning Luxwoude. Wij hebben deze vergaderstukken opgevraagd omdat we geïnteresseerd waren in hoe besluiten tot stand kwamen. Daarnaast om te zien hoe de belangen vanuit verschillende stakeholders, met name bewoners, behartigd werden gedurende het proces. Dit omdat wij het idee hadden dat dit onvoldoende gebeurde. In meerdere vergaderingen is aandacht geweest voor de Quick scan en de alternatieve locaties. Echter zijn deze locaties nooit in het participatie proces met omwonenden meegenomen. Hieronder citeren wij een aantal belangrijke dingen uit de verslaglegging die volgens ons aantonen dat er geen fatsoenlijke dialoog met omwonenden is geweest, terwijl het bouwen van de waterzuiveringsinstallatie evenals de waterwinning een groot ruimtelijk effect heeft. Dit is onzorgvuldig vanuit de gemeente, Vitens en de Begeleidingscommissie en toont aan dat het afwegen van locaties door middel van de Quick scan niet objectief gebeurd is.
Gemeentelijke reactie: De keuze voor een nieuwe grondwaterwinningslocatie nabij het dorp Luxwoude vloeit voort uit de ter plaatse gunstige natuurlijke omstandigheden, waardoor er een veilige, robuuste en duurzame drinkwatervoorziening gerealiseerd kan worden. Aan de locatiekeuze zijn tal van specialistische onderzoeken voorafgegaan, die door ter zake deskundigen zijn getoetst. Uit al het verrichtte onderzoek is gebleken dat het ruimtelijke voornemen van Vitens om nabij Luxwoude een grondwaterwinnings- en drinkwaterproductielocatie te realiseren in het kader van een goede ruimtelijke ordening is te realiseren. Daarbij rekening houdend met de andere belangen die in het gebied aanwezig zijn. Gelet op artikel 2 van de Drinkwaterwet worden wij als gemeente geacht zorg te dragen voor de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. Bij de uitoefening van bevoegdheden en toepassing van wettelijke voorschriften door bestuursorganen geldt de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening als een dwingende reden van groot openbaar belang. Hieruit volgt een positieve gemeentelijke grondhouding ten opzichte van het ruimtelijke voornemen van Vitens. Vanuit dat belang heeft de provincie Fryslân onlangs op grond van de Waterwet ook een watervergunning verleend voor de grondwateronttrekking nabij Luxwoude. Vanaf de start van het project is Vitens N.V.
te Zwolle al voornemens geweest om op de locatie Luxwoude zowel een waterwinnings- als drinkwaterproductielocatie te realiseren. Aangezien wij de landschappelijke belevingswaarde van onze gemeente hoog in het vaandel hebben, is indertijd aan Vitens verzocht om te bezien of de productielocatie wellicht ook op een andere locatie zou kunnen worden gerealiseerd. Dit met het oog op mogelijk kunnen voorkomen van nieuwe industriële bebouwing langs de A7 tussen de bedrijventerreinen van Heerenveen en Drachten. Een dergelijke constructie is indertijd ook voor de waterwinning Nij Beets uitgewerkt (grondwaterwinning in Nij Beets en de opwerking van dat grondwater via een buisleiding op de drinkwaterproductielocatie in Noardburgum). Op ons verzoek heeft Vitens locatieonderzoek laten verrichten om de voor- en nadelen van een productielocatie elders in beeld te brengen. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek is Vitens als initiatiefnemer van het ruimtelijke voornemen bij de eerste voorkeurslocatie gebleven. Met het oog op veiligheid en leveringszekerheid wil men de productielocatie gescheiden houden van industriële activiteiten van derden. Dit los van andere aspecten als bijvoorbeeld de aanleg van extra leidingen en pompen. -
Daarbij willen wij opmerken dat de Begeleidingscommissie is ingesteld als instrument om aan te kunnen tonen dat alle belangen worden behartigd. De Begeleidingscommissie is door Vitens samengesteld en aangevuld. Procedureel denkt de gemeente en Vitens dat hiermee de zijn belangen zijn afgedekt door de vertegenwoordigers van Plaatselijk belang Luxwoude en Langezwaag, echter inhoudelijk zijn de belangen van bewoners onvoldoende behartigd, is gebleken. Daarbij is Plaatselijk belang geen vertegenwoordiging van alle bewoners. Niet iedereen is lid. In een telefonisch gesprek met zowel de vertegenwoordiger van Plaatselijk belang Luxwoude xxxxxxxx en xxxxxxxx van Plaatselijk belang Langezwaag is bevestigd dat er geen ruggenspraak door hen is gehouden over de productielocatie en de gevolgen daarvan met bewoners. Ook merken wij op dat Plaatselijk belang Langezwaag pas op de tiende vergadering (16 juni 2022) aangehaakt is door Vitens. Terwijl op 10 maart 2020 al voor het
12
0086436442
eerst inhoudelijk gesproken werd over de productielocatie. Plaatselijk belang Terwispel (relevant voor bewoners van de Alde Dyk, het verlengde van de Plasse) is in zijn geheel niet meegenomen. Dit vinden wij onzorgvuldig. Uit het eerste Verslag (5 december 2018) citeren wij: "Vitens vindt het belangrijk om het verdere onderzoek en het proces om te komen tot een nieuwe winlocatie te laten begeleiden door een commissie. Hiermee zijn altijd positieve ervaringen opgedaan en het maakt het proces open." Uit de verslaglegging blijkt echter dat het proces totaal niet "open" is zoals het doel was van Vitens. De wijze waarop wij als bewoners uiteindelijk aan de verslaglegging hebben moeten komen onderstreept dit. Uit het vergaderverslag: Zesde vergadering Begeleidingscommissie waterwinning Luxwoude Verslag: BC-LUX-O7.O2, 9 juni 2020. De volgende citaten die van belang zijn: "Voor het onderzoek zijn de Gemeente Opsterland en de Gemeente Heerenveen geïnterviewd. Er is naar diverse toetsingscriteria gekeken. Voor elke locatie wordt toegelicht wat het resultaat is voor de verschillende criteria. De locatie Luxwoude komt nu het beste uit de bus, mede omdat het aantal kilometers leiding door de landerijen het laagst is. Bij de locaties Klaverblad Noordoost en Gorredijk is de lengte aan nieuwe leidingen beduidend hoger. Maar er zijn meerdere criteria waarop Luxwoude beter scoort.
De uiteindelijke keuze voor de locatie zal door Vitens gemaakt moeten worden. xxxxxxxx benadrukt dat uiteindelijk Vitens zelf een keuze gaat maken en dat de overheden (gemeente en provincie) over de vergunningverlening gaan. Maar in de begeleidingscommissie zijn natuur-, landbouw- en bewonersbelangen vertegenwoordigd om Vitens en de overheden in een vroegtijdig stadium te adviseren over de belangen en de voorkeuren in het gebied. Er wordt om die reden een verkennende ronde in de vergadering gedaan hoe tegen de resultaten van studie wordt aangekeken. Xxxxxxxx heeft de resultaten van het onderzoek die er nu liggen binnen Vitens gepresenteerd in het Managementteam van Assetmanagement. De definitieve rapportage moet nog worden afgewacht, maar de focus ligt nu wel duidelijk op de locatie Luxwoude. Dit heeft met meerdere aspecten te maken waaronder de praktische haalbaarheid, planningstechnische kant, duurzaamheid, en kosten. Als voor een andere locatie wordt gekozen dan Luxwoude verandert de scope van het project wat ook risico's en vertraging met zich meebrengt." Gemeentelijke reactie: Het doel van de commissie is niet “om aan te tonen dat alle belangen behartigd worden”. Dit is een onjuiste formulering. De doelen en de rol van de Begeleidingscommissie Waterwinning Luxwoude zijn vastgelegd in een apart document dat in de eerste vergadering van de commissie is besproken.
De commissieleden hebben een adviserende rol richting Vitens en brengen ook belangen van de stakeholders in. Los daarvan heeft Vitens ook de nodige informatiebijeenkomsten georganiseerd en informatie via nieuwsbrieven en dergelijke gedeeld op het Internet. Een en ander vanuit het oogpunt om de omgeving zoveel mogelijk bij de planontwikkeling te betrekken. Bovendien was er altijd de mogelijkheid om met de programmamanager van Vitens in gesprek te treden of hem vragen te stellen. Vitens heeft veelvuldig op deze contactmogelijkheid gewezen, terwijl er in de praktijk maar weinig gebruik van gemaakt is. Het “participatieproces” is daarmee tot nu toe veel uitgebreider geweest dan voorheen voor onze ruimtelijke plannen gebruikelijk was. Een dergelijk participatieproces vraagt ook om een actieve houding van de omgeving. Zo zijn op 12 december 2017 de Plaatselijke Belangen van Luxwoude, Langezwaag, Terwispel en Gorredijk al door Vitens op de hoogte gebracht over een onderzoek naar de grondwaterwinmogelijkheden in de omgeving Heerenveen – Gorredijk.
Voor de volledigheid geven wij hieronder het bericht van toen weer: “Onderwerp: Onderzoek naar grondwaterwinmogelijkheden in omgeving Heerenveen - Gorredijk Aan de Besturen van de Plaatselijke Belangen in de omgeving van Heerenveen-Gorredijk, Om de drinkwatervoorziening in Friesland ook voor de toekomst veilig te stellen zijn nieuw drinkwaterbronnen nodig. In verband hiermee gaat Vitens het komende jaar onderzoek doen in het gebied globaal gelegen tussen Heerenveen en Gorredijk om de geschiktheid voor waterwinning te onderzoeken. Alle inwoners van het zoekgebied worden hierover per brief geïnformeerd door Vitens. Via deze email willen wij u als Plaatselijk Belang ook informeren. Als bijlage is een voorbeeld van de brief opgenomen, die vandaag verzonden gaat worden. Voor meer informatie over de achtergronden
13
0086436442
en de onderzoeksactiviteiten verwijzen we u naar de bijgevoegde brief. Ook kunt u informatie over het project vinden op de projectenpagina van onze internetsite. De link hiervan is www.vitens.nl/waterwinningfriesland.
Met vriendelijke groet, xxxxxx” Plaatselijk Belang Terwispel is indertijd niet bij de aangehaalde begeleidingscommissie betrokken in verband met het feit dat Terwispel buiten het vastgestelde invloedsgebied van de winning is gelegen. Dat neemt niet weg dat Plaatselijk Belang Terwispel ook het signaal had kunnen afgeven dat desondanks bij de begeleidingscommissie aan zou willen schuiven. -
Onze reactie: Het onderzoek is uitgevoerd op basis van de zienswijze van de gemeente Opsterland. Wij zijn blij dat de gemeente Opsterland deze zienswijze heeft ingebracht want anders had er überhaupt geen onderzoek naar alternatieve locaties plaats gevonden. Echter het onderzoek is naar onze mening niet objectief uitgevoerd er is toegewerkt naar een conclusie die Vitens voor ogen had namelijk: de productielocatie situeren in Luxwoude. Hier is in vroege fase van het project door Vitens al op aangestuurd omdat anders de scope van het project zou veranderen en dit vertraging met zich mee zou brengen. Zonde dat dit niet toen al zorgvuldig is opgepakt en geparticipeerd is met omwonenden vanwege het grote ruimtelijke effect op de leefomgeving van bewoners. Hiermee is onnodig veel tijd verloren gegaan.
Gemeentelijke reactie: Kortheidshave verwijzen wij naar hetgeen al eerder door ons is gesteld met betrekking tot de locatiekeuze. -
Een inhoudelijk punt over de factor duurzaamheid: verbruik 237.130 kWh (Klaverblad Noordoost) vs verbruik 90.938 kWh (locatie Luxwoude) = 146.192 kWh. Stel je gaat uit van 15 cent per kWh (grootverbruik tarief) dan is dit verschil slechts 22.000 euro. Een kleinigheid vergeleken met de effecten voor omwonenden en op de kosten van het totale project.
Gemeentelijke reactie: Vitens streeft naar een zo duurzaam mogelijke drinkwatervoorziening, waarbij ook in de afweging is meegenomen het verschil tussen de tijdelijke effecten tijdens de realisatiefase en de blijvende effecten in de beheerfase. Het is een integrale afweging waarbij ook andere aspecten een rol spelen. "RDDHV en Vitens zullen de resultaten bespreken met de Gemeente Heerenveen (ambtelijk) en Gemeente Opsterland (bestuurlijk). Nadere uitwerking van het overleg zal plaatsvinden in afstemming met xxxxxxxx." Onze reactie: Uit de Quick scan blijkt dat alledrie de locaties mogelijk zijn als productielocatie. Hiermee willen wij aantonen dat de locaties niet zorgvuldig zijn afgewogen en verkend. Aangezien Klaverblad Noordoost een aannemelijke optie was voor een productielocatie had dit ook bestuurlijk afgewogen moeten worden met de Gemeente Heerenveen. We hebben geen verdere informatieverstrekking kunnen vinden over wat er ambtelijk of bestuurlijk besproken is tussen onderlinge gemeenten. Dit is wel degelijk van belang. Op 6 november 2023 hebben we telefonisch navraag gedaan bij de heer xxxxxxxx (Vitens). Hij liet weten dat er met name afstemming is geweest over transportleidingen van de productielocatie Luxwoude over bedrijventerrein Klaverblad noordoost, zodat er stroken gereserveerd zouden worden voor de transportleidingen.
Ook is er afstemming geweest over de realisatie van de productielocatie op Klaverblad Noordoost. Het gebiedsproces had dan aangepast moeten worden bij de gemeente Heerenveen. Bij deze constatering is het gebleven. Omdat er geen zorgvuldige verslaglegging heeft plaats gevonden is het ook moeilijk te controleren of er zorgvuldig onderzoek is geweest naar de haalbaarheid van realisatie op Klaverblad Noordoost. Dhr. xxxxxxxx heeft wel aangegeven dat hij kijkt of hij de presentatie die is gegeven door hem aan de wethouder in Heerenveen destijds nog voor ons kan achterhalen. We zullen nog een poging ondernemen om hierover meer informatie te ontvangen.
14
0086436442
Gemeentelijke reactie: Naar aanleiding van onze opmerking over de onderbouwing van locatiekeuze in het onderzoekstadium van het planvoornemen heeft Vitens de keuze voor de bouw van de productielocatie op Luxwoude zorgvuldig nader onderbouwd. Hiertoe was geen bestuurlijke besluitvorming van de gemeente Heerenveen noodzakelijk. "Xxxxxxxx (Plaatselijk belang Luxwoude) geeft aan de voorkeur voor de locatie Luxwoude vanuit duurzaamheid begrijpelijk te vinden en hij staat er persoonlijk positief tegenover. Hoe de streek erover denkt is een andere zaak. Vragen die hierbij spelen zijn bijvoorbeeld "Wat komt er te staan?", "Hoe zit het met zichtbaarheid?" en "Wat betekent het voor de omgeving?". Men gaat er nu wel vanuit dat er ook een gebouw komt, omdat dit ook vanaf het begin zo is gecommuniceerd." -
Onze reactie: Plaatselijk belang heeft aangegeven dat ze niet weten hoe de streek erover denkt. Wij kunnen nergens terug vinden in het participatie proces dat er actief met omwonenden is gesproken over de locatie van de productielocatie zodat in de afwegingen meegenomen kon worden om dit in hoe "de streek" er over denkt. Daarbij merken we op dat het natuurlijk niet gaat om wat meneer xxxxxxxx er persoonlijk van vindt. Wij hebben telefonisch van beide vertegenwoordigers Plaatselijk belang begrepen (6 november 2023) dat er vanuit hun verantwoordelijkheid als belangen behartiging bewoners (zoals Vitens hun deelname ziet) geen ruggenspraak is gehouden met omwonenden over het effect voor de omgeving m.b.t. de beoogde productielocatie. Hieruit blijkt dat bewoners onvoldoende zijn vertegenwoordigd. Volgens hen was de georganiseerde bewonersavonden voldoende. Dit zijn wij niet men hen eens. Dhr. xxxxxxxx van Vitens geeft aan dat er met name afstemming is geweest met agrariërs, die hadden voorkeur voor Luxwoude als productielocatie. Wij vinden het als bewoners onbegrijpelijk dat er in al die vijf jaar wel met agrariërs contact is gezocht maar niet met omwonenden. Aangezien een aantal van de ondertekenaars letterlijk een tijdelijke toegangsweg in hun zichtveld krijgen. Ook de gemeente heeft hier nadrukkelijk steken laten vallen.