Bijlage 2 Reactie Adviesraad sociaal domein op Preventie Agenda.pdf

Adviesraad Sociaal Domein Opsterland College van burgemeester en wethouders gemeente Opsterland t.a.v. de heer L. de Vries Hoofdstraat 82, Beetsterzwaag

Beetsterzwaag, 4 maart 2020 Onderwerp: Preventie-agenda

Geachte heer De Vries, Beste Libbe, In onze gemeente zullen altijd inwoners blijven die hulp nodig hebben. Denk hierbij aan gezondheids-, opvoedings- en mentale problemen. Als ook financiële problemen, verlies van werk en ongemakken die horen bij vergrijzing. Zoals het nu in Nederland geregeld is kan iedere inwoner daarbij een beroep doen op de overheid, in veel gevallen op de gemeente. Hulp, dienstverlening en voorzieningen moeten toegankelijk, passend en uiteindelijk betaalbaar zijn. Preventie biedt een mogelijkheid om de hulpvraag te verminderen. Er bestaan allerlei vormen van preventie die van oudsher door professionele organisaties worden uitgevoerd, denk aan de GGD-programma’s, het werk van jongerenwerkers, huisartsen, zorgorganisaties, kerken, onderwijs, sportverenigingen en gezelligheidsverenigingen. Onduidelijk is wat preventie oplevert, duidelijk is wel dat mensen zich gelukkiger voelen, anders zouden ze niet deelnemen aan de diverse activiteiten. Dan komt de vraag: wat kan en moet de gemeente aan preventie doen? Wij zien inwoners als onderdeel van een netwerk zoals familie en vrienden, buurtverenigingen, dorpsverbanden, sportverenigingen etc. Naast de aandacht voor het individu met een herkenbaar probleem, moet gekeken worden naar de verbanden waarin iemand leeft.

Nu de gemeente positieve gezondheid als leidraad neemt (of voornemens is dat te doen), is dit de enige weg. Daarbij hebben wij wel de vraag hoe naar positieve gezondheid, het model van Machteld Huber, gekeken wordt. Is het een breed concept met aandacht voor zes dimensies? Is het een individueel reflectie instrument? Is het een aanjager van veranderprocessen? Is het een gezamenlijke taal waarin de persoon centraal staat of is het een agenderingsvehikel waarmee we een ander systeem willen in de publieke sector? Hierover moet duidelijkheid zijn en brede consensus. Wat betekent dit voor de gemeentelijke organisatie? Ambtenaren zullen anders naar elkaar, de organisatie en de inwoners moeten gaan kijken. In feite stelt deze conceptnotitie een totaal andere werkwijze voor dan tot nu toe. Dit geldt niet alleen op het terrein van het sociaal domein, maar ook huisvesting, openbare orde etc. zijn er bij betrokken. Realiseert de gemeente zich dit als de keuze voor positieve gezondheid wordt gemaakt? Deze keuze vraagt naast inhoudelijke experts, ook zeer betrokken en empathische ambtenaren.

Sinds het aantreden van het huidige college is voortdurend gezegd dat er een kanteling moet komen. Inwoners zijn aan zet. Helaas lukt het de gemeente tot nu toe niet dichter bij de dorpen te komen, althans dat is het gevoel van veel burgers in Opsterland. En dan ligt er nu een Preventie-agenda. Deze nota zien wij als een kadernota voor bestuur, politiek en ambtenaren. Voor de leden van de Adviesraad is dit een verwarrend, taai en moeilijk leesbaar document; wij verdwaalden erin. De leden hebben veel tijd gestoken in het doornemen van dit document. Achter elke alinea stelden wij ons de vraag: en hoe dan? Wij adviseren vanuit inwonersperspectief, dat is ons bij deze preventienota niet gelukt. De relatie met de ontwikkelagenda en wetgeving wordt als achtergrond neergezet. Dit maakt het technisch van aard met veel jargon. Sympathiek vinden wij de programmatische aanpak. Het model positieve gezondheid als uitgangspunt nemen onderschrijven wij. En als invalshoek de dorpen nemen (Mienskip) is het proberen waard. Bij het lezen van het document komt een aantal vragen op.

Wie is er bij het opstellen van deze notitie betrokken, anders dan de leden de Adviesraad Sociaal Domein? Welke dilemma’s hebben een rol gespeeld bij het formuleren van de actielijnen? Zijn de zeven actielijnen afdoende als preventie? Zijn de actielijnen doel of middel? Vitale dorpen is in onze beleving een middel om de kwaliteit van de sociale basis voor inwoners te versterken. Maar wat is een vitaal dorp? Zo hebben wij nog een aantal vragen. Vragen waarvan de antwoorden van belang zijn om de uitvoering van deze agenda te kunnen benaderen vanuit het perspectief van de inwoners van Opsterland. Om het advies overzichtelijk te houden staan die vragen in een bijlage. Op basis van de aangeboden preventie-agenda hebben wij een viertal adviezen geformuleerd. 1. Ga met de zeven actielijnen de dorpen in. Bespreek met de dorpen of de actielijnen herkenbaar zijn, realistisch en uitvoerbaar. Stel met de dorpen de uitvoeringsplannen op. Niet de gemeente bepaalt de prioriteiten maar het dorp. 2. Bespreek intern of het uitgangspunt van positieve gezondheid voor alle medewerkers toepasbaar is. 3. U stelt voor een programmateam in te stellen voor uitvoering van deze nota. Wij geven u in overweging dit programmateam breed samen te stellen. Waarin bijvoorbeeld onderwijs, woningbouwcorporaties en zorg vertegenwoordigd zijn. 4.

Als laatste adviseren wij de nota te herschrijven tot een leesbaar document.

Wij zien uw reactie met belangstelling tegemoet.

Met vriendelijke groet,

Evert Jan Regelink, voorzitter Ine Jansen, secretaris Adviesraad Sociaal Domein Opsterland

Pagina 2

Vragen en zorgpunten (bijlage bij advies Preventieagenda) Waarom een preventienota? (blz 4) Uitgangspunt Ieder is verantwoordelijk voor zijn eigen leven en ieder houdt zijn eigen regie Doel Sterke samenleving Indien nodig passende ondersteuning Principes  We gaan uit van wat de bewoner nodig heeft  Het kan wel  Verschil mag  We (gemeente) zijn toegankelijk  Monitoring (door de gemeente) geeft grip Preventie Preventie is daarin een logisch onderdeel. Waarom is preventie een logisch onderdeel? Wat verstaat Opsterland onder preventie? (blz 5) Het voorkomen en beperken van problematiek door elke inwoner perspectief te bieden om zijn eigen welzijn (gezondheid klinkt anders) te bevorderen Dat wordt bereikt door - Versterking sociale samenleving - Vroegsignalering Vroegsignalering is zo te lezen de belangrijkste vorm van preventie Dat is eigenlijk te laat: dan moet je al dweilen om te voorkomen dat alles onder water komt. Preventie is voorkomen dat de kraan gaat lekken. In bijlag één wordt dit m.i. duidelijker verwoord met het onderkennen van 3 verschillende niveaus Mijn indruk is dat onderdeel van preventie van Opsterland monitoring belangrijk is, maar er ook een norm bij is.

Wanneer voldoet iemand niet meer aan die norm en wordt het een ‘dreigend risico?’ Wie gaat de vroegsignalering doen en met welke meetinstrumenten Hoe signaleer je de burger die niet in staat is om een signaal af te geven? Wat gaan we doen? (blz. 6) Inleiding Het kader/ de ambities waaruit jaarlijks keuzes worden gemaakt en de concrete uitvoeringsplannen. “Transformatie in het sociaal domein” over welke transformatie hebben wij het? Onze ambitie Iedere inwoner kan zelfstandig (autonoom?) functioneren en heeft voldoende middelen tot zijn beschikking om dat te doen: - Zelfstandig leven - Meedoen aan de samenleving - Ontwikkelen Investeren in wisselwerking formeel en professioneel Aandacht voor de groep die wij moeilijk bereiken Noot: Aandacht voor de groep die wij moeilijk bereiken Ambitie zou zijn: wij geloven dat preventie juist in deze groep zou helpen. In de komende beleidsplannen moet deze ambitie steeds terug komen: - Hoe gaan we het anders doen - Of: hoe bereiken we deze groep wel?

- Of: hoe overwinnen we de weerstand naar ons toe? Verwacht altijd een probleemanalyse bij dergelijke plannen Actielijnen Vitale dorpen - De krêft fan de mienskip (mate waarin bewoners zich organiseren) - Voorzieningen - Kwaliteit van leefomgeving - Sociale veiligheid - Ruimtelijke kwaliteit Noot: Heel mooi beschreven deze pijlers. In kaart laten brengen bij ieder plan over preventie. Maar wel graag door een professional (social worker) Vooral de sociale veiligheid zou niet alleen op basis van politiemeldingen (criminaliteit, verstoring openbare orde) moeten zijn, maar ook gedrag wat niet getolereerd wordt in een gemeenschap (dat kan ook ‘goed’ gedrag zijn) Sociale veiligheid doet veel met autonoom mogen en kunnen zijn Resultaatgericht inzetten op jongerenwerk Door: ruim aanbod van activiteiten Noot: ruim aanbod van activiteiten is welk antwoord op welk probleem? Het wordt bijna in één zin genoemd met kwetsbare jeugd en degene die overlast veroorzaken. Die ‘vang’ je niet door uitbreiding van activiteiten, omdat zij daar niet naar toe gaan. De beweging zou andersom moeten: naar de jeugd toe De spinnenweb is een instrument om echt met hen in gesprek te gaan m.i. Jeugd zelf leren (in)zien wat hun mogelijkheden zijn en wat er is aan mogelijkheden Zelfstandig functioneren (financiën) Noot: Inderdaad te weinig geld heeft invloed op de hele spinnenweb.

Zonder geld slinken alle aspecten Een doel als: bewust gezond financieel gedrag stimuleren geeft associatie op: Normatief/ oordeel over iemand zijn onvermogen. Maar de wereld van financiële zaken is erg ingewikkeld: formulieren voor aanvragen, verklaringen etc. Advies; kijk vanuit de cliënt waaraan hij moet voldoen en waar om hij moet denken eer hij ondersteuning kan krijgen van de gemeente Adviesvraag: hoe gaat de gemeente om met gevoelens van schaamte, machteloosheid en onvermogen? Dat is echt preventie Blijven meedoen Noot: als er een onvermogen speelt wil een mens automatisch dit ontwijken of een alternatief hebben om autonoom te kunnen blijven functioneren Voorbeelden uit de omgeving waar preventie goed in te zetten is: - Ongemak bij ouder worden of aandoeningen - Door de bomen het bos niet meer zien qua (financiële of verzekering) zaken - Teveel (overheids)informatie, onbegrijpelijke informatie - Toename digitalisering en niet meer bij kunnen houden Zinvol ontzorgen Mantelzorg en vrijwillige ondersteuning Noot: In een maatschappij waarin wordt verwacht dat iedereen werkt is mantelzorg ‘voorbehouden’ aan degene die niet (meer) werken. In praktijk zijn het ook de werkenden die mantelzorg erbij doen. Goed om dit in kaart te willen hebben.

Hoe gaan we het organiseren? (blz 13) Noot 4.1: Gemeente blijft in de leading en de gemeente wil inspireren Gemeente kan zich ook laten inspireren door zorg- en welzijn organisaties/initiatieven Dus geen opdrachten geven maar vragen naar medewerking en leren. Er komen een aantal vragen op die eerst beantwoord moeten worden : - Waarop moet de notitie een antwoord geven? - Hoe is de notitie tot stand gekomen? - Welke dilemma’s hebben een rol gespeeld? Naar de inhoud : - Wat wordt verstaan onder positieve gezondheid? - Wanneer is een dorp kwetsbaar? Voor wie is de nota bedoeld? De leesbaarheid is slecht, men moet bijna een kenner zijn om het stuk te snappen. Er wordt onnodige kennis geëtaleerd die voor het stuk niet nodig is. Onduidelijk is of de schrijver zich realiseert wat hij van de gemeente vraagt en is dat gevraagd? Een totaal andere werkwijze. Een verdieping in het leefsysteem van inwoners, terwijl men gewend is vanuit een bestuurssysteem te denken en te werken. De rol van steunpunten en sociaal cultureel werk vraagt om een toelichting. De vertrouwelijke nota van Hans van der Meulen is nog niet besproken. Heeft deze nota een rol gespeeld? Bestaat het sociaal cultureel werk nog en wat verstaat de gemeente hieronder? Om concrete adviezen te kunnen geven vindt de werkgroep Participatie dat er eerst onderwerpen moeten worden bepaald met daarna een vertaling naar de praktijk.

De voorstellen die de gemeente dan aandraagt in het document, dienen SMART (specifiek, meetbaar, acceptabel realistisch en tijdsgebonden) gemaakt te worden om een gericht advies te kunnen geven. De preventieve agenda is een zoektocht naar een ultieme vorm van samenleven in een tijd waarin de maatschappij steeds meer om het individu draait. De preventie-agenda is mede gebaseerd op de inzet van de bewoners. Dit staat haaks op het streven van de gemeente om een samenleving te creëren met inwoners die samen redzaam zijn en zich bij elkaar betrokken voelen. Is het ook een realistisch plan? hoe zal dit kunnen worden geconcretiseerd? Daartegenover staat dat een bezuiniging (10%in 10 jaar) niet hoog is gesteld. Biedt Opsterland een klimaat waarbij de lokale politieke keuzes preventie prioriteit heeft? Een preventie strategie ontwerpen waarbij wordt aangesloten bij de leefwereld en cultuur van mensen, bij hun levensfasen, het is een hele uitdaging. En het meest succesvol als het in gezamenlijkheid wordt gerealiseerd. Zorgpunt: Het lijkt van belang dat relevante partijen worden betrokken bij de uitvoering en verwerking. (communicatie, kennisverspreiding, bedrijfsleven, maatschappelijke verantwoordelijkheid). Een lange termijn visie met duidelijke financiele randvoorwaarden, inzicht in het budget kan hierbij ondersteunend zijn.

Focus naast veiligheid en gezondheid juist ook op welzijn! (positieve gezondheid!) Iets heel anders, maar toch Gezien dit afgelopen ( corona) jaar ... wat te doen met onvoorziene’, risicovolle omstandigheden en dat in relatie tot preventie? De mentale druk en last vergroot, bij alle doelgroepen. Preventief beleid uitvoering geven vraagt wellicht een paradigma shift want menselijk gedrag is de zwakste schakel. Kiezen voor maatwerk staat voorop, ‘ de klant wordt centraal gesteld ‘ aan de andere kant wordt er gesproken over collectieve voorzieningen, steunpunten, organisaties. Is nazorg preventief? Is de inbreng voor het gedachtegoed van deze agenda, afkomstig van burgers (of sleutelfiguren) uit Opsterland en vervolgens geintegreerd in dit plan? En daaruit voortvloeiend: is dan ‘ onze’ visie, de visie van de lokale overheid of van de gemeenschap? Hoe zou het zijn als er een platform preventie wordt opgezet? O.a. om slagkracht te vinden, te monitoren, de lerende aanpak te stimuleren.

Programmamethodiek Hoe ga je dit nu doen?” Wie vormen het programmateam en hoeveel menskracht? Op welke wijze gaat de gemeente de dorpen benaderen? Wanneer? Op Dorpsplein, via sociale media, traditioneel bv schriftelijk? Voorlichting over de actielijnen die er goed uitzien? Dat de kosten in 2030 10% lager dan nu moeten zijn geeft te denken over de hele aanpak. Mensen enthousiasmeren voor publieke zaken is een kunst en kunde. Het onmiddellijke voordeel is niet zichtbaar, dus betwijfelbaar voor succes. Er moet voortdurend gevoed blijven worden anders zakken best veel mensen weg in boosheid, onverschilligheid omdat ze zich niet herkennen in wat u ook maar voorstelt. Voorlichting, voorlichting........