Bijlage 1 OBP Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie Ontwerp september 2023

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie ontwerp

bestemmingsplan

Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie ontwerp 21 september 2023

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Inhoudsopgave

Toelichting

5

Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Locatiekeuze 1.3 Plangebied 1.4 Juridisch-planologisch kader 1.5 Leeswijzer

7 7 7 9 10 11

Hoofdstuk 2 Planbeschrijving 2.1 Bestaande situatie 2.2 Gebiedsbeschrijving 2.3 Planvoornemen

13 13 14 16

Hoofdstuk 3 Procesbeschrijving 3.1 Proces tot nu toe 3.2 De waterwinning

21 21 22

Hoofdstuk 4 Beleidskader 4.1 Europees beleid 4.2 Rijksbeleid 4.3 Provinciaal beleid 4.4 Gemeentelijk beleid

23 23 23 26 28

Hoofdstuk 5 Omgevingsaspecten 5.1 Landschap 5.2 Erfgoed 5.3 Ecologie 5.4 Externe veiligheid 5.5 Bodemkwaliteit 5.6 Waterparagraaf 5.7 Geluidhinder 5.8 Bedrijven- en milieuzonering 5.9 Luchtkwaliteit 5.10 Verkeer en parkeren 5.11 M.e.r.-verantwoording

31 31 36 37 40 43 43 45 46 46 46 47

Hoofdstuk 6 Juridische toelichting 6.1 Juridisch kader 6.2 Bestemmingsregels 6.3 Bestemmingsplanprocedure

49 49 49 50

Hoofdstuk 7 Uitvoerbaarheid 7.1 Economische uitvoerbaarheid 7.2 Maatschappelijke uitvoerbaarheid

51 51 51

Bijlagen toelichting

55

Bijlage 1

Motivering bouwhoogte

57

Bijlage 2

Inspiratiedocument

63

Bijlage 3

Milieueffectrapport

125

3

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Bijlage 4

Rapport Archeologie en Cultuurhistorie

239

Bijlage 5

Natuurtoets

305

Bijlage 6

Notitie stikstofdepositie

351

Bijlage 7

Brief provincie Fryslân m.b.t. stikstof

401

Bijlage 8

Onderzoek externe veiligheid

407

Bijlage 9

Verkennend bodem-, asbest- en waterbodemonderzoek

425

Bijlage 10

Watertoets resultaat

771

Bijlage 11

Nota inspraakresultaten

783

Bijlage 12

Overlegreactie Provincie Fryslân

807

Bijlage 13

Overlegreactie Wetterskip Fryslân

813

Bijlage 14

Overlegreactie Brandweer Fryslân

817

Bijlage 15

Nota overlegresultaten

831

Regels

841

Hoofdstuk 1 Artikel 1 Artikel 2

Inleidende regels Begrippen Wijze van meten

843 843 845

Hoofdstuk 2 Artikel 3 Artikel 4 Artikel 5

Bestemmingsregels Agrarisch Bedrijf - Nutsvoorzieningen Waarde - Archeologie

847 847 849 851

Hoofdstuk 3 Artikel 6 Artikel 7 Artikel 8 Artikel 9 Artikel 10

Algemene regels Anti-dubbeltelregel Algemene gebruiksregels Algemene afwijkingsregels Algemene wijzigingsregels Verwerkelijking in naaste toekomst

853 853 855 857 859 861

Hoofdstuk 4 Artikel 11 Artikel 12

Overgangs- en slotregels Overgangsrecht Slotregel

863 863 865

Bijlagen bij de regels

867

Bijlage 1

Landschappelijke inpassing

868

Bijlage 2

Landschappelijke inpassing - inrichtingstekening

881

Bijlage 3

Landschaps- en cultuurhistorische waardenkaarten

884

4

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Toelichting

5

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

6

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Hoofdstuk 1 1.1

Inleiding

Aanleiding

Met het voorliggende bestemmingsplan wordt de realisatie en het gebruik van een nieuwe waterwinningslocatie en drinkwaterproductiebedrijf mogelijk gemaakt. Drinkwaterbedrijf Vitens heeft het voornemen om bij Luxwoude een nieuwe grondwaterwinning en productielocatie te realiseren. Vitens heeft op de vaste wal van de Provincie Fryslân op dit moment vier drinkwaterproductielocaties en zeven -winlocaties waarmee in de drinkwatervraag in de provincie wordt voorzien. De drinkwatervraag in Fryslân groeit evenwel, onder andere door economische ontwikkelingen vanuit het IBF-terrein bij Heerenveen. Ook zijn er ontwikkelingen op bestaande winningen die van invloed zijn op de capaciteit voor drinkwaterwinning. Zo moet de winning Terwisscha worden verminderd (in verband met de bestuurlijke afspraak over de reductie van grondwateronttrekking ter voorkoming van verdere verdroging van het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold). De bronnen Garyp en Noardburgum kampen met verzilting. En ten slotte wil Vitens invulling geven aan het reservebeleid. De combinatie van de groeiende watervraag, de ontwikkelingen bij de bronnen en het reservebeleid resulteert in een opgave van circa 6,5 miljoen m3 extra drinkwater per jaar in Centraal-Fryslân. Vitens wil deze extra drinkwatervraag invullen door een nieuwe winning te starten.

In de plannen van Vitens is daarom rekening gehouden met de nieuwbouw van het productiebedrijf Luxwoude met een capaciteit van 6,5 miljoen m3 /j als een van de belangrijkste bouwstenen waarmee de toekomstige drinkwatervoorziening in Fryslân geborgd kan worden. Daarvoor is het voorliggende bestemmingsplan opgesteld, waarin het op de beoogde locatie bij Luxwoude planologisch mogelijk wordt gemaakt om de waterwinning en het drinkwaterproductiebedrijf te realiseren. In deze toelichting bij het bestemmingsplan komen de volgende onderwerpen aan de orde: Locatiekeuze Plangebied Planbeschrijving Procesbeschrijving om te komen tot de winlocatie Toets aan geldend beleidskader Toets aan wet- en regelgeving op het gebied van omgevingsaspecten Procesbeschrijving Conclusie ten aanzien van de uitvoerbaarheid van het plan

1.2

Locatiekeuze

Zoekgebied Door de stijgende drinkwatervraag en verzilting van bestaande winlocaties is de vergunningscapaciteit voor het winnen van grondwater in Friesland op de middellange en lange termijn ontoereikend. Om voor de toekomst de drinkwatervoorziening in centraal Friesland veilig te stellen is daarom een nieuwe winlocatie nodig in centraal Friesland met een capaciteit van 6,5 miljoen m3 /jaar. Vitens heeft daarom potentiële grondwaterwinlocaties in beeld gebracht. Het gebied tussen Heerenveen en Gorredijk blijkt uitermate geschikt te zijn (zie onderstaande afbeelding).

7

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Afbeelding 1. Zoekgebied grondwaterwinlocaties (rood) voorkeurslocatie (zwart) Uit het Bronnenonderzoek (Royal Haskoning, 2008) en aanvullend onderzoek dat daarna is uitgevoerd komt naar voren dat de omstandigheden in het centrale deel, nabij Luxwoude, het beste lijken voor een waterwinning. In dit gebied zijn zeer goede waterwinmogelijkheden aanwezig, die ook weinig effecten met zich meebrengen op de omgeving. Het gebied ligt centraal in Friesland waardoor er goede mogelijkheden zijn om de Friese drinkwaterinfrastructuur te versterken. Ook ligt het gebied nabij het Internationaal Business Park, waardoor Vitens daar goed en snel water kan leveren. Voorkeurlocatie binnen het zoekgebied De voorkeurslocatie voor de waterwinlocatie is gevonden in de bospercelen van Staatsbosbeheer nabij Luxwoude (zie de afbeelding 1 en 2). De locatie is op basis van de volgende overwegingen gekozen: het puttenveld kan goed worden gecombineerd met de functie als bos; een functie als waterwinlocatie kan hier ruimtelijk goed worden ingepast; rondom deze locatie zijn er ten opzichte van de andere mogelijke locaties minder andere mogelijk conflicterende functies aanwezig.

Er is een voorkeur voor de bouw van de productielocatie (de zuivering) bij de waterwinlocatie Luxwoude op basis van de volgende overwegingen: op deze locatie is het minste aantal kilometers leiding nodig; de locatie biedt kansen voor versterking van de oost-west georiënteerde leidinginfrastructuur; de extra locatie ontlast productielocatie Oldeholtpade; de locatie ligt direct bij de grondwaterwinning;

8

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

qua energieverbruik in de beheerfase is Luxwoude de meest gunstige optie van de beschouwde alternatieven.

1.3

Plangebied

Het plangebied bestaat uit het waterwingebied (bestemming 'Bedrijf - Nutsvoorzieningen' met als aanduiding 'specifieke vorm van bedrijf - waterwinning'). Op het grondwaterwingebied is gelegen het puttenveld, waar het grondwater gewonnen wordt, en het productiebedrijf met bijbehorende voorzieningen (o.a. spoelwatervijvers, ontsluitingsweg). Met het oog op de bescherming van de waterwinning tegen verontreiniging van het grondwater, dat wordt gebruikt voor de productie van drinkwater, wordt naast het waterwingebied te zijner tijd ook een grondwaterbeschermingsgebied rondom de winlocatie ingesteld. Dat is in dit bestemmingsplan nu niet meegenomen omdat provincie Fryslân deze zone eerst in de Omgevingsverordening Fryslân moet opnemen. Dat is nu nog niet gebeurd. In afbeelding 2 is wel al een beeld gegeven waar de beschermingszone van het grondwaterbeschermingsgebied ongeveer komt te liggen op basis van het door Vitens uitgevoerde geohydrologische onderzoek ten behoeve van het MER.

Afbeelding 2. Indicatie van de ligging van de beschermingszone (groene contour) en grondwaterwingebied in rood De winlocatie omvat de volgende kadastrale percelen: LGZ00 - G - 423 LGZ00 - G - 474 LGZ00 - G - 475 Bovengenoemde percelen hebben een gezamenlijke oppervlakte van ruim 16 hectare. Naast bovengenoemde percelen is een deel van het perceel LGZ - G - 420 gelegen binnen de grenzen van de waterwinlocatie. Dit betreft een watergang in eigendom van Wetterskip Fryslân. Deze watergang doorsnijdt

9

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

in de huidige situatie de waterwinlocatie en zal daarom verlegd worden naar de buitengrens. Er heeft op ambtelijk niveau afstemming plaatsgevonden met het Wetterskip Fryslân (met de regioadviseur en met de rentmeester) en de bereidheid is uitgesproken om medewerking te verlenen aan de plannen van Vitens. De nieuwe (verplaatste) watergang wordt in dit plan geregeld via de agrarische bestemming, zoals die ook in het thans geldend bestemmingsplan Buitengebied is opgenomen. Daarmee zijn de gebruiksmogelijkheden en de bescherming van de watergang correct geborgd. De toegangsweg, de permanente verbinding naar de waterwinlocatie, zal lopen via het bestaande (thans onverharde) pad ten westen van Hegedyk 6, 8 en 10 in Luxwoude en zal de locatie vanaf de zuidzijde ontsluiten. Er wordt door Vitens naar gestreefd voor de bouwfase toestemming te krijgen van twee agrariërs, die ten oosten van de beoogde waterwinlocatie gronden in eigendom hebben, om over hun grond een tijdelijke toegangsweg aan te leggen. Hiermee kan verkeersoverlast als gevolg van de bouwfase voor bewoners aan de Hegedyk worden verminderd. Gesprekken hierover zijn gaande. Deze tijdelijke ontsluitingsweg maakt geen deel uit van dit bestemmingsplan omdat deze verdwijnt nadat de waterwinlocatie is gerealiseerd.

1.4

Juridisch-planologisch kader

Bestemmingsplan Buitengebied Het plangebied is opgenomen in het bestemmingsplan 'Buitengebied' (vastgesteld dd. 30 juni 2014) en ook in het bestemmingsplan 'Correctieve en partiële (1e) herziening bestemmingsplan Buitengebied 2018' (vastgesteld dd. 8 oktober 2018). In de geldende plannen is het plangebied bestemd als 'Bos'. De gronden zijn bestemd voor bos, bebossing en voor het behoud, het herstel en/of de ontwikkeling van de landschappelijke en/of natuurlijke waarden van de gronden.

Afbeelding 3. Fragment plankaart geldend bestemmingsplan Strijdigheid bestemmingsplan

10

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Het gebruik van de gronden ten behoeve van grondwaterwinning is strijdig met de geldende bestemming 'Bos'. Als gebouw mogen binnen deze bestemming uitsluitend gebouwen en overkappingen ten behoeve van het onderhoud en beheer van de bosfunctie worden gebouwd. Bovendien mogen deze gebouwen ten hoogste 50 m2 bedragen. Het planvoornemen gaat van veel meer bebouwing uit. Binnen de regels van het geldende bestemmingsplan is het niet mogelijk de gebouwen ten behoeve van de waterwinning te realiseren.

1.5

Leeswijzer

Na dit inleidende hoofdstuk is in hoofdstuk 2 ingegaan op het planvoornemen. Hoofdstuk 3 geeft een procesbeschrijving. In hoofdstuk 4 wordt een overzicht gegeven van het geldende en relevante ruimtelijke overheidsbeleid in het plangebied. Een beschrijving van de omgevingsaspecten betreffende de planologische en milieukundige randvoorwaarden volgt daarop in hoofdstuk 5. Hoofdstuk 6 betreft de toelichting op de juridische vormgeving van het bestemmingsplan en de hiervoor te volgen procedure. Tot slot is in hoofdstuk 7 ingegaan op de (economische en maatschappelijke) uitvoerbaarheid van het plan. De toelichting van dit bestemmingsplan telt verder verschillende bijlagen.

11

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

12

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Hoofdstuk 2 2.1

Planbeschrijving

Bestaande situatie

In de huidige toestand bestaat het plangebied uit bospercelen, waarvan in verschillende deelgebieden verschillende boomsoorten de boventoon voeren (waaronder eik, gewone es, en zwarte els). In het midden van het plangebied is een gedeelte aanwezig waar veel bomen dood zijn gegaan als gevolg van essentaksterfte. Deze zijn gerooid door Staatsbosbeheer. Aan de noordwestkant van het plangebied is een voormalige zandwinplas aanwezig die deels een rietbegroeiing heeft. Ten westen van het plangebied is de A7 gelegen. De directe omgeving bestaat uit intensief beheerd grasland. Aan de zuidkant van het plangebied loopt de Hegedyk. Het in het plangebied aanwezige bos kan gekwalificeerd worden als een mjultifunctioneel bos en is in het Natuurbeheerplan 2021 van de provincie Fryslân gekwalificeerd als 'Vochtig bos met productie'. De gronden rondom het plangebied bestaan voornamelijk uit agrarisch grasland, watergangen, woonpercelen met bijbehorende woningen, wegen en paden.

Afbeelding 4. Luchtfoto bestaande situatie

13

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Afbeelding 5. Zicht op het bosgebied waar de voorgenomen waterwinning is gepland, gezien vanaf de Hegedyk in Luxwoude

2.2

Gebiedsbeschrijving

De nieuwe waterwinlocatie ligt in het westen van de gemeente Opsterland, in het veenontginningslandschap nabij Luxwoude en Langezwaag. Het plangebied ligt nabij de snelweg A7 tussen Gorredijk en Heerenveen. De locatie hoort bij het buitengebied van het dorp Luxwoude, hoewel het tussenliggende gebied wordt doorsneden door de A7. Vanuit het dorp is de nieuwe waterwinlocatie via een onderdoorgang onder de A7 over de Hegedyk te bereiken. Ontwikkeling landschap Lange tijd was dit een nat veengebied. Zoals op de onderstaande kaartjes is te zien, is het gebied rond 1900 drooggemaakt, maar nog niet geheel verkaveld. Dat is in het begin van de twintigste eeuw veranderd, waarna er langgerekte kavels ontstonden. Eind jaren vijftig van de vorige eeuw werd het tracé van de huidige A7 aangelegd (toendertijd de Rijksweg 43). in verband daarmee is toendertijd ook de zandwinplas, ter hoogte van de voorgenomen waterwinlocatie, gegraven. Aan het eind van de jaren '80 zijn in het kader van het landschapsplan dat deel uitmaakte van het ruilverkavelingsplan De Veenpolders, verschillende bosjes aangelegd, zoals de bospercelen op de plek van de beoogde waterwinlocatie.

14

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Afbeelding 6. Ontwikkeling van het landschap door de jaren, vanaf 1900 tot 2020 (bron: www.topotijdreis.nl) Landschapstypering Het gebied rondom Luxwoude ligt in een laagveengebied. Het huidige aanzien van het landschap is in grote mate terug te voeren naar de verveningen in de 2e helft van de 19e eeuw. In deze periode kwam de grootschalige turfwinning in de omgeving van Gorredijk en Terwispel op gang. Laagveen werd gewonnen door het onder de waterspiegel weg te baggeren. Na de vervening kwam de periode van de drooglegging van de gronden en uiteindelijk de ontginning tot landbouwgrond. Daartoe werd een dicht netwerk aan sloten aangelegd en de verveende gronden werden aangemaakt tot weide- en hooilanden. Door deze maatregelen werd de forse maaiveldverlaging als gevolg van de afgraving van het veen nog eens versterkt door inklinking van de bodem en oxidatie van het resterende veen. In de huidige situatie ligt het gebied nagenoeg geheel onder NAP. Het veenpakket is in de huidige situatie nagenoeg geheel verdwenen. In de jaren '70 en eerste helft van de jaren '80 is in het gebied een ruilverkaveling uitgevoerd, met als belangrijkste doelen verbetering van de ontsluiting van de percelen en waterbeheersing ten behoeve van agrarisch gebruik. De gronden zijn voornamelijk als grasland in gebruik, plaatselijk komen natuurgraslanden en in petgatencomplexen ook moerasbosgebieden voor.

In de eertijds uitgevoerde ruilverkaveling is verspreid een groot aantal boselementen aangelegd waarmee de grootschalige maten zijn verkleind. Kernkwaliteiten De kernkwaliteiten van dit gebied zijn: Grootschalige open ruimten begrensd door bebouwings- en beplantingslinten langs wegen en vaarten. Nadrukkelijke aanwezigheid van lineaire structuren van wegdorpen, vaarten en dijken. Opstrekkende strokenverkaveling haaks op ontginningsassen, vaak in een waaiervormig patroon. Incidentele groene verdichtingen door moerasgebieden, boselementen en verlande petgaten.

15

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Verspreide bebouwing langs wegen en vaarten. Aanwezigheid van overwegend open graslanden, grazige natuurgebieden en petgaten. Opvallende aanwezigheid van hoogteverschillen in maaiveld en waterniveaus. Op basis van de kernkwaliteiten van het gebied worden het terrein en specifiek de installaties, bouwwerken en gebouwen ten behoeve van de waterwinning en grondwaterproductie landschappelijk goed ingepast. De landschappelijke inpassing is beschreven en afgebeeld in Bijlage 1 en Bijlage 2 bij de regels en geborgd in de regels van het bestemmingsplan.

2.3

Planvoornemen

2.3.1

Algemeen

Het plan bestaat uit de realisatie van een nieuwe waterwinningslocatie en drinkwaterproductiebedrijf. Het perceel biedt voldoende ruimte voor het puttenveld, de productielocatie van drinkwater en voor zuiveringstechnische aanpassingen in de toekomst. Er is hier geen sprake van mede-ontwikkelaars. Er is al enige tijd discussie over de vraag of er een Lelylijn moet komen, eventueel via een tracé naast de A7. Op dit moment zijn er geen beperkingen ten aanzien van nieuwe ontwikkelingen in het gebied. 2.3.2

Uitgangspunten

Voor de ontwikkeling van het nieuwe productiebedrijf zijn voorontwerpbestemmingsplan de volgende uitgangspunten gehanteerd;

in

het

kader

van

het

Volledig nieuw productiebedrijf en geïntegreerd winveld met capaciteit van 6,5 miljoen m3 /jaar, een zuivering die bij 2-3 % spoelwaterverlies netto ca 6,3 miljoen m3 /jaar drinkwater produceert. Een reinwaterberging is onderdeel van de nieuwbouw. Jaar van oplevering 2030. Benodigde oppervlakten: 1. productiegebouw 8.000 m2 , waarvan 5.000 m2 met een bouwhoogte van maximaal 12 m en 3.000 m2 met een bouwhoogte van maximaal 20 m; 2. reinwaterberging/reservoir 1.750 m2 ; 3. spoelwaterbezinkvijvers: 8.000 m2 ; 4. spoelwaterhergebruik en slibindikking separaat van productiegebouw, 1.750 m2 . 12 winputten met een capaciteit van ± 125 m3 /uur per put Onderlinge afstand winputten min. 100 - 120 m zodat onderlinge beïnvloeding van gelijktijdig draaien van de winputten geminimaliseerd wordt Winputten aan alle zijden minimaal 60 meter uit de perceelgrenzen. Wanneer dat vanwege de breedte van het perceel niet mogelijk is, dan op de maximaal te realiseren afstand. Drie hoofdtransportleidingtracés 1. Tracé 1 Productiebedrijf Luxwoude - woonkern Gorredijk, ca 5 km diameter 500 mm. 2. Tracé 2 Productiebedrijf Luxwoude - IBF terrein Heerenveen ca 4 km, diameter 500 mm. 3. Tracé 3 Productiebedrijf Luxwoude - Opjager Haskerhorne (opjager in ontwikkeling) ca 15 km diameter 500 mm.

Globale waterverdeling 2 miljoen m3 /j geleverd richting Gorredijk, 2 miljoen m3 /j geleverd aan IBF/Heerenveen, 2,3 miljoen m3 /j geleverd via Opjager Haskerhorne richting Leeuwarden. De hoofdwatergang (Wetterskip Fryslân) ingesloten door de beoogde percelen wordt verlegd naar de oostelijke rand van het terrein. Voor zover de bescherming van de bronnen en de borging van een veilig drinkwaterproces dit toelaat zal ruimte worden geboden aan (extensief) recreatief medegebruik van het puttenveld (volgens Beleid recreatief medegebruik natuurterreinen Vitens). De productielocatie wordt afgeschermd met een hekwerk van 1,80 meter hoog. Aanpassing uitgangspunten als gevolg van vorderingen en nieuwe inzichten in ontwerpproces Vitens Bij de voorbereiding van het ontwerpbestemmingsplan bleek dat de inzichten met betrekking tot het productieproces van het drinkwater verder zijn uitgekristalliseerd. In verband met de filtrage van het

16

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

grondwater zullen pelletbed- of onthardingsreactoren worden toegepast. Voor de noodzakelijke filtrage zijn deze reactoren het meest duurzaam. De reactoren vereisen dat een deel van de gebouwen maximaal 20 m hoog moet worden. Een nadere motivering van deze bouwhoogte is opgenomen in bijlage 1 bij deze toelichting. In de regels van dit plan is daarom bepaald dat in totaal 8.000 m2 aan gebouwen en overkappingen mag worden gebouwd met een bouwhoogte van ten hoogste 12 m. Burgemeester en wethouders kunnen een omgevingsvergunning verlenen voor een hogere bouwhoogte van deze bebouwing tot maximaal 20 m voor ten hoogste 3.000 m2 aan gebouwen en overkappingen. Op deze wijze kan gemeente Opsterland toetsen of de hogere bouwdelen passen binnen het voor dit plan opgesteld landschappelijk inpassingsplan (zie Bijlage 1 en Bijlage 2 bij de regels). Verder is in dit plan bepaald dat de gebouwen en overkappingen binnen een bouwvlak moeten worden gebouwd. De oppervlakte van het bouwvlak is ten opzichte van het voorontwerpbestemmingsplan flink vergroot van 8.000 m2 naar ruim 26.000 m2 . De vergroting van het bouwvlak is nodig omdat bij het opstellen van het ontwerpbestemmingsplan de precieze inrichting van de bebouwing, de bouweisen en bijvoorbeeld de aansluiting van de productielocatie op de leidingnetinfrastructuur nog niet duidelijk is.

Om te voorkomen dat het definitief ontwerp van de productielocatie na de verdere planuitwerking niet binnen het bouwblok past, is ervoor gekozen om het bouwvlak voldoende ruim op te zetten. De oppervlakte van de gebouwen samen blijft evenwel beperkt tot 8.000 m2 . Aanpassing van de uitgangspunten naar aanleiding van door FUMO en brandweer uitgebrachte adviezen Door FUMO en brandweer zijn adviezen uitgebracht op het voorontwerpbestemmingsplan. FUMO en brandweer hebben gewezen op de ligging van risicozones die horen bij de snelweg A7 en bij de twee nabij de voorgenomen winlocatie gelegen gasleidingen. Het betreft een gastransportleiding van de Gasunie die ten noordoosten van het plangebied ligt en de gastransportleiding van Vermilion, die ten noordwesten van het plangebied ligt. Naar aanleiding van de adviezen van FUMO en brandweer is het bouwvlak in zuidelijke richting verschoven ten opzichte van het voorontwerp. Het gaat om een verschuiving van ruim 200 meter in zuidwestelijke richting. Een deel van het bouwvlak ligt nog wel binnen de 200 m zone van het basisnet van de A7. Uit het advies van de FUMO kan worden geconcludeerd dat door deze aanpassing de plannen van Vitens niet worden beperkt door de aanwezigheid van de A7. 2.3.3

Terreininrichting

Naar aanleiding van de in de vorige paragraaf beschreven wijzigingen van de ontwerpuitgangspunten is een nieuwe globale inrichtingstekening gemaakt door Vitens. Deze is weergegeven in afbeelding 7. Bij het bepalen van de uiteindelijke inrichting wil Vitens maximaal rekening houden met de belangen van omwonenden door de overlast die samenhangt met haar activiteiten, zoveel mogelijk te beperken. Door Vitens zal een aparte klankbordgroep waarin omwonenden participeren, voor de bouwfase van de productielocatie in het leven roepen.

17

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Afbeelding 7. Terreininrichting (schetsontwerp, de feitelijke terreininrichting zal in de loop van de tijd verder worden uitgewerkt)

18

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Puttenveld Het puttenveld heeft 12 winputten met een capaciteit van ±125 m3 /uur per put. Onderlinge afstand tussen de winputten is minimaal 100 - 120 m zodat onderlinge beïnvloeding van gelijktijdig draaien van de winputten geminimaliseerd wordt. Iedere put is voor onderhoud / werkzaamheden te bereiken via een verhard dan wel een halfverhard pad vanaf de toegangsweg. Productiegebouwen Het productiegebouw zal zo ver mogelijk van de bestaande (woon)bebouwing gerealiseerd worden. Hierbij wordt rekening gehouden met de risicozones rond de aanwezige gasleidingen en de A7 . (NB. Omdat bij het bepalen van het bouwvlak nu rekening is gehouden met deze risicozones, zal het productiegebouw wat dichter bij de zuidelijk gelegen bebouwing worden gerealiseerd dan in het voorontwerpbestemmingsplan werd voorgesteld. Daarnaast heeft een vergroting plaatsgevonden om de nodige flexibiliteit te creëren, aangezien het technisch ontwerp nog in ontwikkeling is. Zie ook paragraaf 2.2.3.) De spoelwatervijvers liggen in de nabijheid van het perceel waarop het productiebedrijf wordt gerealiseerd. De productiegebouwen en spoelwatervijvers zullen afgeschermd worden door middel van een hekwerk (drinkwater behoort tot de vitale infrastructuur). Een dergelijke voorziening is nodig om bescherming te bieden tegen kwaadwillenden.

Door de compacte opzet liggen alle productiegerelateerde gebouwen vlak bij de ontsluitingsweg. Op deze wijze is de aan- en afvoer van chemicaliën en reststoffen geconcentreerd in een beperkt gebied. Uitgangspunt is om natuurinclusief en duurzaam te bouwen. Vitens heeft een inspiratiedocument 'Natuurinclusief bouwen en ontwerpen' gemaakt. De voorbeelden uit dit document vormen de basis voor een natuurvriendelijke en duurzame inrichting van het terrein en ontwerp van de gebouwen en bouwwerken. Dit inspiratiedocument is als bijlage 2 bij deze toelichting opgenomen. Ontsluiting Tijdelijke ontsluiting: gedurende de bouwfase wordt ernaar gestreefd een tijdelijke ontsluitingsweg aan te leggen. De tijdelijke bouwweg loopt door agrarisch gebied en komt uit bij De Plasse. De route van deze tijdelijke ontsluitingsweg gaat over eigendommen van agrariërs. Over deze route bestaat nog geen zekerheid. Wanneer de onderhandelingen over het aanleggen en gebruiken van een tijdelijke ontsluitingsweg niet tot het gewenste resultaat leiden, bestaat de mogelijkheid dat de permanente ontsluiting ook tijdens de bouwfase wordt gebruikt. Permanente ontsluiting: de permanente ontsluiting (gebruiks-/beheerfase) vindt plaats via een nog te realiseren permanente toegangsweg vanaf de bestaande weg de Hegedyk (ten zuiden van de toekomstige productielocatie en ten westen van Hegedyk 6, 8 en 10).

De verwachte aanvoerroute van grondstoffen (chemicaliën) die eens per week nodig zullen zijn bij de productie van drinkwater en de afvoer van vrijkomende reststoffen, zal lopen via de A7, afslag 27 Tijnje/Gorredijk, via de N392, Alde Dyk, De Plasse en de Hegedyk en loopt voornamelijk door agrarisch gebied. Alleen het laatste stuk, de Hegedyk, kent meer bebouwing. Landschappelijke inpassing De inpassing in het landschap is verder onderbouwd in paragraaf 5.1. 2.3.4

Grondwaterbeschermingsgebied en waterwingebied

De grondwaterbeschermingsgebieden zijn gelegen rond de plaats(en) waar grondwater wordt gewonnen voor de drinkwaterproductie. Binnen die gebieden gelden regels die als doel hebben de kwaliteit van het grondwater en daarmee de kwaliteit van ons drinkwater te beschermen. De beschermingsgebieden bestaan uit een waterwingebied en een grondwaterbeschermingsgebied. Waterwingebied

19

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

In het waterwingebied is de bescherming het sterkst. In deze gebieden zijn in principe alleen die activiteiten toegestaan die in verband staan met de grondwaterwinning. Het waterwingebied valt samen met de grenzen van de bestemming 'Bedrijf - Nutsvoorzieningen'. Grondwaterbeschermingsgebied Op grond van hoofdstuk 5 uit de Provinciale Milieuverordening (PMV) zal een grondwaterbeschermingszone worden aangewezen waarbinnen de activiteiten zijn beperkt of verboden die een negatief effect kunnen hebben op de drinkwaterwaterwinning. De zone is gebaseerd op het gebied (contour) zoals die in figuur 2 in paragraaf 1.3 is opgenomen. Door de provincie wordt op basis van de contour het definitieve grondwaterbeschermingsgebied vormgegeven (begrenzing middels logische perceelgrenzen) en vervolgens vastgesteld en opgenomen in de Provinciale Milieuverordening / de aanstaande provinciale Omgevingsverordening. Op dit moment is er voor deze locatie nog geen grondwaterbeschermingszone in de Provinciale Milieuverordening (PMV) opgenomen. Het is daarom voor de gemeente nog niet mogelijk om in het voorliggende bestemmingsplan een dergelijke aanduiding (Milieuzone- grondwaterbeschermingsgebied) op te nemen. Met een dergelijke aanduiding wordt aangegeven dat een gebied is bestemd voor de bescherming van de kwaliteit van het grondwater ten behoeve van de openbare drinkwatervoorziening.

In een latere fase wordt een dergelijke beschermingszone (en mogelijk boringvrije zone) dan alsnog opgenomen. In de provinciale Omgevingsverordening zal deze zone dan verankerd zijn. Dit betekent dat het voorliggende bestemmingsplan mogelijk gewijzigd wordt vastgesteld. 2.3.5

Beschrijving activiteiten

Productieproces Onderzoek naar het grondwater van de locatie Luxwoude heeft uitgewezen dat dit van nature veel componenten als ijzer, mangaan, hardheid, humuszuren (geeft kleur aan water) in relatief hoge concentraties bevat. Dit betekent dat er een complexe zuivering nodig zal zijn om drinkwater te produceren dat volledig aan de wettelijke en Vitens kwaliteitsnormen voldoet. Op basis van de klassieke zuivering zal de zuivering bestaan uit een beluchting en ontgassing, voorfiltratie, beluchting, ontharding, nafiltratie en ontkleuring. De uiteindelijke zuiveringsopzet zal op basis van de uitkomsten van nog uit te voeren onderzoek bepaald worden. 2.3.6

Visie van Vitens

Elke druppel duurzaam Drinkwater staat steeds meer onder druk door allerlei factoren. Zoals de groei van de bevolking, weersextremen als gevolg van klimaatverandering, maar ook de steeds verdergaande vervuiling die de kwaliteit van bronnen aantast. Betrouwbaar drinkwater is een voorwaarde voor onze gezondheid en ons welzijn. Wil Vitens drinkwater voor de toekomst veiligstellen, dan moet het roer om. De ambitie van Vitens is dan ook zo helder als het product dat Vitens levert: in 2030 wil Vitens dat elke druppel duurzaam is.

20

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Hoofdstuk 3 3.1

Procesbeschrijving

Proces tot nu toe

In verband met de positieve onderzoeksresultaten van de pompproef heeft Vitens de werkzaamheden voortgezet om te komen tot een waterwingebied en productielocatie op de onderzoekslocatie. De eerste stap die hiervoor is gezet, is het opstarten en doorlopen van de m.e.r.-procedure. De Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) is ingediend bij het bevoegd gezag en de inspraakronde is geweest. Er heeft in de afgelopen tijd uitgebreid MER-onderzoek plaatsgevonden naar de effecten van de voorgenomen grondwaterwinning op de omgeving. Het milieueffectrapport (MER) dient ter onderbouwing van de vergunningaanvraag in het kader van de Waterwet, die inmiddels bij provincie Fryslân is ingediend. Het MER is als bijlage 3 bij deze toelichting opgenomen. Ter onderbouwing van het MER hebben verschillende deelonderzoeken plaatsgevonden. Ook de inspaakronde op het MER en de vergunningaanvraag in het kader van de Waterwet is afgerond. Het gehele gebieds- en MER-onderzoeksproces is begeleid door de Begeleidingscommissie Waterwinning Luxwoude. De begeleidingscommissie bestaat uit de volgende partijen onder het onafhankelijke voorzitterschap van Bureau Elzinga & Oterdoom: Instantie:

Deelname in verband met:

Vitens

- realisatie nieuwe waterwinlocatie - doorlopen m.e.r.-procedure - aanvragen vergunningen - coördinatie/het regelen van het onderzoek - uitvoeren monitoring

Provinsje Fryslân

- vergunningverlener - beoordeling kwaliteit onderzoek - beoordeling aanvraag - beoordeling MER

Gemeente Opsterland

- aanpassing Bestemmingsplan Buitengebied - vergunningstrajecten - beoordeling informatie

LTO

- belangenbehartiging/vertegenwoordiger agrariërs

Agrariërs uit gebied

- agrarische belangen en terugkoppeling vanuit streek - info uitwisseling met de streek

Wetterskip Fryslân

- oppervlaktewaterbeheerder en beheerder ondiepe grondwater - wettelijke adviseur in m.e.r.-procedure

Staatsbosbeheer

- grondeigenaar van het gebied - natuurbelang

Omwonenden

- effecten van project op omgeving - monitoring - info uitwisseling met de streek

Adviesbureaus

- ondersteuning commissie (voorzitterschap) - uitvoeren (model)onderzoek, MER - opstellen en ontwerpen monitoring

De begeleidingscommissie speelt een belangrijke rol in het behartigen van de belangen van alle betrokkenen. Hierin worden onderzoeksresultaten gepresenteerd waaruit moet blijken of op de locatie een duurzame waterwinning gerealiseerd kan worden. Voor de nieuwe grondwaterwinning is ook een nieuwe productielocatie nodig om het grondwater te zuiveren tot drinkwater.

21

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Door de gemeente Opsterland is naar aanleiding van de NRD een zienswijze ingediend ten aanzien van de te beschouwen inrichtingsalternatieven en varianten. Deze reactie op de NRD is ingegeven door de landschappelijke gevolgen van het realiseren van een nieuwe productielocatie op een plek met weinig bebouwing. In de begeleidingscommissie, waarin ook de gemeente Opsterland zitting heeft, is geschetst dat de locatie van de zuiveringslocatie niet per se aan de locatie van de winning gebonden is, alhoewel er wel voordelen aan verbonden zijn. Dit betekent dat voor het invullen van de zuiveringslocatie naar meerdere locaties gekeken kan worden. Door de gemeente Opsterland is als voorbeeld genoemd de mogelijke aansluiting van de zuiveringslocatie bij het bedrijventerrein in Gorredijk. Aansluiting bij andere nabijgelegen locaties dient ook te worden beschouwd. Vitens heeft invulling gegeven aan de zienswijze van de gemeente Opsterland door meerdere locaties te beschouwen voor de productielocatie. Dit is gedaan door middel van een quick scan. De locatie Luxwoude scoort op alle criteria positief of gemiddeld en komt daarmee als voorkeurslocatie uit dit onderzoek. De productielocatie voor waterzuivering zal dus op het terrein van de waterwinning een plek krijgen. De resultaten van de quick scan en de uiteindelijke keuze voor de locatie zijn opgenomen in het MER.

De aanpak en de te beschouwen locaties zijn teruggekoppeld met de begeleidingscommissie. Bij de locatiekeuze voor Luxwoude is voor de gemeente Opsterland de landschappelijk inpassing van de bedrijfslocatie ter plaatse van belang. De gemeente ziet graag dat het groene karakter van de gemeente vanaf de A7 tussen de bedrijvigheid van Drachten en Heerenveen gewaarborgd blijft. Dit pleit voor een (zeer) beperkte zichtbaarheid vanaf de A7. Het tussenliggende bosgebied kan daarin een belangrijke rol spelen. Door Vitens is veel aandacht besteed aan het gebiedsproces. Er zijn diverse informatie- en thema-avonden georganiseerd. Er is een projectsite waarop ook de meest actuele informatie te vinden is. Met enige regelmaat verschijnen er nieuwsbrieven, waarin de voortgang van het project aan de orde komt. Naast informatieverstrekking en terugkoppeling over de verschillende wettelijke procedures wordt door Vitens ook veel aandacht besteed aan vastlegging van de (hydrologische) uitgangssituatie en de op te zetten monitoringsprogramma's in overleg met de begeleidingscommissie en de streek.

3.2

De waterwinning

Voor de waterwinning en -zuivering is het noodzakelijk om het geldende bestemmingsplan te herzien. Het voorliggende bestemmingsplan voorziet hierin. Opstarten van procedures De procedures voor het voorontwerpbestemmingsplan en het MER en de vergunningaanvraag in het kader van de Waterwet zijn deels gelijktijdig opgestart en liepen min of meer parallel. De procedure voor het ontwerpbestemmingplan wordt in en de loop van 2023 opgestart. Grondverwerving Staatsbosbeheer heeft aangegeven medewerking te willen verlenen aan de voorgenomen ontwikkeling. Vitens is in gesprek met de grondeigenaar (Staatsbosbeheer) over de door Vitens gewenste eigendomsoverdracht. Over de voorwaarden van deze eigendomsoverdracht is nog geen overeenstemming. Vitens zal zich inzetten om minnelijk tot overeenstemming te komen over deze eigendomsoverdracht. Mocht dat niet slagen dan beschikt Vitens als ultimum remedium over de mogelijkheid om het onteigeningsinstrument in te zetten. Mocht dat aan de orde zijn, dan is daarvoor in het voorliggende bestemmingsplan een regeling opgenomen waarin gronden worden aangewezen voor onteigening (onteigeningstitel).

22

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Hoofdstuk 4

Beleidskader

4.1

Europees beleid

4.1.1

De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW)

De KRW stelt dat lidstaten waterlichamen moeten aanwijzen waar water wordt onttrokken voor menselijke consumptie. Er moet drinkwater uit deze bronnen geproduceerd kunnen worden dat voldoet aan de kwaliteitseisen van de Europese Drinkwater richtlijn. Lidstaten moeten deze waterlichamen bovendien zodanig beschermen dat de kwaliteit niet verslechtert, "teneinde het niveau van zuivering dat voor de productie van drinkwater is vereist, te verlagen". Op basis van de KRW zijn grondwateropgaven voor grondwaterlichamen geformuleerd. Zo mag de voorraad zoet grondwater niet verminderen. Er dient een balans te zijn tussen onttrekken en aanvulling van zoet grondwater. Ook zijn er per grondwaterlichaam opgaven geformuleerd voor grondwaterafhankelijke, terrestrische ecosystemen in Natura 2000-gebieden. Verder dient het grondwater van goede kwaliteit te zijn en beschikbaar voor mens en natuur. De provincie Fryslân is verantwoordelijk voor de kwaliteit van de grondwaterlichamen. Vanuit deze verantwoordelijkheid voert de provincie, bovenop het generieke beleid voor de bescherming van het grondwater, aanvullend provinciaal beleid. Het ruimtelijk beslag van de grondwaterwaterbeschermingsgebieden zal in de Omgevingsverordening van de provincie worden vastgelegd.

4.2

Rijksbeleid

4.2.1

Waterwet

De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater, en verbetert ook de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. Totdat de Omgevingswet in werking treedt blijft de Waterwet van kracht. De provincie Fryslân is beheerder voor winningen voor de drinkwatervoorziening. De Waterwet verving acht wetten voor het waterbeheer in Nederland, waaronder de Grondwaterwet. Een belangrijk gevolg is dat de vergunningstelsels zijn gebundeld, hetgeen resulteert in één Watervergunning. De Waterwet kent formeel slechts twee waterbeheerders: het rijk, als de beheerder van de rijkswateren, en de waterschappen, als de beheerders van de overige wateren. Deze laatsten zijn daarnaast ook verantwoordelijk voor het zuiveringsbeheer. Provincies en gemeenten zijn formeel geen waterbeheerder, maar hebben wel waterstaatkundige taken. Zo blijft de provincie voorlopig bevoegd gezag voor drie categorieën grondwateronttrekkingen en infiltraties. Op gemeenten rust een hemel- en grondwaterzorgplicht. 4.2.2

Drinkwaterwet

Vanuit het Rijk worden via de Drinkwaterwet regels en kaders voor een duurzame veiligstelling van de drinkwatervoorziening gesteld. Dit geldt als een "dwingende reden van groot openbaar belang". Dit moet zorgen voor een hoge kwaliteit van het drinkwater en leveringszekerheid. 4.2.3

Wet milieubeheer

Op basis van de Wet milieubeheer moeten provincies grondwaterbeschermingsgebieden aanwijzen, waarvoor ze regels ter bescherming van het grondwater dienen vast te stellen met het oog op de drinkwaterwinning, bijvoorbeeld ten aanzien van activiteiten die in het betreffende gebied zijn toegestaan. 4.2.4

Beleidsnota Drinkwater, 2014

De Beleidsnota Drinkwater, Schoon drinkwater voor nu en later, gaat over de bescherming van drinkwaterbronnen. In een Uitvoeringsprogramma zullen oplossingsrichtingen nader worden uitgewerkt, waaronder de zorgplichtbepaling uit de Drinkwaterwet die voor alle bestuursorganen, het vormgeven van een preventieladder en het aanwijzen van Aanvullende strategische voorraden (ASV's) en nationale grondwaterreserves voor drinkwater (NGR's).

23

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

4.2.5

Structuurvisie Ondergrond (STRONG)

In de Structuurvisie Ondergrond staat de afweging van de rijksoverheid tussen de nationale belangen van de drinkwatervoorziening en de energievoorziening en hoe daarbij rekening wordt gehouden met andere belangen. Ook staat erin waar bedrijven vergunningen kunnen aanvragen voor activiteiten in de ondergrond en waar niet. Daarnaast geeft de Structuurvisie overwegingen mee bij locatie specifieke afwegingen. 4.2.6

Nationale Omgevingsvisie (2020)

"Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving" Vanaf 2022 zal de Omgevingswet in werking treden. Onderdeel daarvan is een visie op de leefomgeving: de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) waarvan het definitieve beleidsdocument op 11 september 2020 voor behandeling naar de Tweede Kamer is gestuurd. Met de NOVI neemt het Rijk het voortouw voor een langetermijnvisie op de toekomst en de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van Nederland. De NOVI richt zich op de volgende vier prioriteiten die onderling veel met elkaar te maken hebben en gevolgen hebben voor het inrichten van de fysieke leefomgeving: 1. 2. 3. 4.

ruimte maken voor de klimaatverandering en energietransitie; de economie van Nederland verduurzamen en het groeipotentieel behouden; de steden en regio's sterker en leefbaarder maken; het landelijk gebied toekomstbestendig ontwikkelen.

In de NOVI staan de keuzes op nationaal niveau, maar in veel gevallen ligt de verantwoordelijkheid bij decentrale overheden. Op basis van drie uitgangspunten helpt de NOVI bij het wegen van belangen en het maken van keuzes: 1. 2. 3.

slimme combinaties maken waar dat mogelijk is; de kenmerken van het gebied centraal stellen; niet uitstellen of doorschuiven.

Vanwege de aanstaande Omgevingswet worden door gemeenten en provincies ook eigen omgevingsvisies opgesteld die meer concreet van toepassing kunnen zijn op voorgenomen plannen. Het planvoornemen is niet in strijd met de geschetste keuzes en uitgangspunten op nationaal niveau. 4.2.7

Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (2011)

De Wet ruimtelijke ordening (Wro) biedt de basis voor het stellen van algemene regels, op te nemen in een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). Die regels richten zich primair op gemeenten, die het eerstverantwoordelijke overheidsniveau zijn voor de inhoud van ruimtelijke plannen. In het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro, 30-12-2011), ook wel bekend onder de naam AMvB Ruimte, zijn de nationale belangen uit de SVIR voorzien van juridische kaders, waarmee de doorwerking van de nationale belangen op ruimtelijk gebied is geborgd. Uit het Barro blijkt dat voor het planvoornemen en het projectgebied geen sprake is van specifieke aspecten van nationaal belang. Wel geldt bij elk ruimtelijk plan het in acht nemen van nationaal belang 13, een zorgvuldige afweging en transparante besluitvorming bij alle ruimtelijke en infrastructurele besluiten. In de volgende subparagraaf wordt verder ingegaan op de Ladder voor duurzame verstedelijking (hierna de Ladder), die dient als instrument voor dit nationale belang. 4.2.8

Ladder voor duurzame verstedelijking

Nationaal belang 13 van de SVIR van het Rijk vraagt om een zorgvuldige afweging en transparante besluitvorming bij alle ruimtelijke en infrastructurele besluiten. Dit moet met behulp van de zogeheten Ladder voor duurzame verstedelijking (hierna: de Ladder) worden onderbouwd. Deze verplichte toetsing is vastgelegd in het Barro, dat weer verwijst naar het Besluit ruimtelijke ordening (Bro). Artikel 3.1.6, lid 2 Bro schrijft voor dat de onderbouwing van een ruimtelijk plan, waar een nieuwe stedelijke

24

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

ontwikkeling mee mogelijk wordt gemaakt, aan de Ladder moet voldoen. De tekst uit het Bro luidt als volgt: "De toelichting bij een bestemmingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt, bevat een beschrijving van de behoefte aan die ontwikkeling, en, indien het bestemmingsplan die ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied, een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien." De eerste afweging in de toetsing aan de Ladder is het beantwoorden van de vraag of er sprake is van een nieuwe stedelijke ontwikkeling. De 'ladder' gaat over wonen, winkels, kantoren, bedrijventerreinen en overige stedelijke functies en betreft in alle gevallen de toevoeging van gebouwen ten behoeve van deze functies met een totale oppervlakte van ten minste 500 m2 . Voor het planvoornemen moet uitgegaan worden van een ruimtebeslag van maximaal 8.000 m². Het project kwalificeert zich daarmee als stedelijke ontwikkeling en is dus ladderplichtig. Ladderonderbouwing De noodzaak voor het realiseren van een drinkwaterproductiebedrijf is als volgt te motiveren:

terrein

en

gebouwen

ten

behoeve

van

een

Behoefte Vitens heeft op de vaste wal van de Provincie Fryslân op dit moment vier drinkwaterproductielocaties en zeven grondwaterwinlocaties waarmee in de drinkwatervraag in de provincie wordt voorzien. De drinkwatervraag in Fryslân groeit, onder andere door economische ontwikkelingen (bijvoorbeeld vanuit het IBF-terrein bij Heerenveen). Ook zijn er ontwikkelingen op bestaande winningen die van invloed zijn op de capaciteit voor drinkwaterwinning. Zo moet de winning Terwisscha worden verminderd (in verband met de bestuurlijke afspraak over de reductie van grondwateronttrekking ter voorkoming van verdere verdroging van het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold). De bronnen Garyp en Noardburgum kampen met verzilting. Ten slotte wil Vitens invulling geven aan het reservebeleid. De combinatie van de groeiende watervraag, de ontwikkelingen bij de bronnen en het reservebeleid resulteert in een opgave van circa 6,5 miljoen m3 extra drinkwater per jaar in Centraal-Fryslân. Vitens wil deze extra drinkwatervraag opvangen door een nieuwe winning nabij Luxwoude te starten. In de plannen van Vitens is daarom rekening gehouden met de nieuwbouw van het productiebedrijf Luxwoude met een capaciteit van 6,5 miljoen m3 /j als een van de belangrijkste bouwstenen waarmee de toekomstige drinkwatervoorziening in Fryslân geborgd kan worden.

Nieuwe stedelijke ontwikkeling buiten stedelijk gebied Uit onderzoek van Royal Haskoning en aanvullend onderzoek is gebleken dat de omstandigheden in het centrale deel, nabij Luxwoude, het beste lijken voor een waterwinning. In dit gebied zijn zeer goede waterwinmogelijkheden aanwezig, die ook weinig effecten met zich meebrengen op de omgeving. Het gebied ligt centraal in Friesland waardoor er goede mogelijkheden zijn om de Friese drinkwaterinfrastructuur te versterken. Ook ligt het gebied nabij het Internationaal Business Park, waardoor Vitens daar goed en snel water kan leveren. Binnen het bestaand stedelijk gebied in centraal Friesland is er geen ruimte om een terrein en gebouwen ten behoeve van waterwinning- en drinkwaterproductie op te vangen. Overige overwegingen ten aanzien van deze voorkeurslocatie: De voorkeurslocatie voor de waterwinlocatie is gevonden in de bospercelen van Staatsbosbeheer nabij Luxwoude. De locatie is op basis van de volgende overwegingen gekozen: het puttenveld kan goed worden gecombineerd met de functie als bos; een functie als waterwinlocatie kan hier ruimtelijk goed worden ingepast; rondom deze locatie zijn er ten opzichte van de andere mogelijke locaties minder andere mogelijk conflicterende functies aanwezig.

25

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Er is een voorkeur voor de bouw van de productielocatie (de zuivering) bij de waterwinlocatie Luxwoude op basis van de volgende overwegingen: op deze locatie is het minste aantal kilometers leiding nodig; de locatie biedt kansen voor versterking van de oost-west georiënteerde leidinginfrastructuur; de extra locatie ontlast productielocatie Oldeholtpade; de locatie ligt direct bij de grondwaterwinning; qua energieverbruik in de beheerfase is Luxwoude de meest gunstige optie van de beschouwde alternatieven. Conclusie Er is een duidelijke behoefte gebleken aan een nieuwe grondwaterwinnings- en drinkwaterproductielocatie in Friesland. Uit onderzoek naar de locatiekeuze is gebleken dat de ontwikkeling, die als stedelijke ontwikkeling aan te merken is, niet binnen bestaand stedelijk gebied kan worden gerealiseerd. Het nieuwe beslag op de ruimte, dat met deze ontwikkeling mogelijk wordt, is noodzakelijk.

4.3

Provinciaal beleid

4.3.1

Provinciale Milieuverordening

Grondwaterbeschermingsgebied De regelgeving ten aanzien van de grondwaterbeschermingsgebieden is opgenomen in de Provinciale Milieu Verordening (PMV). Na invoering van de Omgevingswet wordt deze opgenomen in de Provinciale Omgevingsverordening. In een grondwaterbeschermingsgebied mogen geen nieuwe activiteiten worden opgestart, die een bedreiging vormen voor de kwaliteit van het grondwater. Deze activiteiten zijn opgenomen in de lijst 'verboden bedrijven en activiteiten' van de PMV. Denk aan industriële activiteiten, benzinestations, aardolie en gaswinputten en vuilstortplaatsen. In het geval van reeds bestaande activiteiten, die mogelijk een bedreiging vormen voor de kwaliteit van het grondwater, zal Vitens in overleg met betrokkenen naar passende oplossingen zoeken. Het nieuwe waterwingebied en het grondwaterbeschermingsgebied van deze nieuwe waterwinning moet in de PMV worden opgenomen. De begrenzing van het grondwaterbeschermingsgebied wordt op basis van grondwatermodelberekeningen vastgesteld, die vervolgens aan het maaiveld worden vertaald naar perceelsgrenzen in het gebied. De met het grondwatermodel berekende zone is weergegeven in de eerder al opgenomen figuur 2. Het geeft een beeld van de zone van het grondwaterbeschermingsgebied zoals die te zijner tijd in de provinciale Omgevingsverordening zal worden verwerkt.

Het contour van het grondwaterbeschermingsgebied wordt gevormd door de zogenaamde 25-jaarszone. Vanaf de rand van dit gebied doet het grondwater er ongeveer 25 jaar over om als gevolg van het oppompen van grondwater bij de put te komen. 4.3.2

Omgevingsvisie Fryslân 2020

Op 21 oktober 2020 is de omgevingsvisie Fryslân vastgesteld. In deze visie wordt het beleid beschreven dat laat zien hoe de provincie dit voor ogen ziet als de Omgevingswet in 2022 in werking treedt. De provincie heeft vier doelstellingen die ze als speerpunt wil hanteren. Een vitaal, veerkrachtig, karakteristiek en gezond Fryslân. Dat zijn de ambities van de provincie voor de Friese leefomgeving. Met de leefomgeving wordt volgens de provincie bedoeld: de gedeelde ruimte waarin de mensen in de provincie samenleven. Fryslân is van alle mensen die er werken, wonen of te gast zijn. In het plan komt al het provinciale beleid voor de fysieke leefruimte te staan. Het gaat om de hoofdlijnen voor de ruimtelijke inrichting van Fryslân, de provinciale waterhuishouding, infrastructuur, natuur, landschap en milieu. Een van de doelen in de omgevingsvisie is een vitaal en samenhangend netwerk van

26

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

steden en dorpen met een variatie aan woningen, bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen, werkgelegenheid en voorzieningen. Het plan is niet in strijd met de hoofdlijnen die in de omgevingsvisie worden uitgezet.

4.3.3

Verordening Romte Fryslân 2014 (geactualiseerd)

De verordening stelt regels die ervoor moeten zorgen dat de provinciale ruimtelijke belangen doorwerken in de gemeentelijke ruimtelijke plannen. Een wijziging van de Verordening is vastgesteld op 25 november 2020. Als daaraan niet wordt voldaan, zal de provincie een zienswijze indienen en eventueel een aanwijzing geven als daaraan onvoldoende tegemoet is gekomen. In de verordening is onderscheid gemaakt tussen het begrip bestaand stedelijk gebied en het begrip landelijk gebied. De begrenzing van het nieuwe waterwinlocatie en beschermingszone zal op de provinciale kaart op basis van de te verlenen waterwinvergunning worden ingetekend. Binnen de door provincie Fryslân aangewezen grondwaterbeschermingsgebieden zijn bepaalde activiteiten verboden. Bijvoorbeeld: stoffen in de bodem brengen die de bodem kunnen vervuilen; installaties bouwen die de bodem kunnen vervuilen; ondergrondse bodemenergiesystemen aanleggen. Voor deze gebieden gelden geen andere restricties. Het planvoornemen past daarmee binnen de kaders van het provinciaal beleid. 4.3.4

Waterhuishoudingsplan

In 2016 is het Vierde Waterhuishoudingsplan 2016 - 2021 vastgesteld. De plannen van Vitens passen binnen het kader van het Waterhuishoudingsplan. 4.3.5

Drinkwaterstrategie Fryslân 2050

De drinkwaterstrategie Fryslân 2050 is een gezamenlijke strategie van provincie Fryslân en Vitens. Hierin wordt beschreven op welke wijze de drinkwatervoorziening in Fryslân voor de toekomst wordt veiliggesteld en hoe toekomstige ontwikkelingen worden vormgegeven. Onder meer vanwege de toenemende druk op de ondergrond door bodemenergiesystemen, is landelijk de afspraak gemaakt om in 2020 Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) voor de drinkwatervoorziening aan te wijzen. Dit is vooral bedoeld om mijnbouwactiviteiten zoals geothermie en gaswinning te weren. Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) De MER drinkwaterwinning Luxwoude gaat uit van het huidige beschermingsbeleid van de provincie Fryslân. De begrenzing van het grondwaterbeschermingsgebied rond een waterwinning is daarbij gebaseerd op een 25-jaarszone. Binnen dit beschermingsgebied heeft het grondwater in de watervoerende bodemlaag waaruit het grondwater wordt onttrokken t.b.v. het drinkwater, een reistijd van maximaal 25 jaar. Dit beschermingsbeleid is opgesteld in de jaren tachtig en is toe aan modernisering. Daarom is de provincie bezig met het evalueren van het huidige beschermingsbeleid. Een mogelijke uitkomst hiervan is dat de provincie in de toekomst kiest voor een ruimere beschermingszone, bijvoorbeeld op basis van 100 jaar reistijd van het water.

Bij het aanwijzen van de Aanvullende Strategische Voorraden (ASV's), heeft de provincie hier al rekening mee gehouden. De ASV's zijn gebieden die worden gereserveerd voor mogelijk toekomstige

27

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

drinkwaterwinningen (zonder dat nu tot realisatie van een winning wordt overgegaan). Deze gebieden krijgen waarschijnlijk een veel lichtere bescherming (tegen diepe boringen zoals mijnbouw, geothermie en Warmte Koude Opslag) dan de grondwaterbeschermingsgebieden rond de winningen nu hebben. Voor Luxwoude wordt een ASV-gebied aangewezen in afwachting van de daadwerkelijke realisatie van de winning. Dit ASV-gebied is gebaseerd op een 100-jaarszone en daarmee veel groter dan de 25-jaarszone van een grondwaterbeschermingsgebied. Als de provincie in de toekomst besluit dat het bestaande grondwaterbeschermingsbeleid moet worden uitgebreid van 25 naar 100-jaarszones, zal een apart traject worden opgestart om dit te realiseren. In die zin staat het traject van het aanwijzen van de ASV's met een 100-jaarszones los van een eventuele aanpassing van het grondwaterbeschermingsbeleid. Voor het proces van de winning van Luxwoude betekent dit dat moet worden uitgegaan van de 25-jaars beschermingszone zoals die nu in het grondwaterbeschermingsbeleid wordt gehanteerd en via de PMV is verankerd. 4.3.6

Omgevingsverordening Fryslân (ontwerp)

In de aanstaande Omgevingsverordening Fryslân staan de provinciale regels voor de fysieke leefomgeving geformuleerd. De nieuwe verordening komt voort uit het ingezette beleid in de provinciale omgevingsvisie en vormt de voortzetting van de meeste regels uit diverse provinciale verordeningen met een ruimtelijke werking. Zo vervangt de omgevingsverordening de Wegen- en Vaarwegenverordening, Milieuverordening, Verordening Wet Natuurbescherming, Waterverordening en de huidige Verordening Romte. De Omgevingsverordening Fryslân is door Provinciale Staten vastgesteld. De verordening gaat in op het moment dat de Omgevingswet van kracht wordt. Dit moment is gepland op 1 januari 2024. 4.3.7

Ontgrondingenverordening

Provincie Fryslân heeft in haar Ontgrondingenverordening bepaald dat voor het vergraven van grond een ontgrondingenvergunning moet worden aangevraagd bij de provincie. Hiervoor zijn ontgrondingen die beperkt blijven tot 10.000 m3 grond met een ontgravingsdiepte van ten hoogste 2 m uitgezonderd: daarvoor hoeft geen ontgrondingenvergunning te worden aangevraagd. Uit een globale berekening blijkt dat meer dan 10.000 m3 zal moeten worden vergraven (ca 10.000 m3 voor het uitgraven van de bouwput, ca 4.000 m3 voor de te realiseren waterschapssloot en ca 7.500 m3 voor de bergingsvijver), waardoor de uitvoering van het plan ontgrondingenvergunningsplichtig wordt. Op het moment dat de inrichtingstekening voor het terrein gereed is, zal deze vergunning bij de provincie worden aangevraagd.

4.4

Gemeentelijk beleid

4.4.1

Omgevingsvisie 2015-2030

In het beleidsdocument 'Omgevingsvisie 2015-2030' van de gemeente Opsterland wordt het ruimtelijk beleid van de gemeente tot 2030 geschetst. Een omgevingsvisie moet heldere doelen kennen en flexibel kunnen inspelen op maatschappelijke veranderingen, maar wel de robuuste ruimtelijke structuren, zoals natuur en landschap, vastleggen. De gemeente Opsterland loopt vooruit op de (ontwerp) Omgevingswet en de daarin opgenomen planfiguur van de Omgevingsvisie voor het gemeentelijke grondbeleid. De missie van de gemeente Opsterland is het creëren van randvoorwaarden, die zorgen voor vitale leefgemeenschappen in een aantrekkelijke en duurzame leefomgeving. Opsterland wil een faciliterende gemeente zijn, die regie voert over de ruimtelijke ontwikkelingen, door duidelijke doelen te stellen en het maatschappelijk middenveld uit te nodigen om te investeren in de samenleving en in de leefomgeving. Deze missie van de gemeente kan worden vertaald in vier hoofddoelen:

28

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

1. 2.

3.

4.

De kracht van de gemeenschap: De kracht van de samenleving aanboren en optimaal benutten. De kracht van de leefomgeving: Opsterland is met haar landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten, tussen de stedelijke buurgemeenten, bij uitstek een woon en recreatiegemeente. Deze kwaliteiten moeten behouden blijven en waar mogelijk worden versterkt. De krachten bundelen: regionale samenwerking: De gemeente Opsterland is een robuuste en zelfstandige gemeente, die door samenwerking met andere gemeenten prima in staat is om toekomstige opgaven het hoofd te bieden. De rol en werkwijze van de gemeente: De gemeente Opsterland ontwikkelt zich van een aanbodgestuurde organisatie naar een faciliterende, vraaggestuurde organisatie.

Het voorliggend plan is niet in strijd met de doelen die zijn gesteld in de Omgevingsvisie 2015-2030.

4.4.2

Bestemmingsplan Buitengebied

Binnen het plangebied is het bestemmingsplan Buitengebied van kracht. De binnen het plangebied geldende bestemmingen en de daarbij behorende bepalingen zijn reeds in paragraaf 1.4 ter sprake gekomen. Het bestemmingsplan biedt geen kader voor de realisatie van de winlocatie en de toevoeging van de grondwaterbeschermingszone. Daarom is ervoor gekozen om de ontwikkeling van het winningsgebied en de (toekomstige) toevoeging van de beschermingszone met deze partiële herziening van het bestemmingsplan mogelijk te maken.

29

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

30

bestemmingsplan Luxwoude - Grondwaterwinning- en drinkwaterproductielocatie

Hoofdstuk 5

Omgevingsaspecten

Uit de bestaande omgevingssituatie kunnen (wettelijke) belemmeringen en/of voorwaarden voor een planvoornemen blijken. Uitgangspunt is dat er een goede omgevingssituatie bestaat. In de volgende paragrafen zijn de randvoorwaarden voortkomend uit de omgevingsaspecten voor het plangebied beschreven en beoordeeld.