Bijlage 1 - Begroting 2026 - na correcties
Tekst van het document
Begroting 2026
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................................2 Inleiding ...................................................................................................................................................4 Programma 0 | Bestuur en ondersteuning ...............................................................................................6 Thema Bestuur ....................................................................................................................................7 Thema Dienstverlening en Organisatie ...............................................................................................7 Programma 1 | Veiligheid ......................................................................................................................11 Thema Crisisbeheersing en brandweer .............................................................................................11 Thema Openbare orde en veiligheid .................................................................................................11 Programma 2 | Verkeer en vervoer .......................................................................................................13 Thema Verkeer, vervoer en wegen
...................................................................................................13 Programma 3 | Economie ......................................................................................................................16 Thema Ondernemen en werkgelegenheid ........................................................................................16 Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen ....................................................................................17 Programma 4 | Onderwijs ......................................................................................................................19 Thema Onderwijs ...............................................................................................................................20 Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie .............................................................................................23 Thema Cultuur ...................................................................................................................................23 Thema Recreatie en Toerisme ..........................................................................................................24 Thema Openbaar groen ....................................................................................................................24 Thema Sport
......................................................................................................................................25 Programma 6 | Sociaal domein .............................................................................................................27 Thema Uitvoering sociale wetgeving .................................................................................................28 Thema Maatschappelijke ondersteuning ...........................................................................................28 Thema Jeugdhulp ..............................................................................................................................29 Programma 7 | Volksgezondheid en milieu ...........................................................................................34 Thema Milieu .....................................................................................................................................34 Thema Duurzaamheid .......................................................................................................................35 Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden .........................................................................................40 Thema Ruimtelijke ordening ..............................................................................................................41 Thema
Landschap, Natuur, Biodiversiteit, Landbouw en Erfgoed.....................................................42 Thema Grondexploitatie - niet bedrijventerreinen en vastgoed .........................................................42 Paragrafen .............................................................................................................................................45 Lokale heffingen ................................................................................................................................45 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .......................................................................................50 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................................54 Financiering .......................................................................................................................................59 Bedrijfsvoering ...................................................................................................................................61 Accountantscontrole en rechtmatigheid ........................................................................................61 Informatiebeveiliging ......................................................................................................................61 Openbaarheidsparagraaf
...................................................................................................................63
2
Verbonden partijen ............................................................................................................................64 Grondbeleid .......................................................................................................................................74 Ontwikkelingen grondbedrijf ..........................................................................................................74 Investeringen .....................................................................................................................................77 OWO samenwerking ..........................................................................................................................80 Financiële begroting ..............................................................................................................................82 Overzicht van baten en lasten ...........................................................................................................82 Uiteenzetting financiële positie ..........................................................................................................87 Bijlage: Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld ...................................................................92 Bijlage: Overzicht verplichte beleidsindicatoren
....................................................................................93 Bijlage: Overzicht vaste subsidieontvangers .........................................................................................97
3
Inleiding Ruimte voor de toekomst Dit is de afsluitende begroting voor de raads- en collegeperiode 2022-2026. De afgelopen jaren waren uitdagend. Zowel inhoudelijk als financieel met de coronapandemie, de oorlog in Oekraïne en Rijksbezuinigingen op onder andere Jeugd en de algemene uitkering. Toch is het de afgelopen jaren gelukt een sluitende begroting presenteren. Het laat zien dat Opsterland een stabiele gemeente is waarin bestuur en gemeenteraad op een constructieve manier met elkaar samenwerken. Begin 2025 leek het erop dat we voor de begroting 2026 geen sluitende begroting zouden kunnen opstellen. Zowel het begrotingsjaar zelf als het meerjarenperspectief lieten een tekort zien. De aanname was dat zelfs voor alleen sluitend krijgen van het laatste jaar van de meerjarenraming (een planning voor meerdere jaren) er bezuinigd zou moeten worden. De belangrijkste oorzaak voor dit probleem was de bezuiniging op de algemene uitkering beginnend in 2026, ook wel het ravijnjaar genoemd. In de eerste helft van 2025 zijn er een aantal positieve ontwikkelingen geweest. Er is aanvullende financiering jeugdzorg beschikbaar gekomen en de meicirculaire viel ook mee. Dit aangevuld met een behoedzaam financieel beleid zorgt ervoor dat we alsnog een structureel sluitende begroting voor 2026 én de meerjarenraming kunnen aanbieden.
Dat geeft ons ook na 2026 ruimte voor het voeren van eigen beleid Ontwikkelingen Ten tijde van het opstellen van de begroting was het kabinet Schoof demissionair. Daardoor is het onduidelijk in welke mate de eerder gepresenteerde plannen worden in- of uitgevoerd. De begroting is daarom gebaseerd op het beleid zoals opgenomen in de voorjaarsnota van het Rijk. Verder volgen we de ontwikkelingen nauwgezet en passen we de begroting zo nodig aan tijdens de voorjaars- en najaarsrapportage. De toekomst In deze begroting zijn verdere stappen gezet in het behoedzamer omgaan met nieuwe ontwikkelingen bij de medebewindstaken, de taken die wij namens het Rijk uitvoeren. Te vaak zijn deze taken aan gemeenten opgedragen zonder adequate financiële compensatie. Waar we in het verleden in de begroting al anticipeerden op mogelijke kostenstijgingen voordat duidelijk was of zo ook daadwerkelijk gecompenseerd gaan worden, kiezen we er nu voor om deze ontwikkelingen te monitoren en pas bij daadwerkelijke afwijkingen bij te stellen. Reguliere werkzaamheden In de begroting staan meestal geen teksten over onze dagelijkse werkzaamheden. Zoals bijvoorbeeld het geven van uitkeringen, het verstrekken van paspoorten, groenvoorziening, zorgen voor inwoners met een hulpvraag of het onderhouden van contacten met onze samenwerkingspartners zoals het OWO-samenwerkingsverband.
Deze taken zijn wel opgenomen in de cijfers, maar worden niet apart in de tekst genoemd. Dat betekent niet dat deze werkzaamheden niet belangrijk zijn, integendeel. In onze verantwoordingsdocumenten, waarin we uitleggen wat we hebben gedaan, komen deze taken duidelijk aan bod. Aan het begin van elk programma in de begroting geven we wel een korte samenvatting van de belangrijkste dagelijkse werkzaamheden binnen dat programma. Sommige taken, zoals beleidsvoorbereiding en het ondersteunen van het bestuur, noemen we niet in elk programma apart. Toch zijn ook deze werkzaamheden een belangrijk onderdeel van wat de ambtenaren voor de gemeente doen.
4
Financieel beeld Volgens de geldende voorschriften is het saldo van de structurele baten en lasten bepalend voor het resultaat van de begroting, incidentele baten en lasten mogen daarvoor niet meegenomen worden. Het financiële beeld ziet er als volgt uit: Financieel overzicht begroting 2026 x € 1.000 Saldo baten en lasten Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
MJB 2027
MJB 2028
MJB 2029
5.378
-1.327
357
1.139
-28
1.558
125
621
201
163
-73
-73
5.503
-706
558
1.302
-101
1.485
Incidenteel begrotingssaldo
3.762
911
134
226
-736
-252
Structureel begrotingssaldo
1.741
-1.617
424
1.076
636
1.737
Begrotingssaldo Verdeeld in
Leeswijzer Leeswijzer financiële analyse per programma In de toelichting worden de baten en lasten apart gepresenteerd. Dit is noodzakelijke omdat voor de rechtmatigheid de baten en de lasten elk apart moeten worden beoordeeld. Om het overzichtelijk te houden worden alleen de afwijkingen in baten en lasten die groter zijn dan €50.000 ten opzichte van het vorige jaar toegelicht. Als er geen mutaties zijn op een taakveld dan wordt dit taakveld niet genoemd, is er sprake van alleen mutaties kleiner dan € 50.000 dan staat er ‘bevat geen mutatie groter dan € 50.000’. De stortingen en onttrekkingen aan de reserves worden niet vergeleken met de vorige begroting maar specifiek voor 2026 toegelicht. Dit omdat deze mutaties een incidenteel karakter hebben en er daardoor altijd verschillen tussen de jaren zijn. Door de reden van storting c.q. onttrekking toe te lichten wordt de "waarom" vraag beantwoord. Vaststellen begroting Deze begroting wordt voorgelegd ter vaststelling in de raadsvergadering van 10 november 2025.
5
Programma 0 | Bestuur en ondersteuning Coalitieakkoord Deze bestuursperiode is het coalitieakkoord van Opsterlands Belang, FNP, PvdA en ChristenUnie leidend. Tegelijk passen we beleid en uitvoering aan, als de omstandigheden of wet- en regelgeving daarom vragen. Samen met de samenleving Als gemeentelijke overheid staan we dicht bij de samenleving. Dat blijkt op verschillende manieren. We betrekken inwoners, instellingen en bedrijven bij onze plannen. We zijn duidelijk over hun rol. We laten zien welke stappen we zetten en welk resultaat we willen bereiken. Onze communicatie is duidelijk. Daarbij houden we rekening met al onze inwoners. Daarvoor gebruiken we digitale middelen én is er de mogelijkheid van persoonlijk contact. Gemeenteraad De gemeenteraad is verantwoordelijk voor de kaders, voor de budgetten en voor de controle op de uitvoering. Daarom betrekken B&W de gemeenteraad aan het begin van de belangrijke processen. Zelfstandige gemeente - samenwerken We zijn als Opsterland een zelfstandige gemeente in Zuidoost-Fryslân en dat willen we blijven. Tegelijk hebben we anderen nodig om onze doelen te halen. Vooral omdat de opgaven voor gemeenten groter en ingewikkelder worden. Daarom werken we samen met Ooststellingwerf en Weststellingwerf in OWO-verband. Ook met andere gemeenten, zoals Heerenveen en Smallingerland, werken we samen.
Wij zijn lid van de P10, een samenwerkingsverband van meer dan 30 grote plattelandsgemeenten. We brengen onze belangen onder de aandacht van de landelijke en Europese politiek. Dit doen wij via de VNG en de VFG. Organisatie We hebben een professionele organisatie die zorgt dat besluiten van de raad en het college worden uitgevoerd. We hebben oog voor de belangen van onze inwoners en het algemeen belang. Een professionele organisatie vraagt om goed werkgeverschap en werknemerschap. De organisatie kan alleen goed werk verrichten als er voldoende mensen, middelen en goed geoutilleerde werkplekken beschikbaar zijn. Daarnaast is een goede samenwerking met het college en de raad van belang. Het is daarom goed om te investeren in goed opdrachtgever- en opdrachtnemerschap. Kaderstellende documenten Coalitieakkoord Opsterland 2022-2026 - Mei-inoar foarút Romte en ferskaat 2013 Bestuursovereenkomst OWO-samenwerking 2024 OWO-visie 2020 Reguliere werkzaamheden • Interne advisering en ondersteuning bedrijfsvoering (communicatie, HR, financiën, control, inkoop, ICT, juridisch). • Behandelen juridische procedures (bezwaar, beroep). • Verstrekken van documenten (rijbewijs, paspoort en uittreksels). • Vastleggen van levensloop bepalende momenten (geboorte, huwelijk, partnerschap, overlijden en verhuizingen).
• Het te woord staan van burgers, ondernemers en andere partijen die informatie over en van de gemeente zoeken.
6
Thema Bestuur Doelstellingen (Digitale) informatie bij de gemeente is veilig Er gelden duidelijke regels voor hoe we als gemeente omgaan met (digitale) informatie. Een belangrijk voorbeeld is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Maatregelen In 2026 richten we ons op doorontwikkeling naar een toekomstbestendige privacy- en informatiebeveiligingsorganisatie Digitale ontwikkelingen zorgen ervoor dat informatie steeds weer op nieuwe manieren wordt gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI). Om weerbaar te blijven en informatie goed te beschermen is het van belang dat de gemeente meebeweegt en meegroeit. In 2026 zetten we in op de doorontwikkeling tot een weerbare en wendbare organisatie, met als doel effectief in te spelen op digitale ontwikkelingen. Dit doen we door het uitvoeren van de volgende acties. 1. We zetten de risicogerichte implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid in OWO-verband voort. 2. We herzien het bestaande overzicht van samenwerkingspartners met wie de gemeente informatie uitwisselt. Daarnaast maken we nieuwe afspraken over het veilige gebruik en de bescherming van informatie waar die nog ontbreken, en herzien we bestaande afspraken indien nodig. 3. We versterken de bestaande invoering van de basisprincipes van de AVG. We onderzoeken 20 bedrijfsprocessen op het gebied van privacy. 4. We onderhouden en vergroten het kennis- en bewustwordingsniveau op het gebied van privacy en informatiebeveiliging bij alle organisatielagen van de gemeente, waaronder de gemeenteraad door het organiseren van trainingen en activiteiten. 5.
We werken aan de beheersing van AI-gerelateerde risico's op het gebied van privacy en informatiebeveiliging door deel te blijven uitmaken van de AI-werkgroep die in OWO-verband is opgericht.
Thema Dienstverlening en Organisatie Doelstellingen De gemeentelijke organisatie is professioneel en eigentijds De ambtelijke organisatie is dienstverlenend aan de gemeenteraad, B&W en aan de samenleving. Zij doet haar werk professioneel en eigentijds.
Maatregelen Wij brengen de actuele positie van de ambtelijke organisatie in beeld 1. We monitoren de opgaven die er liggen voor de ambtelijke organisatie, wat dat van de organisatie vraagt en wat ervoor nodig is om die opgaven aan te kunnen. Daarbij is gezonde werkdruk een randvoorwaarde. 2. We hebben een sterke positie op de arbeidsmarkt en blijven ons inzetten om die te houden. 3. We zetten de eerste stappen in de renovatie van het gemeentehuis. Daarbij is aandacht voor verduurzaming van het gebouw en we maken het geschikt voor eigentijds werken.
7
Vennootschapsbelasting Inschatting is dat op 2026 geen vennootschapsbelasting drukt. Onvoorzien Voor onvoorziene uitgaven is in 2026 € 37.500 beschikbaar (€ 1,25 per inwoner). Wat mag het kosten Mutaties voor alle reserves worden verwerkt onder programma 0 onder taakveld 0.10. Echter, niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Voor een correcte financiële analyse per programma, zijn in de onderstaande tabel alleen de mutaties opgenomen van de reserves die daadwerkelijk deel uitmaken van programma 0. Exploitatie x € 1.000
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
MJB 2027
MJB 2028
MJB 2029
Lasten
23.088
23.697
22.007
21.474
21.199
20.906
Baten
75.358
75.929
76.804
76.605
75.262
76.100
Saldo voor bestemming
52.270
52.232
54.796
55.131
54.064
55.194
Mutaties reserves Lasten
3.212
63
-
-
-
-
Baten
2.930
363
-
-
-
-
Saldo na bestemming
51.989
52.532
54.796
55.131
54.064
55.194
Specificatie per taakveld x € 1.000
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
Mut B25<>B26
0.1 Bestuur
2.370
1.762
2.116
354
0.2 Burgerzaken
1.388
1.521
1.639
118
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden
2.442
1.356
1.064
-292
0.4 Overhead
15.736
17.901
16.035
-1.866
0.5 Treasury
190
157
141
-16
0.61 OZB woningen
Lasten
941
960
972
13
0.62 OZB niet-woningen
-
-
-
-
0.64 Belastingen overig
-0
-
-
-
0.7 Uitkeringen gemeentefonds
-
-
-
-
0.8 Overige baten en lasten Totaal lasten
22
40
40
-
23.088
23.697
22.007
-1.689
8
Specificatie per taakveld x € 1.000
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
Mut B25<>B26
29
-
-
-
588
588
588
-
1.524
231
253
23
Baten 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.4 Overhead
244
35
35
-
0.5 Treasury
1.360
1.140
757
-384
0.61 OZB woningen
3.448
3.462
3.608
145
0.62 OZB niet-woningen
1.562
1.639
1.708
69
0.64 Belastingen overig 0.7 Uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten
72
64
64
-
66.321
68.770
69.791
1.021
210
-
-
-
Totaal baten
75.358
75.929
76.804
874
Saldo voor bestemming
52.270
52.232
54.796
2.564
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
MJB 2027
MJB 2028
MJB 2029
Saldo voor bestemming
52.270
52.232
54.796
55.131
54.064
55.194
0.10 Mutaties reserves
4.952
456
250
250
250
250
-/-Stortingen prog 1 t/m 8
-1.740
-393
-250
-250
-250
-250
Totaal stortingen reserves prog 0
3.212
63
-
-
-
-
0.10 Mutaties reserves
5.077
1.078
451
413
177
177
-/- Onttrekkingen prog 1 t/m 8
-2.146
-714
-451
-413
-177
-177
Totaal onttrekkingen reserves prog 0
2.930
363
-
-
-
-
Totaal resultaat programma 0
51.989
52.532
54.796
55.131
54.064
55.194
-/- Resultaat prog 1 tm 8
-46.486
-53.239
-54.238
-53.830
-54.164
-53.709
5.503
-706
558
1.302
-101
1.485
0.11 Totaal resultaat
Toelichting op de financiën Algemeen: De directe kosten moeten verplicht worden doorbelast van taakveld overhead naar de taakvelden waar het betreffende personeel actief is. Het idee is dat dit duidelijk maakt hoeveel van de kosten binnen het taakveld nodig zijn voor personele inzet. Deze doorbelasting betreft enkel een interne toerekening van kosten en heeft als zodanig geen impact op de totale gemeentelijke begroting. Lasten: Taakveld 0.1 Bestuur: de lasten zijn in 2026 € 354.000 gestegen. •
De kosten voor de raad zijn € 138.000 gestegen als gevolg van indexatie, twee extra raadsleden en opleidingskosten van de nieuwe raad (VJR2025).
•
In 2026 zijn de toegerekende directe personeelslasten € 178.000 hoger.
Taakveld 0.2 Burgerzaken: de lasten zijn in 2026 € 118.000 gestegen. •
In 2026 zijn de toegerekende directe personeelslasten € 118.000 hoger.
Taakveld 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden: de lasten zijn in 2026 € 292.000 gedaald. 9
In 2025 waren eenmalige kosten begroot voor: •
Kosten voor het opstellen van opstalcontracten (€ 100.000, PPB2025)
•
Inventarisatie van gemeentelijke gebouwen (€ 92.000, NJR2024)
•
Planschade Langezwaag Noord (€ 70.000, NJR2024)
Taakveld 0.4 Overhead: de lasten zijn in 2026 € 1.866.000 gedaald. •
De actualisatie van de personeelskosten geeft € 1.140.000 hogere lasten. De personeelskosten zijn begroot op basis van de huidige formatie en de aanvragen bij de PPB2025. De personeelskosten zijn berekend op de werkelijke salariskosten voor 2026.
•
De personeelskosten voor verenigingsondersteuning, inwonersparticipatie en inclusie geven hogere lasten (€148.000, raadsbesluit sept. 2025).
•
De doorbelasting van de directe personeelslasten naar andere taakvelden is per saldo € 2.077.000 gestegen. Dit geeft lagere lasten op dit taakveld.
•
De personeelskosten van de projectleider Civiel worden doorbelast aan de betreffende investeringen. Dit geeft lagere lasten (€120.000, PPB2025).
In 2025 waren eenmalige kosten begroot, dit geeft in 2026 lagere lasten, voor: •
Beveiliging in het gemeentehuis (€ 100.000, VJR2025)
•
De vervanging van bureaustoelen (€ 113.000, PPB2024)
•
WW-lasten (€ 155.000, VJR2025)
•
Uitbreiding binnenruimte werf Ureterp (€ 140.000, PPB2025)
•
Terrein en huisvesting werf Terwispel (€ 350.000, PPB2025)
Baten: Taakveld 0.5 Treasury: de baten zijn in 2026 € 384.000 gedaald. •
Als gevolg van de verwachte investeringen in 2026 daalt de liquiditeitspositie. Hierdoor wordt een lagere renteopbrengst uit het schatkistbankieren voorzien. Voor 2026 wordt nog uitgegaan van een renteopbrengst van circa € 500.000. Vanaf 2027 wordt geen renteopbrengst meer verwacht.
Taakvelden 0.61 OZB woningen en 0.62 OZB niet woningen: de baten zijn € 214.000 gestegen. •
De OZB-tarieven zijn geïndexeerd. Zie paragraaf Lokale heffingen voor een nadere onderbouwing.
Taakveld 0.7 Uitkeringen gemeentefonds: de baten zijn in 2026 € 1.021.000 gestegen. •
Diverse voor- en nadelen, waaronder de uitkeringsfactor en mutaties in de grondslagen van de maatstaven, geven dit voordeel.
Taakveld 0.10 Mutatie reserves •
De stortingen (€ 250.000) en onttrekkingen (€ 451.000) van de reserves worden toegelicht in de programma's 1 t/m 8. De reserves hebben betrekking op lasten en baten van deze programma's.
•
In 2026 zijn in programma 0 geen reserve mutaties geraamd.
Taakveld 0.11 Totaalresultaat •
De begroting voor 2026 laat een positief saldo van € 558.000 zien.
10
Programma 1 | Veiligheid De leefomgeving in Opsterland is veilig en gezond. Ervaring en feiten Veiligheid gaat over ervaring (hoe veilig voelen inwoners zich) en feiten (bijvoorbeeld hoeveel inbraken zijn er). Integraal Het gaat bij veiligheid over veel verschillende onderdelen. Dat varieert van overlast door personen met verward gedrag tot georganiseerde criminaliteit. In het bevorderen van veiligheid, is er integraal aandacht voor die verschillende onderdelen. We letten op alle schakels in de veiligheidsketen, we werken samen met partners en we houden rekening met andere beleidsterreinen. Mienskip We stimuleren en ondersteunen eigen initiatieven van inwoners en organisaties om de veiligheid te vergroten. Kaderstellende documenten Integraal Veiligheidsbeleid Opsterland 2024 - 2027 Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving - Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 2024 OWO-gemeenten Reguliere werkzaamheden • Procesregie op complexe casuïstiek openbare orde en veiligheid. • Regie op aanpak ondermijning. • Regie op inbraakpreventie. • Regie op jeugdoverlast. • Regie op aanpak jaarwisseling. • Advisering evenementen op gebied van veiligheid. • Beheer crisisorganisatie.
Thema Crisisbeheersing en brandweer Doelstellingen We vergroten de maatschappelijke weerbaarheid in de samenleving
Maatregelen We sluiten aan op de landelijke ontwikkelingen in de weerbaarheidsopgave waar we als samenleving, dus ook als gemeente voor staan Een sterke, weerbare, samenleving is een gezamenlijke opgave voor overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners. Ieder met eigen taken en verantwoordelijkheden. Als gemeente ondersteunen wij initiatieven die bijdragen aan veiligheid, veerkracht en sociale samenhang.
Thema Openbare orde en veiligheid Doelstellingen Wij hebben zicht op ondermijnende criminaliteit en verminderen die We zetten verschillende instrumenten in om ondermijnende criminaliteit te ontdekken en krachtig te bestrijden. Dit hebben we vastgelegd in het uitvoeringsprogramma ondermijning. Dit doen we door de bewustwording te vergroten. We zorgen er zo voor dat er minder maatschappelijke voedingsbodem voor ondermijning is.
Maatregelen We actualiseren het Damoclesbeleid In OWO-verband actualiseren en harmoniseren wij het Damoclesbeleid en leggen dit voor aan de gemeenteraad. 11
We geven uitvoering aan het ARIADNE-project Via het ARIADNE-project zetten we in op integrale beleidsvorming, actualisatie van bestemmingsplannen en gerichte handhaving. Zo werken we aan het behoud van vitale vakantieparken en een veilige woon- en verblijfsomgeving. Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van de reserves voor programma 1 meegenomen. Exploitatie x € 1.000 Lasten Baten Saldo voor bestemming
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
MJB 2027
MJB 2028
MJB 2029
2.516
2.772
2.906
2.906
2.906
2.906
8
10
10
10
10
10
-2.508
-2.762
-2.896
-2.896
-2.896
-2.896
-
-
-
-
-
-
Mutaties reserves Lasten Baten Saldo na bestemming
-
-
-
-
-
-
-2.508
-2.762
-2.896
-2.896
-2.896
-2.896
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
Mut B25<>B26
2.174
2.388
2.354
-34
Specificatie per taakveld x € 1.000 Lasten 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid Totaal lasten
342
384
553
169
2.516
2.772
2.906
134
Baten 1.1 Crisisbeheersing en brandweer
-
-
-
-
1.2 Openbare orde en veiligheid
8
10
10
-
Totaal baten
8
10
10
0
-2.508
-2.762
-2.896
-134
Stortingen reserves
0
0
0
0
Onttrekkingen reserves
0
0
0
0
Totaal mutaties reserves
0
0
0
0
-2.508
-2.762
-2.896
-134
Saldo voor bestemming Mutaties reserves
Saldo na bestemming
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2026 € 134.000 nadeliger dan in 2025. Lasten: Taakveld 1.2 Openbare orde en veiligheid: de lasten zijn in 2026 € 169.000 gestegen. •
In 2026 zijn de toegerekende directe personeelslasten € 188.000 hoger.
Reserves: In 2026 zijn geen reserve mutaties geraamd.
12
Programma 2 | Verkeer en vervoer Goed bereikbaar Opsterland is goed bereikbaar. Daarbij zijn de ligging aan de A7 en de aanwezigheid van meerdere provinciale wegen van belang. Opsterland is daardoor een prima gemeente om te wonen en te werken. De goede verbindingen zijn ook van waarde voor wie in Opsterland woont en bijvoorbeeld in de grotere plaatsen in de buurt werkt. Daarom is een goed gemeentelijk wegenstelsel van groot belang. Beeldkwaliteitsplan Het in stand houden van het wegennet (en waterwegen) vraagt daarbij nadrukkelijk aandacht. We onderhouden onze wegen, bruggen, duikers, kades en dergelijke op de manier die vastligt in het beeldkwaliteitsplan openbare ruimte. Hierin is sprake van een verantwoorde balans in de kwaliteitsniveaus van deze belangrijke kapitaalgoederen. Veiligheid en bereikbaarheid staan hierin centraal. Fiets- en voetpaden Het netwerk van fiets- en voetpaden heeft een belangrijke fijnmazige functie. Niet alleen voor wonen en werken. Maar zeker ook voor recreatie & toerisme in onze gemeente. We onderhouden de fiets- en voetpaden goed, zodat ze uitnodigen tot gebruik. Openbaar vervoer Voor de leefbaarheid en vitaliteit van het platteland is het openbaar vervoer een belangrijke voorziening voor onze inwoners. De vergrijzing van de bevolking zal de vraag naar (passend) openbaar vervoer vergroten.
We zoeken - waar we als gemeente een rol hebben - naar maatwerk. Daarmee houden we het aanbod bereikbaar en betaalbaar en laten het aansluiten op de vraag. Kaderstellende documenten Gemeentelijk watertakenprogramma 2025-2029 Gladheidbestrijdingsplan Opsterland 2025 ‘struie dêr't it moat’ en ‘net struie dêr’t it kin' Afsprakenkader sport 2022-2026 Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 2021-2025 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014 Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Bereikbaar zijn en blijven (GVVP) Evaluatie Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Reguliere werkzaamheden • In stand houden bovengrondse infrastructuur (wegen, fiets- en voetpaden, parkeerterreinen). • Onderhoud wegen combineren met verbeteren verkeersveiligheid. • Monitoren verkeer (intensiteit, snelheid en categorie) op gemeentelijke wegennet. • Diverse activiteiten verkeerseducatie.
Thema Verkeer, vervoer en wegen Doelstellingen De 16 dorpen in onze gemeente zijn goed en veilig toegankelijk Weggebruikers kunnen zich veilig en snel binnen de gemeente verplaatsen. Het wegennet is afgestemd op gebruik en functie.
Maatregelen We breiden het netwerk van elektrische laadpunten voor auto’s uit Als onderdeel van de Provinciale concessie breiden we het aantal elektrische laadpalen in de gemeente verder uit. De aanvragen lopen terug, de ambitie wordt teruggebracht van 20 naar 10 extra laadpalen.
13
We werken aan een nieuw mobiliteitsplan Het huidige verkeersbeleid is verankerd in het gemeentelijke verkeers- en vervoersplan 2010. Hoewel veel uitgangspunten nog actueel zijn, staat de wereld niet stil. Denk aan bijvoorbeeld de sterke groei van elektrische voertuigen. Met een uitgebreid participatietraject gaan we de kaders voor verkeersveiligheid, bereikbaarheid en duurzaamheid actualiseren en opnieuw vastleggen. Dit doen we in het mobiliteitsplan Opsterland 2025-2035. Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van de reserves voor programma 2 opgenomen. Exploitatie x € 1.000
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
MJB 2027
MJB 2028
MJB 2029
Lasten
6.799
6.678
6.619
6.303
5.919
5.953
Baten
295
258
264
264
264
264
-6.504
-6.419
-6.354
-6.038
-5.654
-5.688
-
-
-
-
-
-
Saldo voor bestemming Mutaties reserves Lasten Baten
1.033
-
-
-
-
-
Saldo na bestemming
-5.471
-6.419
-6.354
-6.038
-5.654
-5.688
Specificatie per taakveld x € 1.000
Realisatie 2024
Lasten 2.1 Verkeer en vervoer 2.5 Openbaar vervoer
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
Mut B25<>B26
-
-
-
-
6.791
6.670
6.611
-59
7
8
8
-
6.799
6.678
6.619
-59
2.1 Verkeer en vervoer
295
258
264
6
2.5 Openbaar vervoer
-
-
-
-
295
258
264
6
-6.504
-6.419
-6.354
65
Totaal lasten
Baten
Totaal baten Saldo voor bestemming Mutaties reserves Stortingen reserves
0
0
0
0
Onttrekkingen reserves
1.033
0
0
0
Totaal mutaties reserves
1.033
0
0
0
Saldo na bestemming
-5.471
-6.419
-6.354
65
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2026 € 65.000 voordeliger dan in 2025. Lasten: Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer: de lasten zijn in 2026 € 59.000 gedaald. •
De kosten voor het onderzoek naar de vervangingsopgave van de oevers zijn in 2025 € 330.000 en in 2026 € 795.000 (PPB2025). In deze begroting is het budget van € 795.000 omgezet naar een investeringskrediet. Dit geeft € 330.000 lagere lasten in 2026.
•
Eenmalige afschrijvingslasten in 2026 voor de aanpak van bermschade (€ 384.000, PPB 2025) geven hogere lasten.
14
•
Eenmalige afschrijvingslasten in 2025 voor de vervanging van openbare verlichting in 2025 (€ 260.000, PPB2024) geven lagere lasten in 2026.
•
In 2026 zijn de toegerekende directe personeelslasten € 121.000 hoger.
Reserves: In 2026 zijn geen reserve mutaties geraamd.
15
Programma 3 | Economie Opsterland heeft een gezonde lokale economie. Ondernemingsklimaat en welvaart Opsterland heeft een goed economisch en ondernemingsklimaat. Er is ruimte voor kwaliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit. De lokale economie heeft diverse pijlers. Daarbij valt te denken aan: het MKB, de industrie, detailhandel, horeca, de agrarische sector en werkgevers op het gebied van welzijn & zorg en recreatie & toerisme. Al deze werkgevers zorgen voor werkgelegenheid en voor bestedingen in onze gemeente. Daarmee dragen ze bij aan onze brede welvaart en leefbaarheid. Duurzaamheid en groei Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse economie. Dat is van belang voor het behoud van de bestaande werkgelegenheid. We geven tegelijk ruimte aan nieuwe werkgelegenheid. Bedrijven staan voor een verduurzamingsopgave en voor een energietransitie, maar netcongestie werpt serieuze belemmeringen op. We staan in nauw contact met de netbeheerder om alle mogelijkheden die er op het net zijn ook te benutten. Samen ontwikkelen De lokale economie is steeds in beweging. Daar spelen we tijdig op in. We doen dat samen met de ondernemers in de gemeente. Waar we dat kunnen, bieden we informatie, advies en ondersteuning.
In het overleg met de ondernemersverenigingen is de toekomstbestendigheid en duurzaamheid van bedrijventerreinen een vast agendapunt. Ook de transformatie van bedrijventerreinen is iets wat we alleen maar samen met de werkgevers kunnen realiseren. Regionaal De drie noordelijke provincies hebben eerder al onder de noemer 'Deltaplan voor het Noorden' input geleverd aan de Rijksoverheid. Samen met een positief adviesrapport over de Lelylijn, is Zuidoost Fryslân daarmee op de noordelijke en landelijke agenda gekomen. De ruimtelijke en economische potentie van de regio langs de A7-as is nadrukkelijk naar voren gebracht. We haken aan bij (boven)regionale ontwikkelingen, waar ze bijdragen aan de door onze gemeente gewenste economische en landschappelijke ontwikkeling. Met onze partners in Zuidoost Fryslân zetten we het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) voor onze regio in de stijgers. We koersen hiermee voor de lange termijn op een innovatieve economie waarin bedrijfsleven, onderwijs en samenleving op elkaar zijn afgestemd. Kaderstellende documenten Bedrijventerreinplan voor de regio Zuidoost Fryslân (2022) Detailhandelsvisie (2024) Reclamebeleid (2017) Standplaatsenbeleid (2024) Reguliere werkzaamheden • Accounthouderschap voor ondernemers en bedrijven.
Thema Ondernemen en werkgelegenheid Doelstellingen Opsterland kent een goed economisch en ondernemersklimaat Opsterland kent een goed economisch- en ondernemersklimaat waarbij ruimte is voor kwaliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit. Het MKB, de industrie, de detailhandel, horeca, en ook de sectoren agrarisch, welzijn & zorg en recreatie & toerisme dragen hier positief aan bij.
Maatregelen We actualiseren ons economisch beleid Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse economie. Samen met de ondernemers in onze gemeente geven we uitvoering aan het beleid. We weten wat er speelt bij ondernemers en daardoor kunnen we verbindingen maken en koppelkansen benutten.
16
Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Een belangrijke pijler onder het economisch beleid is de beschikbaarheid van voldoende bedrijventerreinen. De provincie heeft enige tijd geleden geanalyseerd welke behoefte er aan zulke terreinen is en welke mogelijkheden er zijn in de regio Zuidoost Fryslân voor uitbreiding van bedrijventerreinen tot 2030. De provincie geeft beleidsmatig en planologisch ruimte. De hoofdlijnen van het grondbeleid zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid. De ontwikkelingen op dit gebied concentreren zich in onze gemeente in de kernen Gorredijk en (in mindere mate) Wijnjewoude. Daarnaast is er het bedrijventerrein Drachten-Azeven. Dat terrein is onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten. Het valt daarom buiten het kader van de paragraaf Grondbeleid.
Doelstellingen We hebben inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van de bedrijventerreinen We hebben goed inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van onze bedrijventerreinen. Dat geldt voor alle bedrijventerreinen in alle dorpen. Die mogelijkheden benutten we.
Maatregelen De gemeenteraad stelt een visie op bedrijventerreinen vast De gemeenteraad stelt in 2026 een visie vast op de bedrijventerreinen in de gemeente Opsterland. De voorbereidingen daarvoor gebeuren in nauwe samenwerking met de ondernemers. Ook betrekken we tijdig omwonenden, als hun belangen een rol spelen. Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van de reserves voor programma 3 meegenomen. Exploitatie x € 1.000
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
MJB 2027
MJB 2028
MJB 2029
Lasten
740
838
628
734
491
478
Baten
654
486
366
472
147
241
Saldo voor bestemming
-86
-352
-262
-262
-344
-237
Lasten
278
220
220
220
220
220
Baten
-
-
-
-
-
-
-365
-572
-482
-482
-564
-457
Mutaties reserves
Saldo na bestemming
17
Specificatie per taakveld x € 1.000
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
Mut B25<>B26
3.1 Economische ontwikkeling
392
394
241
-152
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
171
277
221
-56
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
131
120
89
-31
Lasten
3.4 Economische promotie
47
47
76
29
Totaal lasten
740
838
628
-210
3.1 Economische ontwikkeling
226
143
65
-78
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
147
122
80
-42
Baten
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
1
-
-
-
3.4 Economische promotie
280
221
221
-
Totaal baten
654
486
366
-120
Saldo voor bestemming
-86
-352
-262
90
Mutaties reserves Stortingen reserves
-278
-220
-220
0
Onttrekkingen reserves
0
0
0
0
Totaal mutaties reserves
-278
-220
-220
0
Saldo na bestemming
-365
-572
-482
90
Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2026 € 90.000 voordeliger dan in 2025. Lasten: Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling: de lasten zijn in 2026 € 152.000 gedaald. •
De kosten voor het in 2026 aflopende penvoerderschap van de Regiodeal zijn in 2026 met € 78.000 gedaald. Bij de baten geeft dit een tegenstellend effect.
In 2025 waren eenmalige kosten begroot voor: •
Het ontwikkelen van een visie bedrijventerreinen (€ 40.000, NJR2024)
•
Centrumontwikkeling in Gorredijk (€ 30.000, PPB2025)
Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur: de lasten zijn in 2026 € 56.000 gedaald. •
In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht.
Baten: Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling: de baten zijn in 2026 € 78.000 gedaald. •
De baten voor het in 2026 aflopende penvoerderschap van de Regiodeal zijn in 2026 met € 78.000 gedaald.
Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur: de baten zijn in 2026 € 42.000 gedaald. •
In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht.
Reserves: In de reserve Recreatie en Toerisme wordt de opbrengst van de toeristenbelasting gestort (€ 220.000).
18
Programma 4 | Onderwijs Elk kind ontwikkelt zich optimaal. Aansluiting op de arbeidsmarkt Onderwijs biedt kansen aan alle jeugdigen. Daarbij is een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt van belang. Vanaf medio 2026 geldt de wet ‘Van school naar duurzaam werk’. Samen met het onderwijs, StartWijzer en Werk en Inkomen helpen we jongeren tot 27 jaar met een afstand tot de arbeidsmarkt op weg naar economische zelfstandigheid. Onderwijshuisvesting Als gemeente hebben we een belangrijke rol in de huisvesting van scholen voor basis-, speciaal en voortgezet onderwijs. Samen met de schoolbesturen zijn we verantwoordelijk voor schoolgebouwen waarin het prettig is om te leren en te werken. We hebben een dekkend aanbod toegankelijke onderwijsgebouwen. Leerlingenvervoer Wanneer een kind geen onderwijs op korte afstand van huis kan volgen, dan kan de gemeente het vervoer van het kind naar de dichtstbijzijnde geschikte school vergoeden. Hierin onderzoeken we eerst de mogelijkheden van de leerling en de ouders zelf voor zelfstandig reizen met fiets, openbaar vervoer of eigen vervoer. Bewegingsonderwijs Elk kind kan gebruik maken van bewegingsonderwijs. De buurtsportcoaches verzorgen het bewegingsonderwijs voor alle basisscholen in Opsterland. Daarnaast zorgen ze voor de benodigde spelmaterialen. Leerplicht Elk kind heeft recht op onderwijs.
Door de leerplichtambtenaar preventief in te zetten, zorgen we ervoor dat kinderen niet thuis komen te zitten en geen ontwikkelingsachterstand oplopen. We werken hierin nauw samen met de gemeenten binnen de regio de Friese Wouden en het Doorstroompunt startWijzer. Met elkaar signaleren we vroegtijdig welke kinderen dreigen uit te vallen. Naast de preventieve rol en toezichthoudende taak, heeft de leerplichtambtenaar ook een handhavende taak. Als BOA is de leerplichtambtenaar bevoegd om o.a. te onderzoeken of er strafbare feiten gepleegd zijn en kan eventueel een proces verbaal opgemaakt worden. In de regio de Friese Wouden wordt gewerkt met regionale BOA's, zodat in elke gemeente dit goed is geregeld, de kwaliteit wordt geborgd en de kosten worden gedeeld. Lokaal Educatieve Agenda (LEA) In de LEA maken we afspraken en werken we samen met kinderopvangorganisaties, schoolbesturen, bibliotheek en jeugdgezondheidszorg over o.a. het onderwijsachterstandenbeleid, bevorderen gezonde leefstijl en samenwerking onderwijs en zorg. Het doel is dat al onze jeugdigen zich optimaal kunnen ontwikkelen in een kansrijke omgeving. We bepalen gezamenlijk waar we met elkaar de meeste impact kunnen hebben, maken hierbij heldere keuzes en brengen focus aan. We werken samen vanuit een breed gedragen visie en ambitie.
Kaderstellende documenten Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2035 VVE Beleidskader SpelenderWijs 2020 Verordening bekostiging leerlingenvervoer 2025 Preventieagenda Opsterland 2021-2030 Reguliere werkzaamheden • Zorgen voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE). • Overleggen met onderwijsbesturen. • Toezicht en handhaving kinderopvang. • Zorgen voor leerlingenvervoer. • Uitvoering leerplicht. • Subsidiëren cultuureducatie op scholen. • Faciliteren onderwijshuisvesting.
19
Thema Onderwijs Doelstellingen Kinderen hebben gelijke kansen om hun talenten te ontwikkelen Kinderen hebben recht op gelijke kansen om zich met hun eigen individuele mogelijkheden te ontwikkelen. De omstandigheden waarin een kind opgroeit mogen daarbij niet bepalend zijn. Elk kind heeft waardevolle talenten: 'weten waar je goed in bent' is heel belangrijk. Door te werken aan talentontwikkeling neemt de weerbaarheid en veerkracht van kinderen toe. Ze ervaren meer zelfvertrouwen, voelen zich veilig in de klas en halen betere schoolresultaten.
Maatregelen We monitoren het effect van de PeuterPlus-voorziening In 2026 monitoren en evalueren wij het aantal peuters dat gebruik maakt van de PeuterPlus voorziening, de toeleiding, de samenwerking, de uitstroom richting het basisonderwijs en de tevredenheid van ouders. We monitoren ook of de voorziening zorgt voor minder doorverwijzingen naar specialistische jeugdhulp. Op basis van de evaluatie van de pilot wordt in 2026 een voorstel opgesteld voor eventuele aanpassingen en vervolgstappen.
Doelstellingen Jongeren halen een startkwalificatie in het onderwijs of zijn aan het werk We zetten er op in dat jongeren een baan vinden of een startkwalificatie in het onderwijs halen. Een startkwalificatie is (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (niveau 2 of hoger). Jongeren met een startkwalificatie hebben een betere positie op de arbeidsmarkt.
Maatregelen We werken vanuit het regionaal actieplan Regio Zuidoost-Friesland Onderwijs & Gemeenten. In 2026 versterken we de samenwerking tussen onderwijs en zorg in de regio Zuidoost-Friesland. We werken aan een gezamenlijk afwegingskader op basis van gedeelde visie, ambities en doelen, om de ondersteuning voor jeugdigen beter af te stemmen.
Doelstellingen Er zijn voldoende geschikte onderwijsgebouwen en –voorzieningen Met het Integraal Huisvestingsplan voor het onderwijs waarborgen we als gemeente dat er genoeg geschikte onderwijshuisvesting in onze gemeente is.
Maatregelen We voeren het integraal huisvestingsplan (IHP) uit 1. De gemeenteraad krijgt in 2026 het voorstel om een actuele versie van de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Opsterland vast te stellen. 2. We gaan in 2026 beoordelen of de beleidsuitgangspunten in het in 2022 vastgestelde IHP moeten worden herijkt. 3. We gaan verder met de planvorming voor de nieuwbouw van It Aventoer in Langezwaag. 4. De verwachting is dat de gemeenteraad eind 2025 of begin 2026 een besluit kan nemen over de toekenning van een krediet voor de vernieuwbouw van BHS Gorredijk. Daarbij houden we rekening met de besluiten die al zijn genomen over De Skâns. Hiermee kan de realisatiefase in 2026 worden opgestart. 5. De verwachting is dat de gemeenteraad eind 2025 of begin 2026 een besluit kan nemen over de toekenning van een krediet voor de vernieuwbouw van School Lyndensteyn in Beetsterzwaag. Hiermee kan de realisatiefase in 2026 worden opgestart. 6. Naar verwachting leggen we de gemeenteraad in 2026 een voorstel voor over de toekenning van een voorbereidingskrediet voor de uitbreiding van School Loevestein in Gorredijk. 7. Naar verwachting leggen we de gemeenteraad in 2026 een voorstel voor over de toekenning van een voorbereidingskrediet voor de nieuwbouw van Skoalle De Dúnwizer in Bakkeveen. Hierbij zijn we afhankelijk van de vaststelling van de locatiekeuze.
20
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van de reserves voor programma 4 meegenomen. Exploitatie x € 1.000 Lasten Baten Saldo voor bestemming
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
MJB 2027
MJB 2028
MJB 2029
3.651
3.790
3.681
3.773
4.259
4.273
620
812
592
592
592
592
-3.031
-2.978
-3.089
-3.181
-3.667
-3.681
-
-
-
-
-
-
Mutaties reserves Lasten Baten
-
-
-
-
-
-
-3.031
-2.978
-3.089
-3.181
-3.667
-3.681
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
Mut B25<>B26
202
209
209
-
4.2 Onderwijshuisvesting
1.736
1.711
1.911
200
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken
1.713
1.871
1.561
-309
Totaal lasten
3.651
3.790
3.681
-109
-
-
-
-
4.2 Onderwijshuisvesting
60
113
113
-
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken
560
700
479
-220
Totaal baten
620
812
592
-220
-3.031
-2.978
-3.089
-111
Saldo na bestemming
Specificatie per taakveld x € 1.000 Lasten 4.1 Openbaar basisonderwijs
Baten 4.1 Openbaar basisonderwijs
Saldo voor bestemming Mutaties reserves Stortingen reserves
-
-
-
-
Onttrekkingen reserves
0
0
0
0
Totaal mutaties reserves
0
0
0
0
-3.031
-2.978
-3.089
-111
Saldo na bestemming
21
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2026 € 111.000 nadeliger dan in 2025. Lasten: Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting: de lasten zijn in 2026 € 200.000 gestegen. •
Vanaf 2026 starten de afschrijvingslasten van de school in Tijnje (€ 118.000) en De verbinding in Ureterp (€ 77.000).
Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken: de lasten zijn in 2026 € 309.000 gedaald. In 2025 waren eenmalige kosten begroot voor: •
De volumegroei van het leerlingenvervoer (€150.000, VJR2025).
•
De specifieke uitkering Nationaal Programma Onderwijs (€220.000, VJR2025). De baten geven een tegengesteld effect.
In 2026 zijn de toegerekende directe personeelslasten € 61.000 hoger. Baten: Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken: de baten zijn in 2026 € 220.000 gedaald. •
In 2025 was de specifieke uitkering van het Nationaal Programma Onderwijs beschikbaar gesteld (€ 220.000, VJR2025).
Reserves: In 2026 zijn geen reserve mutaties geraamd.
22
Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Er is ruimte voor vrijetijdsbesteding, zowel door inwoners als recreanten. Er is een goede culturele infrastructuur met verschillende musea en bibliotheken en evenementen. Voor de leefbaarheid van de dorpen is het bestaan van verenigingen essentieel. Sportbeoefening en vrijetijdsbesteding in verenigingsverband zijn daarom wezenlijke onderdelen van gemeentelijk beleid. Het accent ligt op gezondheid, sociale cohesie en participatie. Kaderstellende documenten Romte foar Taal 2021-2025 Beleidsnotitie "Cultuur Promotie wordt Cultuur Evenementen" Beleidsnotitie Cultuureducatie 2023-2026 Bibliotheekbeleid 2023-2026 Afsprakenkader Sport 2022-2026 Preventieagenda Opsterland 2021-2030 Nota Kansen Benutten 2016-2020 Regionale Toeristische Ontwikkelstrategie Zuidoost Friesland 2022-2030 Bomenbeleidsplan 2020 Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025 Erfgoedverordening Reguliere werkzaamheden • Stimuleren en faciliteren culturele initiatieven. • In stand houden cultureel erfgoed. • Stimulearje dat ynwenners en meiwurkers it Frysk sprekke en brûke. • Zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties. • Accounthouderschap toeristische sector. • Regionale afstemming recreatie en toerisme. • Onderhoud groene buitengebied. • Extensief beheer bermen buiten de bebouwde kom (biodiversiteit).
• Terugplaatsen nieuwe bomen bij noodzakelijke bomenkap. • Periodieke inspectie speeltuinen. • Onderhouden gemeentelijke sportvelden.
Thema Cultuur Doelstellingen Het cultureel klimaat draagt bij aan de leefbaarheid van Opsterland Voor inwoners en bezoekers van Opsterland is het beleven en genieten van cultuur een zinvolle en prettige vrijetijdsbesteding. Er zijn volop culturele initiatieven. Erfgoedorganisaties brengen het verleden dichtbij. De openbare bibliotheken dragen bij aan de participatie van onze inwoners.
Maatregelen De gemeenteraad stelt een nieuw cultuurbeleid vast Wij stellen in 2026 een nieuw cultuurbeleid op, waarin cultuureducatie en museumbeleid zijn opgenomen. We leggen dit voor aan de gemeenteraad. De gemeenteraad stelt een nieuw Fries taalbeleid vast Wij herijken het Fries taalbeleid en leggen dit voor aan de gemeenteraad. We geven invulling aan de wet zorgplicht bibliotheken In 2026 bereiden we ons voor op goede bibliotheken in gemeenten. Een nieuwe wet maakt het verplicht voor gemeenten om bibliotheken te regelen. Ook provincies moeten meewerken aan het opzetten van openbare bibliotheken voor iedereen. Zo krijgt elke inwoner toegang tot een openbare bibliotheek in de buurt.
23
Thema Recreatie en Toerisme Inleiding Opsterland is een aantrekkelijke groene gemeente waar het goed toeven is. Toerisme en recreatie zijn belangrijke instrumenten die de leefbaarheid bevorderen en de lokale economie stimuleren. Binnen de regio Zuidoost Fryslân werken we programmatisch samen aan “Het Andere Friesland”. We zetten in op meer kwaliteit. We benutten onze toeristische mogelijkheden zo veel mogelijk. We werken samen met de horeca en andere ondernemers in deze sector.
Doelstellingen De kwaliteit van toeristische voorzieningen is (verder) ontwikkeld en verbeterd We nemen in 2026 verschillende maatregelen om de kwaliteit van onze toeristische voorzieningen te verbeteren.
Maatregelen De faciliteiten voor toeristen en recreanten worden meetbaar verbeterd 1. We verbeteren de fiets-, ruiter-, en MTB-netwerken in regionaal verband. 2. De opbrengsten uit de toeristenbelasting zetten we in voor (verdere) ontwikkeling van toeristische voorzieningen en activiteiten. 3. De Turfroute als toeristisch blauw lint door de regio: we verbeteren faciliteiten aan de wal in regionaal verband. 4. We zetten in op promotie, informatievoorziening en gastheerschap op regionaal niveau vanuit 'Het Andere Friesland'.
Thema Openbaar groen Inleiding We onderhouden de openbare ruimte op de manier die past bij de andere thema's uit dit programma: uitnodigend voor inwoners en toeristen. Ook dragen we met het onderhoud bij aan duurzaamheid. We vergroten de biodiversiteit, bijvoorbeeld door meer ruimte te geven aan bloeiende bloemen. Ook zorgen we voor herplant van bomen.
Doelstellingen We investeren in de Mienskip en in vertrouwen in de gemeentelijke overheid De openbare ruimte leent zich goed om ruimte te geven aan initiatieven van inwoners en organisaties. Daarmee wordt de mienskip sterker. En het vertrouwen in de lokale overheid wordt groter. Daarom zijn we zichtbaar en benaderbaar als mensen met initiatieven komen. We inspireren onze inwoners om betrokken te zijn bij hun leefomgeving.
Maatregelen We stellen een plan op voor het beheren van invasieve soorten In het Biodiversiteitsplan Opsterland 2026-2036 is vastgelegd dat we invasieve soorten bestrijden als er sprake is van bedreiging van de biodiversiteit. We gaan bepalen hoe en waar we dit het beste kunnen doen en leggen dit vast in een beheerplan. Het beheer van ons openbaar groen is gericht op het vergroten van biodiversiteit. Hiervoor worden diverse beheersplannen opgesteld. Waar dit kan zal extensief beheer in de dorpen worden toegepast, het beeld verandert van netjes (kreas) naar meer ruigte (rûch). Aandacht gaat vooral uit naar meer dood hout, gelaagdheid in beplanting, bermgras, oever- en waterbeplanting ’s winters laten staan, bladeren laten liggen, e.d.
24
Thema Sport Doelstellingen Wij hebben goede sportaccommodaties. Sporten is bereikbaar voor iedereen Sport en bewegen zijn goed voor onze gezondheid. Daarom ondersteunen wij het verenigingsleven. We blijven de komende jaren meedoen aan de Regeling Brede Impuls Combinatiefuncties. Ook zetten we buurtsportcoaches in binnen het sociaal domein. We nemen sportaccommodaties op in het strategisch vastgoedbeleid.
Maatregelen We monitoren het sportgedrag van onze inwoners Vanuit het lokaal sportakkoord willen we inzicht in hoeveel inwoners van Opsterland bewegen of sporten. We hebben zicht op de bij het NOC*NSF aangesloten sportleden en via buurtsportcoaches alle sportende kinderen van groep 3 tot en met 8. Er is een groep waarvan we niet weten of ze sporten. Dit willen we inzichtelijk hebben. Het doel hiervan is om op basis van de verkregen data interventies op te zetten, waarmee wij meer inwoners kunnen laten sporten en bewegen. Wij organiseren valpreventieve beweeginterventies We organiseren samen met buurtsportcoaches, fysiotherapeuten en huisartsen de valpreventieve beweeginterventies. Het doel hiervan is dat ouderen sterker worden en steviger op hun benen komen te staan. Hierdoor wordt het risico op vallen verkleind, waardoor het aantal ouderen dat hierdoor gebruik dient te maken van zorg vermindert. We willen dat minimaal 150 ouderen van 65+ deelnemen die een verhoogd risico hebben op vallen. Wij stimuleren de begeleiding in de kinderopvang en het peuteronderwijs om kinderen zoveel mogelijk te laten bewegen We ontwikkelen samen met buurtsportcoaches een pakket om kinderen in kinderopvang en peuteronderwijs te stimuleren tot bewegen. Het doel is om jonge kinderen actief te betrekken bij beweging, wat hun gezonde ontwikkeling en welzijn bevordert.
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van de reserves voor programma 5 meegenomen. Exploitatie x € 1.000
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
MJB 2027
MJB 2028
MJB 2029
Lasten
7.659
7.006
7.167
6.977
6.680
6.667
Baten
1.396
811
669
669
669
669
Saldo voor bestemming
-6.262
-6.196
-6.498
-6.307
-6.011
-5.998
Lasten
-
143
-
-
-
-
Baten
450
427
177
373
177
177
-5.812
-5.912
-6.321
-5.934
-5.834
-5.821
Mutaties reserves
Saldo na bestemming
25
Specificatie per taakveld x € 1.000
Realisatie 2024
Begr. 2025 (incl wijz)
Begr. 2026
Mut B25<>B26
552
537
493
-44
Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties
1.516
1.135
1.486
352
5.3 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie
374
394
374
-20
5.4 Musea
456
90
156
65
5.5 Cultureel erfgoed
43
118
94
-24
5.6 Media
823
915
907
-8
5.7 Openbaar groen en (openlucht)recr.
3.894
3.817
3.656
-161
Totaal lasten
7.659
7.006
7.167
161
5.1 Sportbeleid en activering
412
378
368
-10
5.2 Sportaccommodaties
152
125
144
19
Baten
5.3 Cult.presentatie, -productie en -partic.
12
-
-
-
5.4 Musea
356
14
6
-8
5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie
-
2
2
-
76
30
30
-
388
262
119
-143
Totaal baten
1.396
811
669
-142
Saldo voor bestemming
-6.262
-6.196
-6.498
-302
Mutaties reserves Stortingen reserves
0
-143
0
143
Onttrekkingen reserves
450
427
177
-250
Totaal mutaties reserves
450
284
177
-250
Saldo na bestemming
-5.812
-5.912
-6.321
-552
Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2026 € 552.000 nadeliger dan in 2025. Lasten: Taakveld 5.2 Sportaccommodaties: de lasten zijn in 2026 € 352.000 gestegen. •
Vanaf 2026 starten de afschrijvingslasten van het sport- en recreatiecentrum Kortezwaag (€ 505.000). Dit geeft hogere lasten. • In 2026 zijn de toegerekende directe personeelslasten € 42.000 lager. In 2025 waren eenmalige kosten begroot voor: •
Een compensatie van € 49.000 voor het tekort in de exploitatiekosten voor sport- en recreatiecentrum Kortezwaag van het publieke deel over het jaar 2025 (PPB2024). • Een bijdrage aan V.V. De Sweach voor de nieuwbouw (€ 60.000, NJR2024). Taakveld 5.4 Musea: de lasten zijn in 2026 € 65.000 gestegen. •
In 2026 zijn de toegerekende directe personeelslasten € 73.000 hoger.
Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie: de lasten zijn in 2026 € 161.000 gedaald. • • Baten:
In 2025 waren kosten begroot voor de aanleg van recreatieve fietspaden BakkeveenWijnjewoude (€ 250.000, VJR2025). In 2026 zijn de toegerekende directe personeelslasten € 89.000 lager.
Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie: de baten zijn in 2026 € 143.000 gedaald. •
In 2025 waren baten begroot van de regiodeal ZO Friesland (€ 143.000, PPB2025).
Reserves: De kosten voor recreatie en toerisme worden onttrokken uit de reserve Recreatie en toerisme (€177.000). 26
Programma 6 | Sociaal domein Inwoner voorop In Opsterland willen wij dat het goed gaat met onze inwoners. Wij vinden het belangrijk dat iedereen een fijn leven kan hebben en zijn eigen keuzes kan maken. Daarom kijken we naar wat er allemaal speelt in onze gemeenten en wat we kunnen doen om te helpen. Betaald werk We gaan een extra inspanning leveren om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt aan een baan te helpen. We doen dit samen met onze partners in de arbeidsmarktregio. Hierdoor hebben minder mensen een bijstandsuitkering nodig en halen zij eigenwaarde uit het verdienen van eigen inkomen. In 2026 gaat de wet 'Van school naar duurzaam werk' in werking. Het doel van deze wet is om jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt de juiste begeleiding en ondersteuning te geven richting economische zelfstandigheid. Armoede We hebben als gemeente een beperkte rol bij het tegengaan van armoede. Die rol nemen we, bijvoorbeeld door meer in te zetten op schuldenpreventie. Een ander voorbeeld is dat we ervoor zorgen dat meer mensen die ervoor in aanmerking komen daadwerkelijk gebruik maken van onze gemeentelijke inkomensvoorzieningen. Vanaf 1 januari 2025 is de Participatiewet in balans in werking getreden. Het doel van de wet is gemeenten meer ruimte te geven om te handelen vanuit de menselijke maat.
Sociale basis Wij willen gezondheid en welzijn zoveel mogelijk bevorderen en problemen zo vroeg mogelijk oplossen. Dit doen wij het liefst door het faciliteren en ondersteunen van de eigen familie, vrienden, het dorp en laagdrempelige vormen van hulp. We streven ernaar dat mensen eerder hulp krijgen, voordat problemen ernstig worden. Dit noemen wij de 'beweging naar de voorkant'. Om goed in te spelen om deze veranderingen willen wij meer werken in het gedachtegoed van positieve gezondheid. De aandacht gaat uit naar wat de inwoner kan en wil, en wat hun leven betekenisvol maakt; niet meer naar de klachten en het probleem. Jeugdhulp Bij de jeugdhulp gaat het allereerst om de jeugdige en om wat die nodig heeft. Tegelijk besteden we een groot deel van onze begroting aan die jeugdhulp. Daarom houden we deze hulp bereikbaar én betaalbaar. Ook hier richten we ons nadrukkelijk op het voorkomen van (duurdere) zorg. Net zoals we dat bij de WMO/zorg doen, nemen we diverse maatregelen om dat te bereiken. Daarbij werken we nauw samen met de scholen. Dorpen Hoe we met onze dorpen omgaan, staat ook in dit programma van de begroting. Dorpenbeleid is hiervoor leidend voor de komende jaren. Daarnaast gaan we verder met de doarpspetearen (voorheen noemden we dit dorpstafels). Verder ronden de dorpen en de gemeente de actieplannen voor de dorpshuizen af.