Bijlage 1 Achtergronddocument Diftar

koste

Achtergronddocument invoeren diftar+ Gemeente Opsterland

Versie 25 februari 2025

Inhoud 1. Invoeren Diftar+ ................................................................................................................................... 2 2. Wat is diftar .......................................................................................................................................... 2 3. Verschillende vormen van diftar. ......................................................................................................... 2 4. Beleidskader ........................................................................................................................................ 4 4.1 LAP-3 ......................................................................................................................................... 4 4.2 VANG-doelstellingen ................................................................................................................. 4 5. Diftar Opsterland ................................................................................................................................. 5 6. Waarom diftar+? .................................................................................................................................. 6 7. Samenstelling restafval Opsterland ..................................................................................................... 6 8.

De basis op orde ................................................................................................................................. 7 9. Proefjaar 2025 ..................................................................................................................................... 7 10. Betalen per kilo. Hoe werkt dat? ....................................................................................................... 7 11. Wat kost het? ..................................................................................................................................... 7 12. Communicatie .................................................................................................................................... 8 Bronnenlijst .............................................................................................................................................. 9

1

1. Invoeren Diftar+ Het huidige diftar systeem in Opsterland is op basis van frequentie. Men biedt een volle restafvalcontainer aan en betaalt daar het variabele tarief voor. Hierdoor heeft Opsterland al goede resultaten bereikt in het verminderen van het afval en het beter scheiden van grondstoffen. Daarnaast werkt Omrin met nascheiding, dit houdt in dat er na het inzamelen van het huishoudelijk restafval nog veel grondstoffen uitgehaald worden. Wanneer diftar+ wordt ingevoerd, dan zullen onze inwoners hun afval nog beter scheiden, omdat er per kilo betaald wordt. Het zwaardere afval, welke niet bij het restafval thuishoort, wordt dan in de goede ‘bak’ gedaan. Zoals het keukenafval bij gft, want dit is niet volumineus maar wel zwaar omdat het vrij nat is.

2. Wat is diftar Diftar staat voor gedifferentieerde tarieven en houdt in dat de afvalstoffenheffing voor huishoudens bestaat uit een vast bedrag, welke voor iedereen hetzelfde is en een variabel bedrag, dat afhangt van de hoeveelheid restafval die wordt aangeboden. Op deze manier biedt het systeem een prijsprikkel om restafval te verminderen en afval beter te scheiden. Eind jaren 90 van de vorige eeuw is vanuit het (rechtvaardigheid) principe ‘de vervuiler betaalt’ het systeem van diftar ontstaan. Diftar blijkt een effectieve methode te zijn om inwoners aan te zetten tot meer afvalscheiding. Het principe van deze financiële prikkel is eenvoudig: wanneer je als inwoner je afval goed scheidt en zodoende minder restafval overhoudt, betaal je minder afvalstoffenheffing. Wanneer je de grondstoffen niet gescheiden aanbiedt, heb je meer restafval en wordt een hogere heffing in rekening gebracht. Goed afval scheiden wordt hiermee dus financieel beloond. Daarnaast worden inwoners zich meer bewust van hun gedrag met betrekking tot afval- en grondstoffen. Zowel de gemeente Opsterland, als de gemeenten Heerenveen en Ooststellingwerf, zijn sinds eind jaren 90 van de vorige eeuw gestart met diftar op basis van volume-frequentie.

3. Verschillende vormen van diftar. Er zijn verschillende vormen van diftar te onderscheiden: •

•

•

Volume-frequentie. Deze vorm van diftar wordt nog het meest toegepast in Nederland en op dit moment ook in Opsterland. Het variabele deel van de heffing dat een huishouden betaalt, is hierbij afhankelijk van het aantal keer dat een huishouden de minicontainer ter lediging aanbiedt (frequentie). In Opsterland is één formaat, namelijk 240 liter. Aangezien deze vorm van diftar met name stuurt op een reductie van het volume van het restafval, worden inwoners vooral gestimuleerd de volumineuze afvalstromen (verpakkingen ofwel PMD, glas, papier en karton) goed te scheiden. Gewicht-frequentie → diftar+. In een gewicht-systeem is het variabele deel van de heffing afhankelijk van het gewicht van het restafval. Deze vorm van diftar stuurt sterk op het reduceren van zware afvalstromen, zoals gft, papier en glas en bouw- en sloopafval. Bovendien wordt in gemeenten waar hieraan ook nog een frequentie-component wordt toegevoegd, eveneens gestuurd op het reduceren van volumineus afval en op de aanbiedfrequentie van de containers, waarvoor een basistarief (voorrijtarief) wordt gerekend. De gemeenten Heerenveen (sinds 2019), Ooststellingwerf (sinds 2019) en Leeuwarden (sinds 2023) hebben inmiddels diftar+ ingevoerd. Betaalde of dure zak-systeem.

In gemeenten die een zogenaamde ‘dure zak’ toepassen, mogen inwoners hun restafval alleen aanbieden in speciaal hiervoor ter beschikking gestelde afvalzakken. Deze zakken moeten worden aangeschaft bij de gemeente (vaak via supermarkten, milieustraat), en zijn dermate hoog geprijsd, dat bewoners worden geprikkeld zo min mogelijk restafval aan te bieden. 2

•

Omgekeerd inzamelen. Bij omgekeerd inzamelen wordt aan huis (de bron) alleen gescheiden afval (grondstoffen) opgehaald, zoals gft, papier en pmd. Hiervoor hoeft niet per lediging betaald te worden. Het restafval moet naar een centrale plek gebracht worden met een (ondergrondse) restafvalcontainer en pasje. De inwoners betalen dan per inworp voor hun restafval.

I blauw = vormen van diftar. Wat opvalt is dat diftar vooral in de oostelijke helft van Nederland is ingevoerd. In sterk verstedelijkte gemeenten geeft dit vaak meer neveneffecten. 3

4. Beleidskader Opsterland volgt samen met de aandeelhoudende gemeenten de strategische koers van Omrin. Deze wordt in basis bepaald door landelijke kaders uit het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP 3) en het programma VANG-HHA.

4.1 LAP-3 Het beleidskader bevat de doelstelling van het afvalbeleid in Nederland en het beleid voor afvalpreventie en afvalbeheer. Het LAP beschrijft het beleid voor traditionele afvalactiviteiten zoals inzamelen, recyclen, verbranden en storten. Daarnaast komen ook andere onderwerpen aan de orde zoals circulaire economie, het onderscheid afvalstof of niet-afvalstof, zeer zorgwekkende stoffen en vergunningverlening en toezicht. De eerst benoemde activiteiten neemt Omrin in overleg met de gemeenten voor haar rekening. Gemeenten hebben ruimte om eigen keuzes te maken, zolang de bedrijfsvoering dit toelaat. Ook staan in het LAP 85 sectorplannen, hierin is het algemene kader uitgewerkt voor specifieke afvalstromen, bijvoorbeeld voor textiel, kunststoffen of oliehoudende afvalstoffen.

4.2 VANG-doelstellingen VANG staat voor Van Afval Naar Grondstof. VANG Huishoudelijk Afval (HHA) is ontwikkeld om gemeenten te helpen de nodige stappen te zetten naar een circulaire economie. Het doel voor heel Nederland is om in 2050 volledig circulair te zijn en een samenleving zonder afval te hebben. In eerste instantie was het de bedoeling om in 2020 nog 100 kg fijn restafval per inwoner te hebben. Dit is landelijk niet gehaald. Daarnaast wordt de kwaliteit van de deelstromen steeds slechter. Daarom ligt voor de komende jaren de focus op het nog beter scheiden van restafval en het verbeteren van de kwaliteit van deelstromen. Hieronder staan overzichten van de resultaten van de laatste 3 jaar van de Friese gemeenten. Het totaal van VANG bestaat uit de kilo’s fijn en grof huishoudelijk restafval en 50% van het bouw- en sloopafval. Daarmee zit Opsterland in de top 3 van Friesland. Dit heeft onder meer te maken met het jarenlang gevoerde diftar beleid. Heerenveen zit hier met diftar+ onder, zodat verwacht kan worden dat met het invoeren van diftar+ in Opsterland de resultaten nog sterk verbeteren.

De VANG kilogrammen per inwoner zijn 97,2 kg voor 2023. Dit is het totaal aantal kilo’s van fijn en grof huishoudelijk afval, en 50% van bouw- en sloopafval. 4

Het betreft hier de totale hoeveelheid fijn huishoudelijk restafval, hetgeen aan huis wordt opgehaald. Wanneer dit restafval nagescheiden wordt, blijft er voor Opsterland 75 kg per inwoner over in 2023 wat naar de REC (Rest Afval Energie Centrale) in Harlingen gaat.

In 2023 is in totaal 333 kg afval per inwoner ingezameld. Dit betreft 185 kg (55,5%) bron gescheiden afval/grondstoffen (gft, papier, textiel, glas, milieustraat) en 148 kg restafval (44,5%). Van dit restafval wordt er 73 kg (49,3%) bij de SBI uitgehaald (nascheiding). Het residu wat overblijft is dan nog 75 kg per inwoner (50,7%), dat verbrandt wordt bij de REC.

5. Diftar Opsterland Eind jaren 90 vorige eeuw is in Opsterland diftar ingevoerd op basis van volume-frequentie. Men kon toen kiezen tussen twee formaten container, namelijk 140 of 240 liter. Iedere twee weken kan de container aangeboden worden voor lediging. De meeste huishoudens hadden een 240 liter container. Sinds 2013 zijn de kleine 140 liter containers geleidelijk vervangen voor de grotere 240 liter 5

containers. Daarmee is diftar in Opsterland verschoven naar frequentie. Gemiddeld laat men de restafvalcontainer één keer per maand legen met maximaal gevulde containers.

6. Waarom diftar+? Het verwerken van restafval wordt steeds duurder door de steeds hoger wordende belasting op het verbranden. Diftar heeft ervoor gezorgd dat de kosten van afvalverwerking voor Opsterland al lager zijn dan bij gemeenten zonder diftar. Met het overgaan naar diftar+ zal het gewicht in de restafvalcontainer lager worden. Een groot bijkomend voordeel is dat er nog meer grondstoffen gescheiden ingezameld wordt. Een betere scheiding en schonere stromen zorgen voor meer hergebruik. En daarnaast wordt de CO2uitstoot verminderd. Dit ondersteunt de duurzaamheid. Voor Omrin heeft het voordelen dat ook Opsterland diftar+ heeft, omdat de buurgemeenten Ooststellingwerf, Heerenveen dit al hebben ingevoerd en Weststellingwerf gaat diftar+ ook per 1 januari 2026 invoeren. Daarmee kan Omrin inzamelroutes beter op elkaar afstemmen en zijn voertuigen breder inzetbaar in Zuidoost Friesland.

7. Samenstelling restafval Opsterland Jaarlijks worden in Opsterland twee sorteerproeven uitgevoerd. Hierbij wordt een mix van het restafval uit Frieschepalen en uit Loevestein Gorredijk handmatig onderzocht op aanwezige grondstoffen. Uit de analyse blijkt dat er bijna 47% afval in de restafvalcontainer zit, wat hier eigenlijk niet thuis hoort. Het gaat dan om gft, met name keukenafval, papier, textiel, glas en milieustraatstromen. Bij de sorteerproef worden de verschillende fracties gewogen, wat leidt tot onderstaande percentuele verdeling van het restafval.

De verwachting is dat bij het invoeren van diftar+, dus op gewicht, een groot deel van dit onterechte afval niet meer in de restafvalcontainer gedaan wordt.

6

8. De basis op orde Bij de laagbouw staan standaard drie containers, te weten voor restafval (grijze of sortibak), voor gft (groene of biobak) en voor papier (blauwe bak). Deze containers zijn allemaal gechipt. Alleen voor het restafval en gft wordt de chip uitgelezen en een tarief in rekening gebracht. Bij de hoogbouw/appartementen staat meestal een ondergrondse verzamelcontainer voor restafval, waarvoor men een pasje heeft om deze te openen. Ook zijn er zogeheten gft-zuiltjes geplaatst. Het papier en karton is op verschillende manieren geregeld. Soms heeft men voor gezamenlijk gebruik enkele papierbakken staan, die met de reguliere route geleegd worden, of er wordt een semiondergrondse verzamelcontainer geplaatst. Centraal in de dorpen staan op meerdere plekken verzamelcontainers voor glas en textiel. Daarnaast zijn de inzamelvoertuigen van Omrin al voorzien van een weegsysteem. Dit betekent dat de voorzieningen in Opsterland klaar zijn voor het doorvoeren van diftar+. Ook bij belastingen geeft dit geen problemen, omdat dit systeem al is ingevoerd bij Ooststellingwerf en ook Weststellingwerf zal begin 2026 overgaan op diftar+. Dan hebben de OWO-gemeenten een eenduidig tariefsysteem.

9. Proefjaar 2025 In 2025 gaan de inzamelvoertuigen van Omrin de grijze containers met restafval, de sortibak, al wegen, maar er wordt nog niet gefactureerd op basis van gewicht. De gegevens worden in de loop van 2025 via de afvalapp zichtbaar voor onze huishoudens. Zo krijgen inwoners inzicht in het gewicht van de hoeveelheid restafval die ze aanbieden. Men kan dan al proberen het afval nog beter te scheiden en te verminderen. De inzameldienst van Omrin test samen met de gemeente het diftar+ systeem. Mogelijke problemen worden op voorhand verholpen. Overigens worden die niet verwacht, omdat diftar+ sinds 2019 is ingevoerd in de gemeenten Heerenveen en Ooststellingwerf en sinds 2023 in Leeuwarden.

10. Betalen per kilo. Hoe werkt dat? Het afvalvoertuig weegt de container voor het restafval met een chip. Dit gebeurt vlak voordat de container wordt geleegd en vóór het terugplaatsen op straat. De weeginstallatie berekent zo het nettogewicht van het restafval in de container. Er wordt alleen betaald voor het restafval in de sortibak (restafvalcontainer). Daarnaast zal er een basistarief, zogeheten voorrijtarief, in rekening gebracht worden. Hiermee stimuleren we een maximaal gevulde container. Alle restafvalcontainers in Opsterland zijn al voorzien van een chip. Voor de gft-container is het niet zinvol om deze te wegen, omdat deze relatief zwaar is. Hier blijft een basistarief voor gelden.

11. Wat kost het? De gemeenteraad stelt aan het eind van het jaar de jaarlijkse tarieven vast. Ook bij diftar+ bestaan die uit een vast en een variabel tarief. De variabele kosten hebben een basisbedrag, ook voorrijtarief genoemd, en een bedrag per kilo restafval die wordt aangeboden. Daarnaast blijft het vaste deel van de afvalstoffenheffing voor ieder huishouden hetzelfde. Het totaal van het vast tarief en variabel tarief (de inschatting ervan) moet de totale kosten (afvalstoffenbegroting) dekken. Het is nog niet berekend wat het legen per kilo gaat kosten. Hiervoor wordt gekeken naar vergelijkbare gemeenten, zoals Oost- en Weststellingwerf. Hoeveel een huishouden uiteindelijk betaalt, hangt af van kilo’s van de hoeveelheid restafval die wordt aangeboden.

7

12. Communicatie Hierbij wordt gebruik gemaakt van de communicatiemiddelen die zijn opgezet voor de Friese gemeenten met diftar+. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met Omrin en team communicatie. Goede communicatie over de werking van het systeem en de nut en noodzaak ervan is essentieel om draagvlak te creëren. Er kan vanuit gegaan worden, dat door het jarenlange diftar-beleid er voldoende draagvlak onder de inwoners is. Alle huishoudens worden schriftelijk geïnformeerd over de invoering van diftar+. Informatiekanalen (kunnen) zijn: • • • •

•

Website gemeente en Omrin: met alle informatie die betrekking heeft tot diftar+. Met FAQ’s, praktische zaken en voortgangsresultaten. Social media: kan gebruikt worden het gaat om praktische tips en naamsbekendheid ten behoeve van het project te geven. Afvalapp: geeft informatie en inzicht in het afvalaanbod per huishouden. Berichten in de huis-aan-huis bladen en dorpskrantjes informeren inwoners eveneens over de voortgang en belangrijke data en kunnen dienen als verwijzing naar andere informatiebronnen. Het is ook mogelijk om voorlichting te geven bij (jaar)vergaderingen van plaatselijk belangen en andere verenigingen.

8

Bronnenlijst CPB (2019): Diftar in Nederland: verschillen tussen oost en west. Centraal Planbureau. NVRD (2020): Handreiking diftar, Afval scheiden loont. De Bruin, P.M.J, Oldenhof. R.H.F. & Nijmeijer, E. (2021): Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer. IPR-NORMAG, 101228, in opdracht van Rijkswaterstaat. Atlas Gemeenten 2024 – COELO Home - LAP3 Samen aan de slag met kwaliteitsverbetering - VANG Huishoudelijk afval

9