Begroting 2023.pdf
Tekst van het document
Begroting 2023
2
3
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .........................................................................................................................................4 Inleiding ....................................................................................................................................................6 Programma 0 | Bestuur en ondersteuning ...............................................................................................8 Thema Bestuur .....................................................................................................................................8 Thema Dienstverlening en Organisatie ............................................................................................. 10 Programma 1 | Veiligheid ...................................................................................................................... 17 Thema Crisisbeheersing en brandweer ............................................................................................ 17 Thema Openbare orde en veiligheid ................................................................................................. 17 Programma 2 | Verkeer en vervoer .......................................................................................................
21 Thema Verkeer, vervoer en wegen ................................................................................................... 21 Programma 3 | Economie ...................................................................................................................... 24 Thema Ondernemen en werkgelegenheid ........................................................................................ 24 Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen .................................................................................... 25 Programma 4 | Onderwijs ...................................................................................................................... 29 Thema Onderwijs .............................................................................................................................. 29 Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................ 34 Thema Cultuur ................................................................................................................................... 34 Thema Recreatie en Toerisme .......................................................................................................... 35 Thema Openbaar groen ....................................................................................................................
36 Thema Sport ...................................................................................................................................... 37 Programma 6 | Sociaal domein ............................................................................................................. 41 Thema Uitvoering sociale wetgeving ................................................................................................. 41 Thema Maatschappelijke ondersteuning ........................................................................................... 43 Thema Jeugdhulp .............................................................................................................................. 45 Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen ............................................................................................... 47 Programma 7 | Volksgezondheid en milieu ........................................................................................... 53 Thema Milieu ..................................................................................................................................... 53 Thema Gezondheid en Leefstijl .........................................................................................................
55 Thema Duurzaamheid ....................................................................................................................... 56 Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden ......................................................................................... 64 Thema Ruimtelijke ordening .............................................................................................................. 65 Thema Wonen ................................................................................................................................... 66 Thema Landschap, Natuur, Biodiversiteit, Landbouw en Erfgoed .................................................... 67 Thema Grondexploitatie - niet bedrijventerreinen en vastgoed ........................................................ 70 Paragrafen ............................................................................................................................................. 74 Lokale heffingen ................................................................................................................................ 74 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................... 78 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................................
82 Financiering ....................................................................................................................................... 87
4
Bedrijfsvoering ................................................................................................................................... 90 Verbonden partijen ............................................................................................................................ 92 Grondbeleid ..................................................................................................................................... 105 Projecten.......................................................................................................................................... 108 OWO samenwerking ....................................................................................................................... 110 Financiële begroting ............................................................................................................................ 113 Overzicht van baten en lasten ......................................................................................................... 113 Uiteenzetting financiële positie ........................................................................................................ 119 Bijlage: Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld ................................................................. 123
5
Inleiding Inleiding De begroting 2023 is de eerste begroting van de in 2022 gekozen gemeenteraad. De begroting is gebaseerd op visiedocumenten zoals “Romte en ferskaat 2013” en het coalitieakkoord 2022 – 2026, "Mei-inoar foarút", aangevuld met de specifieke beleidskaders die de raad in het verleden heeft vastgesteld. Per programma is de koppeling gelegd met de van toepassing zijnde (wettelijke) taakvelden. Door deze opbouw is een beter inzicht in de eerste twee zogenaamde Wat-vragen: “Wat willen we bereiken? “ en “Wat gaan we ervoor doen?”. Daarnaast zijn de relevante beleidsindicatoren en actieve verbonden partijen genoemd. Elk programma sluit af met de derde Wat-vraag “Wat mag het kosten?” gevolgd door een toelichting hierop. In de paragrafen worden de beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten, evenals de lokale heffingen en de overhead. Voor het eerst sinds lange tijd kent het komende jaar voldoende financiële ruimte om de ambities uit het coalitieakkoord vorm te geven. Daardoor kunnen we stevig inzetten op het vormgeven van de energietransitie. Op de lange termijn blijft de financiële situatie van de gemeenten en dus ook van Opsterland, onzeker. Dit komt omdat het rijk werkt aan een wijziging in de financieringssystematiek voor gemeenten. Hoe dat precies wordt vormgegeven is nog niet bekend.
Financieel neemt het rijk er al wel een voorschot op. Ook voor onze inwoners zijn het onzekere tijden. De kosten van levensonderhoud zijn fors gestegen en stijgen nog steeds. Om onze inwoners te ontzien kiezen wij ervoor om de totale lasten van de rioolheffing en afvalstoffenheffing in 2023 niet te laten stijgen. Daarnaast blijven we die inwoners die onze hulp nodig hebben ondersteunen bij het vinden van een oplossing voor actuele problemen door stijging van de kosten van levensonderhoud. Ondanks de onzekerheden kijken we ook uit naar 2023. We gaan samen met raad en inwoners aan de slag met de invoering van de Omgevingswet, we zetten verdere stappen op weg naar een energieneutraal Opsterland en nemen actief deel aan de discussie rondom de invulling van de stikstofproblematiek. Zo willen we blijven zorgen voor een gemeente waarin het goed wonen en ondernemen is, waar mensen naar elkaar omkijken en samen de schouders zetten onder een vitale, leefbare en duurzame samenleving. Begrotingsstrategie Afgelopen juli vertelden we in de Perspectief 2022 over de onzekerheden waar we als gemeente mee te maken hebben. Zo is de herijking van het verdeelmodel voor de algemene uitkering toch per 2023 ingevoerd, ondanks de bezwaren van de VNG en de adviezen van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) om daarmee te wachten totdat de onderzoeken zijn afgerond.
In het verlengde van het besluit voor 2021 en 2022 is de opschalingskorting opnieuw opgeschort en wel tot en met 2025. In de raming van de algemene uitkering voor 2026 is de opschalingskorting volledig doorgevoerd voor het origineel geraamde bedrag. Daarnaast is het accres van de algemene uitkering (de jaarlijkse indexatie) vastgezet op een plus van 1 miljard t.o.v. het niveau 2022. Hiermee wordt al geanticipeerd op de uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied zonder dat duidelijk is hoe dat zal worden vormgegeven. Beide beslissingen hebben als effect dat het structurele ruimte voor 2026 ongeveer €5 miljoen lager is dan de ruimte voor 2025. Deze forse teruggang heeft het college voor een dilemma gesteld. Aan de ene kant zijn er namelijk veel opgaven waarin de gemeente een actieve rol moet gaan spelen en waarvoor in 2023, 2024 en 2025 ook aanzienlijk meer middelen voor beschikbaar zijn gesteld. In 2026 daalt de algemene uitkering met €5 miljoen. Het effect hiervan is dat bij een volledig gebruik van de ruimte in 2025 voor het realiseren van de opgaven dit resulteert in een begrotingstekort in 2026 dat zo groot uitvalt dat de verruiming van het gemeentelijk belastinggebied mogelijk niet afdoende middelen oplevert om het tekort te dekken.
De consequentie zou dan zijn dat er bezuinigd moet worden waarbij mogelijk een deel van de in de voorliggende jaren bereikte resultaten teniet worden gedaan. Het college kiest daarom voor de strategie om een deel van de activiteiten projectmatig aan te pakken waarbij het grootste deel van kosten vooral in de jaren 2023, 2024 en 2025 worden gemaakt. Hiermee wordt op dit moment nog niet de volledig geraamde ruimte voor 2024 en 2025 ingezet. Door deze keuze bedraagt het verwacht structureel tekort voor 2026 €1,4 miljoen. De VNG is in overleg met het Rijk om te komen naar een oplossing voor dit ravijn. 6
Kosten als gevolg van de vluchtelingencrisis (regulier en Oekraïne) en Coronapandemie zijn als incidentele kosten aangemerkt en zijn niet opgenomen in de begroting. Het is op dit moment moeilijk in te schatten wat de hoogte van deze kosten zijn in 2023. Het Rijk heeft overigens aangegeven dat we een tegemoetkoming in de kosten kunnen verwachten. Het is echter niet altijd even duidelijk of deze alle gemaakte kosten zal dekken. Vaststellen begroting Deze begroting wordt voorgelegd ter vaststelling in de raadsvergadering van 7 november 2022. Financieel beeld Volgens de geldende voorschriften is het saldo van de structurele baten en lasten bepalend voor het resultaat van de begroting, incidentele baten en lasten mogen daarvoor niet meegenomen worden. Het financiële beeld ziet er als volgt uit: Financieel overzicht begroting 2023 (bedragen x € 1.000) Omschrijving Saldo baten en lasten
2023
2024
594
2025
2.869
3.121
2026 -1.444
Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves
-30
-30
-30
-30
Begrotingssaldo
564
2.839
3.091
-1.474
Incidenteel begrotingssaldo
469
334
-307
-25
Structureel begrotingssaldo
95
2.505
3.398
-1.449
Verdeeld in
7
Programma 0 | Bestuur en ondersteuning Programma 0 | Bestuur en ondersteuning In 2022 is de coalitie van Opsterlands Belang, FNP, PvdA en ChristenUnie gestart. De nieuwe coalitie gaat door met de door de vorige coalitie ingezet beweging naar een nieuwe manier van besturen: modern besturen. Juist in de gemeente staat de overheid dichtbij mensen en moet duidelijk zijn wat je wel of niet van die overheid kan verwachten. Ook moet duidelijk zijn hoe besluiten tot stand komen en hoe en wanneer je daar invloed op kan hebben. De gemeenteraad komt meer aan bod aan de voorkant van het proces. Daarnaast gaan we door met het integriteitsbeleid van de afgelopen jaren. De kernwaarden van modern bestuur zijn transparantie, openbaarheid en resultaatgerichtheid. Opsterland is een zelfstandige gemeente in Zuidoost-Fryslân en wil die zelfstandigheid behouden. De gemeente Opsterland zoekt naast de samenwerking in OWO-verband ook de verbinding met andere gemeenten, zoals met Heerenveen en Smallingerland, maar ook breder. Wij maken deel uit van de P10 het snel groeiende samenwerkingsverband van inmiddels 30 grote plattelandsgemeenten. Vanuit deze positie brengen wij onze ambities en uitdagingen onder de aandacht van de landelijke en Europese politiek. Dit doen wij bijvoorbeeld via de VNG en de VFG. Adequate en persoonlijke dienstverlening is belangrijk.
Naast de dienstverlening in het gemeentehuis komen steeds meer producten digitaal beschikbaar voor inwoners en bedrijven. Over onze dienstverlening en andere onderwerpen communiceren we actief en efficiënt. We zijn een professionele organisatie, met aandacht voor modern werkgeverschap en werknemerschap. We zorgen dat onze rol als gemeente beter aansluit bij de netwerksamenleving. Hier werken we aan door middel van een organisatieontwikkelingstraject. Kaderstellende documenten Coalitieakkoord Opsterland 2022-2026 - Mei-inoar foarút Romte en ferskaat 2013 Informatiebeleidsplan OWO-gemeenten 2017-2020 Bestuursovereenkomst OWO-samenwerking (2015) Standpuntbepaling voortgang OWO-samenwerking (2016) OWO-visie (2021)
Thema Bestuur Doelstellingen Wij willen het vertrouwen in de overheid en de verbondenheid van mensen met hun omgeving versterken Het vertrouwen in de politiek en het bestuur en de verbondenheid van mensen met hun omgeving wordt in het algemeen minder. Wij willen dit de komende vier jaar samen met inwoners, organisaties en bedrijven verbeteren.
Maatregelen Wij maken een participatieverordening Wat gaan we er voor doen Wij maken een participatieverordening, waarin de spelregels staan voor de manier waarop inwoners en gemeenten kunnen samenwerken en hoe de gemeente inwoners betrekt bij beleid en besluitvorming. Voor projecten waarbij de gemeenten een prominente rol speelt, kunnen we met de verordening vooraf kaders stellen en duidelijke afspraken maken over rollen en verantwoordelijkheden van initiatiefnemers en de gemeente. We betrekken de politiek meer bij jongeren Wat gaan we er voor doen We gaan met de raad in gesprek over manieren om de politiek meer bij jongeren te betrekken. Wij bekijken bijvoorbeeld of we jaarlijks een kinderburgemeester kunnen benoemen.
8
Doelstellingen De privacy van burgers is gewaarborgd De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) stelt strenge eisen aan de verwerking van persoonsgegevens door onze gemeente van haar inwoners en haar medewerkers.
Maatregelen Wij zorgen dat onze organisatie voldoet aan de AVG Wat gaan we er voor doen We zijn bezig met het invoeren van de verplichte maatregelen in het kader van de AVG. Denk hierbij aan privacyverklaringen, verwerkeringsregister en datalekprotocollen. Hiermee gaan we in 2023 voldoen aan de basisvereisten van de AVG.
Doelstellingen Opsterland blijft bestuurlijk zelfstandig en in staat om toekomstige opgaven uit te voeren, zelf of in samenwerking met (keten)partners Opsterland is een zelfstandige gemeente en wil die zelfstandigheid behouden.
Maatregelen Wij werken samen in OWO-verband Wat gaan we er voor doen Met de gemeenten Ooststellingwerf en Weststellingwerf vormen wij de OWO-samenwerking. OWO kent de volgende gezamenlijke afdelingen: - Bedrijfsvoering (financiële administratie, personeels- en salarisadministratie, inkoop en aanbesteding, ICT, documentaire informatievoorziening en verzekeringen; gehuisvest in Wolvega); - Beheer en Registratie (belastingen, vastgoedinformatie en backoffice Werk, inkomen en zorg; gehuisvest in Oosterwolde); - Vergunningverlening, toezicht en handhaving; gehuisvest in Gorredijk. De komende jaren investeren wij extra middelen in de gezamenlijke bedrijfsvoering, bijvoorbeeld op het gebied van ICT. Naast de huidige samenwerking in de drie afdelingen en bij belangrijke dossiers als de Omgevingswet verkennen wij de kansen voor meer samenwerking, zoals afgesproken in de OWO-visie uit 2021. Daarnaast trekken wij zoveel mogelijk samen op in regionale verbanden, zoals verbonden partijen. De colleges van B&W moeten goed in positie zijn in het bestuur van de OWO-samenwerking. Via de P10 dragen wij bij aan verbetering van de leefbaarheid van het platteland Wat gaan we er voor doen Opsterland is een van de dertig leden van de P10, het netwerk van grote plattelandsgemeenten.
Samen met de andere leden behartigen wij de belangen van plattelandsgemeenten bij de provinciale, nationale en Europese overheden. Wij dragen met de Regiodeal Zuidoost-Friesland bij aan de ontwikkeling van de regio Wat gaan we er voor doen In 2020 is de aanvraag Regio Deal Zuidoost-Friesland (vijf gemeenten samen met Provincie en Wetterskip) gehonoreerd met een rijksbijdrage van €15.000.000,- voor de periode 2020 - 2023. De cofinanciering van de rijksbijdrage is geregeld binnen bestaande projecten en middelen in ZuidoostFriesland die bijdragen aan de doelen van de Regio Deal. Nadien is een en ander verder uitgewerkt tot de Regio Deal Zuidoost-Friesland. Opsterland is bestuurlijk trekker van de Regio Deal. Het kabinet heeft de ambitie om met de regionale partners Regio Deals af te sluiten, ter versterking van de regio’s en daarmee van de samenleving. Uitgangspunt is de eigen regionale kracht. In de deals werken Rijk en regio samen aan meervoudige opgaven die bijdragen aan de brede welvaart. Met de rijksbijdrage gaan we in Opsterland investeren in het in 2022 uit te werken integrale programma Geweldig Gorredijk en in vernieuwing van de Brink in Bakkeveen. Hiervoor ontvangt de
9
gemeente Opsterland een rijksbijdrage van €1.600.000,-. Daarnaast zijn er in de hele periode van de Regio Deal meerdere regionale projecten die ook hun uitwerking krijgen in Opsterland: - het regionale project Natuur & Landschap (herstel landschapselementen); - een extra impuls op het gebied van duurzaamheid/energietransitie; - een nadere uitwerking van het programma van het regionale team Recreatie &Toerisme; - in de regiodealperiode kunnen lokale initiatieven een aanvraag indienen bij het Regiofonds waarin een Rijksbijdrage van circa €1.000.000,- is opgenomen; - er is een Regiobudget Dorpsontwikkelingsmaatschappijen van 10 x €25.000,-; - de provincie zet een plus op de gebiedsontwikkeling Koningsdiep (€500.000,-); - het Wetterskip gaat aan de slag met verschillende projecten om bij droogte water langer vast te houden met regelbare stuwen en duikers; - met het thema Zorgeconomie zetten we in op een leefbare- en betaalbare regio waar onze inwoners prettig kunnen (blijven) wonen en werken (rijksbijdrage €400.000,-). De raad houdt sturing op de verbonden partijen Wat gaan we er voor doen Opsterland is deelnemer aan een aantal verbonden partijen. Wij zorgen ervoor dat de raad tijdig geïnformeerd wordt over belangrijke ontwikkelingen bij de verbonden partijen en zienswijzen kan indienen op bijvoorbeeld de begroting van verbonden partijen.
De raad is geïnformeerd over begrotingen en jaarstukken van de verbonden partijen. Daarnaast zijn er informatiebijeenkomsten georganiseerd door bijvoorbeeld SDF en Bedrijvenpark A7. De raad is ook actief geïnformeerd over actuele kwesties bij verbonden partijen, bijvoorbeeld over de situatie bij Caparis of Veiligheidsregio Fryslân.
Thema Dienstverlening en Organisatie Doelstellingen De gemeentelijke organisatie is stabiel, slagvaardig en efficiënt, en is op haar taken berekend Een goed toegeruste en stabiele organisatie kan een slagvaardige en efficiënte dienstverlening leveren aan het college, de raad en de samenleving. Hiervoor investeren wij in organisatieontwikkeling, een andere manier van werken en goed werkgeverschap.
Maatregelen Wij stimuleren een andere manier van werken Wat gaan we er voor doen Werken in de netwerksamenleving vraagt van medewerkers dat zij niet altijd op kantoor werken. De soort werk bepaalt waar dat het beste gedaan kan worden. De ene keer is dat op kantoor, de andere keer is dat bij een maatschappelijke partner of thuis. In de coronatijd heeft de organisatie al veel ervaring opgedaan met dit hybride werken. Deze ontwikkeling, die al enige tijd loopt, vraagt om een andere inrichting van de gemeentelijke gebouwen en om de juiste middelen voor medewerkers om hun werk te kunnen doen. In 2023 gaan wij hiermee verder. Wij nemen maatregelen om een aantrekkelijker werkgever te zijn Wat gaan we er voor doen De arbeidsmarkt staat onder druk. Ook voor onze gemeente is het steeds lastiger geworden om voldoende gekwalificeerd personeel te vinden en vast te houden. Om ervoor te zorgen dat mensen graag voor onze gemeente willen werken, onderzoeken wij welke maatregelen nodig zijn om onze positie op de arbeidsmarkt te verbeteren. Dit doen wij in OWO-verband en waar mogelijk Fryslânbreed. Wij gaan verder met de ingezette organisatieontwikkeling Wat gaan we er voor doen
10
In 2020 zijn we gestart met een organisatieontwikkelingstraject om beter aan te sluiten bij de rol van de gemeente in de netwerksamenleving. De afgelopen twee jaar zijn de aansturing en de inrichting van de teams aangepast. Ondertussen zit de hele organisatie in een traject om te leren en ontwikkelen. De kernpunten hiervan zijn integraal werken, rolduidelijkheid, eigenaarschap nemen en feedback geven en ontvangen. Dit traject loopt door in 2023.
Doelstellingen Dienstverlening is adequaat, klantvriendelijk en oplossingsgericht We zijn bereikbaar op de wijze waarop onze inwoners en ondernemers dat wensen, via de website (24/7), telefoon, post of fysiek (gemeentehuis). Hierbij stimuleren we het gebruik van het digitale kanaal en blijven we gebruik maken van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van dienstverlening. De waardering van inwoners en ondernemers voor onze dienstverlening is minstens gelijk aan het landelijk gemiddelde voor gemeenten.
Maatregelen Onze dienstverlening wordt met minimaal een 7 gewaardeerd Wat gaan we er voor doen Het is belangrijk om een adequate dienstverlening te leveren. Daarvoor streven we naar een gemiddelde beoordeling met minimaal een 7 over 2023. Beleidsindicatoren De formatie neemt in 2023 met 14 fte toe. Deze toename is gedeeltelijk de formatie die in de perspectiefbrief 2022 is toegekend voor de uitvoering van de gemeentelijke taken voor 2023 e.v. In de perspectiefbrief 2022 is deze formatie-uitbreiding verder toegelicht. Daarnaast is er in de begroting 2023 voor 6,6 fte aan formatie opgenomen die invulling moet gaan geven aan de ambities uit het coalitieakkoord en de taken die voortkomen uit de energietransitie, woonakkoord en stikstofproblematiek. Waar formatie staat voor de maximale omvang van de organisatie staat de bezetting voor de feitelijke omvang van de organisatie. Voor de begroting 2023 is het gepresenteerde cijfer een prognose. Die is gebaseerd op de bezetting op 1 januari 2022 opgehoogd met de toename van de formatie met 14 fte. Dit is gedaan met de aanname dat het wel de bedoeling is dat formatie ook wordt ingevuld. De stijging van de apparaatskosten komt vooral doordat OWO-kosten, de energiekosten en de loonsom zijn toegenomen. De kosten voor de OWO-uitvoering zijn een aantal jaren constant gehouden.
Echter ook daar geldt dat de (ICT) risico's toenemen en de bedrijfsvoering steeds afhankelijker wordt van deze diensten. In de perspectiefbrief 2022 was voor 2023 een bijstelling van ongeveer €0,9 mln. geraamd. De tweede oorzaak is de sterke stijging van de energielasten. Voor 2023 nemen die ongeveer met €0,5 mln. toe. De derde oorzaak voor de stijging van de apparaatskosten zijn de loonkosten. Deze stijgen door twee oorzaken. De eerste is de indexatie van de loonkosten voor 2023. Voor de begroting is uitgegaan van 2,4% o.b.v. de macro economische verkenning maart 2023 van het CBS. De begrote loonkosten stijgen hierdoor met €0,8 mln. Daarnaast stijgen de loonkosten met €1,4 mln. door de uitbreiding van de formatie met 14 fte. De externe inhuur wordt bepaald op basis van de werkelijke inhuur kosten. De externe inhuurkosten worden niet afzonderlijk begroot en daarom is deze indicator nog niet bekend voor 2022 en 2023. Door de toename in de kosten van de OWO-dienstverlening en de energielasten, beide vallen onder de overhead, stijgt het percentage. De toename van de formatie heeft hierop maar een beperkt effect. Dit omdat de meeste van de nieuwe formatieplaatsen zich bezighouden met het uitvoeren van taken die betrekking hebben op de uitvoering van extern gericht beleid en werkzaamheden.
Deze personele kosten worden doorbelast naar de beleidsprogramma's en zitten dus niet in de overhead.
11
Beleidsindicatoren
Eenheid
2020 (jr) 2021 (jr) 2022 (bg) 2023 (bg)
Formatie
Fte per 1.000 inwoners
7,4
7,6
8,1
8,5
Bezetting
Fte per 1.000 inwoners
7,0
7,1
7,5
7,9
Apparaatskosten
Kosten per inwoner
688
735
783
893
Externe inhuur
Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen
10,3%
14,4%
x
x
Overhead
% van totale lasten
11,4%
13,0%
13,8%
17,4%
Bron: eigen gegevens De berekening van deze indicatoren is gebaseerd op het document van de VNG ´Definities beleidsindicatoren ‘bestuur en organisatie´.
Verbonden partijen CSV Amsterdam B.V. (voormalig Claim Staat Vennootschap B.V.) voortgekomen uit de verkoop van Essent.
NV Bank Nederlandse Gemeenten.
Vennootschapsbelasting De verwachte lasten in verband met de vennootschapsbelasting zijn voor 2023 €0,-. Onvoorzien Voor onvoorziene uitgaven is in 2023 €37.500 beschikbaar (€1,26 per inwoner).
12
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel enkel de mutaties van programma 0 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie
Realisatie 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
MJB 2024
MJB 2025
MJB 2026
(incl wijzigingen) Lasten
17.332
18.045
19.779
19.223
18.852
18.579
Baten
62.443
63.169
63.867
64.823
65.235
60.104
Saldo voor bestemming
45.111
45.123
44.088
45.600
46.383
41.525
Lasten
3.402
1.010
-
-
-
-
Baten
423
1.109
-
-
-
-
42.132
45.222
44.088
45.600
46.383
41.525
Mutaties reserves
Saldo na bestemming
13
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2022
Begroting 2023
Mutatie begroting 2022/2023
Saldo per taakveld 0.1 Bestuur
-1.368
-1.488
-121
-884
-30
854
0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten
867
-564
-1.432
0.2 Burgerzaken
-972
-987
-14
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden
-716
-899
-183
-13.123
-14.691
-1.568
0.10 Mutaties reserves
0.4 Overhead 0.5 Treasury
224
196
-29
0.61 OZB woningen
2.420
2.446
26
0.62 OZB niet-woningen
1.520
1.546
26
0.64 Belastingen overig
98
98
-
57.079
57.907
828
-40
-40
-
45.106
43.494
-1.613
Dotatie AR vrije deel tbv Duurzaamheidsreserve
-750
-
750
Dotatie AR vrije deel tbv Werkplek van de toekomst
-260
-
260
-1.010
-
1.010
Onttrekking AR vrije deel tbv vrijval Corona egalisatiereserve
1.010
-
-1.010
Onttrekking AR vrije deel tbv Personeel SD versterken toegang
69
-
-69
Onttrekking AR vrije deel tbv Werkplek van de toekomst
30
-
-30
Totaal onttrekkingen reserves
1.109
-
-1.109
Saldo na bestemming
45.205
43.494
-1.712
0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten Saldo voor bestemming Stortingen reserves
Totaal stortingen reserves Onttrekkingen reserves
Tussen het hoofdoverzicht en de specificatie per taakveld zit een verschil van €594.000. Dit ontstaat door dat alle mutaties reserves op taakveld 0.10 geboekt zijn ( €30.000). Om het juiste inzicht per programma te krijgen worden de mutaties in de reserve toegelicht in het betreffende programma ipv in programma 0. Verder is in het hoofdoverzicht het resultaat van de begroting er uit gehaald, in de specificatie is dit zichtbaar op taakveld 0.11 (€564.000).
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2023 €1.712.000 nadeliger dan in 2022. Algemeen De personeelslasten worden verplicht toegerekend aan die taakvelden waar het personeel in kwestie wordt ingezet. De gedachte hierachter is dat zo inzichtelijk wordt hoeveel van de lasten in taakveld nodig zijn voor de personele inzet op dat taakveld. De toerekening van de personeelslasten over de verschillende taakvelden is in 2023 gestegen. Dit is het gevolg van de hogere personele kosten (zie toelichting hieronder bij taakveld 0.4). Over alle programma's gerekend is deze toerekening budgettair neutraal. Toelichting per taakveld: Taakveld 0.1 Bestuur geeft in 2023 een nadeel van €121.000 ten opzichte van 2022.
14
Het nadeel op dit taakveld wordt voornamelijk veroorzaakt door de kosten van de extra wethouder (€103.000). Hiermee was in de begroting van 2022 nog geen rekening gehouden. De doorberekening van de personeelslasten naar dit taakveld geeft een nadeel van €12.000. De overige posten geven per saldo een nadeel van €6.000. Taakveld 0.10 Reserves geeft in 2023 een voordeel van €854.000 ten opzichte van 2022. De mutaties in de reserves worden steeds bij het desbetreffende programma toegelicht. Taakveld 0.11 Resultaat van de rekening baten en lasten geeft in 2023 een nadeel van €1.432.000 ten opzichte van 2022. Het verwachte resultaat van de begroting 2022 na verwerking van alle raadsbesluiten bedraagt €867.000 nadelig. Het verwachte voordelige begrotingsresultaat 2023 is €564.000. Het begrotingsresultaat is in 2023 dus €1.432.000 voordeliger dan in 2022. In afwachting van besluitvorming door de raad is dit voordeel hier als last verantwoord (storting in reserves). Taakveld 0.2 Burgerzaken geeft in 2023 een nadeel van €14.000 ten opzichte van 2022. In 2022 was een incidenteel budget beschikbaar van €20.000 voor een burgerpeiling klanttevredenheid. In 2023 is geen incidenteel budget opgenomen, dus in 2023 een voordeel ten opzichte van 2022. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van €24.000.
Daarnaast is de verwachte opbrengst van de leges reisdocumenten €10.000 lager. Taakveld 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden geeft in 2023 een nadeel van €183.000 ten opzichte van 2022. In de kadernota vastgoedbeleid is geadviseerd om de organisatie van vastgoedtaken te herzien. Daarom zal er in 2023 een inventarisatie plaatsvinden van objecten in het ruimtelijk domein inclusief alle eigendoms- beheer- en exploitatieaspecten. Voor deze projectopdracht is in 2023 eenmalig €140.000 nodig. Daarnaast wordt voor de verwachte prijsstijgingen van gas en elektra in 2023 €35.000 extra geraamd. De overige posten geven per saldo een nadeel van €8.000. Taakveld 0.4 Overhead geeft in 2023 een nadeel van €1.568.000 ten opzichte van 2022. De personeelskosten zijn in 2023 gestegen ten opzichte van 2022. In de perspectiefbrief 2022 zijn extra middelen toegekend voor zowel formatie als ook indexatie. De toegekende middelen zijn in 2023 voor wat betreft de formatie €436.000 hoger dan in 2022. Voor indexatie is dit €500.000 (o.b.v. raming CEP -maart 2022 - loonsom 3,4%). Daarnaast is er in de begroting 2023 nog voor 6,6 fte nieuwe formatie opgenomen. Zoals hierboven ook al aangegeven is dit noodzakelijk om invulling te geven aan de ambities uit het coalitieakkoord en de taken die voortvloeien uit de energietransitie, het woonakkoord en de stikstofproblematiek.
Dit geeft in 2023 een extra last van €773.000. Dit is inclusief tijdelijk inhuur voor projectmanagers. Hier staat tegenover dat er in 2023 minder tijdelijke personeelskosten zijn dan in 2022 (voordeel €367.000) en dat in 2023 de WW-verplichtingen met €38.000 naar beneden bijgesteld kan worden. Tot en met 2022 werd een gedeelte van de salariskosten rechtstreeks aan programma 6 doorberekend. Vanaf 2023 gaat dit via de doorberekening van personeelslasten, in overeenstemming met de andere programma's. Hierdoor wordt er in 2023 €497.000 minder rechtstreeks doorberekend naar programma 6. Dit is hier een nadeel, bij programma 6 een voordeel. Dit is dus budgettair neutraal, zie ook de toelichting bij programma 6. Verder is er een nadeel van €63.000 omdat er minder uren aan de bouwgrondexploitatie konden worden doorberekend dan in de begroting 2022. De doorberekening van personeelslasten naar de andere programma's (zie ook de toelichting hierboven onder Algemeen) levert op dit programma een voordeel op van €775.000. Dit heeft dus op de andere programma's een tegengesteld effect en is per saldo budgettair neutraal. De kosten voor het derde deel van de OWO-afdelingen zijn in 2023 met €707.000 gestegen ten opzichte van 2022. In de perspectiefbrief 2022 zijn de financiële gevolgen verwerkt van de 1e management rapportages 2022 en de kaders 2023 van de drie OWO-afdelingen.
Dit geeft in 2023 een hogere last van €561.000 ten opzichte van 2022. Daarnaast is bij de perspectiefbrief 2022 ook rekening gehouden met indexatie van de personeelskosten vanaf 2023 (€110.000). Verder was na het opstellen van de geactualiseerde begrotingen 2023 van de OWO-afdelingen nog een bijsturing van 15
€96.000 noodzakelijk. Dit is onder meer veroorzaakt door hogere kapitaallasten, nog een correctie op de verwerking van de OWO-kaders 2023 en een niet gerealiseerde bezuiniging uit de begroting 2020. Tenslotte waren in de oorspronkelijke begroting 2022 nog tijdelijke budgetten opgenomen van €60.000. Deze zijn niet beschikbaar in 2023. Dit is dus in 2023 een voordeel van €60.000 ten opzichte van 2022. Van de totale stijging van €707.000 is €50.000 verantwoord in taakveld 0.6 Belastingen. Zie ook de toelichting daarop. Ten laste van taakveld 0.4 komt dus €657.000. Er waren in 2022 incidentele budgetten beschikbaar voor Arbo (€50.000), informatiebeveiliging en privacy €60.000), opleidingen (€50.000) en anders werken (€30.000). In 2023 zijn deze extra budgetten niet beschikbaar, dus een voordeel ten opzichte van 2022 van €190.000. Ook is er in 2023 een voordeel van €120.000 op kapitaallasten automatisering. De afschrijving over de investeringen die Opsterland zelf heeft gedaan zijn afgelopen. Al jaren vinden de nieuwe investeringen in OWO-verband plaats en zijn ook in de OWO-kosten opgenomen. De raming van de kosten van huisvesting zijn in 2023 met €160.000 gestegen i.v.m. de te verwachten prijsstijging voor gas en elektra. De overige posten zijn per saldo 28.000 voordeliger.
Taakveld 0.5 Treasury geeft in 2023 een nadeel van €29.000 ten opzichte van 2022 Dit is veroorzaakt doordat in 2023 de rentebaten van de bouwgrondexploitatie lager zijn dan in 2022. Taakvelden 0.61 OZB woningen en 0.62 OZB niet woningen geven in 2023 een voordeel van €52.000 ten opzichte van 2022 Er is een een hogere opbrengst OZB van €102.000. Dit voordeel is het gevolg van de jaarlijkse indexering van de OZB-tarieven. Daarnaast zijn de kosten (in OWO-verband) voor de aanslagoplegging (zowel personeel als materieel) met €50.000 gestegen. Per saldo dus een voordeel van €52.000. Taakveld 0.64 Belastingen overig geeft in 2023 geen verschil ten opzichte van 2022 Taakveld 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds geeft in 2023 een voordeel van €828.000 ten opzichte van 2022 Dit voordeel is ontstaan door diverse voor - en nadelen waaronder acresontwikkeling, jeugdzorg, taakmutatie en herijking gemeentefonds. Taakveld 0.8 Overige baten en lasten geeft in 2023 geen verschil ten opzichte van 2022 De mutaties in de reserves geven in 2023 een nadeel van €99.000 ten opzichte van 2022 In 2022 zijn er diverse stortingen en onttrekkingen uit de algemene reserve op dit programma verantwoord. Per saldo was dat in 2022 €99.000 voordelig. In 2023 zijn er op dit programma geen mutaties in de reserves verantwoord.
Dit geeft dus in 2023 een nadelig effect van €99.000 ten opzichte van 2022.
16
Programma 1 | Veiligheid Programma 1 | Veiligheid Doelstelling Opsterland is een veilige en gezonde leefomgeving voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Het gemeentelijk veiligheidsbeleid omvat een groot aantal onderwerpen, variërend van personen met verward gedrag tot georganiseerde criminaliteit. Veiligheid dient integraal te worden benaderd. Het strekt zich namelijk uit tot alle schakels van de veiligheidsketen, benut de mogelijkheden van alle partijen en bewaakt en benut de dwarsverbanden tussen de diverse beleidsterreinen. De gemeente Opsterland ziet het als haar taak om eigen initiatieven van inwoners, maatschappelijke organisaties in het kader van veiligheid te stimuleren en om omstandigheden te creëren die het mogelijk maken dat burgers deze initiatieven ook daadwerkelijk kunnen oppakken en waarmaken. Kaderstellende documenten Integraal Veiligheidsbeleid Opsterland 2019-2022 Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 2024 OWO-gemeenten Ontwikkelagenda leefbaarheid
Thema Crisisbeheersing en brandweer Doelstellingen Wij zijn voorbereid op een crisis of incident Wij willen als gemeente beter voorbereid zijn op een crisissituatie of incident. Een crisis of incident heeft impact op het functioneren en acteren van de gemeente. Het regionale risicoprofiel 2022-2025 vanuit de Veiligheidsregio Fryslân gaan we vertalen naar de praktijk voor de gemeentelijke organisatie. We stemmen concreet af met de ketenpartners om te voldoen aan de gestelde kaders binnen het risicoprofiel.
Maatregelen We actualiseren de plannen en processen crisisbeheersing en zorgen voor de inrichting en opleiding van de crisisorganisatie Wat gaan we er voor doen We gaan in 2023 de crisisorganisatie vorm geven en actief voorbereid zijn op inzet bij een ramp, crisis of incident.
Thema Openbare orde en veiligheid Doelstellingen Wij pakken vormen van ondermijnende criminaliteit aan In 2023 is, net zoals voorgaande jaren, onze inzet erop gericht om krachtig op te treden tegen ondermijnende criminaliteit en de maatschappelijke voedingsbodem die dit mogelijk maakt, te verminderen. Daarnaast zetten we ons in om de gemeentelijke organisatie, ondernemers en bewoners bewust en weerbaar te maken tegen ondermijning.
Maatregelen We monitoren en bundelen signalen van ondermijning en geven indien nodig hier opvolging aan Wat gaan we er voor doen
17
In 2022 zijn we gestart met het Lokaal Informatieoverleg Ondermijning. In 2023 continueren we dit overleg. In dit overleg komen ambtenaren van verschillende afdelingen samen om (mogelijke) signalen van ondermijning met elkaar te delen. Tevens wordt bepaald welke eventuele (integrale) acties uitgevoerd kunnen worden om de signalen van ondermijnende criminaliteit aan te pakken dan wel tegen te gaan. We creëren meer bewustwording rondom het thema ondermijnende criminaliteit Wat gaan we er voor doen In 2023 vinden, in aansluiting op eerdere bewustwordingssessies die zijn gehouden, bewustwordingssessies plaats. Daarnaast geven we verdere uitvoering aan het plan van aanpak ondermijning en de Intentieverklaring Friese Norm Ondermijning.
Doelstellingen Wij realiseren nieuw Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2027 Het huidige Integraal Veiligheidsbeleid 2019-2022 loopt af. Om die reden moet er nieuw Integraal Veiligheidsbeleid komen voor de jaren 2023-2027. Hierin staat beschreven wat de ambities, doelstellingen en uitgangspunten van de gemeente zijn op het gebied van veiligheid.
Maatregelen We stellen het Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2027 op en geven hier (samen met onze ketenpartners) uitvoering aan Wat gaan we er voor doen In 2023 laten we het Integraal Veiligheidsbeleid inclusief een veiligheidsagenda vaststellen.
Doelstellingen Wij vergroten het veiligheidsbewustzijn en de zelfredzaamheid van inwoners, ondernemers en bezoekers Opsterland is een veilige gemeente. Dit willen we in 2023 vasthouden. De inzet van handhaving, het jongerenwerk en andere ketenpartners is erop gericht om (ernstige) overlast in de buurt te verminderen en escalatie te beperken. Daarnaast willen we in 2023 maatregelen uitvoeren om inwoners en ondernemers weerbaar te maken tegen woninginbraken en heling.
Maatregelen Wij beperken en verminderen overlast – dit kan zowel betrekking hebben op huiselijk geweld, zorgmijders, personen met verward gedrag als jeugdoverlast - door het aanbieden van hulp en/of het voeren van regie om tot een goede aanpak te komen Wat gaan we er voor doen Wij werken samen met onze ketenpartners in de aanpak van overlast. Dit is inmiddels een beproefde werkwijze waarin alle ketenpartners hun rol kennen. We voeren procesregie in complexe casuïstiek en blijven buurtbemiddeling inzetten bij burenruzies. In 2023 zetten we waar dat van toepassing is, de beleidsregels Wet aanpak woonoverlast in. Daarnaast hebben we een integrale en persoonsgerichte aanpak voor overlastgevende jeugd(groepen). Wij zetten ons actief in om inwoners en ondernemers weerbaar te maken tegen (woning)inbraken Wat gaan we er voor doen In 2023 gaan we op een aantal momenten in het jaar communicatiemiddelen (preventieberichten op facebook en de gemeentewebsite) inzetten. Inwoners en ondernemers worden zo geïnformeerd over de inbraakpreventiemogelijkheden en het risico op inbraken tijdens met name de donkere dagen en vakantieperiodes. Daarnaast zetten we ons in om heling tegen te gaan.
18
Beleidsindicatoren Opsterland
Nederland
Beleidsindicatoren
Eenheid
2018 2019 2020 2021
2018 2019 2020 2021
Winkeldiefstallen
Per 1.000 inwoners
0,3
0,5
1,5
0,3
2,2
2,3
2,0
1,8
Diefstallen uit woning
Per 1.000 inwoners
1,8
1,7
0,8
0,5
2,5
2,3
1,8
1,3
Geweldsmisdrijven
Per 1.000 inwoners
2,9
3,0
1,8
2,0
4,8
4,8
4,5
4,3
Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)
Per 1.000 inwoners
2,9
3,4
3,4
4,0
5,4
5,9
6,2
6,1
Verwijzingen Halt
Per 1.000 jongeren
2,0
8,0
3,0
8,0
12,0 13,0 11,0
8,0
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 5 september 2022
19
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 1 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie
Realisatie 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
MJB 2024
MJB 2025
MJB 2026
(incl wijzigingen) Lasten
2.049
2.073
2.137
2.202
2.269
2.317
Baten
6
25
25
25
25
25
-2.044
-2.048
-2.113
-2.177
-2.245
-2.293
Lasten
-
-
-
-
-
-
Baten
-
-
-
-
-
-
-2.044
-2.048
-2.113
-2.177
-2.245
-2.293
Saldo voor bestemming Mutaties reserves
Saldo na bestemming
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2022
Begroting 2023
Mutatie begroting 2022/2023
Saldo per taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer
-1.886
-1.940
-54
1.2 Openbare orde en veiligheid
-163
-173
-10
-2.048
-2.113
-64
-
-
-
-
-
-
-2.048
-2.113
-64
Saldo voor bestemming Stortingen reserves Totaal stortingen reserves Onttrekkingen reserves Totaal onttrekkingen reserves Saldo na bestemming
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2023 €64.000 nadeliger dan in 2022. Taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer geeft in 2023 een nadeel van €54.000 ten opzichte van 2022. De kosten van dit programma zijn gestegen door een hogere bijdrage van €89.000 aan Veiligheidsregio Fryslân (VRF), onderdeel brandweer en rampenbestrijding. Dit om aan te sluiten met de vastgestelde begroting 2023 van de VRF. De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van €34.000. Taakveld 1.2 Openbare orde en veiligheid geeft in 2023 een nadeel van €10.000 ten opzichte van 2022. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van €2.000. Voor de versterking van de anti-discriminatievoorziening Tumba is vanaf 2023 de bijdrage verhoogd met €13.000. Dit geeft een nadeel. Bij de begroting 2021 was het budget voor oudejaarsactiviteiten voor de jaren 2021 en 2022 opgehoogd met €6.000. In 2023 geeft dit een voordeel.
20
Programma 2 | Verkeer en vervoer Programma 2 | Verkeer en vervoer Door de ligging aan de A7 en de aanwezigheid van meerdere provinciale wegen is Opsterland goed bereikbaar en worden de woon- en werkfunctie goed uitgewisseld met het omliggende stedelijke gebied. Het gemeentelijke wegenstelsel is van groot belang voor de bereikbaarheid en leefbaarheid in onze gemeente. Het in stand houden van het wegennet (en waterwegen) vraagt om aandacht. De verschillende arealen zoals wegen, bruggen, duikers, kades worden onderhouden zoals vastgesteld in het beeldkwaliteitsplan openbare ruimte. Hierin zoeken we naar een verantwoorde balans in de kwaliteitsniveaus van deze kapitaalgoederen. Veiligheid en bereikbaarheid staan hierin centraal. Het netwerk van fiets- en voetpaden heeft in het kader van bereikbaarheid (binnen de gemeente) een belangrijke fijnmazige functie. Ook heeft dit netwerk een toegevoegde waarde voor recreatie & toerisme in de gemeente. Fiets- en voetpaden moeten goed onderhouden worden en uitnodigen tot gebruik. Gelet op de leefbaarheid en vitaliteit van het platteland is het openbaar vervoer een belangrijke voorziening voor onze inwoners. De vergrijzing van de bevolking zal de vraag naar (passend) openbaar vervoer vergroten. Er wordt voortdurend naar maatwerk gezocht om het aanbod bereikbaar en betaalbaar te houden en aan te laten sluiten op de vraag.
Kaderstellende documenten Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Bereikbaar zijn en blijven (GVVP) Evaluatie Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Meerjaren uitvoerend beleidsplan gladheidbestrijding (2011) Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 2021-2025 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014 Fietsagenda Zuidoost-Fryslân 2019
Thema Verkeer, vervoer en wegen Doelstellingen De 16 dorpen in onze gemeente zijn goed en veilig toegankelijk Weggebruikers kunnen zich veilig en zonder noemenswaardige vertraging verplaatsen binnen de gemeente. Het wegennet is gedifferentieerd naar gebruik en functie.
Maatregelen We combineren – waar mogelijk – maatregelen om de verkeersveiligheid te verbeteren met onderhoud aan de wegen Wat gaan we er voor doen Bij groot onderhoud aan wegen wordt er samen met aanwonenden gekeken hoe de inrichting verder kan bijdragen aan leefbaarheid en veiligheid. We houden de bovengrondse infrastructuur zoals wegen, fiets- en voetpaden en parkeerterreinen in stand op een kwaliteitsniveau zoals vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan beheer openbare ruimte 2021-2025 Wat gaan we er voor doen Het areaal verhardingen wordt tweejaarlijks geïnspecteerd. De inspectieresultaten worden getoetst aan het gewenste kwaliteitsniveau. Voor wegen, fiets- of voetpaden of parkeerterreinen die niet aan het kwaliteitsniveau voldoen, worden passende onderhoudsmaatregelen getroffen. We onderzoeken hoe we de bermen langs de erftoegangswegen in het buitengebied beter kunnen beschermen tegen schade Wat gaan we er voor doen
21
Er wordt een overzicht opgesteld van de plekken waar excessieve bermschade voorkomt. Externe expertise wordt aangewend om aanbevelingen te doen voor het voorkomen of beperken van deze schades. Een meerjarig uitvoeringsplan wordt opgesteld om de problematiek structureel te verbeteren. Wij dragen bij aan de ambitie van Fryslân om in 2025 provincie-breed de helft minder verkeersslachtoffers te hebben dan in 2010 Wat gaan we er voor doen Naast bovengenoemde maatregelen wordt in samenwerking met het Regionaalorgaan verkeersveiligheid Fryslân (ROF) uitvoering gegeven aan het programma voor permanente verkeerseducatie voor alle doelgroepen. Van verkeersexamens voor scholieren tot e-biketraining voor senioren. Buurtinitiatieven voor kleinschalige verkeersmaatregelen worden gestimuleerd.
22
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 2 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie
Realisatie 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
MJB 2024
MJB 2025
MJB 2026
(incl wijzigingen) Lasten
3.175
3.572
3.610
3.415
3.411
3.411
Baten
236
196
188
188
188
188
-2.939
-3.376
-3.422
-3.227
-3.223
-3.223
Lasten
545
-
-
-
-
-
Baten
521
-
-
-
-
-
-2.963
-3.376
-3.422
-3.227
-3.223
-3.223
Saldo voor bestemming Mutaties reserves
Saldo na bestemming
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2022
Begroting 2023
Mutatie begroting 2022/2023
Saldo per taakveld 2.1 Verkeer en vervoer
-3.363
-3.409
-46
2.5 Openbaar vervoer
-13
-13
-
-3.376
-3.422
-46
-
-
-
-
-
-
-3.376
-3.422
-46
Saldo voor bestemming Stortingen reserves Totaal stortingen reserves Onttrekkingen reserves Totaal onttrekkingen reserves Saldo na bestemming
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2023 €46.000 nadeliger dan in 2022. Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer geeft in 2023 een nadeel van €46.000 ten opzichte van 2022. In de begroting 2022 was het onderhoudsbudget eenmalig met €100.000 verlaagd. Dit omdat het budget voor de Snelfietsroute Hegebrechtsleane was omgezet in een krediet. Omdat in 2023 het budget weer stijgt met €100.000 het niveau 2021 geeft dat een nadeel van €100.000 ten opzichte van 2022. De afschrijvingslasten op wegen vallen lager uit. Dit geeft een voordeel van €25.000. De kosten voor openbare verlichting stijgen in 2023 met €109.000. Dit is het gevolg van de geraamde prijsstijging van elektriciteit aan de andere kant vallen de afschrijvingslasten op openbare verlichting €7.000 lager uit. In 2022 is voor een meetpunt gladheidsbestrijding €25.000 beschikbaar vanuit de Perspectiefbrief. Dit is in 2023 een voordeel ten opzichte van 2022. De hogere afschrijving op gladheidsbestrijding voor extra materiaal geeft een nadeel van €8.000. De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van €114.000. Taakveld 2.5 Openbaar vervoer geeft in 2023 geen mutatie ten opzichte van 2022.
23
Programma 3 | Economie Programma 3 | Economie Doelstelling Opsterland heeft een gezonde lokale economie. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen De gemeente kent een goed economisch en ondernemingsklimaat waarbij ruimte is voor kwaliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit. Het MKB, de industrie, de detailhandel, horeca, en ook de sectoren agrarisch, welzijn & zorg en recreatie & toerisme zijn belangrijke pijlers van de lokale economie en dragen hier positief aan bij. Zij zorgen niet alleen voor werkgelegenheid maar ook voor bestedingen. Ze leveren een bijdrage aan de instandhouding van het voorzieningenniveau en daarmee van de Brede Welvaart/ Leefbaarheid. Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse economie. Dat is van belang voor het behoud van de bestaande werkgelegenheid en het creëren van nieuwe. De lokale economie is steeds in beweging, omdat de omgeving verandert. Goed en structureel overleg tussen gemeente en bedrijfsleven is van groot belang voor de vitaliteit van de Opsterlandse economie. Ons economisch beleid willen we daarom gestalte geven in nauwe samenspraak met ondernemers in de gemeente. Samen met het bedrijfsleven werken wij aan behoud van duurzame werkgelegenheid en het bevorderen daarvan.
Hoewel de economie zich herstelt zijn de (definitieve) gevolgen van de coronacrisis nog niet geheel duidelijk. Waar dat binnen onze mogelijkheden ligt bieden we informatie, advies en ondersteuning. In het overleg met de respectievelijke ondernemersverenigingen is de toekomstbestendigheid en duurzaamheid van bedrijventerreinen een vast agendapunt; expertise en knowhow worden dan uitgewisseld. Want de transformatie van bedrijventerreinen is iets dat zich niet leent voor een topdown benadering; samenwerking is noodzakelijk. Door de drie noordelijke provincies is onder de noemer van Deltaplan voor het Noorden input geleverd aan het kabinet. In samenhang met een positief adviesrapport over de Lelylijn is Zuidoost Fryslân daarmee op de noordelijke en landelijke agenda gekomen. De ruimtelijke en economische potentie van de regio langs de A7-as is nadrukkelijk naar voren gebracht. Wanneer we deze intrinsieke kwaliteiten koppelen aan de regionale samenwerking van de Regio Deal Zuidoost Friesland zien we goede perspectieven voor ruimtelijk economische ontwikkeling. Kaderstellende documenten Bedrijventerreinplan 2010-2020 voor de regio Zuidoost Fryslân Detailhandelsvisie 2015
Thema Ondernemen en werkgelegenheid Doelstellingen Opsterland kent een goed economisch- en ondernemersklimaat. Opsterland kent een goed economisch- en ondernemersklimaat waarbij ruimte is voor kwaliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit. Het MKB, de industrie, de detailhandel, horeca, en ook de sectoren agrarisch, welzijn & zorg en recreatie & toerisme dragen hier positief aan bij.
Maatregelen Behoud van duurzame werkgelegenheid en het stimuleren van nieuwe werkgelegenheid streven we na. Bedrijfscontinuïteit is hierbij een uitgangspunt. Wat gaan we er voor doen Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse economie. Met het (actualiseren) van ons economisch beleid en maatregelen geven we gestalte in goede samenspraak met ondernemers in de gemeente. Daarvoor voeren we regelmatig overleg met geledingen uit het bedrijfsleven.
24
De gemeentelijke dienstverlening aan ondernemers verbetert Wat gaan we er voor doen We leveren kwalitatieve dienstverlening aan ondernemers en zijn organisatie breed continue op zoek naar verbetering van het niveau. Daarvoor inventariseren we hoe we - organisatie breed - de dienstverlening aan ondernemers kunnen verbeteren. Verder steunen we initiatieven om te komen tot een circulaire economie. Ook steunen we initiatieven van derden voor kwaliteitsverbetering van winkelgebieden en bedrijventerreinen. Daarnaast publiceren we regelmatig een nieuwsbrief voor ondernemers.
De gemeente heeft een zichtbare en actieve rol naar ondernemers Wat gaan we er voor doen Er is structureel accountmanagement voor de verschillende bedrijfstakken en sectoren aanwezig in de organisatie. Verder leggen B&W, collegeleden en accountmanager(s) regelmatig werkbezoeken af bij bedrijven, bij relevante instellingen en bij individuele ondernemers
In samenwerking met het lokale bedrijfsleven streven we naar een goede duurzame en circulaire lokale economie met een bijpassende arbeidsmarkt Wat gaan we er voor doen In 2023 stellen we een nieuwe Detailhandelsvisie op. Daarnaast steunen we initiatieven om de samenwerking te vergroten tussen bedrijfsleven, onderwijs en overheid. We steunen initiatieven om energie te besparen en energie op te wekken bij bedrijven. We steunen (duurzame) initiatieven die bijdragen aan een circulaire economie.
Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen In Opsterland zijn anno 2022 de kavels voor bedrijven (nagenoeg) “uitverkocht”. Door de provincie is geanalyseerd welke behoefte er is en welke mogelijkheden er zijn in de regio Zuidoost Fryslân voor uitbreiding van bedrijventerreinen tot 2030. Beleidsmatig en planologisch wordt nu ruimte geboden. De hoofdlijnen van het grondbeleid zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid. Op de bedrijventerreinen Overtoom en Tolbaas in Gorredijk zijn bouwrijpe bedrijventerreinen te koop. Op Tolbaas gebeurt dit in combinatie met wonen. In de paragraaf Grondbeleid wordt de begroting voor dit thema nader toegelicht. De ontwikkelingen op het gebied van bedrijfsvestigingen concentreren zich in de dorpen Gorredijk en (in mindere mate) Wijnjewoude. Het bedrijventerrein Drachten-Azeven is onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten en valt daarom buiten het kader van de paragraaf Grondbeleid.
Doelstellingen Inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van de bedrijventerreinen Het is belangrijk om inzicht te hebben in de groei- en ontwikkelingsmogelijkheden van de bedrijventerreinen.
Maatregelen Onderzoeken van de transformatie, vernieuwing en gewenste uitbreiding van de bedrijventerreinen Wat gaan we er voor doen
25
We onderzoeken of het bedrijventerreinen Overtoom-Gorredijk uitgebreid en getransformeerd kan worden; daarbij rekening houdend met de vraag naar bedrijfskavels in de regio, de strategische ligging, technische knelpunten omtrent elektriciteit en overige regionale ontwikkelingen. We onderzoeken de mogelijkheden die we als gemeente hebben om van bestaande bedrijventerreinen de kwaliteit te verhogen. We ondersteunen initiatieven vanuit de ondernemers die bijdragen aan kwaliteitsverhoging. Er is ruimte voor nieuwe bedrijven en het (eventueel) verplaatsen van bestaande bedrijven. We onderzoeken – binnen de Gemeenschappelijke Regeling - of we het bedrijventerrein Drachten A7 kwantitatief kunnen uitbreiden, maar ook kwalitatief verbeteren en verduurzamen.
Beleidsindicatoren Opsterland
Nederland
Beleidsindicatoren
Eenheid
2018
2019
2020
2021
2018
2020
2021
Functiemenging
%
46,0% 46,8% 47,3%
47,9%
52,9% 53,3% 53,2%
53,3%
Vestigingen (van
Aantal per 1.000 inwoners
155,1
167,2
145,5
165,1
bedrijven)
(tussen 15 t/m 64 jaar)
158,2
160,7
2019
151,3
158,4
De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 5 september 2022
26
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 3 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie
Realisatie 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
MJB 2024
MJB 2025 MJB 2026
(incl wijzigingen) Lasten
1.223
2.265
1.542
908
672
377
Baten
1.407
1.991
1.194
686
179
179
184
-274
-348
-222
-493
-197
Lasten
180
155
155
155
155
155
Baten
34
35
-
-
-
-
Saldo na bestemming
38
-395
-503
-377
-648
-352
Saldo voor bestemming Mutaties reserves
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2022
Begroting 2023
Mutatie begroting 2022/2023
Saldo per taakveld 3.1 Economische ontwikkeling
-183
-119
64
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
-96
-275
-179
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
-72
-37
35
3.4 Economische promotie
77
83
6
Saldo voor bestemming
-274
-348
-74
Recreatie en toerisme
-155
-155
-
Totaal stortingen reserves
-155
-155
-
Onttrekking AR vrije deel tbv Samenwerking onderwijs bedrijfsleven
7
-
-7
Onttrekking AR vrije deel tbv Transformatie bedrijventerreinen
28
-
-28
Totaal onttrekkingen reserves
35
-
-35
-395
-503
-109
Stortingen reserves
Onttrekkingen reserves
Saldo na bestemming
Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2023 €109.000 nadeliger dan in 2022. Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling geeft in 2023 een voordeel van €64.000 ten opzichte van 2022. De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van €59.000. Een structurele verhoging van het werkbudget €15.000 en de eenmalige aanschaf van een Customer Relationship Managementsysteem (CRM) €15.000 geven beide een nadeel. De kosten van de inhuur van de veenweiden adviseur €10.000 en het detailhandelsbeleid €25.000 waren alleen voor 2022 geraamd. Daarom ontstaat er op dit onderdeel in 2023 een voordeel van €35.000 ten opzichte van 2022. Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur geeft in 2023 een nadeel van €179.000 ten opzichte van 2022. In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht.
27
Taakveld 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen geeft in 2023 een voordeel van €35.000 ten opzichte van 2022. Door de resultaatbestemmingen jaarrekening 2021 is het budget in 2022 voor samenwerking onderwijs & bedrijf €7.000 en bedrijvenloket en bedrijfsregeling €28.000 verhoogd. Dit geeft in 2023 lagere kosten ten opzichte van 2022. Dit is een voordeel in het taakveld. Het effect op programmaniveau wordt geneutraliseerd door de onttrekking uit de algemene reserve. Taakveld 3.4 Economische promotie geeft in 2023 een voordeel van €6.000 ten opzichte van 2022. De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van €6.000. De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 3.3.