B9 Bijlage 1 Actieplan Preventie 2025

Actieplan preventie 2025

Actieplan preventie 2025 1. Inleiding In juni 2021 heeft de gemeenteraad van Opsterland de Preventie Agenda 2021-2030 vastgesteld (kortweg: Preventie Agenda). Deze Preventie Agenda geeft richting aan concrete keuzes die de raad heeft gemaakt om duurzaam in te zetten op preventie. De inzet op preventie draagt bij aan het vergroten van het mentaal en fysiek welbevinden van onze inwoners. Onze dorpen worden sterker en onze inwoners ervaren meer welzijn. Door te investeren in preventie kunnen we stimuleren dat bestaanszekerheid, sociale cohesie, inclusie en regie op eigen leven versterkt worden. In de Preventie Agenda zijn 7 actielijnen beschreven die gebaseerd zijn op het principe van positieve gezondheid. Zowel fysieke als mentale en financiële gezondheid worden hierin meegenomen. In het uitvoeringsplan van de Preventie Agenda is beschreven hoe we jaarlijks tot deze activiteiten komen. Elk jaar wordt vervolgens in een actieplan beschreven welke activiteiten dat zijn. Daarnaast kijken we terug op de activiteiten uit het actieplan van het voorgaande jaar. De activiteiten in dit actieplan zijn deels nog procesmatig van aard omdat het gesprek met de dorpen en tussen betrokkenen in de dorpen onderling nog steeds hoog op de agenda staat. In 2023 is vanuit het Rijk de brede SPUK (specifieke uitkering) in het kader van het gezond en actief leven akkoord (GALA) uitgezet.

Ook in Opsterland hebben we hier een taak in. We krijgen middelen vanuit het rijk die op specifieke acties ingezet moeten worden. De activiteiten die hieruit voortvloeien brengen we onder in de infrastructuur van de preventieagenda.

2. Lokale samenhangende en integrale aanpak In 2023 is het gemeentelijke plan van aanpak voor de GALA middelen vastgesteld. Met het gezond en actief leven akkoord wordt beoogd een lokale samenhangende en integrale aanpak te creëren voor gezondheid en sociale basis. In Opsterland hebben we een integrale aanpak op deze onderwerpen in de vorm van de preventieagenda. Ons plan van aanpak voor de GALA middelen past hier goed bij. Daarom brengen we de acties die hieruit voortkomen onder bij de preventieagenda. In ons jaarlijkse actieplan nemen we deze acties mee. De visie waar ons plan van aanpak op gebaseerd is gaat uit van integraliteit. De verschillende onderwerpen uit het gezond en actief leven akkoord zijn met elkaar verbonden. De thema’s zijn zo met elkaar verweven dat wij deze niet los van elkaar kunnen zien. In onze visie staat een sterke sociale basis aan de kern van een gezonde gemeenschap, waarin zowel sport als cultuur tot volle bloei kunnen komen. Met het oog op onder andere de houdbaarheid van de zorg is dit hard nodig. De zorgkosten worden hoger en verwacht wordt dat er op termijn te weinig zorgpersoneel zal zijn. De komende jaren zullen we moeten inzetten op normaliseren en demedicaliseren bij lichte zorg. Daarnaast 2

zullen wij regionaal inzetten op de transitie van zorg naar gezondheid waarbij de focus zal liggen op het versterken van de sociale basis, de 1e lijn en het betrekken/informeren van onze inwoners. Positieve gezondheid is de onderlegger voor de preventieagenda. De Preventie Agenda is hierop gebaseerd. Vanuit het principe van positieve gezondheid zijn 7 actielijnen geformuleerd, waarin alle gebieden van gezondheid terugkomen. Voor een integrale aanpak zijn dan ook alle 7 actielijnen van belang. Alle dimensies moeten meegenomen worden, waarbij de nadruk ligt op een sterke sociale basis. Vanuit deze sociale basis leggen we verbindingen met de andere actielijnen. Een voorbeeld hiervan is toegankelijke sportverenigingen in elk dorp. Deze verenigingen dragen sterk bij aan de sociale basis van een dorp en bevorderen lichaamsbeweging bij onze inwoners. Hiermee dragen sportverenigingen bij aan verschillende actielijnen.

3. Actielijnen(kalender) De activiteiten die we in 2024 willen gaan uitvoeren, worden hieronder per actielijn toegelicht. In het uitvoeringsplan is al toegelicht waarom we in de actielijnenkalender een onderscheid maken tussen klassieke inspanningen vanuit de gemeente, inspanningen die we in co-creatie doen met anderen en inspanningen waarbij het eigenaarschap helemaal bij anderen ligt. Dit onderscheid wordt schematisch weergegeven met verschillende kleurtinten: zwartbruin (klassiek), bruin (co-creatie) en roodbruin (eigenaarschap). De activiteiten voor 2025 vallen voor een groot deel samen met de activiteiten voor de GALAmiddelen. We spelen daarnaast in op ideeën en initiatieven uit de dorpen. Ideeën en initiatieven die gedurende het jaar bij ons terecht komen kunnen als tijdelijke inspanning binnen de bestaande beleidsterreinen worden opgepakt of mee worden genomen in het actieplan van 2026.

4. Actielijn 0. Programmalijn Dit jaar wordt actielijn 0 – programmalijn geïntroduceerd. Deze actielijn ziet toe op samenhang tussen de verschillende actielijnen en behandelt de overstijgende onderwerpen zoals communicatie en financiën. Wat doen we al? In 2024 is een start gemaakt met de themabijeenkomsten. Om de beweging naar de voorkant goed te kunnen maken, is het noodzakelijk dat onze collega’s en partners in het sociaal domein goed op de hoogte zijn van de Preventie Agenda en wat zij daarin kunnen betekenen. Middels de themabijeenkomsten creëren we bewustwording, halen we informatie op en bevorderen we integrale samenwerking. 3

In 2024 is de aanjager ketenaanpakken vanuit de FrIZA gestart. Een ketenaanpak is een keten waarin verschillende partners samenwerken om kwetsbare groepen te signaleren en interventies te bieden. De aanjager gaat zich bezig houden met het opzetten en bestendigen van de 5 ketenaanpakken: Kansrijke start, volwassenen met overgewicht & obesitas, valpreventie, welzijn op recept en kind naar gezond gewicht. Wat gaan we in 2025 doen? In 2025 bestendigen we de themabijeenkomsten en gaan we werken met een themabijeenkomstenkalender. Daarnaast zetten we een in op onze externe communicatie over de Preventie Agenda. Om de actieplannen Preventie doelgerichter te maken, formuleren we nieuwe doelen per actielijn, die beter aansluiten bij de regionale en landelijke ontwikkelingen. We onderzoeken de behoefte aan een semi-bestuurlijk klankbord, waarin verschillende sociaal maatschappelijke organisaties deelnemen. De aanjager ketenaanpakken start met het opzetten van de verschillende ketenaanpakken. Vak gebied Themabijeenkomsten Communicatiecampagne extern Doelen per actielijn formuleren Semi-bestuurlijk klankbord onderzoeken Opzetten ketenaanpakken

PA PA PA PA PA

GALA

V

Tijdelijk/ continu Continu Tijdelijk Tijdelijk Continu Tijdelijk

Start

eind

Q1 25 Q2 25 Q2 25 Q3 24

Q4 25 Q3 25 Q3 25 Q4 25

1. Actielijn 1. Vitale dorpen Welzijn in de dorpen, de focus van de preventieagenda, begint bij het ontwikkelen van een sterke actielijn 1. Deze actielijn richt zich op alle inspanningen die bijdragen aan vitale dorpen. We spreken daarbij over het versterken van de sociale basis in de dorpen van Opsterland. Wat doen we al? In 2024 hebben we voorbereidingen getroffen voor een welzijnsnota. We sluiten in deze nota aan bij de uitgangspunten van de Friese Preventie Aanpak (FPA). Het versterken van de sociale basis staat hierin centraal. Daarnaast voeren we verschillende projecten uit, waaronder “eltsenien telt mei”. Dit is een project waarin we inwonersinitiatieven die bijdragen aan een sterke sociale basis faciliteren. Onze welzijnswerkers ondersteunen de bloeizones in de verschillende dorpen. We zien dat het aantal bloeizones groeit. Na Bakkeveen en Wijnjewoude zijn ook Beetsterzwaag en Tijnje bezig om plannen te maken. Door middel van doarpspetearen gaan we met verschillende dorpen in gesprek over wat er leeft in de dorpen en wat zij nodig hebben om leefbaarheid/woonplezier te verbeteren. We stimuleren doarpskeamers waarin mensen elkaar gemakkelijker kunnen ontmoeten. Daarnaast hebben we 4

verschillende inloopvoorzieningen waar mensen zonder een (zorg) indicatie terecht kunnen voor een zinvolle dagbesteding. Het professioneel welzijnswerk bestaat in Opsterland uit het gebiedsteam en welzijnsorganisatie Code Hans. Code Hans werkt veel met vrijwilligers en verzorgt ook de vrijwilligersbemiddeling in Opsterland. Wat gaan we in 2025 doen? We gaan in 2025 het welzijnswerk herijken. Hiervoor schakelen we een externe partij in, om ons daarover een onafhankelijk advies te kunnen geven. We blijven inwonersinitiatieven ondersteunen en faciliteren. We starten met het versterken van het vrijwilligerswerk, door de uitrol van het Voor Elkaar Plein. We gaan meer algemeen toegankelijke voorzieningen faciliteren, waardoor mensen zo lang mogelijk in het eigen dorp actief kunnen zijn en er daardoor minder gemeentelijke maatwerkvoorzieningen nodig hebben. Hierbij hebben de dorpshuizen/ doarpskeamers een belangrijke rol.

Vak gebied

Versterken vrijwilligersaanpak Welzijnswerk herijken Onderzoek welzijnsactiviteiten zelfst wonen Bzwaag Eltsenien telt mei Van maatwerk naar algemene voorzieningen Ondersteunen inwonersinitiatieven en activiteiten Pilot uitbreiden ontmoeting Pilot doarpskeamer Bakkeveen

2. Actielijn 2.

Welzijn Welzijn Wz/wmo Welzijn Wz/wmo Welzijn Wz/wmo Welzijn

GA LA

V V V V v V

Tijdelijk/ continu

Start

eind

Tijdelijk Tijdelijk Tijdelijk Tijdelijk Tijdelijk Continu Tijdelijk Tijdelijk

Q1 25 Q3 24

Q4 25

Q3 23 Q1 25

Q2 25 Q4 30

Q1 25 Q3 24

Q4 26 Q4 25

Kwaliteit aan de basis

Actielijn 2. Kwaliteit aan de basis Alle preventie, maar vooral preventie voor jeugdproblematiek, begint bij een goede basis. Hulp voor ouders bij opvoedings- en ouderschapsvragen moet snel, gemakkelijk, goed en dichtbij te krijgen zijn. Onderdeel hiervan is een steunend sociaal netwerk. Daarom zetten we in op het vergroten en versterken van deze netwerken. Bovendien is het heel belangrijk dat het normaal wordt om elkaar te steunen in de uitdagingen die een opgroeiend kind met zich meebrengt. Normaliseren ten aanzien van bijvoorbeeld moeilijk gedrag die passend is bij de ontwikkeling van het kind, is hier een essentieel onderdeel van. Door dit normaliseren voorkomen we onnodige inzet van professionele hulp.

5

Wat doen we al? We zijn in 2024 gestart met de pilot Consulent jeugd op school, met als doel vragen of problemen van jeugdigen eerder te signaleren en op te pakken, waardoor de vraag naar zwaardere zorg wordt verminderd. Middels het project Versterken voorliggend veld jeugd zorgen we ervoor dat er voldoende aanbod is voor onze inwoners en dat onze ketenpartners goed samenwerken met elkaar. We blijven dit jaarlijks evalueren en aanpassen indien nodig. We zijn in 2024 gestart met de pilot Informele steun. Door de inzet van Buurtgezinnen en Homestart brengen we inwoners met elkaar in contact en worden sociale netwerken van gezinnen, die dit nodig hebben, versterkt. Hiermee voorkomen we dat zwaardere hulp wordt ingezet. In 2024 is het Uitvoeringsprogramma preventie jeugd vastgesteld. In dit uitvoeringsprogramma komen alle preventieve projecten en lopende initiatieven rondom jeugd, zoals Kansrijke start, Gelijke kansen alliantie ed. samen. Het uitvoeringsprogramma richt zich op alle inwoners van -9 maanden tot 23 jaar oud en hun directe leefomgeving met als doel dat onze jeugdigen kansrijk, veilig en gezond kunnen opgroeien. We streven naar een integraal plan, waarbij we uitgaan van het vergroten van beschermende factoren. Het uitvoeringsprogramma is voornamelijk gekoppeld aan de actielijnen 2 en 4 van de preventieagenda.

Wat gaan we in 2025 doen? In 2025 gaan we verder met de uitvoering van de projecten die vallen binnen het Uitvoeringsprogramma preventie jeugd. Zo zal de aanjager ketenaanpakken de ketenaanpak Kansrijke start verder doorontwikkelen. Middels de Gelijke Kansen Alliantie zetten we ons, samen met de voorschoolse voorzieningen en onderwijs, in voor het creëren van gelijke kansen voor alle kinderen, vanuit het Talentgedreven werken. In 2025 onderzoeken we nieuwe subsidiemogelijkheden en mogelijkheden tot uitbreiding van het Talentgedreven werken naar andere ketenpartners en ouders in relatie met OKO. Daarnaast loopt het contract met de huidige jongerenwerk aanbieder eind 2025 af en gaan we bezig met een nieuwe contractering hiervoor. Dit valt binnen het project Versterken voorliggend veld.

Vak gebied Versterken voorliggend veld jeugd; evalueren en doorontwikkelen Kansrijke start; doorontwikkelen Pilot consulent jeugd op school; evalueren Gelijke kansen alliantie; Onderzoek subsidie Van 18- naar 18+; opstarten

GALA Tijdelijk/ continu

Start

Jeugd

V

Continu Q2 2023

Jeugd Jeugd Jeugd Jeugd

V

Continu Q1 2024 Tijdelijk Q1 2025 Tijdelijk Q1 25 Continu Q3 2024

eind

Q2 2025 Q3 2025 Q4 2025

6

3. Actielijn 3. Gezond lichaam Een gezonde leefomgeving nodigt uit tot gezond gedrag. Dankzij de inzet van de buurtsportcoaches laten we zo veel mogelijk inwoners kennis maken met sport & bewegen. Met het programma Sûn Opsterlân zetten we van jongs af aan in op een gezonde leefomgeving voor kinderen en hun omgeving. Hiermee beogen we bewustwording te creëren bij hun ouders en verdere omgeving. Wat doen we al? We stimuleren bewegen in het algemeen, maar zeker ook Bewegen in de Openbare Ruimte via de buurtsportcoaches van Team FRL Opsterland. Dit team verzorgt het bewegingsonderwijs op basisscholen en heeft hierdoor alle leerlingen in beeld van groepen 3 tm 8. Zij monitoren jaarlijks of kinderen lid zijn van een sportvereniging en of zij in bezit zijn van een zwemdiploma. Indien hier actie gevraagd wordt, verzorgen de buurtsportcoaches dit. Samen met het ruimtelijk domein maken we afspraken over het betrekken van het sociaal domein (gezondheid) bij de ontwikkeling van ruimtelijke plannen. Daarnaast stimuleren we gezonde sportverenigingen en is in 2024 een start gemaakt met voel je goed!, een aanpak gericht op gezondheidsbewustzijn voor mensen die moeite hebben met lezen en/of schrijven. Behalve inzet voor bewegingsactiviteiten voor kinderen en jongeren wordt er ook volop ingezet op activiteiten voor ouderen.

Onderdeel van het GALA is het op grote schaal uitvoeren van effectieve valpreventie activiteiten voor ouderen met een verhoogd valrisico. Het doel hiervan is om het aantal valincidenten en de bijbehorende gevolgen onder thuiswonenden ouderen (65+) terug te dringen. Wat gaan we in 2025 doen? We gaan de bestaande aanpak voor valpreventie verder uitbreiden dankzij meer opgeleide trainers. Hierdoor verwachten wij 100 ouderen deel te laten nemen aan valpreventie activiteiten. Daarnaast bestendigen we de aanpak voel je goed en sporten op recept. In de kinderopvang en het peuteronderwijs stimuleren wij de begeleiding om kinderen zoveel mogelijk te laten bewegen door de uitrol van de interventie beweeghummeltjes. Daarnaast willen wij voor dezelfde doelgroep onderzoeken hoe wij de gymnastiek- en turnverenigingen kunnen ondersteunen om peuter- en kleutergymnastiek te behouden in ieder dorp waar men nu hiermee actief is. Een belangrijk onderdeel van het Lokaal Sportakkoord 2.0 is dat de sport in Opsterland ervaren wordt als sociaal veilig. In 2025 is 75% van de sportaanbieders actief met sociaal veilige sport en een positief sportklimaat. In elk dorp is een vertrouwenscontactpersoon vanuit de sport en iedere vrijwilliger bij sportverenigingen is in het bezit van een VOG. Daarnaast worden gerichte 7

opleidingen aangeboden ter versterking van de pedagogische en didactische vaardigheden van het verenigingskader. De ketenaanpakken aanpak overgewicht bij kinderen en Gecombineerde leefstijlinterventie bij overgewicht en obesitas bij volwassenen worden structureel neergezet, zodat wij hiermee de betreffende inwoners kunnen helpen.

JOGG regisseur Brede regeling combinatiefuncties Lokaal sportakkoord Valpreventie Voel je goed! Fean Fit Sporten op recept Verbinden SD en RD Beweeghummeltjes GLI Aanpak overgewicht bij kinderen

4. Actielijn 4.

Vak gebied

GALA

S/G S/G S/G S/G S/G S/G S/G S/G S/G S/G S/G

V V V V V V V V V V V

Tijdelijk/ Start continu Continu Continu Continu Continu Tijdelijk Tijdelijk Continu Continu Tijdelijk Continu Continu

2018 2016 2020 2023 Q3 2023 2024 2024 2024 Q2 2025 Q1 2025 Q1 2025

eind

2027

Q4 2025

Q4 2025

Mentale veerkracht

Actielijn 4. Mentale veerkracht Ook in Opsterland zien we dat de mentale gezondheid onder druk staat en ervaren jongeren steeds meer psychische problemen, stress en eenzaamheid. We willen daarom met ons aanbod dichtbij de jeugd zijn en weten wat er speelt en hoe het met ze gaat. In 2025 investeren we in de omgeving waarin jongeren veilig en gezond kunnen opgroeien. We blijven inspanningen ondersteunen die gericht zijn op o.a. de beschikbaarheid van jongerenwerk en de vraag wat jongeren zelf willen. Wat doen we al? In 2024 is vastgesteld dat we ons de komende jaren verbinden aan de Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)- aanpak. OKO richt zich op het creëren van een kansrijke omgeving voor jongeren tussen de 10 en 18 jaar, samen met ketenpartners en ouders, teneinde de mentale gezondheid te verbeteren en middelengebruik terug te dringen. Hiervoor heeft de Kick-off en de dialoogsessie plaatsgevonden. In het project Krachtige jeugd hebben we daarnaast verder ingezet op de uitbreiding van de weerbaarheidsgroepen voor jongeren in de leeftijd van 10 t/m 12 jaar.

8

Wat gaan we in 2025 doen? In 2025 gaan we in het project Krachtige jeugd onderzoeken of het bieden van weerbaarheidsgroepen voor jongeren tussen de 12 en 20 jaar wenselijk is. Ook vindt de implementatie van OKO plaats in 2025: de werkgroepen gaan van start met de speerpunten, voortkomend uit de dialoogsessie, voor de komende 2 jaren. Vak gebied Project Krachtige Jeugd doorontwikkelen Implementatie OKO

Jeugd Jeugd

GALA Tijdelijk/ continu

V

Start

Continu Q2 2023 Continu Q3 2024

eind

Q3 2025 Q4 2027

5. Actielijn 5. Zelfstandig functioneren Actielijn 5. Zelfstandig functioneren Geldzorgen en schulden zorgen er steeds meer voor dat mensen maatschappelijk buitenspel staan en heeft grote invloed op het maatschappelijk functioneren van mensen. Daarom willen we deze problematiek ‘bij de wortel aanpakken’. Het overkoepelende uitgangspunt van deze aanpak is dat deze echt moet bijdragen aan de preventie van financiële problemen. We willen zoveel mogelijk voorkomen dat inwoners te maken krijgen met geldproblemen. Als er toch al sprake is van beginnende financiële problematiek, dan willen we deze zo snel mogelijk signaleren zodat we erger kunnen voorkomen. Op deze manier zorgen we ervoor dat onze inwoners daadwerkelijk zoveel mogelijk financieel zelfstandig functioneren. Wat doen we al? Vanaf 2021 is onze werkwijze voor vroegsignalering opgestart. Hierbij zetten we in op een (pro)actieve benadering van inwoners die via deze nieuwe werkwijze in beeld komen. We voeren dit uit via onze in schuldhulpverlening gespecialiseerde gemeentelijke budgetcoaches. Binnenkort wordt het beleidsplan schuldhulpverlening 2025-2028 vastgesteld. Daarmee starten we met de Versterkte aanpak schuldhulpverlening.

Ook zijn we in 2024 gestart met De Voorzieningenwijzer, waardoor inwoners met geldzorgen sneller en laagdrempeliger weten of zij ook recht hebben op financiële ondersteuning (toeslagen, regelingen van de gemeente, enzovoort). Dankzij onze financiering van het Volwassenenfonds en het Jeugdfonds Sport & Cultuur kunnen 120 volwassen inwoners en 150 kinderen blijven sporten. Wat gaan we in 2025 doen? In 2025 doen we mee met een landelijke pilot vroegsignalering betalingsachterstanden. Dit houdt in dat de Belastingdienst informatie over betalingsachterstanden mag delen met gemeenten. Zo komt een groep inwoners met (dreigende) geldproblemen beter in beeld en kunnen we eerder ondersteuning bieden. Daarnaast ontwikkelen we nieuw beleid voor (financiële) 9

bestaanszekerheid, zodat we onze inwoners met een kleine portemonnee nog beter kunnen ondersteunen. Ook doen we onderzoek naar de inzet van ervaringsdeskundigheid en naar het opzetten van een pluktuin/voedselbos. Met dit laatste initiatief hebben een aantal gemeenten (Heerenveen en Smallingerland) in onze regio al hele positieve ervaringen.

Ontwikkeling beleid bestaanszekerheid Pilot vroegsignalering belastingdienst Onderzoek ervaringsdeskundigheid Onderzoek pluktuin/voedselbos

Vak gebied

GALA Tijdelijk/ continu

Breed SHV SHP/wz SHP/wz

Tijdelijk Tijdelijk Tijdelijk Tijdelijk

V V

Start

eind

Q1 2025 Q1 2025 Q1 2025 Q3 2025

Q4 2025 Q4 2025 Q3 2025 Q4 2025

6. Actielijn 6. (Blijven) meedoen ‘Eltsenien docht mei yn Opsterlân!’ In Opsterland vinden we het belangrijk dat iedere inwoner op een gelijkwaardige manier, naar behoefte en vermogen, mee kan doen. We willen een inclusieve samenleving, die bijdraagt aan sterke gemeenschappen met meer sociale cohesie, welzijn en tevredenheid. Het is belangrijk dat mensen zich gezien, gehoord en begrepen voelen. We vinden het belangrijk dat mensen voldoende veerkracht en vaardigheden hebben om eigen regie te voeren in hun leven zodat zij mee kunnen doen in Opsterland. Om echt mee te kunnen doen hebben inwoners voldoende basisvaardigheden nodig. Wat doen we al? Er wordt gewerkt aan een lokale inclusie agenda. Opsterland hebben we een atelier sociaal domein in samenwerking met NHL stenden hogeschool, hierin helpen studenten in de inclusie agenda. De eerste opdracht is om aan de slag te gaan met ervaringsdeskundigheid en deze op te halen voor de LIA. Deze agenda beschrijft hoe Opsterland een meer inclusieve gemeenschap kan worden en waar we ons de komende jaren op gaan richten om dit te bereiken. Er ligt een aanpak laaggeletterdheid waarin we samenwerken met verschillende partners om de basisvaardigheden in Opsterland te verhogen. We stimuleren dat activiteiten in de dorpen toegankelijk zijn voor iedereen.

Wat gaan we in 2025 doen? In 2025 wordt de lokale inclusie agenda opgeleverd en wordt gestart met een eerste actieplan van de lokale inclusie agenda. Ook in 2025 zullen studenten vanuit atelier sociaal domein betrokken worden bij de lokale inclusie agenda.

10

Laaggeletterdheid neemt nog steeds toe, als gevolg van vergrijzing, jongeren die met onvoldoende niveau uitstromen en een blijvende stroom migranten die onvoldoende basisvaardigheden hebben om goed mee te komen. Dit zijn thema's die ook de komende jaren nog spelen. Het is daarom belangrijk dat er langdurige inzet is. Om op die manier op langere termijn de laaggeletterdheid in de samenleving te verminderen. Het actieplan laaggeletterdheid wordt ondergebracht in de lokale inclusie agenda. Om goed mee te kunnen doen is het belangrijk dat mensen voldoende basisvaardigheden hebben. We zetten daarom in op het verminderen van bestaande laaggeletterdheid en ook op het voorkomen van laaggeletterdheid in de toekomst. Daarnaast is het belangrijk dat er bewustwording is zodat zichtbare maar ook onzichtbare drempels zoveel mogelijk worden weggenomen.

Actieplan laaggeletterdheid Lokale inclusie agenda opstellen Atelier sociaal domein

Vak gebied

GALA Tijdelijk/ continu

Breed Breed Breed

Tijdelijk Tijdelijk Tijdelijk

Start

eind

Q4 2024 Q3 2024 Q3 2024

Q1 2025 Q2 2025

7. Actielijn 7. Zinvol ontzorgen Doordat iedereen geacht wordt zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen, vragen mensen meer hulp in hun directe omgeving. Er ontstaat een toenemende druk op de onderlinge mantelzorg en vrijwillige ondersteuning, de ‘informele hulp’. In deze actielijn is er aandacht voor jonge en oudere mantelzorgers en eenzaamheid, maar kijken we ook naar bijvoorbeeld algemene inloopvoorzieningen. Wat doen we al? Er is aandacht voor mantelzorgondersteuning. Daarnaast worden er gesprekken gevoerd met de dorpssteunpunten. Ook loopt de aanpak dementie: in navolging op 2 Odensehuizen in Gorredijk en Beetsterzwaag, is het eerste Odensehuis in Ureterp geopend. Wat gaan we in 2025 doen? Voor onze mantelzorgaanpak wordt een plan jonge mantelzorgers opgesteld, waarin we omschrijven hoe we jonge mantelzorgers ondersteunen. Ook gaan we onderzoeken of er behoefte is aan een aanvulling op het gebied van respijtzorg voor mantelzorgers. Daarnaast streven we naar een verdere uitbreiding van de Odensehuizen. In de bestaande Odensehuizen zorgen de buurtsportcoaches voor extra beweging voor de deelnemers.

11

Aanpak dementie Welzijn op recept Plan jonge mantelzorgers Onderzoek respijtzorg mantelzorgers Pilot Herstel-en regiecentrum

Vak gebied

GALA Tijdelijk/ continu

WMO WMO/welzijn WMO WMO WMO/Welzijn

continu Continu Tijdelijk Tijdelijk tijdelijk

V V V V

Start

eind

Q3 2023 Q3 2023 Q1 2024 Q4 2024 Q2 2024

Q4 2025 Q1 2025 Q3 2025 Q4 2025

8. Financiële dekking Met de Preventie Agenda kunnen we gericht kiezen welke inspanningen we als gemeente meer willen ondersteunen. Veelal gaat het dan om financiële ondersteuning. De meeste inspanningen in dit actieplan zijn klassiek van aard. Dit betekent dat de financiële inzet voornamelijk bestaat uit personele formatie. Daarnaast proberen we de financiële middelen uit bestaande budgetten te betalen. We vragen geen extra budget aan voor de uitvoering van dit plan. Wanneer op onderdelen tussentijds extra budget nodig is, zal dit apart worden aangevraagd in de perspectiefbrief of begroting. Voor verschillende activiteiten krijgen we aanvullend budget vanuit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). We zetten deze middelen in voor activiteiten in de preventieagenda. Een groot deel van deze middelen kregen we eerder al in een andere vorm. Landelijke ontwikkelingen leiden ertoe dat onzeker is hoelang we nog aanspraak kunnen maken op deze middelen en de middelen die we ontvangen vanuit frIZA. Mochten hier wijzigingen in plaatsvinden dan kijken we per onderdeel hoe we hiermee omgaan. Met de middelen die we inzetten voor de Preventie Agenda investeren we in de toekomst. Door meer in te zetten op algemeen toegankelijke voorzieningen verbreden we de sociale basis van onze inwoners, waardoor zij terecht kunnen in eigen dorp.

Uiteindelijk zal dit tot gevolg hebben dat onze dorpen nog sterker worden en onze inwoners een beter ervaren welzijn ondervinden. Dit is een proces van lange adem. Daarom is de Preventie Agenda voor 10 jaar vastgesteld. De uitkomst van preventieve inspanningen is niet een op een te vertalen naar een concreet resultaat. Wat we wel weten is dat als we niet investeren in preventie de bestaanszekerheid, sociale basis, inclusie en regie op eigen leven verzwakken. Een mogelijk bij-effect is een demping op toekomstige (zorg)kosten.

12

Hieronder volgt een financieel overzicht, waarin per actie (zo mogelijk) aangegeven wordt hoeveel het kost en waar dit uit betaald wordt. Bij sommige acties is geen bedrag ingevuld. Veelal gaat dit dan om personele inzet. Activiteit Actielijn 0 Programmalijn Organisatie themabijeenkomsten Communicatiecampagne extern Semi-bestuurlijk klankbord Opzet ketenaanpakken Adviesfunctie GGD Actielijn 1 vitale dorpen Versterken vrijwilligersbeleid Herijken welzijnswerk Onderzoek welzijnsactiviteiten zelfst. wonen Eltsenien telt mei Van maatwerk naar algemene voorzieningen Ondersteunen inwonersinitiatieven Pilot uitbreiden ontmoeting Pilot doarpskeamer Bakkeveen Actielijn 2 kwaliteit aan de basis Buurtgezinnen Homestart Kansrijke start Gelijke kansen alliantie Van 18- naar 18+ Pilot Consulent Jeugd op school Actielijn 3 Gezond lichaam JOGG regisseur Brede regeling combinatiefuncties Lokaal sportakkoord Valpreventie Voel je goed Fean Fit Sporten op recept Verbinden SD en RD GLI Aanpak overgewicht bij kinderen Coördinator sport en preventie Beweeghummeltjes Actielijn 4 Mentale veerkracht OKO Krachtige Jeugd Actielijn 5 zelfstandig functioneren Ontwikkelen beleid bestaanszekerheid Pilot werken met ervaringsdeskundigheid Pilot vroegsignalering belastingdienst

Budget

Dekking

€1.500 €5.000 €5.000 €1.500 €4.228

Welzijnswerk algemeen Welzijnswerk algemeen Welzijnswerk algemeen GALA 2025 GALA 2025

Personele inzet Personele inzet Nog onbekend €0 Nog onbekend Personele inzet Nog onbekend €8.500

Begroting PK Begroting PK Nog onbekend GALA 2023 Nog onbekend Begroting PK Nog onbekend GALA 2025

€41.850 €13.210 €29.000 Nog onbekend Nog onbekend € 100.000

GALA 2025/Aanvraag GALA 2025/ Aanvraag GALA 2025

€33.820 €151.346 €21.983 €80.323 €0 €10.000 €25.000 €16.910 Personele inzet Personele inzet €12.344 €15.000

GALA 2025 GALA 2025 GALA 2025 GALA 2025 GALA 2023 GALA 2024 GALA 2025 GALA 2025 GALA 2025 en PK GALA 2025 en PK GALA 2025 GALA 2025

€ 130.000 € 42.000

GALA 2025, OKO (begr) Jongerenwerk

Personele inzet Personele inzet Personele inzet

Begroting PK Begroting PK Begroting PK

NPO middelen

13

Onderzoek naar pluktuin/voedselbos Actielijn 6 Blijven meedoen Opstellen Lokale inclusie agenda Atelier sociaal domein Aanpak laaggeletterdheid Zinvol ontzorgen Welzijn op recept Pilot herstel- en regiecentrum Onderzoek respijtzorg mantelzorgers Plan jonge mantelzorgers Aanpak dementie

€17.616

GALA 2025

Personele inzet €0 Personele inzet

Begroting PK

€19.447 €43.907 €1.000 €4.000 Personele inzet

GALA 2025 GALA 2025 GALA 2025 GALA 2025 Begroting PK

Begroting PK

14