B07 Bijlage 1 Redengevende omschrijving incl. beoordelingsformulier St. Steunpunt Monumentenzorg Fryslân

Beetsterweg ACHTER 32, Beetsterzwaag

Adres Coördinaten Oorspr. func e Huidige func e Bouwjaar Architect Naam MIP-nummer Waardestelling

: Beetsterweg ACHTER 32 9244 GC, Beetsterzwaag : 53.066780, 6.050477 : Kerk en kerkhof : Begraafplaats : va. XVIII :: Âld Beets : FR-OPS-48 : 19

Redengevende omschrijving Al sinds de middeleeuwen wordt aan de Beetsterweg te Beetsterzwaag begraven.1 De begraafplaats is oorspronkelijk ontstaan rond de middeleeuwse Sint Gertruidskerk, in het toenmalige Beets. Deze kerk werd in 1887 afgebroken om plaats te maken voor de een nieuwe kerk, de Adelskerk. Door ontvolking van het dorp en de daardoor onguns ge plek van de kerk, raakte deze kerk al snel in verval. In 1956 werd de laatste kerkdienst gehouden, waarna er geen onderhoud meer werd gepleegd. Na een blikseminslag werd de kerk om instorten te voorkomen in 1984 gesloopt. De begraafplaats is echter behouden, en de fundamenten van de kerk zijn nog steeds zichtbaar op de begraafplaats. De begraafplaats ligt op een verhoogd terrein met een ovalen pla egrond. Centraal op de begraafplaats liggen de fundamenten van de gesloopte Adelskerk. De begraafplaats wordt aan de zuidoostzijde afgesloten door een dubbel ijzeren hekwerk tussen hekpijlers. Het hekwerk is gedecoreerd met krullende pijlen. Aan de zuidoostzijde van de begraafplaats staat een klein baarhuisje. Deze is opgebouwd uit halfsteens roodbruin metselwerk onder een laag zadeldak gedekt met grijze Friese golfpannen, met in de voorgevel een entree met een deur met rondboog. Het metselwerk wordt geaccentueerd door aan de onderzijde een risalerend trasraam met rollaag en op de hoeken lisenen.

De topgevels zijn gedecoreerd met uitkragingen en een bekroning van grijs natuursteen en metselwerkdecora es. Op de begraafplaats zijn voornamelijk staande grafmonumenten te vinden, gemaakt van grijs natuursteen met zwarte bele ering. Verder zijn op de begraafplaats twee door een hekwerk omringde grafvelden te vinden. Deze grafmonumenten zijn voornamelijk liggende monumenten van grijs natuursteen. Opvallende grafmonumenten zijn de van wit natuursteen gemaakte engel en gebroken pilaar op het grafveld aan de zuidzijde van de begraafplaats. Op de begraafplaats wordt nog steeds begraven. Deze moderne graven, geplaatst na 1990, vallen buiten de bescherming. Daarnaast zijn de 18e-eeuwse grafzerken op de oude fundamenten van de kerk, van de families Lycklama en Schel nga, rijksmonumenten.2 Ook deze monumenten vallen buiten de gemeentelijke bescherming. De klokkenstoel is gebouwd in 1987 en hee door zijn geringe lee ijd geen historische waarde.

Mo va e De begraafplaats achter Beetsterweg 32 in Beetsterzwaag is van algemeen belang als gemeentelijk monument:  Als markant onderdeel van de landelijke omgeving.  Wegens de waarde van de plaats van de begraafplaats, als waardevolle plek van herinnering van een kerkgemeenschap en de oorspronkelijke structuur van het dorp Beets.  Wegens het behoud van zijn oorspronkelijke pla egrond, met de contouren van de kerk.  Wegens de waarde van de aanwezige (tradi onele) bouwwerken, het hekwerk en het baarhuisje.  Wegens zijn typologische waarde als (voormalig) kerkhof/begraafplaats.  Wegens zijn waardevolle grafmonumenten die als herinnering aan personen dienen.

1 2

Bron: Informatiebord begraafplaats (A. Nauta, 2017) Bron: https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/31835?MonumentId=31835

Gemeente: Opsterland Plaats: Oud Beets Adres: nabij Beetsterweg

Oorspr. functie: begraafplaats Huidige functie: begraafplaats MIP-code: FR-OPS-48 / zerken RM 31835

potentieel gemeentelijk monument

Objectgericht waarderingskader: De waardebepaling van het afzonderlijk gebouwde object t.o.v. andere objecten.

Het doel van de waardestelling is niet om exact wetenschappelijk te bepalen wat beschermenswaardig is, maar om op een inzichtelijke en consistente manier te kunnen vaststellen wat de onderlinge waardeverhouding is. Zo ontstaat een rangorde die als ondergrond kan dienen voor beleidsmatige keuzes. begrippenkader

relevant specifiek

toelichting

Situatieve ruimtelijke beeldwaarde betekenis van het object t.a.v. ruimtelijke wandvorming specifiek accent in het directe omgevingsbeeld waarde van het object in een groter geheel / ensemble bijzondere waarden, inrichting / kwaliteit van de omgeving

■ ■

Als begraafplaats buiten de bebouwingskom, in het landschap gel. Begraafplaats is markant aanwezig in de landelijke omgeving

■

Invloed van de directe omgeving is mede bepalend

■ ■ ■ ■

De contour van de gesloopte kerk en het gehele kerkhof als zodanig Het fraaie baarhuisje. Klokkenstoel uit 1987 met luidklok Begraafplaats op rond perceel met pad rondom gelegen Diverse vormen en kenmerkende grafmonumenten / stéles

■

Vanaf de publieke ruimte duidelijk waarneembaar

■ ■ ■ ■

Natuursteen grafmonumenten en het gemetselde baarhuisje Natuursteen kleur met zwarte tekst Profilering diverse grafstenen en hekwerk als verrijking Kwetsbaar door achterstallig onderhoud. Grafrechten.

■

Waardevolle plek als tastbare herinnering historie kerkgemeenschap

■ ■

Expressie van typologische waarde. Fundament kerk en historie Beeldwaarde kerkhof en graven zijn in redelijke mate authentiek

Architectonische beeldwaarde hoofdvorm: massa- of volumewerking van object

betekenis van de contour m.b.t. het object als zodanig kenmerkende eigenschappen van de massa-opbouw afstemming van het object naar relatieve omvang specifieke kenmerken in de vormbehandeling aanzichten

betekenis van de gerichtheid specifieke eigenschappen van de geleding gehalte van de gevelcompositie opmaak

kenmerkend / karakteristiek materiaalgebruik / - toepassing betekenis van de kleurtoon / typerende kleurtoepassing karakteristieke detaillering / ornamenten betekenis van de gaafheid m.b.t. de kwetsbaarheid

Cultuurhistorische en monumentale waarde historisch stedenbouwkundige context typerende kunsthistorische stroming of stijl oorspronkelijke cultuurhistorische / bouwhistorische waarden authenticiteit (architectonische gaafheid) van het object

Streekhistorische waarde weerspiegeling culturele, economische ontwikkeling representant architect / architectonisch oeuvre kenmerken regionale bouwwijze / -trant / ornament herinnering aan persoon / gebeurtenis / curiositeit x1

■

Historisch van deze locatie i.r.t. kerk en dorp Beets

■ x2

Herinnering aan personen. TOTAALSCORE: 19

relevant: als het aspect concreet in beeld is.

Bouwjaar: Divers Architect: Huidige bouwtechnische toestand: Opmerkingen: datum opname: april 2023

specifiek: als er sprake is van bijzondere waarde.

De rijksbeschermde monumenten zijn in deze waardering niet meegenomen