Programmabegroting_2023 definitief.pdf
Tekst van het document
In de verduurzamingsopgaven werken we samen met de provincie om een bijdrage te leveren aan de CO2 reductiedoelstellingen vanuit het klimaatakkoord.
71
In 2023 moeten kantoorgebouwen voldoen aan minimaal energielabel C en in 2030 aan energielabel A. Uit onderzoek in 2022 blijkt dat het gemeentehuis energielabel D heeft. Er zullen maatregelen worden genomen om aan de eisen te voldoen. Riolering en waterzuivering Voor de werkzaamheden aan de riolering zal een Operationeel programma riolering 2023 worden opgesteld en vervolgens worden uitgevoerd. Indicatoren Naam indicator
Eenheid
Waarde
Gemiddelde
Opmeer
waarde
Bron
gemeenten <25.000 inw. Omvang huishoudelijk restafval
Kg/ inwoner
130,2
170
CBS
In %
16,8
?
CBS
Hernieuwbare elektriciteit (uit zon, waterkracht, wind of biomassa gewonnen)
Wat mag het kosten Hieronder worden de totale lasten en baten, inclusief mutaties in reserves, weergegeven die nodig zijn om de doelen van dit programma te bereiken.
Realisatie 2021
Gewijzigde begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Lasten
3.098
3.590
3.438
3.420
3.422
3.346
152 V
Baten
3.030
3.296
3.578
3.560
3.553
3.553
281- N
Totaal saldo voor bestemming
68
294
139-
140-
131-
207-
434 V
Reserve dotaties
53
6-
6-
6-
6-
6-
- V
Reserve onttrekkingen
322
57
1
2
-
1
56 N
Totaal saldo na bestemming
201-
231
146-
148-
137-
215-
377 V
Programma 7. Volksgezondheid
72
Verschil '22-'23
Wat mag het kosten ? x € 1.000
Programma 7. Volksgezondheid
Taakveld 7.1 Volksgezondheid
Realisatie 2021
Gewijzigde begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Verschil '22-'23
Lasten
535
539
553
551
551
530
-13
Baten
-
-
-
-
-
-
-
Saldo
535
539
553
551
551
530
-13
Realisatie 2021
Gewijzigde begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Verschil '22-'23
Lasten
656
878
904
882
870
814
-27
Baten
1.030
1.313
1.376
1.353
1.341
1.341
63
Saldo
-374
-435
-471
-471
-471
-527
36
Realisatie 2021
Gewijzigde begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Verschil '22-'23
Lasten
1.443
1.520
1.585
1.585
1.595
1.595
-65
Baten
1.941
1.918
2.131
2.131
2.131
2.131
213
Saldo
-497
-398
-546
-546
-536
-536
148
Realisatie 2021
Gewijzigde begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Verschil '22-'23
Lasten
380
585
327
332
338
339
258
Baten
11
42
47
52
57
57
5
Saldo
369
543
280
280
281
281
263
Realisatie 2021
Gewijzigde begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Verschil '22-'23
Lasten
84
68
69
70
68
69
-1
Baten
48
24
24
24
24
24
0
Saldo
36
44
45
46
44
45
-1
Realisatie 2021
Gewijzigde begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Verschil '22-'23
Lasten
53
-6
-6
-6
-6
-6
-
Baten
322
57
1
2
1
-56
Saldo
-269
-63
-7
-8
-7
-56
Taakveld 7.2 - Riolering
Taakveld 7.3 - Afval
Taakveld 7.4 Milieubeheer
Taakveld 7.5 Begraafplaatsen
Taakveld 0.10 - Mutaties reserves
-6
Verklaringen op de afwijking tussen de begroting 2023 en de gewijzigde begroting 2022 Taakveld 7.1 Volksgezondheid LASTEN
Bijdrage GGD doorwerking indexering Totaal lasten 73
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
-13
N
-13
N
Taakveld 7.2 Riolering LASTEN
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
Hogere lasten in 2023 inzake riolering
-27
N
Totaal lasten
-27
N
BATEN
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
Incidenteel hogere onttrekking in 2023 aan voorziening Riolering
6
V
Hogere opbrengsten rioolheffing in 2023
57
V
Totaal baten
63
N
Taakveld 7.3 Afval LASTEN
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
Hogere kosten DVO met HVC in 2023 omdat er in 2022 is gerekend met de invoering van diftar en er zijn meer wha in 2023
-65
N
Totaal lasten
-65
V
BATEN
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
Hogere inkomsten verwacht in 2023 voor de afvalstoffenheffing
251
V
Lagere inkomsten recyclebare inkomsten
-38
N
Totaal baten
213
V
Taakveld 7.4 Milieubeheer LASTEN
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
Lagere personeelslasten in 2023 door gewijzigde verdeling van de lasten over de diverse taakvelden
28
V
Incidenteel hogere budgetten voor Transitievisie warmte en opstellen RES in 2022
227
V
3
V
258
V
Overige verschillen Totaal lasten
74
Taakveld 0.10 Mutaties reserves BATEN
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
Incidentele onttrekking uit reserve Afvalstoffen in 2022
-54
N
Overige verschillen
-2
N
-56
N
Totaal baten
75
Programma 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Dit programma omvat het realiseren van een evenwichtige ruimtelijke opbouw van de gemeente, de zorg voor een goed woonen werkklimaat, de zorg voor adequate huisvestingsmogelijkheden voor de inwoners en het handhaven van de bouw- en planologische regels.
De ambities in het Coalitieakkoord zijn:
Ten behoeve van de woningbouw wordt actief gezocht naar inbrei- en nieuwe locaties en ingezet op uitbreiding van de verschillende kernen ter bevordering van de leefbaarheid.
Bij woningbouwprojecten houdt gemeente Opmeer het doel voor ogen om alle leeftijds- en aandachtsgroepen te bedienen in betaalbare, passende dan wel levensloopbestendige huuren koopwoningen.
Woningbouw en onderhoud binnen het gemeentelijk woningbedrijf vindt duurzaam en onderhoudsvriendelijk plaats.
Gelet op de druk op de woningmarkt wordt creatief maatwerk toegepast ten behoeve van particuliere initiatieven omtrent woongebruik. (o.a. bij karakteristieke stolpen, scholen en kerken)
Extra aandacht is nodig voor de informele en preventieve aanpak van situaties van woonoverlast.
Er moet grip komen op het zogenoemde “Regionaal Woonmatch-systeem” en oog voor de achtergronden van personen die via het Woonmatch-systeem huisvesting binnen Opmeer wordt aangeboden.
Er moet een onderzoek plaatsvinden naar een geliberaliseerd huuraanbod van het woningbedrijf.
We gebruiken de op grond van de Omgevingswet verruimde bestuurlijke afwegingsruimte voor medewerking aan passende initiatieven en ter voorkoming en bestrijding van leegstand van gebouwen (woningen, winkels etc.).
Tijdens het implementatietraject van de Omgevingswet worden de organisatorische consequenties en werkwijzen vroegtijdig in beeld gebracht, risico’s worden geduid en kennis wordt gedeeld.
76
Betrokkenheid verbonden partijen
Archeologie Westfriesland Archeologie Westfriesland heeft tot doel het ondersteunen en adviseren van de aangesloten gemeenten op het gebied van archeologie in de ruimste zin. De Archeologiedienst Westfriesland voert specialistische taken op het gebied van advisering, toetsing, booronderzoek enz. in het kader van archeologiewetgeving. Omgevingsdienst Noord-Holland Noord De omgevingsdienst NHN zorgt, in opdracht van de gemeente, voor vergunningverlening, toezicht en handhaving op het gebied van milieu en adviseert de gemeente over bijvoorbeeld energie of natuur. Veiligheidsregio Noord-Holland Noord De belangrijkste taken van een veiligheidsregio zijn: 1. Branden voorkomen en bestrijden, 2. voorbereiden op risico’s, rampen en crises en coördinatie, 3. beheersing en bestrijding van rampen en crises. De VR NHN adviseert de gemeente en ondersteunt de gemeente bij het toezicht, bij onderwerpen als evenementen en inrichtingen. Ondersteuning bestuurlijke en regionale samenwerking Westfriesland Deze regeling ondersteunt voor de regio Westfriesland de samenwerking tussen de zeven deelnemende gemeenten op het gebied van bestuurlijk en ambtelijk overleg, waaronder het portefeuillehouders overleg Verkeer, Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Economie (VVRE) en Maatschappelijke Dienstverlening, Volksgezondheid en Sociale Aangelegenheden (MADIVOSA).
Alliander Momenteel blijkt dat de opslag van elektriciteit niet optimaal is in onze regio. De huidige capaciteit is te gering om nieuwe aansluitingen direct te koppelen aan het netwerk. De gemeente is aandeelhouder bij het regionale netwerkbedrijf Alliander. Vanuit deze positie bewaakt de gemeente de belangen van de burgers en bedrijven van Opmeer en stimuleert Alliander om het energienetwerk te versterken en te vergroten.
Wat willen we bereiken
vraaggericht, duurzaam, levensloopbestendig, betaalbaar en divers bouwen;
onze woningvoorraad zo goed mogelijk aansluiten bij de behoeften van de huidige en toekomstige bewoners (bevorderen van kwaliteit en differentiatie van de woningvoorraad);
we zorgen er voor dat de nieuwbouw van woningen uitgekiend en zo duurzaam mogelijk wordt ontwikkeld en gerealiseerd; 77
bevorderen van een gezonde, duurzame en kwalitatief goede leefomgeving;
realisatie van betaalbare levensloopbestendige woningen, vooral voor starters en senioren;
meer doorstroming van goedkope huur- en koopwoningen naar nieuw te bouwen middensegment woningen;
voldoende aanbod van betaalbare huur- en koopwoningen;
seniorenwoningen dicht bij de voorzieningen;
actuele exploitatieopzetten voor de in exploitatie genomen gebiedsontwikkelingen;
goede huisvesting voor arbeidsmigranten op geschikte plaatsen;
actuele en flexibele ruimtelijke plannen als grondslag en toetsingskader voor ruimtelijke ontwikkelingen;
het ontwikkelen, beheren en inrichten van het woon- en leefgebied door goede afstemming van intersectorale belangen;
kwalitatief goede uitvoering van gemeentelijk taken op het gebied van het Omgevingsrecht;
adequaat handhavingsbeleid en adequate handhaving-uitvoeringsprogramma’s.
Wat gaan we ervoor doen Omgevingswet De invoeringsdatum van de Omgevingswet is bepaald op 1 januari 2023, hoewel niet helemaal uit te sluiten is dat opnieuw een halfjaar uitstel volgt. Wij gaan in ieder geval uit van 1 januari 2023 en zorgen ervoor dat aan onze kant alles klaar staat om vanaf 1 januari 2023 zowel intern als met onze ketenpartners te gaan werken met de nieuwe werkprocessen, termijnen, samenwerkingsvormen en methodieken die uit de invoering van de Omgevingswet voortvloeien. Als de huidige invoeringsdatum gehandhaafd blijft, zijn we ook dan in ieder geval voorbereid. Aan het begin van 2023 starten we met het formuleren van een aanpak voor de communicatie naar inwoners en bedrijven. In 2023 gaan we door met de voorbereiding van de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan, zodat deze tijdig afgerond kunnen worden (respectievelijk vóór 2024 en vóór 2030, waarbij we er naar streven om het Omgevingsplan vóór 2025 af te ronden). Om reden dat wettelijk is bepaald dat de provinciale bodemtaken tegelijk met de invoering van de Omgevingswet overgeheveld worden naar de gemeenten, is dit meegenomen in de uitbreiding van de ondersteuning door de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord. Volkshuisvesting Actualisatie Woonvisie In 2022 is de beleidsperiode van de Woonvisie 2018 –2022 beëindigd en is deze voor de periode 2023 –2026 geactualiseerd.
De woonvisie bevat de uitgangspunten voor de behandeling van vraagstukken bij woningbouw, onderhoud aan bestaande bouw en verbetering van de kwaliteit van
78
wonen. Met de woningcorporatie De Woonschakel, in totaal 54 wooneenheden, maken wij op basis van deze visies prestatieafspraken. In samenwerking met de regio wordt er gewerkt om de woningbouw op diverse manieren te versnellen, . De opgaven staan vermeld in het Woonakkoord, dat op 15 december 2020 door de raad is vastgesteld. De ambitie is om jaarlijks regionaal ten minste 900 woningen te bouwen. Subsidieregelingen Ter stimulering van het eigen woningbezit bij starters geven wij ook in 2022 uitvoering aan de Verordening starterslening Opmeer. Daarnaast wordt met de Blijverslening de mogelijkheid geboden om al dan niet preventief een woningaanpassing te financieren. Met deze aanpassing kunnen inwoners zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. Gemeentelijk Woningbedrijf: Voor de activiteiten van het Gemeentelijk Woningbedrijf is het activiteitenprogramma 2023 opgesteld. Dit programma bieden wij ter kennisname aan bij de gemeenteraad. In fase 3 van Heerenweide is de realisatie van 28 huurwoningen in voorbereiding genomen. Deze ontwikkeling betreft 28 gasloze en zeer energiezuinige appartementen in drie woonlagen, bedoeld voor 55+ doelgroep. De bouw van deze woningen start in 2022 en worden in 2023 opgeleverd. Voor het Gemeentelijke Woningbedrijf is een afzonderlijke begroting en meerjarenraming opgesteld.
Kortheidshalve wordt hiervoor verwezen naar paragraaf Onderhoud kapitaalsgoederen. Uitvoering taken omgevingsrecht Voor de uitvoering van de taken op het gebied van het Omgevingsrecht wordt een uitvoeringsprogramma 2023 opgesteld. Dit programma wordt ter kennis gebracht aan de Raad en is gebaseerd op de Beleidsvisie Fysieke leefomgeving 2020 - 2023. In het programma wordt, naast de Omgevingswet, ingegaan op de overige wettelijke ontwikkelingen rond het omgevingsrecht. Bouwgrondexploitatie bouwlocaties Voor de in exploitatie zijnde grondcomplexen Heerenweide, De Veken en locatie Loos aan de Breestraat worden de grondexploitatieopzetten jaarlijks geactualiseerd.
79
Wat mag het kosten Hieronder worden de totale lasten en baten, inclusief mutaties in reserves, weergegeven die nodig zijn om de doelen van dit programma te bereiken.
Realisatie 2021
Gewijzigde begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Lasten
6.666
8.284
6.810
7.838
7.245
7.186
1.475 V
Baten
8.476
8.075
7.822
7.518
7.218
7.220
253 N
Totaal saldo voor bestemming
1.810-
210
1.012-
320
28
34-
1.222 V
Reserve dotaties
191
967
1.590
286
578
640
623- N
Reserve onttrekkingen
284
974
75
103
103
103
899 N
1.903-
203
503
503
503
503
300- N
Programma 8. VHROSV
Totaal saldo na bestemming
Verschil '22-'23
Wat mag het kosten ? x € 1.000
Programma 8. VHROSV
Taakveld 8.1 Ruimtelijke Ordening
Realisatie 2021
Gewijzigde begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Verschil '22-'23
Lasten
454
986
533
533
533
533
454
Baten
163
55
55
55
55
55
-
Saldo
291
931
478
478
478
478
454
Realisatie 2021
Gewijzigde begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Verschil '22-'23
Lasten
969
1.066
655
347
44
44
411
Baten
1.173
1.066
611
303
-
-
-455
Saldo
-204
-
44
44
44
44
-44
Taakveld 8.2 Grondexploitatie
Verklaringen op de afwijking tussen de begroting 2023 en de gewijzigde begroting 2022
Taakveld 8.1 Ruimtelijke ordening LASTEN
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
Hogere personeelslasten in 2023 door gewijzigde verdeling van de lasten over de diverse taakvelden
-68
N
Incidenteel hoger budget in 2022 voor opstellen omgevingsvisie omgevingswet - omgevingsplan (dekking reserve Overheveling budgetten en reserve Onvoorziene Ontwikkelingen)
390
V
Incidenteel hoger budget in 2022 voor handhaving
125
V
7
V
454
V
Overige verschillen Totaal lasten
80
Taakveld 8.2 Grondexploitatie LASTEN
Hogere personeelslasten in 2023 door gewijzigde verdeling van de lasten over de diverse taakvelden
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
-44
N
Er worden minder kosten verwacht voor de grondexploitatie in 2023
455
V
Totaal lasten
411
V
BATEN
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
Lagere mutaties inkomsten grondexploitatie 2023
-455
N
Totaal baten
-455
N
Taakveld 8.3 Wonen en bouwen LASTEN
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
Hogere personeelslasten in 2023 door gewijzigde verdeling van de lasten over de diverse taakvelden
-64
N
Lagere uitgaven Woningbedrijf voor onderhoud
142
V
Hogere uitgaven Woningbedrijf voor belastingen (OZB en waterschapslasten)
-40
N
Wegvallen verhuurdersheffing
541
V
Lagere uitgaven Woningbedrijf voor kapitaallasten
18
V
Overige verschillen Woningbedrijf Totaal lasten BATEN
13
N
610
V
Bedrag
Voordeel /
x € 1.000
Nadeel
Hogere opbrengsten leges omgevingsvergunning a.g.v. meer afgegeven bouwvergunningen
75
V
Hogere inkomsten Woningbedrijf servicecontracten
34
V
Hogere inkomsten Woningbedrijf door de verkoop van 2 woningen
100
V
-6
N
203
V
Overige verschillen Totaal baten
81
Paragrafen
82
Inleiding Met de - verplicht voorgeschreven - paragrafen geven we een ‘dwarsdoorsnede’ van de begroting, telkens gezien vanuit een bepaald perspectief. De paragrafen richten zich op het beheersproces dat niet extern gericht is. Wel is er sprake van een behoorlijke financiële betekenis en grote politiek-bestuurlijke relevantie of waarin de randvoorwaarden vast liggen, die van belang zijn voor een goede uitvoering van de programma’s. Door deze informatie samen te voegen in aparte paragrafen wordt het mogelijk gemaakt sneller en beter inzicht en overzicht te krijgen. De volgende paragrafen komen aan bod:
Weerstandsvermogen en risicobeheersing;
Kapitaalgoederen;
Bedrijfsvoering;
Treasury;
Verbonden partijen;
Lokale heffingen;
Grondbeleid;
Er is een relatie tussen programma’s en paragrafen. Beleidsvoornemens en –wijzigingen kunnen de ambtelijke organisatie raken en de werkprocessen.
83
Paragraaf 1: Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Inleiding Het doel van de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is inzicht te geven in de ontwikkelingen die van invloed zijn op de financiële positie van de gemeente Opmeer. Het weerstandsvermogen is een indicator voor de financiële gezondheid van een gemeente en is te definiëren als de mate waarin de gemeente in staat is onverwachte tegenvallers c.q. risico’s op te vangen om zijn taken voort te kunnen blijven zetten. Voor het weerstandsvermogen zijn de aanwezige weerstandscapaciteit en de risico’s van belang. De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en de mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet-begrote kosten die onverwachts en substantieel zijn, te dekken zonder dat de begroting en het beleid aangepast behoeven te worden. De relevante risico’s voor het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet anderszins zijn te ondervangen. Het gaat hier uitsluitend om risico’s die (nog) niet voldoende hard en kwantificeerbaar zijn en waarvoor dus nog geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen zijn afgesloten. Het weerstandsvermogen wordt ook wel weergegeven als de verhouding tussen de benodigde weerstandscapaciteit (risicobedrag) en de beschikbare weerstandscapaciteit.
In het vervolg van deze paragraaf worden de weerstandscapaciteit en de risico’s binnen de gemeente Opmeer nader uitgewerkt en toegelicht. Actualisatie van de risico-inventarisatie De actualisatie van de risico’s heeft plaatsgevonden door de risico’s zoals deze zijn opgenomen in de begroting 2022 te actualiseren. Door de verantwoordelijken uit de verschillende vakgebieden zijn de risico’s beoordeeld op actualiteit en de mate van waarschijnlijkheid en financieel effect. Nieuwe risico’s zijn toegevoegd daar waar nodig. Het resultaat van de actualisatie is een actueel inzicht in het benodigd weerstandsvermogen en een top 10 van de grootste risico’s. Daar leest u meer over in het vervolg van deze paragraaf. Uitgangspunt bij het opnemen van een risico is dat het bedrag niet kleiner is dan € 25.000 Een enkel risico onder de € 25.000 is gehanteerd omdat deze bijvoorbeeld zeer actueel is of een grote kans heeft om zich voor te doen. Voor risico’s met betrekking tot de bouwgrondexploitaties zal de Reserve Grondexploitatie worden aangewend, voor risico’s over het Woningbedrijf de Reserve Woningbedrijf. Aan de maximale omvang van deze risicoreserve is vooralsnog geen limiet gesteld.
84
Kaders Bij het opstellen van de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is rekening gehouden met de kaders zoals vastgelegd in de Beleidsnota Risicomanagement en weerstandsvermogen die is vastgesteld in de raadsvergadering van 25 april 2013. Ter verduidelijking en aanvulling daarop nog een 4-tal aandachtspunten: 1. Definitie Niet ieder risico is relevant of kan ten laste van de weerstandscapaciteit worden gebracht. Belangrijk is een goede afbakening. Onder een risico wordt verstaan de kans op een optreden van een gebeurtenis door interne en/of externe omstandigheden met een bepaald financieel gevolg. 2. Voorkennis Om risico’s goed te kunnen relateren aan de weerstandscapaciteit worden de risico’s in kwantitatieve grootheden benoemd. Wanneer kwantificering van kans en effect (in bandbreedtes) niet mogelijk is, omdat de voorkennis ontbreekt, is er sprake van volstrekte onzekerheid en niet van een risico. 3. Ondergrens Risico’s relevant voor de weerstandscapaciteit dienen van materiële betekenis te zijn voor het balanstotaal of de financiële positie. Wij stellen u voor te rekenen met een ondergrens van € 25.000 als minimale tegenvaller. Risico’s waarvan het maximale risico lager dan € 25.000 wordt geschat, achten we object van reguliere bedrijfsvoering. Deze risico’s dienen in principe binnen de exploitatie te worden opgevangen. 4.
Overige uitsluitingen Uitgesloten is een aantal risico’s dat samenhangt met de reguliere exploitatie en die met een grote mate van zekerheid periodiek terugkeren. Deze reguliere risico’s, die overigens meestal vrij goed meetbaar zijn, dienen via de jaarcyclus te worden ingekaderd in bestaand beleid. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het risico van schade aan eigendommen, waarbij overigens ook achterstallig onderhoud een rol kan spelen. Er wordt voor gekozen om waar mogelijk deze risico’s te verzekeren of via een voorziening af te dekken. Begrotingstechnische risico’s mogen evenmin leiden tot een beroep op de weerstandscapaciteit, omdat ze beheersbaar zijn door een goede planning & control. Dat geldt ook voor de niet in geld uit te drukken risico’s van bijvoorbeeld vertraging in processen of het niet realiseren van beleidsdoelstellingen.
85
A. Weerstandscapaciteit Conform de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen bevat de weerstandscapaciteit de volgende onderdelen:
de algemene reserves, de risicoreserve en de reserve OO (onvoorziene ontwikkelingen);
de algemene reserve Grondbedrijf;
de (vrij besteedbare) bestemmingsreserves;
de begrotingsruimte (bezuinigingsmogelijkheden en de post Onvoorzien);
de onbenutte belastingcapaciteit;
de stille reserves.
De weerstandscapaciteit per 1 januari 2023 is als volgt opgebouwd (bedragen x € 1.000): Weerstandscapaciteit exploitatie: Onbenutte belastingcapaciteit: Onroerendezaakbelasting
628
Rioolheffing
195
Afvalstoffenheffing
0
Totaal onbenutte belastingcapaciteit
823
Onvoorzien
21
Weerstandscapaciteit structureel
844
Weerstandscapaciteit vermogen Eigen vermogen: Algemene reserve
2.800
Reserve grondexploitatie
2.693
Stille reserves: hogere marktwaard obligaties/aandelen
p.m.
Weerstandscapaciteit incidenteel
5.493
Totale Weerstandscapaciteit
6.337
Onbenutte belastingcapaciteit Bij de onbenutte belastingcapaciteit is gekeken naar de ruimte die er nog is in de huidige tarieven van de onroerendezaakbelastingen, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Tussen de Rijksoverheid en gemeenten is afgesproken dat de regels voor limitering van de stijging van de OZB-tarieven vervallen. Tegelijkertijd is er wel een macronorm bepaald voor alle gemeenten tezamen; deze bedraagt 3%. De collectieve lasten mogen door het vervallen van de limiteringsregels niet onevenredig toenemen. Als de macronorm wordt overschreden, kan het kabinet ingrijpen via het Gemeentefonds. Het gemeentelijke beleid over leges is dat ze in totaal kostendekkend dienen te zijn. De belastingcapaciteit van de onroerendezaakbelastingen is berekend door het % van de WOZ-waarden van onze gemeente te vergelijken met het percentage dat een gemeente minimaal moet hanteren als het een beroep wil doen op artikel 12 van de Financiële Verhoudingswet, te weten 0,1729 % (gebaseerd op de meicirculaire 2022).
86
Onvoorzien De meest eenvoudige vorm van weerstandscapaciteit is de beschikbare ruimte binnen de begroting. In Opmeer is deze ruimte beperkt tot de post ‘onvoorziene uitgaven’ van € 21.000,Eigen vermogen Op 13 december 2018 is door de raad de Nota reserves en Voorzieningen 2019 vastgesteld. In de nota is aangegeven dat de minimale stand van het weerstandsvermogen voortaan in de begroting in deze paragraaf zal worden opgenomen. Zoals eerder toegelicht heeft een actualisatie van de risico-inventarisatie en –identificatie plaats gevonden waarop een risicosimulatie is toegepast. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag van ruim € 4,9 miljoen ten behoeve van de in de inventarisatie opgenomen de ruim 30 risico’s ongewenst is. De risico’s treden immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang op. Op basis van de resultaten van deze risicosimulatie bedraagt de benodigde weerstandcapaciteit € 1.3 miljoen (exclusief het woningbedrijf en de grondexploitatie). In de risicoreserve is naar verwachting € 2.8 miljoen. Het ratio weerstandsvermogen komt hiermee op 2,2 hetgeen goed is. Voor risico’s met betrekking tot de bouwgrondexploitaties zal de Reserve Grondexploitatie worden aangewend, voor risico’s over het Woningbedrijf de Reserve Woningbedrijf. Aan de maximale omvang van deze risicoreserve is vooralsnog geen limiet gesteld.
Stille reserves Stille reserves zijn activa die niet nodig zijn voor de bedrijfsvoering en waarvan de marktwaarde de boekwaarde overtreft. Nadrukkelijk vermelden wij hierbij dat de stille reserves pas kunnen worden benut op het moment dat de onderliggende waarden verkocht worden. Als stille reserve worden aangemerkt de aandelen van de N.V. Bank voor Nederlandse Gemeenten (BNG). Deze waarde is gebaseerd op het belang van de gemeente Opmeer in deze N.V. Daarnaast is de gemeente eigenaar van diverse gebouwen, gronden en voorzieningen die veelal verhuurd zijn of in gebruik zijn gegeven en die voor nul of een verhoudingsgewijs lage boekwaarde op de balans gewaardeerd zijn. In het vrije economische verkeer vertegenwoordigen deze objecten uiteraard wel een waarde. Vooralsnog wordt voor de stille reserves “p.m.” opgenomen. B. Top 10 risico’s De risico’s relevant voor het weerstandsvermogen zijn dus die risico’s die niet op de een of andere wijze zijn afgedekt of op een andere manier worden opgevangen. Om inzicht in die risico’s te verkrijgen is het noodzakelijk een risicoprofiel van de gemeente op te stellen.
Een risicoprofiel is een gestructureerde en gekwalificeerde inventarisatie van alle risico’s die een gemeente loopt, waarbij zowel de externe risico’s (denk aan: economische, natuur en politiek/ maatschappelijke) als de interne risico’s (denk aan: organisatorische, politiek/ bestuurlijke, uitvoeringstechnische, personele, grondexploitatie, financiële, grote projecten, juridische kwesties / afsluiten contracten / aansprakelijkheid e.a.) worden meegenomen. 87
Uit de eerder vermelde actualisatie van de risico-inventarisatie is een risico-top 10 af te leiden. In onderstaande tabel worden de top 10 risico’s nader toegelicht exclusief Grondbedrijf en Woningbedrijf in aflopende volgorde van mogelijk maximumbeslag op het weerstandsvermogen.
Nr
Risico
Gevolgen
Maximum beslag weerstandsv ermogen x € 1.000
1 2
Langdurige ziekte
Vervangende (externe) capaciteit zal
personeel en werkdruk
langdurig moeten worden ingehuurd.
Verduurzaming en
Het risico dat het gebouwenbestand van
klimaatagenda
de gemeente (Woningbedrijf buiten
225 210
beschouwing gelaten) moet worden verduurzaamd zonder extra middelen. 3
WMO totaal
Hogere uitgaven aan voorzieningen dan
160
waarmee in de begroting rekening is gehouden door open-einde regeling gecombineerd met volumegroei (vergrijzing), complexere zorg, stijgende tarieven. 4
IKC
Het risico is dat de bouwprijzen toch nog
125
sterker stijgen dan verwacht als gevolg van aanhoudende economische vooruitgang. In 2023 zal duidelijk worden wat de gevolgen zijn van de onvoorzien verhoogde bouwkosten voor het Kindcentrum Opmeer-Spanbroek en of er een aanvullend budget nodig is. Tegen de omgevingsvergunning van het Kindcentrum Hoogwoud is bezwaar gemaakt. Onduidelijk is hoe lang de bezwaarprocedure gaat duren en welke invloed dit heeft op de start van de bouw en daarmee op de ontwikkeling van de bouwkosten. 5
Eigen risicodragerschap
Financiële gevolgen van de eigen risico
voor de WW
dragerschap voor de WW.
Bijdrage aan
De deelname in gemeenschappelijke
gemeenschappelijke
regelingen brengt financiële risico’s met
regelingen
zich mee omdat het uitgaven- en inkomstenbeleid door de besturen van de samenwerkingsverbanden wordt bepaald en niet door de individuele gemeentebesturen. Indien een besluit is 88
95 80
genomen door het algemeen bestuur van een gemeenschappelijke regeling, dan is de gemeente hieraan gebonden, ook al is ze er tegen. Ook het verder opschalen van samenwerkingsverbanden, brengt financiële risico’s voor de individuele gemeenten met zich mee. Het risico is hogere indexatie/verhoging bijdragen aan gemeenschappelijke regeling dan de standaard indexatie. 6
Participatiewet
Hogere uitgaven aan voorzieningen dan
70
waarmee in de begroting rekening is gehouden omdat we nog niet de tools beschikbaar hebben om een realistische begroting te maken op een onderwerp waarvan de kosten moeilijk te voorspellen zijn. Betreft alle uitkeringen die WerkSaam verzorgt. 7
Informatieveiligheid
Denk hierbij aan internetfraude, hacktivisme, dataverlies, etc.). Beschadiging aan hardware wat leidt tot materiële schade aan apparatuur en het verloren gaan van gegevens; gegevens raken beschadigd of verloren wat leidt tot vertraging in de bedrijfsprocessen en extra kosten; koppeling tussen gegevens en systemen wat leidt tot hogere kans op misbruik van gegevens; langdurige uitval ICT systemen wat leidt tot vertraging in het bedrijfsproces; mogelijke inbraak of toegang door onbevoegden in netwerk en/of informatiesysteem wat leidt tot uitlekken vertrouwelijke informatie; niet goed testen van updates of nieuwe programmatuur bij implementatie wat leidt tot fouten in de gegevensverwerking; verkeerd gebruik van wachtwoorden wat leidt tot ongewenste toegang tot belangrijke/vertrouwelijke informatie; virussen en/of hacking wat leidt tot verstoring van het bedrijfsproces en/of uitlekken van vertrouwelijke informatie; competentiegebrek en/of te laag kennisniveau (voor specialisme) wat leidt tot grotere kans op fouten en extra kosten. 89
55
8
Pensioenpremies/
Bij de jaarrekening 2019 is een
wachtgeldverplichtingen/
aanvullende storing gemaakt, maar dat is
APPA
geen 100% garantie voor de toekomst:
45
onvoldoende gereserveerd kapitaal bijvoorbeeld door rentedaling blijft een risico. 9
Jeugdzorg
Hogere uitgaven aan voorzieningen dan
40
waarmee in de begroting rekening is gehouden omdat we nog niet de tools beschikbaar hebben om een realistische begroting te maken op een onderwerp waarvan de kosten moeilijk te voorspellen zijn. Open-einde regeling met volumegroei, complexere zorg, stijgende tarieven 10
Energie
Door de oorlog in de Oekraïne stijgen de
p.m.
energietarieven. De gemeente betrekt de energie van HVC aandeelhoudersenergie. De tarieven zijn gebaseerd op de gemiddelde eindedagprijs over een periode van 2 jaar. Bij het opstellen van de begroting 2023 heeft een aanpassing plaatsgevonden van de budgetten voor het jaar 2023. Voor 2024 e.v. is er nog geen rekening gehouden met een stijging.
C. Risico’s Grondbedrijf en Woningbedrijf Grondexploitatie De resultaatverwachting uit de grondexploitaties is inclusief reservevorming in het kader van bovenwijkse/infrastructurele voorzieningen en verminderd met eventueel reeds gerealiseerde winstnemingen. De winstprognoses zijn gebaseerd op actuele exploitatieopzetten. Het behalen van de geraamde resultaten is afhankelijk van ontwikkelingen, zoals veranderingen in uitgiftetempo (plancapaciteit versus opname/vraag capaciteit), vraaguitval in het duurdere segment, renteontwikkelingen, kostprijsontwikkelingen en ontwikkelingen van de bouw-grondprijzen. De exploitatieopzetten worden jaarlijks aan de hand van deze ontwikkelingen geactualiseerd en laten positieve resultaten zien. Zie hiervoor ook de paragraaf Grondbeleid. De reserve Bovenwijkse voorzieningen is bedoeld om de kosten van toekomstige projecten te kunnen dekken. De reserve wordt gevoed uit inkomsten uit gebiedsontwikkelingen De Veken en Heerenweide
Vanaf 2020 wordt een nieuw bedrijventerrein De Veken 4, fase A, in voorbereiding genomen. De exploitatie van dit bedrijventerrein komt in handen van de Commanditaire Vennootschap De Veken 4. De risico’s, kosten en opbrengsten van deze nieuwe ontwikkeling komen ten laste dan wel ten goede van deze CV. De gemeente Opmeer heeft een aandeel van 50% in de resultaten van deze 90
CV. De voor deze ontwikkeling benodigde gronden zijn nog in eigendom van de gemeente Opmeer en zullen tegen boekwaarde worden overgedragen aan de CV.
Gemeentelijk Woningbedrijf Voor het Gemeentelijk Woningbedrijf is een concept financiële meerjarenbegroting (zie paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen) opgesteld. Belangrijke financiële besluiten in relatie tot het Woningbedrijf worden aan deze meerjarenbegroting getoetst. Voor het beheer van het woningenbestand is een meerjarenonderhoudsplan opgesteld, dat in eigen beheer wordt geactualiseerd. De consequenties van dit plan (voeding van de onderhoudsvoorzieningen) worden eveneens in de financiële meerjarenbegroting van het Woningbedrijf verwerkt. Verder zijn de consequenties van nieuwbouw en de verhuurdersheffing in de (meerjaren)begroting opgenomen. Op dit moment kent het Woningbedrijf zeer beperkte huurderving als gevolg van tijdelijke leegstand. Voor behoud van een kwalitatieve goede woningvoorraad, ter voorkoming van leegstand, handhaving van een voldoende weerstandsniveau en het behoud van de mogelijkheid om te investeren in nieuwbouw en/of het bestaande bezit, heeft de gemeenteraad eind 2019 een Beleidsplan Strategisch voorraadbeheer vastgesteld. In dit beleidsplan zijn onder meer het huurprijsbeleid en het beleid voor de verkoop van huurwoningen opgenomen. De opbrengsten van verkopen van de aangewezen huurwoningen worden geboekt in de algemene bedrijfsreserve van het Woningbedrijf.
Deze reserve wordt vervolgens (gedeeltelijk) ingezet voor afboeking van de onrendabele top in de stichtingskosten van nieuwbouwprojecten ter verkrijging van betaalbare huurprijzen en ter bekostiging van de investeringen van het Woningbedrijf. In het kader van de warmtetransitie zal het bestaande bezit van het gemeentelijk woningbedrijf worden verduurzaamd. Hiervoor voorzien we aanzienlijke investeringen. De financiële effecten hiervan zullen in de jaarlijks bij te werken financiële meerjarenraming worden verwerkt. D. Financiële kengetallen Door het BBV wordt een verplichte basis set van vijf financiële kengetallen voorgeschreven. Naast de kengetallen wordt een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie opgenomen. De invoering van de set van vijf kengetallen is bedoeld om de financiële positie voor raadsleden inzichtelijker te maken.
91
1A. Netto schuldquote De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. 1B. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel inals exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. 2. De solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. 3. Kengetal grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de gronden die de gemeente bezit is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. 4.
Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt thans het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat 92
het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten en uitgedrukt in een percentage. 5. Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishouden De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten vallen de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie De schuldquote van de gemeente Opmeer is sterk omdat de gemeente relatief weinig geld heeft geleend. In 2025 nemen de uitzettingen korter dan één jaar behoorlijk af wat zorgt voor een stijging van de schuldquote. Wat overigens nog geen reden voor zorg is. De solvabiliteitsratio van de gemeente is de komende jaren stabiel. Het kengetal grondexploitatie is laag (goed) aangezien de gemeente Opmeer relatief weinig grondexploitaties kent en de boekwaardes daarvan beperkt zijn vergeleken met de baten. De structurele exploitatieruimte van de gemeente Opmeer komt de komende jaren evenwichtig uit.
De belastingcapaciteit van de gemeente Opmeer is relatief hoog.
93
Paragraaf 2: Kapitaalgoederen Van het grondgebied van de gemeente Opmeer (4.163 ha) bestaat een groot deel uit openbare ruimte. In deze openbare ruimte vinden vele activiteiten plaats, zoals wonen, werken, verkeer en recreëren. Voor deze activiteiten zijn kapitaalgoederen, zoals wegen, gebouwen, riolering, bomen, openbare verlichting en kunstwerken nodig. Deze kapitaalgoederen zijn van belang voor het verwezenlijken van de gemeentelijke programma’s, zoals milieu, onderwijs en jeugd, ruimtelijke ontwikkeling en openbare ruimte. Een groot deel van de begroting heeft daarom betrekking op deze kapitaalgoederen. We onderstrepen het belang van een goede kwaliteit van de openbare ruimte voor onze inwoners en bedrijven. Een goed onderhoudsniveau draagt bij aan een goed leefen vestigingsklimaat, kunnen klachten worden voorkomen en worden risico’s beperkt. De gemeente Opmeer streeft naar de aanwezigheid van veel groen, een goede kwaliteit en een goed onderhoud van de openbare ruimte. De infrastructuur is passend en goed onderhouden. In de beheerplannen wordt daarbij als uitgangspunten genomen:
Een wegeninfrastructuur die zorg draagt voor een goede bereikbaarheid, doorstroming en een veilig gebruik;
Handhaven en waar noodzakelijk en mogelijk uitbreiding van het groene karakter van het bebouwd gebied en de bedrijventerreinen;
De openbare omgeving is schoon, verzorgd, bruikbaar en veilig;
Duurzaamheid.
Het beheer van de openbare buitenruimte en infrastructurele werken vindt plaats op basis van actuele beheerplannen die eenmaal per vier jaar worden geactualiseerd. Een aantal beheerplannen is opgesteld om inzichtelijk te maken welke kapitaalwerken op korte en middellange termijn uitgevoerd moeten worden, inclusief het vast te stellen kwaliteitsniveau en de daarvoor behorende budgetten. Het gaat om de volgende beheerplannen:
Onderwijshuisvesting (2008);
Speelvoorzieningenplan (2011);
Programma Stedelijk Water en Riolering 2022-2027;
Beheerplan civiele kunstwerken 2020-2024;
Groenbeleidsplan 2023-2026;
Beleidsplan Openbare Verlichting 2018-2021;
Beheerplan gemeentelijke gebouwen 2018-2021;
Wegenbeheerplan 2023-2026;
Stedelijk waterplan 2018-2021.
Door de opstelling en tijdige actualisatie van deze plannen ontstaat inzicht in het door de raad gewenste kwaliteitsniveau en de benodigde middelen voor de beheer- en onderhoudsmaatregelen, welke tijdens de begrotingsbehandeling vastgesteld worden. Met de actualisering wordt voldaan aan de BBV-voorschriften (notitie materiele vaste activa 2017). De uit te voeren werkzaamheden in het begrotingsjaar 2023 zijn in hoofdzaak beschreven in programma’s 2 en 5 van deze begroting. 94
Via de monitor Waarstaatjegemeente.nl wordt de klanttevredenheid over deze voorzieningen periodiek gemeten. Beleidskader wegen Voor de wegen geldt het Wegenbeheerplan 2023 - 2026. Voor het door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau van de wegen worden de benodigde middelen beschikbaar gesteld. Om een gemiddeld jaarbudget te kunnen vaststellen, is langer dan de planperiode, vooruitgekeken en is de budgetbehoefte over een periode van 10 jaar berekend. Voor de looptijd van dit plan (2023-2026) wordt jaarlijks in programma 2 van deze begroting het benodigd budget geraamd. Met ingang van de begroting 2023 is het budget voor het onderhoud van de wegen voor de hele periode op een gelijk niveau geraamd. Op basis van het raadsbesluit van 12 mei 2021 zal het beheer van de wegen van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier per 1 januari 2023 worden overgenomen. De financiële effecten van de overdracht zijn uitgewerkt in een businesscase en komen boven op het benodigde budget uit het wegenbeheerplan Civiele kunstwerken De gemeente Opmeer heeft 40 bruggen, 6 vissteigers, 7 kano-aanlegplaatsen en 94 duikers in beheer. In 2020 (raadsvergadering 18 juni 2020) is het beheerplan Civiele kunstwerken geactualiseerd voor de periode 2020-2024. Er is een kostenraming opgesteld voor de bij de gemeente in beheer en onderhoud zijnde kunstwerken (bruggen e.d.).
Uit dit beheerplan blijkt dat de kunstwerken in een redelijke tot goede staat van onderhoud verkeren. In het beheerplan zijn aanbevelingen opgenomen voor het onderhoud en beheer. Door de overname van de wegen komen hier 20 bruggen en 100 duikers bij. De kostenraming uit de businesscase voor het onderhoud is overgenomen in de begroting. Openbare verlichting Voor de openbare verlichting geldt het beleidsplan Openbare verlichting 2018-2022. In het beleidsplan wordt de visie weergegeven voor het beheer van de openbare verlichting en de kosten daarvan. Het beleidsplan bevat tevens een uitvoeringsplan voor de periode 2018 tot en met 2022. Uitgaande van het huidig gehanteerde kwaliteitsniveau zal een aanzienlijk deel (22%) van de lichtmasten in de komende jaren moeten worden vervangen. Voor de periode 2023-2026 zal een nieuw beheerplan met kwaliteitsniveaus ter vaststelling aan de raad worden voorgelegd. De kosten van beheer en onderhoud van de openbare verlichting maken onderdeel uit van programma 2. Vervanging van lichtmasten en lichtarmaturen worden in het investeringsprogramma opgenomen conform de BBV regels. Beleidskader riolering In verband met de aansluiting op de omgevingswet is het GRP van naam veranderd en heet nu Programma Stedelijk Water en Riolering (PSWR). Het PSWR 2022 - 2027 is vastgesteld op 16 december 2021.
In dit PSWR is het beleid en de financiering van het rioolbeheer vastgelegd. De aspecten van het stedelijk waterbeheer worden in het volgende plan opgenomen. 95
Met het PSWR wordt invulling gegeven aan de taken van de gemeente die voortvloeien uit de Wet gemeentelijke watertaken die op 1 januari 2008 in werking is getreden. Op grond van deze wet is de gemeente belast met lokale ruimtelijke inpassing van de maatregelen op het gebied van de waterhuishouding en heeft de gemeente een zorgplicht voor stedelijk water. In overleg met de waterpartners zijn de beleidsuitgangspunten opgesteld, die voortkomen uit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) en het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW). De kosten voor de uitvoering van het rioleringsplan worden gedekt door de Spaarvoorziening Rioolvervanging, de Voorziening Riolering en de rioolheffing. De aanleg van nieuwe riolering in bestemmingsplannen wordt bekostigd uit de exploitatieopzet van deze plannen. Voor de planperiode is een heffing vastgesteld van € 180,45 (basisjaar: 2022), welke jaarlijks met de inflatiecorrectie wordt aangepast. Beleidskader water Voor het beheer en onderhoud van de sloten en waterpartijen is het Stedelijk waterplan 2018-2021 opgesteld. Dit plan is op 21 september 2017 vastgesteld door de gemeenteraad. De gemeente Opmeer is verantwoordelijk voor het onderhoud van de walkanten en het baggeren van de watergangen die eigendom zijn van de gemeente. De gemeente Opmeer beheert ongeveer 120.000 m2 oppervlaktewater en ongeveer 25 km oevers met oeverbescherming.
Door het structureren van de aanpak voor het onderhoud zijn de kosten inzichtelijk gemaakt en is een planning opgesteld. De kosten van het baggerwerk variëren sterk in de loop der jaren. In het beheerplan zijn voor de komende jaren de noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden geïnventariseerd. Voor het onderhoud van deze voorzieningen is een bestemmingsreserve Baggerwerkplan ingesteld. In programma 2 van de begroting en meerjarenraming zijn de benodigde onderhoudsbudgetten verwerkt. Per 1 januari 2023 neemt het Hoogheemraadschap HHNK het beheer van stedelijk waterbeheer over van de gemeente. De gemeente blijft eigenaar. Het Stedelijk waterplan wordt geactualiseerd. Beleidskader gebouwen De gemeente Opmeer heeft 33 gebouwen in beheer, bestaande uit algemene gebouwen, dierenverblijf, sport- en sociaal culturele gebouwen. Daarnaast telt onze gemeente 7 scholen, waarvoor de schoolbesturen verantwoordelijk zijn. Voor het beheer van de gemeentelijke gebouwen is het beheerplan Gemeentelijke gebouwen 2018-2021 opgesteld. Dit plan is op 1 februari 2018 vastgesteld door de gemeenteraad. Het beheerplan gebouwen wordt in 2023 geactualiseerd en, inclusief het kwaliteitsniveau, ter vaststelling aan de raad voor gelegd. In het beheerplan zal tevens in beeld worden gebracht welke investeringen moeten worden gedaan om de gebouwen te verduurzamen om aan de wettelijke eisen te kunnen voldoen.
In het beheerplan is de zorg voor een groot aantal wettelijke taken voor het beheer van gebouwen opgenomen. Het is van belang dat de gemeentelijke gebouwen in een goede staat verkeren waarbij als uitgangspunten worden gehanteerd: schoon, heel en veilig en streven naar duurzaamheid. In het beheerplan zijn de kosten van het gebouwenbeheer voor de planperiode inzichtelijk gemaakt en is een doorkijk opgenomen voor een periode van 10 jaar.
96
Voor de vijf gebouwen die ondergebracht gaan worden in de nieuwe Kindcentra komt het planmatig onderhoud te vervallen. Beleidskader beeldende kunstwerken De gemeente heeft 14 kunstwerken in beheer. De kunstwerken worden planmatig beheerd. De meerjarenonderhoudsplanning wordt jaarlijks geactualiseerd. Voor het beheer is een jaarlijks budget opgenomen in de begroting. Afhankelijk van de omvang van de uit te voeren werken vindt een onttrekking of toevoeging plaats van/aan de voorziening Gemeentelijk Woningbedrijf Op 19 december 2019 is het Strategisch voorraadbeleid gemeentelijk woningbedrijf Opmeer 2020 vastgesteld door de gemeenteraad. Het plan geeft richting aan de strategie van onze woningportefeuille en houdt rekening met demografische ontwikkelingen, veranderende trends en financiële en juridische ontwikkelingen. Daarnaast gaat het in op het beheer van de bestaande voorraad, verkoop en de nieuwbouwactiviteiten. Verduurzaming van de bestaande voorraad is een belangrijk item. De wensportefeuille en het streefhuurbeleid spelen ook een belangrijke rol. Het gaat hierbij onder meer om veranderende woonwensen, huurprijsbeleid, demografie, kwaliteit, energie en economie. Op basis van deze ontwikkelingen zijn de strategische doelen voor het woningbedrijf geformuleerd. Het beleidsplan vormt de koers van het woningbedrijf voor een periode van 8 jaar.
Op basis van de vastgestelde regionale woonvisie is de Woonvisie Opmeer 2018-2022 ‘Gelukkig wonen in Opmeer’ gemaakt. Deze is op 13 december 2018 door de gemeenteraad is vastgesteld. Deze plannen houden rekening met demografische ontwikkelingen, veranderende trends en financiële en juridische ontwikkelingen. Het gaat hierbij onder meer om veranderende woonwensen, huurprijsbeleid, demografie, kwaliteit, energie, economie e.d. De in de genoemde plannen voorgestelde maatregelen moeten, als het gaat om activiteiten van het Woningbedrijf, worden bekostigd uit de bedrijfsreserve van het Woningbedrijf en de huuropbrengsten. De investeringen in het vastgoed worden gebaseerd op de ‘Investeringsregeling Woningbedrijf Opmeer’. In 2022 is een start gemaakt met het onderzoek voor en het actualiseren van de woonvisie voor de komende vier jaar. Het verkoopbeleid is in het nieuwe Strategisch Voorraadbeleidsplan geactualiseerd. De opbrengsten van verkopen worden geboekt in de algemene bedrijfsreserve van het Woningbedrijf en worden vervolgens (gedeeltelijk) ingezet voor afboeking van de onrendabele top in de stichtingskosten van nieuwbouwprojecten ter verkrijging van betaalbare huurprijzen. Jaarlijks wordt een activiteitenplan opgesteld waarin de voorgenomen activiteiten staan vermeld van het Woningbedrijf.
Op hoofdlijnen wordt inzicht gegeven in de voornemens van het Woningbedrijf over de uitvoering van de Woonvisie en de volkshuisvestelijke prestatievelden (kwaliteit woongelegenheden, leefbaarheid, wonen en zorg, verhuren van de woningen, betrekken van/overleg met bewoners bij beleid en beheer en continuïteit financiën). Voor het Woningbedrijf is een financiële meerjarenraming (10 jaar) opgesteld. De raming houdt rekening met effecten van de verhuurdersheffing, huurbeleid e.d. Belangrijke financiële besluiten in 97
relatie tot het Woningbedrijf worden aan deze meerjarenbegroting getoetst. De onderhoudskosten en beoogde investeringen (nieuwbouw Heerenweide) zijn in de meerjarenramingen verwerkt. Deze meerjarenbegroting is voortschrijdend en wordt jaarlijks geactualiseerd. Beleidskader Groen Vanaf 2023 is het Groenbeleidsplan geactualiseerd. Dit plan heeft een looptijd van 2023 tot en met 2026. De gemeente Opmeer beheert in totaal ca. 597.000 m2 groen inclusief de overdracht vanuit het HHNK. Dit is onder te verdelen in openbaar groen, sportvelden en begraafplaatsen. Het groenbeleidsplan wordt gebruikt bij het uitvoeren van de regels die ter bescherming van groenvoorzieningen (waaronder bomen) in de Algemene Plaatselijke Verordening 2021, het bestemmingsplan en het tijdelijke omgevingsplan (als bedoeld in de Omgevingswet) zijn vastgesteld. Ook wordt het groenbeleidsplan gebruikt bij het opstellen van de omgevingsvisie en het opstellen en uitvoeren van het definitieve omgevingsplan. Verkoop percelen openbaar groen De gemeente voert een actief gronduitgiftebeleid met betrekking tot verkoop openbaar groen. In het groenbeleidsplan zijn de te verkopen percelen aangewezen. Financiële consequenties Voor het onderhoud van de wegen, riolering, het huurwoningenbestand en (overige gemeentelijke) gebouwen zijn reserves/voorzieningen beschikbaar.
De kosten van onderhoud van schoolgebouwen worden gedekt ten laste van de reserve Onderwijshuisvesting. Voor de normale en planmatige onderhoudskosten van kapitaalgoederen worden jaarlijks in de onderhoudsbegroting ramingen opgenomen. Deze komen weer ten laste van onderhoudsvoorzieningen en/of reserves. Wanneer buitengewoon onderhoud en/of renovatie moet worden verricht, worden hiervoor afzonderlijke ramingen opgenomen of investeringskredieten aangevraagd.
Actie
Activiteiten in begroting 2023
Actualiteit beheerplannen
Actualiseren beheerplan openbare verlichting, stedelijk waterplan, beheerplan gemeentelijk gebouwen
Uitvoering beheerplannen
Opstellen operationele programma's
Woningbedrijf
Actueel houden meerjarenbegroting; Activiteitenplan 2023.
In bijlage 1 van de begroting vindt u ook een samenvattende tabel inzake de stand van zaken op het gebied van kapitaalgoederen.
98
Paragraaf 3: Bedrijfsvoering Inleiding De bedrijfsvoering van de gemeente betreft het sturen en beheersen van de organisatorische bedrijfsprocessen om de, door het politiek bestuur geformuleerde, beleidsdoelstellingen te kunnen realiseren. In deze paragraaf wordt op de verschillende onderdelen ingegaan. Privacy en informatiebeveiliging De mate van gegevensverwerking groeit exponentieel. Gemeenten groeien ook steeds meer naar integrale dataverwerking en het gebruik van diverse data voor beleidsondersteunende processen. Om de kansen die met deze groei gepaard gaan ten volle te kunnen benutten, is volledig vertrouwen nodig van de burger in onze toenemende digitaliserende samenleving. Optimaliseren van de informatieveiligheid en verder waarborgen van het op juiste en veilige manier omgaan met persoonsgegevens, is essentieel en een voortdurend proces. Visie: "De gemeente Opmeer is een betrouwbare partner voor al haar burgers, bedrijven en ketenpartners'. Informatiebeveiliging Om een solide inrichting van de informatiebeveiliging te bereiken, is het noodzakelijk om op het gebied van informatieveiligheid continu te professionaliseren en ontwikkelen. De Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) biedt hiervoor een verplichte normering voor overheden.
In 2022 is door middel van het Strategisch Gemeentelijk Informatiebeveiligingsbeleid richting gegeven aan zienswijze, implementatie BIO (uitwerken documentatie) en awareness voor gemeente Opmeer. Hierin staat de ambitie om in 2025 volledige borging van informatieveiligheid binnen de processen van de gemeente Opmeer te hebben gerealiseerd. In 2023 worden een aantal stappen gezet verder op weg naar dit doel, vooral door verdere implementatie van de BIO. De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) De AVG beschermt de grondrechten en de fundamentele vrijheden van natuurlijke personen en met name hun recht op bescherming van persoonsgegevens. De AVG is van toepassing op geheel of gedeeltelijk geautomatiseerde verwerking, maar ook op de verwerking van persoonsgegevens die in een bestand kunnen worden opgenomen. Naast een aantal verplichtingen die er uit de AVG voor organisaties voortvloeien, zoals het voeren van een Register van Verwerkingen, een Beveiligingsincidenten- en datalekregister, het aanstellen van een Functionaris Gegevensbescherming, vormt de AVG vooral een basis voor het afwegen van risico's en zorgvuldige verwerking van persoonsgegevens. Dit is een continu proces, waarbij vastleggen van werkprocessen en evaluatie hiervan een belangrijke basis vormen voor het zorgvuldig en veilig omgaan met persoonsgegevens.
Naast het afhandelen van incidenten (die ook weer input vormen voor het verbeteren van processen), werkt het onderdeel Privacy veel aan 'ad hoc' adviezen op het gebied van Privacy. Verder wordt er in 2023 gewerkt aan structurele onderwerpen, zoals het optimaliseren en up-to99
date maken van het register van verwerkingen, het evalueren van privacyverklaringen (zowel die voor werknemers, als die voor inwoners), privacy by design en continuering en uitbouwen van het bewustwordingsprogramma. Informatie- en gegevensmanagement Informatiebeleid In 2021 is het informatiebeleid vastgesteld, deze zal in 2023 worden aangescherpt. In het informatiebeleid worden zeven strategische principes gehanteerd (deze principes zijn gelijk in de regio). Op basis van deze principes is een projectenportfolio opgesteld. Denk hierbij aan projecten als: Digitale Agenda 2024, opstellen van Cloud beleid, Samen Hangende Objectregistratie (SOR) en digitaliseren van werkprocessen. Vanuit eenheid I&G zien wij dat digitalisering steeds meer beleidsterreinen bij elkaar brengt en het groeiende bewustzijn dat er serieuzer nagedacht mag worden om over de verschillende silo’s heen te werken. Het is voor eenheid I&G noodzakelijk om de medewerkers mee te nemen in digitaliseringsvraagstukken en ontwikkelen en ze goed te begeleiden en op te leiden. Alleen op die manier kunnen wij gezamenlijk handen en voeten geven aan het beleid en de verdere digitalisering. Datagestuurd werken Overheden staan aan het begin van de groeicurve om een digitaal gestuurde business te worden. Binnen gemeente Opmeer bestaat de wens om meer te gaan doen met data.
Het werken met data kan er voor zorgen om focus te krijgen en keuzes feitelijk onderbouwd te maken. Voordat hiermee begonnen kan worden, is het noodzakelijk om een goed beeld te hebben van de actuele situatie. Het werken met data zou geen doel op zich moeten zijn, het moet bijdrage aan de business. Aanbestedingskalender Om ons werk goed te kunnen doen maken wij gebruik van diverse softwarepakketten. Om te blijven voldoen aan de Aanbestedingswet is een meerjarenkalender opgesteld. Hier zal de aankomende jaren invulling aan worden gegeven. Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) Per 1 januari 2023 gaat de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet wordt digitaal ondersteund door het Digitaal Stelsel Omgevingswet. Hiervoor moeten overheden aansluiten met hun lokale software. Het elektronisch berichtenverkeer met de landelijke voorziening van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO-LV) verloopt via Digikoppelingen. Er zijn drie verschillende softwarepakketten aangeschaft waar de inrichting en toepassing centraal staan. Wet Open Overheid (Woo) Per 1 mei 2022 is de Wet Open Overheid (Woo) in werking getreden. Deze wet is een vervanger van de Wob. De Woo heeft echter een bredere uitwerking dat de Wob. De Woo vereist actieve openbaarmakingen die op vervolgens op PLOOI geplaatst moeten worden. In 2022 was dit nog niet mogelijk.
In 2023 dienen wij een aansluiting te maken met PLOOI, 'weglak' software in huis te hebben (i.v.m. privacygevoelige informatie) en de organisatie te trainen in het juist opstellen van documentatie.
100
Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) BAG is een registratie waarin basisgegevens over alle gebouwen en adressen in een gemeente zijn verzameld. Deze registratie is een wettelijke verplichting waarvan wij de bronhouder zijn. De Basisregistratie gebouwen geeft voor alle panden, verblijfsobjecten, standplaatsen en ligplaatsen een identificatie. In 2023 gaan we aan de slag met 3D beeldmateriaal. De 3D beelden spelen in toenemende mate een rol in het kwaliteitsbeheer van basisregistraties en de informatievoorziening. Ook zal de SOR hiervan afhankelijk zijn. Regionale samenwerking In 2021 hebben Gemeente Opmeer en Koggenland een aantal sessies gehad, waarin ze samen over kansen in de samenwerking van de informatievoorziening (I-samenwerking) hebben gesproken. Deze informatievoorziening sessies hebben veel ideeën opgeleverd. Aan deze ideeën zijn/worden aanspreekpunten en prioriteiten gekoppeld. Met deze samenwerking proberen wij: meer “lucht” te ervaren en kwetsbaarheid te verminderen. Het doel is om waar mogelijk elkaars activiteiten overnemen en overdragen (door onderling te geven en nemen); persoonlijk en inhoudelijk naar elkaar toe groeien en elkaar steeds beter op natuurlijke wijze weten te vinden en elkaar helpen. Personeel en organisatie CAO De huidige Cao Gemeenten loopt op 1 januari 2023 af.
De nieuwe Cao kent een looptijd van een jaar en geldt dus alleen voor 2023. Hierin wordt een passende loonontwikkeling opgenomen waarbij rekening wordt gehouden met een stijging van de pensioenpremies van het ABP en sociale premies, waaronder werknemersverzekeringen. Hoe hoog dit exact wordt is nog onderdeel van de onderhandelingen en daarom nog niet bekend. De redenen voor deze salarisverhoging zijn de noodzaak die er is om waardering voor medewerker financieel tot uiting te laten komen en om te investeren in het imago van de gemeente op de arbeidsmarkt. De huidige krapte op de arbeidsmarkt is momenteel namelijk een van de grootste uitdagingen en het lijkt erop dat dit een structureel probleem wordt. Mede gelet op de stijging van de premies is een loonontwikkeling dus onontkoombaar wil de gemeente een aantrekkelijk werkgever blijven. In de begroting is daarom rekening gehouden met een verhoging van 3,4%. Daarnaast is er in de nieuwe Cao onder meer aandacht voor de duurzame inzetbaarheid van medewerkers en de aansluiting van de arbeidsvoorwaarden op het hybride werken. Zo wordt de thuiswerkvergoeding structureel en wordt er een mobiliteitsbudget geïntroduceerd. Verder worden er wijzigingen in de bovenwettelijke sociale zekerheid aangebracht.
De loondoorbetaling bij ziekte wordt aangepast aan de landelijke norm en de nawettelijke uitkering voor voormalig werknemers komt te vervallen. De Cao Gemeenten komt daardoor nog meer in overeenstemming met het private recht en de praktijk in de overige sectoren. Duurzame inzetbaarheid medewerkers De vitaliteit van werknemers behoort eveneens tot een van de aandachtspunten in die nieuwe Cao. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers. Het goede gesprek over vitaal en duurzaam aan het werk blijven is belangrijk en mede afhankelijk van de werknemer 101