Presentatie Opmeer 7 december 2023 Samuel Stollman NVRD
Tekst van het document
Van Afval Naar Grondstof Gemeente Opmeer 7 december 2023
Samuel Stollman
December 2023
Op weg naar een circulaire economie
De rol van de gemeente in de keten
Duurzame producten op de markt Meer en beter recyclen
Meer en beter scheiden
Duurzamer consumeren
Gemeentelijke doelstellingen EU en VANG VANG-programma 2015-2020 • Maximaal 100 kg restafval per inwoner per jaar én minimaal 75% afvalscheiding • Resultaat: van 240 kg in 2015 naar 180 kg in 2021 Verbrandingsbelasting in 2019 verhoogd van € 13 naar € 32 per ton restafval. 2023: € 35,70 CO2-heffing vanaf 2025 (op fossiele deel van restafval). Komt neer op ca. € 2 euro/ton in 2025 tot mogelijk € 25 in 2030 (!) VANG-programma 2022-2025: focus van hoeveelheid naar kwaliteit • EU: daadwerkelijke recycling meten in plaats van gescheiden inzameling • Doelstelling: 55% recycling in 2025; 60% in 2030; 65% in 2035 • Nu gemiddeld 52% recycling Nederland Circulair in 2050: Rijksbrede programma Circulaire economie
Recycling versus afvalscheiding (Benchmark NVRD/RWS, 2022)
76% recycling van het totaal 16% uitval na inzameling (13%-punt)
89% recycling van het totaal Géén uitval na inzameling!
50% recycling van het totaal 36% uitval na inzameling (28%-punt)
91% recycling van het totaal Géén uitval na inzameling!
Gemeente
Koplopers restafval in Nederland Allemaal stedelijkheidsklasse 4-5 (!)
Restafval
Reusel-De Mierden
20
Horst aan de Maas
43
Olst-Wijhe
45
Zwartewaterland
50
Druten
47
Boekel
48
Land van Cuijk
48
Bronckhorst
48
Oost Gelre
53
Opmeer
131
Fijn + grof restafval (CBS, 2021)
Opmeer in de benchmark
Bron: Benchmark afvalinzameling NVRD/RWS
Koplopers G40 (stedelijkheidsklasse 1-2)
Gemeente
Restafval
Apeldoorn
88
Deventer
89
Hengelo
89
Nijmegen
109
Enschede
123
Maastricht
123
Ede
124
Roosendaal
128
Tilburg
147
Gouda
148
Fijn + grof restafval (CBS, 2021)
Hoe stuur je op minder restafval en meer schone grondstoffen?
Communicatie
Financiële prikkels
Service-instrumenten
Inzet instrumentarium door koplopers
.
Communicatie (Intrinsieke motivatie)
220 Kilo
200 kilo
Financiële stimulans
Inwoner moet de prikkel begrijpen!
(financieel sturen op goed scheidingsgedrag)
120 Kilo
Serviceprikkel (veel service voor grondstoffen, restafval ontmoedigen)
Intensieve communicatie Intensieve service Participatie
.
70 Kilo
2000
2015
30 Kilo
2020
2025
2030
Financiële prikkel • Hoogte van de afvalstoffenheffing wordt bepaald door scheidingsgedrag. • “De vervuiler betaalt” -of- “De scheider wordt beloond”! Veel verschillende vormen!
• Eerlijke afrekenmethode van de kosten van afvalbeheer. • Vergelijkbaar met afrekening andere nutsfuncties (water, energie). Bron: Benchmark NVRD-RWS – gemiddelde van deelnemende gemeenten
• Resultaten: gemiddeld 100 kilo minder restafval en 30 euro lagere kosten per huishouden.
Hoe werkt de financiële prikkel? Kosten afvalbeheer 300 250
250 240
200 150
Vast tarief
100
Huidige situatie
Alle kosten inzameling en verwerking afval
Variabel tarief
Basis tarief
Vaak lagere totale kosten door sterke afname verwerkingskosten restafval Kosten inzameling en verwerking van restafval Vaste kosten inzameling en verwerking
Financiële prikkel
Neveneffecten financiële prikkel? Bijplaatsingen, dumpingen, zwerfafval • Nauwelijks samenhang met bijplaatsingen, dumpingen en zwerfafval (IPR Normag, 2021). • Gemeenten zonder diftar hebben dezelfde problematiek. • Gemeenten met nascheiding PMD hebben dezelfde problematiek. • Toename bijplaatsingen na invoering diftar is gering en vaak tijdelijk. • Meer aandacht voor problematiek door beleidswijziging en daarmee meer meldingen. • Aandeel bijplaatsingen van totale hoeveelheid huishoudelijk afval is in meeste gemeenten minder dan 1%. Kwaliteit • Kwaliteit van grondstoffen in gemeenten met financiële prikkel niet slechter. Kwaliteit PMD zelfs iets beter (IPR Normag, 2021). • Nog beter uitleggen wat gevolgen zijn van vervuilde grondstoffen voor kosten én milieu. • Landelijke focus (NVRD, VANG) op verbetering kwaliteit, met name GFT, PMD en textiel.
Put your money where your mouth is! Omgekeerd inzamelen
Omgekeerd inzamelen
8 mini’s restafval per huishouden per jaar
GFT Papier Verpakkingen en andere droge recyclables
Laatste restje restafval wegbrengen naar verzamelcontainer
Aanpak kwaliteit gescheiden stromen • Kwaliteit van grondstoffen staat de laatste jaren onder druk: o Mensen scheiden soms minder goed o Hogere eisen aan gescheiden grondstoffen door producenten • Met name PMD, GFT en textiel hebben aandacht nodig • Hoe pakken andere gemeenten de kwaliteit van gescheiden grondstoffen aan? • Richting inwoners o Uitgebreide en intensieve voorlichting; afvalcoaches o Inzetten van ‘voorlopers’ om gerichter te kunnen communiceren o Handhaving: waarschuwen, niet ledigen, boete o Toegangscontrole op verzamelcontainers • Inzameling o Inzamelmiddel aanpassen: zak, minicontainer of verzamelcontainer? o ‘Hotspots’ apart inzamelen o Geen ´wormpers´ gebruiken in inzamelvoertuig PMD o Grove sortering op overslag
Bron- en/of nascheiding?
• Nascheiding is alléén een alternatief voor PMD. • Alle gemeenten doen aan bronscheiding voor gft, papier, textiel, glas, etc. • Alle gemeenten die de 100 kilo halen, doen aan bronscheiding voor PMD: Want: instrumentarium restafval werkt beter icm bronscheiding door grote volume van PMD • Aandachtspunt bronscheiding: kwaliteit moet op peil blijven. • Welke gemeenten stappen over op nascheiding? Gemeenten (of wijken!) met veel hoogbouw waar bronscheiding niet/lastig van de grond komt (zoals bijv. Amsterdam, Rotterdam, Leiden, Utrecht). • “Bronscheiden waar kan, nascheiden waar moet!” (HVC).
Inzamelstrategie van grote invloed op resultaat én kostenniveau! OMG Omgekeerd inzamelen NASCH Nascheiding FREQ VERL Frequentieverlaging inzameling restafval
Stijgende kosten … stijgende verwerkingskosten restafval: verbrandingsbelasting … vanaf 2025 een CO2-heffing … fluctuerende marktprijzen van grondstoffen … dalende vergoeding voor verpakkingen … dalende kwaliteit van ingezamelde deelstromen … forse stijging CAO afvalinzameling … jaarlijkse indexering van de inzamelkosten → Restafval is en blijft de duurste afvalstroom! → Gescheiden grondstoffen zijn (bijna) altijd goedkoper of leveren zelfs iets op. Minder restafval = minder stijging van de kosten
Gegarandeerd succes? Nee! Flankerend beleid is van doorslaggevend belang:
• • • • • • • •
Uitgebreide communicatie is cruciaal voor draagvlak Maatwerk voor verschillende doelgroepen (minima, medische indicatie) Durf te differentiëren in je beleid als de situatie daarom vraagt (bv. laagbouw/hoogbouw) Overal scheidingsfaciliteiten bieden (GFT bij hoogbouw!) Beleid grof afval afstemmen: circulaire ambachtcentra mooie stap richting CE! Handhaving als sluitstuk op het beleid 0-meting zwerfafval/bijplaatsingen uitvoeren om daadwerkelijk effect te meten Accepteer weerstand tegen veranderingen (vaak relatief beperkt, en verdwijnt na 6 maanden) • Neem (uitgebreid) de tijd voor het introduceren van (grote) veranderingen • …
Aandachtspunten komende jaren • Verdere reductie van de hoeveelheid restafval Door middel van een financiële stimulans?
• Behoud van kwaliteit van gescheiden grondstoffen met name aandacht voor GFT, PMD en Textiel
• Focus op het scheiden van voedselafval
De Afvaldriehoek: Service
De complexiteit van beleidsafwegingen in gemeenten
Afvalbeleid Milieu
Kosten
Dank voor jullie aandacht!
Samuel Stollman + 31 6 51 84 57 24 stollman@nvrd.nl
Ga voor meer informatie over de Koninklijke NVRD naar www.nvrd.nl En volg ons op LinkedIn