CConstaterende datOpmeer
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 - Rapport Huisvesting Arbeidsmigranten Opmeer_Rekenkamercomissie

Besluitvormende raadsvergadering 28 maart 2024, gemeente OpmeerBij agendapunt: Aanvullend budget handhaving Recreatiepark Westfriesland38.736 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

Ook in de gemeentelijke vertaling wordt duidelijk waar men arbeidsmigranten kan huisvesten. Niet duidelijk is evenwel, onder welke nadere voorwaarden huisvesting is toegestaan en welke maxima gelden. Het rapport van Conclusr omschrijft in 2018 het huisvestingsbeleid van de gemeente als volgt. Huisvesting dient vergund te zijn en de gemeente geeft geen gedoogbeschikkingen af. Het maximale aantal arbeidsmigranten per agrarisch perceel is 30. Er zijn 4 omgevingsvergunningen voor huisvesting bij tuinderbedrijven verleend, voor in totaal 50 huisvestingsplaatsen. Verhuur door de eigenaar van een woonpand is mogelijk. Als er geen sprake is van onderlinge verbondenheid in de samenstelling, zoals een traditioneel gezin, dient een vergunning aangevraagd te worden. Het maximum per woning bedraagt 4 personen (Conclusr, 2018, p. 66). Deze laatste passage bevreemdt, aangezien verhuur van een woonpand volgens het gemeentelijke beleidskader niet is toegestaan in woonwijken. De vraag rijst dan, in hoeverre huisvesting van arbeidsmigranten in reguliere woningen nu is toegestaan. In de adviesnota die op 23 oktober 2012 bij de nota Huisvesting EU arbeidsmigranten wordt opgeleverd staat, dat de bestemmingsplannen van de gemeente geen ruimte bieden voor het huisvesten van seizoenarbeiders in woningen indien zij niet gezamenlijk een huishouden voeren.

De beleidsregel Kruimelgevallen versoepelt echter deze insteek. Deze beleidsregel wordt op 21 februari 2019 gepubliceerd. In deze beleidsregel wordt toegestaan, dat in afwijking van het bestemmingsplan onder bepaalde voorwaarden per woning vier seizoenarbeiders mogen worden gehuisvest. Hierop wordt de volgende toelichting gegeven: “In de geactualiseerde bestemmingplannen is opgenomen dat een woning alleen mag worden bewoond door een huishouden. Dat houdt in dat het gebruik van een woning voor de huisvesting van vluchtelingen of seizoenarbeiders, waarbij niet (altijd) sprake is van één huishouding, niet past binnen de woonbestemmingen. Omdat dit gebruik, vaak in de vorm van 70

kamerverhuur, op zich wel aansluit bij een meer regulier woongebruik kan hier onder voorwaarden medewerking aan kan worden verleend” (Toelichting beleidsregel 5). Met betrekking tot de verruiming opteert de gemeente in 2018 voor een versoepeling. Naar aanleiding van het rapport van Conclusr besluit het college op 27 maart 2018 de raad te verzoeken het beleid met betrekking tot de huisvesting van seizoensarbeiders onder de gestelde voorwaarden van het bestemmingsplan ‘Landelijke gebied Opmeer 2014’ te verruimen naar maximaal 60 huisvestingsplaatsen op agrarische bedrijfspercelen. Op 19 april 2018 neemt de raad dit voorstel over. Op 19 april 2018 besluit de raad namelijk zonder beraadslaging het beleid met betrekking tot de huisvesting van seizoenarbeiders onder de gestelde voorwaarden van het bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Opmeer 2014’ te verruimen naar maximaal 60 huisvestingsplaatsen op agrarische bedrijfspercelen (Besluitenlijst gemeenteraad, 19 april 2018). In het raadsvoorstel wordt gewezen op het probleem van de huisvesting van buitenlandse werknemers op agrarische bedrijven in het buitengebied en op het convenant dat is ondertekend met het gezamenlijk doel om te komen tot voldoende aanbod van huisvesting voor tijdelijke arbeidsmigranten.

Opmerkelijk is wel, dat als het bestemmingsplan Landelijk Gebied wordt geraadpleegd, hier nog steeds een maximum van 30 seizoensarbeiders per bedrijf wordt vermeld (2.5.12, Toelichting bestemmingsplan Landelijk Gebied), terwijl op 19 april 2018 dit maximum door de raad is verhoogd naar 60 huisvestingsplaatsen. De toelichting op het bestemmingsplan biedt hier geen duidelijkheid: “De voorwaarden vanuit de beleidsnotitie seizoensmedewerkers zijn van toepassing op het bestemmingsplan. Er is echter enige verruiming ten opzichte van de nota van toepassing in die zin dat buiten bestaande bedrijfsgebouwen tevens, onder voorwaarden, onderkomens zijn toegestaan. De gemeente wenst deze verruiming als leidend aan te houden” (2.5.14, Toelichting bestemmingsplan Landelijk Gebied). Later wordt in deze toelichting weer gesteld, dat in de toekomstige situatie een maximum geldt van 30 personen (3.4.3, Toelichting bestemmingsplan Landelijk Gebied). Desgevraagd wordt hier de volgende toelichting opgegeven: “Plannen met meer dan 30 plaatsen voldoen niet aan het bestemmingsplan en kunnen met een uitgebreide procedure worden vergund, met inachtneming van de overige bestemmingsplanregels” (Ambtelijke reactie, 10 juli 2023). In het ambtelijk wederhoor wordt hier het volgende op aangevuld: “Een aanvraag wordt allereerst getoetst aan het bestemmingsplan.

Als de vraag meer dan 30 personen behelst dan kan medewerking worden verleend op basis van het raadsbesluit en door een buitenplanse procedure te volgen” (Ambtelijk wederhoor, 28 september 2023). De vraag rijst uiteraard, waarop op basis van het raadsbesluit het bestemmingsplan niet gewijzigd is. De gemeente beschikt niet over een actuele beleidsnota. Zoals hiervoor is aangegeven, wordt het beleid met name in de diverse bestemmingsplannen vormgegeven. Wel zouden de beleidsregels met betrekking tot kruimelgevallen als kader kunnen dienen. Hier wordt het begrip seizoenarbeider opgevoerd, maar niet duidelijk is, wat hier precies onder wordt verstaan. De bestemmingsplannen lichten de begrippen die gehanteerd worden wel toe. Zo wordt in de toelichting op het bestemmingsplan Landelijk Gebied de volgende definitie gegeven van tijdelijke werknemers: “Onder tijdelijke werknemers wordt verstaan: Werknemers die tijdelijk arbeid verrichten en het hoofdverblijf elders hebben” (Toelichting bestemmingsplan Landelijk Gebied). Hier valt wel op, dat deze definitie wordt gegeven in de alinea die betrekking heeft op seizoensarbeid. Later in de notitie wordt de term seizoensmedewerker genoemd. Ook andere begrippen uit het beleid zijn niet geheel duidelijk.

Conclusr constateert bijvoorbeeld in 2018 dat volgens de respondenten het gemeentelijk beleid niet altijd duidelijk is en dat de meningen verschillen over wat gezien kan worden als niet-vergunde huisvesting. 71

6.2.1.3 Eenpersoons slaapkamer en minimale oppervlakte In het normenkader staat opgevoerd, dat arbeidsmigranten in beginsel de beschikking moeten hebben over een eenpersoons slaapkamer. Deze norm wordt voorgesteld door het Aanjaagteam. Hoewel de beleidsregels Kruimelgevallen stellen dat per woning vier arbeidsmigranten mogen worden gehuisvest, wordt niet als eis gesteld, dat iedere arbeidsmigrant de beschikking moet hebben over een eigen kamer. De gemeente gaat ook in andere documenten niet uit van eenpersoons slaapkamers. Zo wordt in het bestemmingsplan Landelijk Gebied aangegeven, dat de oppervlakte van een kamer minimaal 5 m2 per persoon moet bedragen, met een maximum van twee personen per kamer (3.6.1, Bestemmingsplan Landelijk Gebied Opmeer). In dit bestemmingsplan wordt dus expliciet geopteerd voor twee personen per kamer. In vergelijkend perspectief kan geconstateerd worden dat sommige gemeenten wel een norm hanteren voor eenpersoonskamers. In de beleidsregels Kruimelgevallen wordt gesteld, dat de huisvesting minimaal aan de SNF-norm dient te voldoen (2.6, beleidsregel 5, lid a 3). Dit houdt in, dat bewoners van een locatie met de bestemming “wonen”, “wooneenheden” en “units” minimaal 12 vierkante meter gebruiksoppervlak wonen dienen te hebben. Bewoners van een locatie met bestemming “logies” of “recreatie” dienen minimaal 10 vierkante meter gebruiksoppervlak te hebben.

Dit oppervlak dient geheel inpandig te zijn. De oppervlakte van de slaapkamer is vanaf 1 januari 2024 gesteld op 3,5 vierkante meter (SNF normen, p. 7). De normen van het Aanjaagteam waar het normenkader deels op is gebaseerd, zijn stringenter, hetgeen een bewuste keuze van het Aanjaagteam is geweest (Aanjaagteam, 2020, p. 6). Het Aanjaagteam bepleit een leefoppervlakte van 15 vierkante meter per persoon en een slaapkameroppervlakte van 5,5 vierkante meter (en daarnaast één persoon per slaapkamer). Als men dus de SNF-normen strikt zou volgen, zou men nog steeds niet voldoen aan de normen van het Aanjaagteam. Met betrekking tot de oppervlakte van de slaapkamer kan daarnaast gesteld worden, dat als men voldoet aan de norm van het bestemmingsplan (5 vierkante meter per persoon, 3.6.1), men alsnog niet voldoet aan de minimale slaapkameroppervlakte van 5,5 vierkante meter die het Aanjaagteam voorstelt.

6.2.1.4 Voorzieningen Bij voorzieningen gaat het om de voorzieningen die de gemeente de arbeidsmigranten aanbiedt. Te denken is dan aan het aanbieden van taalcursussen, maar ook voorlichting met betrekking tot de rechten en plichten van arbeidsmigranten. In het convenant dat op 3 september 2013 ondertekend wordt, verplicht de gemeente zich in overleg met werkgevers zodanige voorzieningen te treffen, dat inschrijving van arbeidsmigranten in de GBA op efficiënte wijze kan plaatsvinden (art. 4 lid 1, Convenant). Tevens dient de gemeente zich in te spannen om de beschikbare middelen voor taalcursussen ook ter beschikking te stellen voor arbeidsmigranten en arbeidsmigranten op maat informatie te verschaffen over het aanbod aan taalcursussen (art. 4 lid 2, Convenant). Opmerkelijk is, dat de ondervraagde arbeidsmigranten hier geen weet van hebben. Ook overigens zijn geen documenten bekend die wijzen op de realisatie van deze ambities. Dit is in vergelijkend perspectief niet bijzonder opmerkelijk: ook bij andere gemeenten wordt aangegeven dat arbeidsmigranten niet bekend zijn met gemeentelijke voorzieningen. 72

Conclusr constateert in 2018 dat de arbeidsmigranten niet weten waar ze terecht kunnen met vragen of klachten. Tijdens de interviews wordt aangegeven dat de arbeidsmigranten niet altijd weten hoe zij verzekerd zijn. Tevens wordt aangegeven dat de respondenten bang zijn voor contact met de gemeente. Men is met name bang dat als de gemeente weet wie je bent en waar je woont, je meer belasting moet betalen, aldus de respons in dit verband. Daarnaast wordt aangegeven dat men bang is dat contact met de gemeente leidt tot extra controles en zelfs tot uitzetting. De arbeidsmigranten die in 2023 zijn ondervraagd hebben geen behoefte aan contact met de gemeente. “De kans is dan groot dat ze extra gaan controleren”, zo antwoordt een respondent. “Er is al veel gedoe geweest met dat park, dus ik ben wel bang voor controles”, antwoordt een andere respondent. “Een vriend van mij is opgepakt tijdens zo’n controle en werd het land uitgezet”, antwoordt weer een andere respondent. Ook zijn respondenten bevreesd dat ze meer belasting moeten betalen als er contact wordt opgenomen met de gemeente. Het beeld is dan, dat de gemeente weinig actie onderneemt om voorzieningen voor arbeidsmigranten aan te bieden, maar dat arbeidsmigranten aan hun kant weinig behoefte hebben aan contact met de gemeente. In vergelijkend perspectief verwondert dit beeld niet.

Ook elders bieden gemeenten niet actief voorzieningen aan en zijn arbeidsmigranten bevreesd contact op te nemen met de gemeente. Doorgaans wordt ook bij andere gemeenten aangegeven, dat men bang is meer belasting te moeten betalen als de gemeente weet wie waar verblijft. Ook vreest men in sommige gevallen extra controles of zelfs uitzetting.

6.2.1.5 De gemeente beschikt over een actueel toezichtsplan Artikel 5 van het convenant dat in september 2013 wordt ondertekend, legt de basis voor de handhaving en het toezicht. In dit artikel wordt het beginsel verwoord, dat de gemeente handhavend zal optreden tegen huisvestingssituaties die niet voldoen aan de landelijke of plaatselijke voorschriften. Dit beginsel wordt tevens verwoord in het convenant van 2014, waarin staat verwoord dat de gemeente handhavend zal optreden tegen huisvestingssituaties die niet voldoen aan de landelijke of plaatselijke voorschriften. In juli 2023 verschijnt het jaarverslag vergunningverlening, toezicht en handhaving omgevingsrecht 2022. Op het gebied van bouwen heeft de gemeente een aantal VTH-doelstellingen vastgesteld. Zo mag in niet meer dan 15% van de reguliere bouwcontroles naar aanleiding van een bouwvergunningen één of meerdere regels ten aanzien van constructieve veiligheid en brandveiligheid worden overtreden. Ook beoogt men een flexibele toepassing van bestemmingsplannen voor het omzetten naar woonbestemming (VTH-jaarverslag 2022, p. 5).

Met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten heeft de gemeente in het jaarverslag 2022 de volgende doelstelling geformuleerd: “Geen huisvesting van arbeidsmigranten buiten de beleidskaders zoals vastgesteld in het bestemmingsplan Landelijk gebied en de Kadernota huisvesting buitenlandse werknemers”. Deze doelstelling wordt vertaald naar de volgende indicator: “Aantal bekende huisvestingslocaties van arbeidsmigranten buiten de beleidskaders zoals vastgesteld in het bestemmingsplan Landelijk gebeid en de Kadernota huisvesting buitenlandse werknemers”. Over de jaren 2020, 2021 en 2022 wordt hier de waarde 0 opgevoerd en als toelichting wordt gegeven: “Er zijn geen handhavingsprocedures met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten gevoerd, behoudens de huisvesting op het recreatiepark West-Friesland. Overigens zijn er ook geen klachten over arbeidsmigranten ontvangen” (VTH-jaarverslag 2022, p. 9).

73

In het uitvoeringsprogramma VTH 2023 behoort de huisvesting van arbeidsmigranten niet expliciet tot de onderwerpen die hoog geprioriteerd zijn. Wel is mogelijk dat het illegaal gebruik van bedrijfspanden en het niet recreatief gebruik van verblijfsrecreatie mede betrekking heeft op het onvergund huisvesten van arbeidsmigranten. Dit wordt in het ambtelijk wederhoor bevestigd: Het ‘Goed houden van de recreatieve leefomgeving’ betreft tevens het huisvesten van arbeidsmigranten’ (Ambtelijk wederhoor, 26 september 2023). Het uitvoeringsprogramma 2023 vermeldt bij deze doelstelling dat gewerkt wordt aan een nieuw plan van aanpak (Uitvoeringsprogramma 2023, p. 26). In een nadere specificatie die in dit uitvoeringsprogramma is opgenomen, is te zien dat de gemeente voor 2023 5 themacontroles huisvesting arbeidsmigranten heeft ingepland (Uitvoeringsprogramma 2023, p. 13). Opmerkelijk is, dat de doelstellingen zoals deze worden geformuleerd in het VTH jaarverslag van 2022 expliciet ingaan op de huisvesting van arbeidsmigranten, terwijl in het uitvoeringsprogramma 2022 en 2023 niet als zodanig doelstellingen staan geformuleerd die expliciet betrekking hebben op de huisvesting van arbeidsmigranten. In vergelijkend perspectief valt op, dat de activiteiten op het gebied van toezicht en handhaving met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten minder concreet worden geformuleerd.

Andere gemeenten voeren hier concretere activiteiten op, zoals het opstellen van locatielijsten waar vermoedelijk illegale bewoning plaatsvindt, het opstellen van een handhavingsstrategie, het koppelen met het Bibobbeleid, etc.

6.2.2

Verantwoordelijkheid en causale relaties

6.2.2.1 Verantwoordelijkheid Het beleid dat wordt voorgestaan in de kadernota is gebaseerd op het uitgangspunt dat werkgevers een verplichting hebben de tijdelijk verblijvende werknemers tegen redelijke kosten te (doen) huisvesten overeenkomstig de wettelijke voorschriften. Voldaan moet worden aan de behoefte aan permanente woonruimte voor tijdelijke werknemers en niet alleen aan de behoefte aan tijdelijke woonruimte. De gemeenten kunnen door het vaststellen van kaders waarbinnen die huisvesting geboden kan worden, bijdragen aan de realisering van voldoende goede huisvesting (Kadernota, 2008, p. 9). Ook in het convenant van 2013 en 2014 wordt de verantwoordelijkheid voor huisvesters nader ingevuld. Zo verplichten huisvesters zich om de uniforme huisvestingsnorm in acht te nemen, evenals alle voorschriften van het Bouwbesluit, het bestemmingsplan en andere gemeentelijke voorschriften, waaronder het bijhouden van een nachtregister. Als meer dan 30 personen gehuisvest worden, dient 24 7 iemand bereikbaar te zijn om bij calamiteiten direct op te kunnen treden. Werkgevers verplichten zich om arbeidsmigranten te informeren over de verplichting om zich in te schrijven in de GBA, dan wel de RNI en werknemers te stimuleren aan die verplichting te voldoen.

Deze laatste passage bevreemdt in die zin, dat een registratie in het RNI op basis van de Verblijfsrichtlijn niet verplicht kan worden gesteld. Op basis van het convenant van 2013 en 2014 verplicht de gemeente zich zodanige voorzieningen te treffen dat inschrijving in de GBA op efficiënte wijze kan plaatsvinden. Daarbij wordt verwezen naar het Westland-model. De ambitie om het Westland-model ook in Opmeer in te voeren wordt tevens geformuleerd in het raadsvoorstel van 19 april 2018, waarbij voor de verruiming naar 60 plaatsen op agrarische percelen wordt gepleit. Verder spant de gemeente zich op basis van de convenanten in om de 74

beschikbare middelen voor taalcursussen ook ter beschikking te stellen aan arbeidsmigranten die zich blijvend in Nederland vestigen en arbeidsmigranten op maat informatie te verschaffen over het aanbod aan taalcursussen. Opmerkelijk is, dat in de concretisering van het convenant van 2013 naar het convenant van 2014 een inspanning voor de gemeente is komen te vervallen. Het betreft de volgende opgave: De gemeente verklaart zich bereid om met werkgevers of huisvesters in gesprek te gaan over hun huisvestingsportefeuille in die gemeente en zo in goed overleg vast te stellen welke huisvestingssituaties (voor zover nodig) onder welke voorwaarden een vergunning kunnen krijgen, welke in welk tempo beëindigd moeten worden en hoe de gemeente kan faciliteren bij het vinden van alternatieven (bed voor bed regeling) (Artikel 5 lid 3, convenant 2013). In vergelijkend perspectief loopt de gemeente op het gebied van verantwoordelijkheidsverdeling goed in de pas. Doorgaans wordt de primaire verantwoordelijkheid voor een adequate huisvesting bij de initiatiefnemer gelegd. De gemeente vervult vervolgens een faciliterende en toetsende rol. Gewezen kan worden op het feit dat de facilitaire rol van de gemeente minder tot uitdrukking komt in de geanalyseerde documenten.

Het faciliteren van inschrijving en het treffen van voorzieningen op het gebied van bijvoorbeeld taalcursussen, worden doorgaans bij gemeenten belegd en deze lijn wordt door de gemeente gevolgd.

6.2.2.2 Causale relaties De causale relaties die de gemeente hanteert in het beleid en de uitvoering dienen valide te zijn. Dit houdt in, dat deze relaties idealiter ontleend dienen te zijn aan een reeds bestaande theorie die toereikend is geverifieerd. Daarnaast kan de validiteit van causale relaties in de hand worden gewerkt door het beleid en de praktijk te baseren op ervaringen die vanuit verschillende disciplines zijn ingebracht. In de kadernota worden de nodige veronderstellingen gehanteerd. Zo ziet men een relatie tussen het gebrek aan alternatieven voor huisvesting in combinatie met het ontbreken van een goed handhavingsbeleid enerzijds en illegale huisvesting anderzijds: “Tot op heden maken werkgevers voor huisvesting gebruik van (soms illegale) noodoplossingen. De werknemers worden gehuisvest op campings, in woningen of pensions, in bedrijfsbebouwing en of caravans units op het terrein van de agrarische werkgever. Hierbij wordt vaak geen rekening gehouden met de geldende (veiligheids)voorschriften. Mede door het ontbreken van alternatieven voor huisvesting en het ontbreken van een strikt handhavingsbeleid vanuit de gemeenten worden de ongewenste noodoplossingen niet ongedaan gemaakt” (Kadernota, 2008, p. 11). Ook wordt in deze nota de causale relatie tussen de onduidelijkheid in beleid en de lange procedures en illegale huisvesting gelegd.

De gemeente hanteert ook in andere documenten bij de vormgeving van beleid de nodige causale relaties. Zo ziet men een verband tussen het aanbod van vergunde huisvestingsplaatsen enerzijds en illegale situaties en de inzet van handhavingsacties anderzijds: “Door verruiming van het aanbod aan vergunde huisvestingsplaatsen op agrarische bedrijven kunnen tevens de illegale situaties op bestaande recreatieterreinen beter opgelost worden en daarmee de handhavingsacties worden verminderd (voorkoming waterbed effect)” (Adviesnota, 27 maart 2018).

75

De causale relatie tussen het mogelijk maken van legale huisvesting, het illegaal huisvesten en het beslag op toezicht en handhaving lijkt logisch en wordt ook in andere gemeenten verondersteld. De vraag rijst wel in hoeverre de gemeente op basis van deze relatie daadwerkelijk actie onderneemt om via het vergunnen van huisvesting, illegale huisvesting terug te dringen en daarmee tevens het beslag op toezicht en handhaving te reduceren.

6.3

Uitvoering

6.3.1

Controle

6.3.1.1 Vanuit de gemeente wordt toezicht uitgeoefend op de naleving van gemeentelijke belangen De gemeente volgt het landelijk beleid dat uitzendbureaus niet zelf meer mogen huisvesten. Het gevaar op uitbuiting is dan namelijk te groot. Dit beleid is echter niet erg effectief. Uitzendbureaus maken nu namelijk gebruik van tussenbedrijven die de huisvesting regelen, maar de facto in handen zijn van de uitzendbureaus. Dit beeld wordt bevestigd tijdens de interviews. In 2018 constateert Conclusr dat de twee recreatieparken regelmatig gecontroleerd worden. Ook de vergunde locaties worden jaarlijks gecontroleerd. Ook tijdens de interviews die tijdens dit onderzoek zijn afgenomen, wordt bevestigd, dat jaarlijks een controle wordt uitgevoerd op vergunde huisvesting. Controles worden vooraf niet aangekondigd, zo geven respondenten aan. Hoewel de gemeente zelf stelt dat niet vergunde huisvesting niet gedoogd wordt, stellen uitzendbureaus tijdens de gesprekken in 2018, dat huisvesting in woningen lang niet altijd wordt opgemerkt en dat hier dus ook niet op wordt gecontroleerd. Tijdens de interviews wordt bevestigd, dat illegale huisvesting wel degelijk plaatsvindt in de woningen. Hoewel de raad behoefte heeft aan een actueel beeld van illegale huisvesting, heeft de gemeente geen integraal beeld hiervan.

Controle op illegale huisvesting wordt uitgevoerd op basis van klachten of meldingen, maar dit levert geen volledig beeld op. Deze reactieve insteek wordt ook tijdens andere interviews bevestigd. Nu wordt vooral geacteerd op basis van klachten, signalen van collega’s en rondes die men zelf maakt. Via het systeem Fixi zijn nog geen meldingen binnen en ook zijn geen emailberichten van inwoners bekend die meldingen doen van mogelijk illegale huisvesting. De indruk bij de gemeente is, dat illegale huisvesting niet veel voorkomt in de gemeente. Onvergunde huisvesting vindt met name plaats bij het recreatiepark De Perelaer. Hier heeft de gemeente een extern bureau op gezet dat belast is met de handhaving en het toezicht op de naleving van het bestemmingsplan. Dit heeft in het verleden ook wel tot het opleggen van dwangsommen geleid. Sommige controles op De Perelaer zijn door de gemeente zelf uitgevoerd, in samenwerking met de politie. Op aangeven van het extern bureau zijn in 2022 daarbij enkele adressen gecontroleerd, waaronder enkele stacaravans en bungalows. Tijdens de controles stuitte de gemeente op illegale huisvesting van arbeidsmigranten. Daarnaast kwamen tijdens de controles ook andere zaken aan het licht. Hoewel de huurprijzen niet te hoog zijn, slaapt men soms wel met vier tot vijf man in een stacaravan waar maar twee slaapkamers zijn ingericht.

Ook is de ventilatie niet altijd op orde. De controles op de Perelaer leiden in 2018 tot het opleggen van een last onder dwangsom. Vervolgens constateert het college in 2020 dat na verloop van de termijn niet aan de opgelegde last is voldaan. Het 76

college besluit daarop om tot invordering van de dwangsom over te gaan. Dit besluit wordt aangevochten door de eigenaar van het recreatiepark, maar houdt stand in hoger beroep bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State. Een nadere analyse van de overwegingen van de Afdeling leert, dat met name de hoge frequentie van de controles in combinatie met een adequate verslaglegging ten grondslag liggen aan de overwegingen van de Afdeling. Door op verschillende data binnen een langere periode dezelfde personen aan te treffen en hier goed verslag van te doen, kon de gemeente het invorderen van de dwangsom met succes rechtvaardigen. Voor de overige locaties heeft de gemeente zelf een beperkte toezichtcapaciteit. Toezicht en handhaving op de huisvesting van arbeidsmigranten op de locaties buiten De Perelaer heeft op dit moment niet de hoogste prioriteit, zo wordt tijdens de interviews aangegeven. Ook in het uitvoeringsprogramma 2023 behoort de huisvesting van arbeidsmigranten niet expliciet tot de onderwerpen die hoog geprioriteerd zijn. In het ambtelijk wederhoor wordt in dit verband gesteld, dat het niet recreatief gebruik van verblijfsrecreatie mede betrekking heeft op het onvergund huisvesten van arbeidsmigranten. Dit onderwerp wordt in het uitvoeringsprogramma wel hoog geprioriteerd.

Het idee is om samen met de afdeling die verantwoordelijk is voor de BRP-registraties een lijst van leegstaande woningen aan te leggen. Hier zouden dan controles op uitgevoerd kunnen worden. Dit is echter nog niet van de grond gekomen. De gemeente zet volgens de respons eerder in op een goede voorlichting richting de huisvesters, dan op controle. De gedachte hierachter is, dat het beleid effectiever wordt uitgevoerd, als de huisvester zich verantwoordelijk voelt. Men heeft het idee, dat illegale huisvesting enkel plaatsvindt op de Perelaer, maar de vraag is of dit ook daadwerkelijk zo is. Tot dusver werkt de gemeente niet met een leegstandslijst of voert andere acties uit die specifiek zijn gericht op het traceren van illegale huisvesting. Andere gemeenten hebben hier in 2023 wel specifieke handhavings- of toezichtacties voor geformuleerd. Deze gemeenten geven de optimalisatie van handhaving en toezicht op illegale huisvesting een hogere prioriteit. Ook is het aantal controles bij andere gemeenten hoger, zij het, dat dit uiteraard ook samenhangt met de omvang van de gemeente. Andere gemeenten handhaven eveneens op basis van binnengekomen klachten en meldingen. Ook het uitvoeren van herhaalde controles met het oog op een juiste registratie, komt ook bij andere gemeenten voor.

Het gegeven dat de gemeente geen volledig zicht heeft op illegale huisvesting, doet zich tevens bij andere gemeenten voor. Wel valt op, dat de gemeente geen inschatting maakt van mogelijke illegale huisvesting. Dit wordt in andere gemeenten wel gedaan. Een jaarlijkse controle op vergunde huisvesting is vrij gebruikelijk. Het gebrek aan capaciteit voor handhaving en toezicht is een veel voorkomend fenomeen, hoewel dit ook een relatie kent met de prioriteit die de gemeente hieraan geeft. Het opleggen van bestuurlijke sancties wordt ook in andere gemeenten toegepast.

6.3.1.2 De huisvesting geschiedt conform het gemeentelijke beleid Conclusr constateert in 2018 dat arbeidsmigranten behoefte hebben aan een eigen woning waar alleen of met een partner of een gezin samengeleefd kan worden. De aangeboden huisvesting wordt door de arbeidsmigranten als ondermaats gekwalificeerd. De woonruimten zijn vervallen en men mist soms de nodige sanitaire voorzieningen, aldus Conclusr. 77

Op basis van de interviews kan geconstateerd worden, dat arbeidsmigranten soms minder betaald krijgen dan het wettelijk minimum loon. Soms wordt cash uitbetaald. De gemiddelde werkweek beslaat 40 tot 50 uur per week. De huurprijs ligt tussen de € 500 en € 600 per maand en deze bedragen worden afgetrokken van het loon. Wettelijk mag maximaal 25% van het bruto minimumloon in aftrek van het loon worden gebracht voor huisvesting, dus ongeveer € 460 (site Rijksoverheid). De perceptie van huisvesting verschilt onder de respondenten. Respondenten die vermoedelijk illegaal gehuisvest worden, slapen soms met acht personen in een woning en moeten een kamer delen. Soms slapen drie arbeidsmigranten op één kamer. De kamers mogen niet altijd worden afgesloten met als gevolg dat veel gestolen wordt. De afgelopen twee maanden zijn deze arbeidsmigranten één tot drie keer verhuisd zonder dat vooraf wordt aangegeven wanneer en waarheen men gaat verhuizen. Dit gebeurt ook midden in de nacht als men bang is voor controle. Soms wordt nooit schoongemaakt en algemeen klagen deze respondenten over de slechte hygiëne in het huis. Bij de vergunde huisvesting wordt over het algemeen goed voldaan aan de voorwaarden. Veelal wordt gewerkt met vaste arbeidsmigranten die ieder jaar naar Nederland komen.

Vroeger sliepen deze arbeidsmigranten in tentjes, nu in containers, zo wordt door de ambtelijk respondenten aangegeven. Hoewel dit nog steeds niet ideaal is, voldoen de wooncontainers over het algemeen aan de gestelde voorwaarden. Dit beeld wordt bevestigd tijdens de gesprekken met de arbeidsmigranten. De respondent die legaal is gehuisvest is tevreden over de huisvesting. Deze respondent beschikt over een eigen slaapkamer en een eigen badkamer. Ook laat de beheerder zich vaak zien. Deze is streng op het gebied van schoonmaken, maar maakt wel alles wat kapot is. Het onderscheid tussen illegale en legale huisvesting springt in het oog, maar is in vergelijkend perspectief niet opmerkelijk. Ook bij andere gemeenten komt naar voren, dat vergunde huisvesting doorgaans veel beter op orde is dan illegale huisvesting. Bij vergunde huisvesting houdt men zich doorgaans aan de gestelde voorwaarden, is men ruimer behuisd, behoeft men niet te verhuizen en is de hygiëne en de brandveiligheid beter gebord. Bij illegale huisvesting is het beeld beduidend pessimistischer. Overwogen kan worden de mogelijkheden te verkennen die de nieuwe wet goed verhuurderschap biedt. Hierin wordt aangegeven dat de huurovereenkomst en de arbeidsovereenkomst gescheiden dienen te zijn. Ook geeft deze wet andere criteria aan, waaraan de verhuur van woonruimte dient te voldoen.

Zo wordt iedere vorm van intimidatie richting de huurder verboden, zijn maxima gesteld aan waarborgsommen, is een verplichting vastgelegd om de huurder te informeren, is het in rekening brengen van servicekosten gereguleerd, etc.

6.3.1.3 Het proces van vergunningsafhandeling verloopt doelmatig Opmerkelijk is, dat de gemeente volgens het verstrekte overzicht, de afgelopen jaren zeer weinig vergunningen voor huisvesting afgeeft. Ten tijde van dit onderzoek is de gemeente bezig met de behandeling van een aanvraag, maar de laatste verstrekte vergunning dateert van oktober 2019. Conclusr constateert dat de gemeente terughoudend is in het verlenen van vergunningen. De gemeente staat positiever tegenover agrarische ondernemers die zelf huisvesting willen realiseren, maar de procedure verloopt echter stroef, aldus Conclusr. 78

Het proces van vergunningverlening laat zich goed vergelijken met de procesvoering binnen andere gemeenten. Aangezien de gemeente geen aparte beleidsnota hanteert met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten, wordt eerst aan het bestemmingsplan getoetst. Mocht de aanvraag niet passen, dan kan men bezien of een en ander buitenplans op basis van de beleidsregels Kruimelgevallen is in te passen. De respondenten geven zelf aan, dat het inschakelen van de adviserende partijen tijdrovend kan zijn, zeker als veel feedback wordt gegeven die vervolgens moet worden verwerkt door de aanvrager. Aan de hand van de casestudie wordt duidelijk, dat de gemeente actief registreert wanneer een vergunning expireert en opnieuw moet worden aangevraagd. De gemeente voert snel intern en extern overleg: op 2 september 2019 wordt de aanvraag ontvangen door de gemeente, op 4 september 2019 wordt de aanvraag voorgelegd aan de omgevingsdienst en op 5 en 6 september 2019 geeft de omgevingsdienst advies af. 24 oktober 2019 besluit het college om een omgevingsvergunning te verlenen. Wel leidt de toelichting op de beschikking tot de nodige vragen. Zo wordt gesteld, dat de aanvraag in eerste instantie niet in behandeling kon worden genomen omdat deze niet compleet was. Op 24 mei 2018 zou de gemeente verzocht hebben aanvullende gegeven in te dienen, welke op 19 juni 2018 zijn ontvangen.

Deze passage bevreemdt, aangezien hier in het aangeleverde dossier niets over is terug te vinden. Volgens het dossier wordt de aanvraag namelijk op 2 september 2019 ingediend, hetgeen zich goed verhoudt tot het vervolg van het proces. In het ambtelijk wederhoor wordt op dit punt gesteld, dat uit de applicatie niet blijkt dat een verzoek om aanvullende gegevens is gedaan (Ambtelijk wederhoor, 28 september 2023). Ook dit antwoord bevreemdt, aangezien in de toelichting op de beschikking de volgende tekst staat: “De aanvraag voor een omgevingsvergunning kon in eerste instantie niet in behandeling worden genomen omdat deze niet compleet was. Op 24 mei 2018 is verzocht aanvullende gegevens in te dienen, welke op 19 juni 2018 zijn ontvangen” (Omgevingsvergunning, 24 oktober 2019). Daarnaast wordt in de brief gesteld dat met betrekking tot de brandveiligheid de aanvraag positief is beoordeeld, maar ook daar zijn verder geen nadere stukken over aangetroffen. De indruk ontstaat, dat het geleverde dossier niet compleet is. Opmerkelijk is verder, dat gesteld wordt, dat het bestemmingsplan een bevoegdheid heeft om een maximum van 30 huisvestingsplaatsen bij agrarische bedrijven toe te staan, terwijl op 19 april 2018 dit maximum door de raad is verhoogd naar 60 huisvestingsplaatsen. Tevens wordt aan de hand van casestudie de positieve grondhouding van de gemeente duidelijk.

Gesteld wordt dat een aanvraag met de activiteit planologisch strijdig gebruik pas geweigerd wordt, indien vergunningverlening niet wenselijk is. Daarnaast wordt huisvesting toegestaan als de huisvesting binnen een afstand van 30 meter achter de achtergevel van de bedrijfswoning plaatsvindt met het oog op het toezicht door de bedrijfsvoerder. Volgens de aanvraag vindt de huisvesting plaats op een afstand van 50 meter achter de achtergevel, maar aangezien de bedrijfsvoerder wel direct zicht heeft op de units, verleent de gemeente alsnog medewerking aan de aanvraag. Tevens vraagt de gemeente actief aan de omgevingsdienst in hoeverre de criteria bij tijdelijke huisvesting soepeler zijn, met name ten aanzien van de geluidsbelasting. Als gevolg hiervan behoeft de aanvraag niet voorgelegd te worden aan de NoordHollandse Welstandscommissie. In vergelijkend perspectief valt de snelheid waarmee de procedure wordt doorlopen in positieve zin op. Daarbij zij wel gesteld, dat deze constatering gebaseerd is op de aangeleverde documenten die betrekking hebben op de casus en dat de indruk bestaat dat dit dossier niet compleet is. Mocht blijken dat de aanvraag al in het voorjaar van 2018 is ingediend, dan is juist sprake van een relatief lange doorlooptijd. 79

Opvallend is verder, dat de initiatiefnemer kan volstaan met een vergunning voor het bouwen van een bouwwerk en het handelen in strijd met regels ruimtelijke ordening. Bij andere gemeenten dient tevens een vergunning brandveilig gebruik te worden aangevraagd, hetgeen bij deze andere gemeenten tot een (veel) langere procedure leidt. Ook hier kan het zijn dat het dossier niet compleet is en dat tevens een vergunning brandveilig gebruik moest worden aangevraagd. Tot slot valt op, dat het aantal adviserende actoren relatief beperkt is. Waar andere gemeenten advies inwinnen van een agrarische beoordelingscommissie, laat men dit in Opmeer achterwege. Ook dit werkt een snelle afhandeling in de hand, maar ook hier rijst de vraag in hoeverre het dossier compleet is.

6.3.2

Draagvlak

6.3.2.1 De uitvoering dient voldoende draagvlak te hebben bij raadsleden, collegeleden en externe betrokkenen Aangezien de gemeente geen actueel beleidskader hanteert dat specifiek gericht is op de huisvesting van arbeidsmigranten, kan niet getraceerd worden in hoeverre draagvlak bestaat voor het beleid.

6.3.3

Commitment en toerusting uitvoerders

6.3.3.1 Uitvoerende ambtenaren zijn voldoende gecommitteerd. Voldoende opleiding, werkervaring, capaciteit en overige middelen zijn aanwezig Respondenten geven aan goed uit de voeten te kunnen met de beleidsregels Kruimelgevallen en met de bepalingen die de bestemmingsplannen bieden. De uitvoerende ambtenaren beschikken over voldoende opleiding en werkervaring. Op het gebied van toezicht en handhaving rijst de indruk dat de capaciteit erg beperkt is. Hoewel tijdens de interviews wordt aangegeven dat de personele capaciteit op het gebied van handhaving en toezicht op orde is, wordt tevens aangegeven, dat de toezichtscapaciteit voor locaties buiten het recreatiegebied zeer beperkt is. Het uitvoeringsprogramma 2023 vermeldt in dit verband, dat in 2022 de focus lag op het op sterkte houden van de uitvoeringsorganisatie met name door inhuurkrachten. Het grote aantal planinitiatieven en personeelswisselingen zorgden voor een hoge werkdruk. In 2023 wordt de afdeling nog steeds gekenmerkt door een groot personeelsverloop. Er is sprake van schaarste aan gekwalificeerd personeel en dus sprake van een tekort aan specialistische kennis en capaciteit.

In 2023 ligt de focus dan ook op het verder vormgeven en op capaciteit brengen van een professionele en klantgerichte uitvoeringsorganisatie en het implementeren van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitszorg voor het bouwen (VTH-uitvoeringsprogramma 2023, p. 1 en 2). In een nadere specificatie die in dit uitvoeringsprogramma 2023 is opgenomen, is te zien dat de gemeente voor 2023 5 themacontroles huisvesting arbeidsmigranten heeft ingepland. Per controle raamt de gemeente 4 uur, zodat het totaal aantal begrote uren uitkomt op 20 (VTH-uitvoeringsprogramma 2023, p. 13). Wanneer de beschikbare capaciteit wordt afgezet tegen het verwachte werkaanbod, kan geconstateerd worden dat voldoende personele en financiële capaciteit beschikbaar is (VTHuitvoeringsprogramma 2023, p. 14).

80

6.3.4

Registratie

6.3.4.1 De gemeente weet waar arbeidsmigranten wonen, werken en via welke werkgever De gemeente Opmeer geeft aan geen volledig inzicht te hebben in de aantallen arbeidsmigranten die wonen of werken binnen de gemeentelijke grenzen. Volgens opgave van de gemeente zelf worden 200 arbeidsmigranten gehuisvest. De aantallen kunnen echter vertroebeld zijn, aangezien niet alle ingeschrevenen per se arbeidsmigrant zijn (Conclusr, 2018, p. 25). Daarnaast geldt dat informatie met betrekking tot de inschrijving van arbeidsmigranten incidenteel of projectmatig, maar in ieder geval niet structureel wordt verzameld (Conclusr, 2018, p. 63). Desgevraagd wordt gesteld dat de raad graag in beeld wil hebben of en in welke mate sprake is van illegale huisvesting. Een integraal beeld hiervan is echter moeilijk te vormen. Soms komen klachten of meldingen binnen en wordt op basis hiervan een controle uitgevoerd. Dit levert echter geen volledig beeld op: “als arbeidsmigranten achter een boerderij in een schuur worden gehuisvest, hebben we daar geen zicht op”, wordt in dit verband wel gesteld. Opmerkelijk is, dat het overzicht van verleende vergunningen zoals dat verstrekt wordt door de gemeente, niet compleet blijkt te zijn.

Voorafgaand aan de raadsvergadering van 15 december 2020 zijn namelijk vragen gesteld die betrekking hebben op een verleende omgevingsvergunning voor een expathotel aan de Waterkant 54 in Spanbroek. Deze vergunning komt niet voor in het verstrekte overzicht van 3 juli 2023. Desgevraagd wordt in het ambtelijk wederhoor gesteld, dat deze vergunning bij het inventariseren niet is opgemerkt (Ambtelijk wederhoor, 28 september 2023). Deze reactie impliceert, dat de gemeente dus niet over een geautomatiseerde administratie beschikt, waarmee snel en accuraat een overzicht kan worden gegenereerd van verstrekte vergunningen.

6.3.4.2 De gemeente leeft de BRP bepalingen na en stimuleert een RNI registratie Op basis van het convenant van 2013 en 2014 verplicht de gemeente zich zodanige voorzieningen te treffen dat inschrijving in de GBA op efficiënte wijze kan plaatsvinden. Daarbij wordt verwezen naar het Westland-model. Ook in het raadsvoorstel waarin wordt voorgesteld de huisvesting bij agrarische percelen te verruimen naar 60 plaatsen, wordt melding gemaakt van het Westland-inschrijvingssysteem dat de gemeente beoogt in te voeren. Het inschrijven van arbeidsmigranten werkt volgens Conclusr in 2018 nog steeds traag en brengt een grote administratieve werklast mee. Omdat het op jaarbasis om veel arbeidsmigranten gaat, is dit een tijdrovend proces. Een knelpunt op het gebied van registratie is, dat het weliswaar verplicht is om bij een verblijf langer dan vier maanden te registreren voor de BRP, maar dat dit niet met een bestuurlijke sanctie kan worden afgedwongen. “We kunnen op dit moment geen boete opleggen”, aldus de respons in dit verband. De vraag is in hoeverre dit juist is. De Rijksdienst voor Identiteitsgegevens vermeldt namelijk in dit verband: “De Wet BRP geeft de colleges van burgemeester en wethouders de bevoegdheid om een bestuurlijke boete van ten hoogste 325 euro op te leggen.

Deze boete kan worden opgelegd aan burgers die een in de wet opgenomen verplichting niet nakomen, die van belang is voor de correcte bijhouding van de 81

basisregistratie personen” (Site Rijksdienst voor Identiteitsgegevens, bezocht op 16 augustus 2023). Niet iedere gemeente maakt echter gebruik van deze bevoegdheid, zo stelt de VNG: “Van de bevoegdheid om bij APV te bepalen dat een boete wordt opgelegd wanneer bepaalde overtredingen worden geconstateerd, zoals kleine ergernissen die overlast veroorzaken in de openbare ruimte (artikelen 154b e.v. Gemeentewet jo. Besluit bestuurlijke boete overlast in de openbare ruimte), wordt nauwelijks tot geen gebruik gemaakt, net als van de bevoegdheid om een boete op te leggen vanwege overtreding van de bepalingen in de Basisregistratie Personen” (VNG, 2019). Op basis van de interviews kan worden geconstateerd dat de respondent die legaal is gehuisvest, zich op verzoek van de werkgever heeft laten registreren. De respondenten die vermoedelijk illegaal zijn gehuisvest beschikken niet over een registratie. “Registratie werd mij door het uitzendbureau afgeraden en is ook niet wettelijke verplicht, zo werd mij verteld”, zo wordt gesteld in dit verband. De indruk ontstaat, dat de gemeente tot dusver geen actieve pogingen onderneemt om de registratie te verbeteren. Zo zijn nog geen verifieerbare stappen ondernomen om het Westland-model daadwerkelijk uit te voeren. Overigens geven andere gemeenten die in de vergelijking zijn betrokken ook nog geen actieve invulling aan deze ambitie.

Het beeld dat uitzendbureaus afraden om te registreren, wordt ook in andere gemeenten waargenomen. Handhaving op het gebied van registratie is lastig, gelet op het feit dat de EU richtlijnen een verplichte registratie in de RNI belemmeren. Het rapport van het aanjaagteam merkt hierover het volgende op: “Doordat geen actueel verblijfsadres in de RNI wordt vastgelegd, hebben Nederlandse overheden slecht zicht op arbeidsmigranten. Onbekend is hoeveel arbeidsmigranten er in Nederland zijn, waar zij in Nederland wonen en er zijn geen gegevens beschikbaar om contact met hen op te nemen. (…) Voor gemeenten is het moeilijk om te handhaven op huisvesting op het moment dat geen zicht is op de verblijfsadressen van arbeidsmigranten. Daarnaast zijn arbeidsmigranten soms voor instanties onvindbaar, waardoor het moeilijk is om gericht hulp te geven” (Aanjaagteam, 2020, p. 30).

6.4

Aanvullende bevindingen

6.4.1

De rol van het college, de rol van de raad

Aangezien de gemeente het beleid met betrekking tot de arbeidsmigranten niet recentelijk heeft vormgegeven in een beleidsnota, kan dit beleid ook niet worden vastgesteld door de raad. Op 17 december 2009 stelt de raad de laatste kadernota vast die specifiek betrekking heeft op dit onderwerp. Wel wordt naar aanleiding van het rapport van Conclur op 19 april 2018 door de raad besloten het beleid onder de gestelde voorwaarden van het bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Opmeer 2014’ te verruimen naar maximaal 60 huisvestingsplaatsen op agrarische bedrijfspercelen. Zoals eerder gesteld is het opvallend, dat in het bestemmingsplan het maximaal aantal huisvestingsplaatsen op agrarische bedrijfspercelen in het bestemmingsplan nog steeds 30 en niet 60 bedraagt. Het Kruimelgevallenbeleid, zoals dat door het college wordt vastgesteld op 5 februari 2019 wordt niet verder besproken in de commissie of in de raad. Wel wordt dit beleid op 12 februari 2019 via een raadsinformatiebrief gedeeld met de raad.

82

10 september 2020 wordt het rapport “Arbeidsmigranten in West-Friesland” van Decisio via een raadsinformatiebrief gedeeld met de raad. Ook worden de actualisatie van de cijfers van arbeidsmigranten in Noord-Holland Noord op 25 mei 2021 gedeeld met de raad. In deze raadsinformatiebrief wordt gesteld, dat de Westfriese gemeenten voor ogen hebben om gezamenlijk middelen te genereren om tot een gedegen en gedragen plan te komen en dat de gemeenteraad in het vierde kwartaal hier verder geïnformeerd zal worden. Dit vindt echter niet traceerbaar plaats. De volgende actualisatie wordt op 20 december 2022 gedeeld met de raad en ook hier wordt gesteld dat deze actualisatie een belangrijke pijler is voor verdere voorstellen voor de registratie van deze werknemers en voor het beleid om huisvesting te organiseren. Raadsvoorstellen worden nadien echter niet traceerbaar aangeboden. Diezelfde dag, 20 december 2022, verschijnt een tweede raadsinformatiebrief over het onderzoek dat is uitgevoerd door Sweco. Hier wordt melding gemaakt van een gezamenlijke aanpak door de samenwerkende Westfriese gemeenten, het Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland-Noord en de provincie. Ook hier blijft echter onduidelijk wat deze aanpak precies behelst en in hoeverre de raad hier nog iets over kan besluiten.

Op 23 februari 2023 wordt een plan van aanpak huisvesting aandachtsgroepen gepresenteerd tijdens een beeldvormende bijeenkomst. In de presentatie die wordt gehouden tijdens deze beeldvormende bijeenkomst op 23 februari 2023 staat vermeld, dat de gemeente in de jaren 2023-2025 120 additionele logiesbedden voor buitenlandse werknemers zal realiseren (Presentatie, 23 februari 2023). Hoe dit zal plaatsvinden en welke rol de raad hierin vervult, blijft echter nadien nog steeds onduidelijk. Op de vraag wat nu nadien is gebeurd met dit plan van aanpak wordt het volgende antwoord gegeven: “Het college heeft op 14 februari 2023 het plan van aanpak huisvesting aandachtsgroepen vastgesteld. Vervolgens is intern gewerkt aan de uitvoering van het besluit” (Ambtelijk wederhoor, 28 september 2023). De jaarstukken 2022 die voor de raadsvergadering van 6 juli 2023 worden geagendeerd, vermelden eveneens dat de regio Westfriesland in gezamenlijkheid met de provincie uitvoering moet geven aan een aantal actiepunten. De basis hiervoor is een woonakkoord 2020-2025 welke is gesloten tussen de regio Westfriesland en de provincie. In 2023 komen de bestuurlijk opdrachtgevers bij elkaar om de voortgang van de opgave te bespreken en de vervolgstappen te bepalen, aldus de jaarstukken 2022. Ook nu wordt niet duidelijk welke rol de raad hierin te vervullen heeft.

Tijdens de interviews komt naar voren, dat de raad in eerdere jaren heel dicht op de individuele dossiers acteert, maar de laatste jaren meer afstand neemt tot individuele vergunningverlening. Naar aanleiding van de raadsinformatiebrief van 10 november 2020 worden door een fractie vragen ingediend die betrekken hebben op een verleende omgevingsvergunning voor een expathotel in Spanbroek. Deze vragen worden op 3 november 2020 beantwoord. De raadsinformatiebrief en de beantwoording van de ingediende vragen geven geen aanleiding voor verdere vragen of opmerkingen tijdens de raadsvergadering (Raadsvergadering, 15 december 2020). De beide raadsinformatiebrieven van 20 december 2022 geven eveneens geen aanleiding tot vragen of opmerkingen vanuit de raad. Geen sprake is van actueel beleid dat specifiek is gericht op het huisvesten van arbeidsmigranten, laat staan van beleid dat door de raad kan worden vastgesteld. Andere gemeenten hebben beleid met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten recentelijk laten vaststellen door hun raad. Dit leidt tot uitgebreide bespreking en discussie in de raad van zo’n gemeente, waarbij de raad goed in stelling wordt gebracht en waarbij opvalt dat de raad een zeer actieve rol vervult. 83

Uitgevoerd onderzoek wordt door het college weliswaar gedeeld met de raad in de vorm van een informatiebrief, maar dit jaagt geen raadsdiscussie aan. Verder valt op dat een aantal keer wordt aangekondigd dat de gemeente werkt aan een plan van aanpak en beleid voor het huisvesten van arbeidsmigranten, maar dat nadien hier geen vervolg aan wordt gegeven in de vorm van raadsvoorstellen. De indruk ontstaat, dat in regionaal verband zeer veel gebeurt, maar dat de raad hier niet actief in stelling wordt gebracht. Ook op het gebied van handhaving en toezicht valt op, dat in andere gemeenten actief een discussie met de raad wordt gezocht, terwijl dat in Opmeer niet gebeurt. Zo worden in andere gemeenten het VTHbeleid aangeboden aan de raad en worden ook de uitvoeringsprogramma’s aangeboden en besproken met de raad. In deze gemeenten vindt dan met name discussie plaats over de prioritering op het gebied van toezicht en handhaving. Een analyse van de site van de gemeente leert, dat op 20 juni 2022 de VTHstrategie via een informatiebrief wordt gedeeld en dat het VTH-jaarverslag 2021 wordt aangeboden op 30 juni 2022. Het VTH-jaarverslag 2022 en het uitvoeringsprogramma 2023 worden via een informatiebrief op 12 september 2023 aangeboden aan de raad. Deze documenten worden echter ter kennisgeving aangeboden.

6.5

Slotanalyse

Als de bovenstaande analyse wordt afgezet tegen het eerder geformuleerde normenkader, ontstaat het volgende beeld: Operationele norm

Paragraaf in de analyse

Operationele norm voor beleid Het beleid is conform Nationale wetgeving en EUrichtlijnen vormgegeven.

6.2 6.2.1.1

Bevinding

In de kadernota die in 2009 wordt vastgesteld. wordt aangegeven dat de gewenste situatie dient te voldoen aan wet- en regelgeving, maar de nota zelf gaat hier verder niet op in (Kadernota, 2009, p. 17). Ook het raadsvoorstel van 17 december 2009, waarin de kadernota wordt vertaald naar gemeentelijk beleid, gaat niet verder in op de nationale wetgeving of de EU-doelstellingen. Op 3 september 2013 wordt een convenant vastgesteld, waarin de gemeente zich verplicht een beleidskader vast te stellen dat voldoende mogelijkheden biedt om bestaande huisvestingscapaciteit te benutten, dan wel nieuwe te realiseren. Nadien wordt echter geen beleidskader meer vastgesteld. Vermoedelijk gaat men ervan uit, dat de gemeentelijke vertaling van de kadernota, zoals deze op 17 december 2009 is 84

vastgesteld, een toereikend beleidskader biedt. Hierin wordt immers aangegeven hoe de gemeente aanvragen zal beoordelen.

Per huisvestingscategorie dient aangegeven te worden of huisvesting is toegestaan en zo ja, wat per categorie het maximaal aantal personen is. Begrippen die gehanteerd worden zijn duidelijk en eenduidig.

6.2.1.2

Het beeld is, dat het gemeentelijk beleid met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten niet in een actuele beleidsnota is vastgelegd, maar in de bestemmingsplannen. Dit beeld wordt tevens tijdens de interviews bevestigd. Op 19 april 2018 besluit de raad het beleid met betrekking tot de huisvesting van seizoenarbeiders onder de gestelde voorwaarden van het bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Opmeer 2014’ te verruimen naar maximaal 60 huisvestingsplaatsen op agrarische bedrijfspercelen (Besluitenlijst gemeenteraad, 19 april 2018). Opmerkelijk is wel, dat als het bestemmingsplan Landelijk Gebied wordt geraadpleegd, hier nog steeds een maximum van 30 seizoensarbeiders per bedrijf wordt vermeld (2.5.12, Toelichting bestemmingsplan Landelijk Gebied). Het bestemmingsplan is dus niet gewijzigd naar aanleiding van het raadsbesluit. Desgevraagd wordt hier de volgende toelichting opgegeven: “Plannen met meer dan 30 plaatsen voldoen niet aan het bestemmingsplan en kunnen met een uitgebreide procedure worden vergund, met inachtneming van de overige bestemmingsplanregels” (Ambtelijke reactie, 10 juli 2023, vgl. Ambtelijk wederhoor, 28 september 2023).

Eén persoon per slaapkamer en minimaal 15 m2 leefoppervlakte per persoon. 5,5 m2 per slaapkamer.

6.2.1.3

In de kadernota wordt duidelijk waar men arbeidsmigranten kan huisvesten. Niet duidelijk is evenwel, onder welke nadere voorwaarden huisvesting is toegestaan en welke maxima gelden. Hoewel de beleidsregels Kruimelgevallen stellen dat per woning vier arbeidsmigranten mogen worden gehuisvest, wordt niet als eis gesteld, dat iedere arbeidsmigrant de beschikking moet hebben over een eigen kamer.

85

De gemeente gaat ook in andere documenten niet uit van eenpersoons slaapkamers. Zo wordt in het bestemmingsplan Landelijk Gebied aangegeven, dat de oppervlakte van een kamer minimaal 5 m2 per persoon moet bedragen, met een maximum van twee personen per kamer (3.6.1, Bestemmingsplan Landelijk Gebied Opmeer).

Voorzieningen op het gebied van inburgering en integratie worden actief opengesteld voor EU-arbeidsmigranten.

De gemeente beschikt over een actueel (jaarlijks vastgesteld) toezichtsplan.

6.2.1.4

6.2.1.5

Het criterium van 5 m2 per persoon per slaapkamer voldoet aan de SNF norm (3,5 m2), maar niet aan de norm van 5,5 m2 die het Aanjaagteam heeft gesteld. In het convenant dat op 3 september 2013 ondertekend wordt, verplicht de gemeente zich in overleg met werkgevers zodanige voorzieningen te treffen, dat inschrijving van arbeidsmigranten in de GBA op efficiënte wijze kan plaatsvinden (art. 4 lid 1, Convenant). Tevens dient de gemeente zich in te spannen om de beschikbare middelen voor taalcursussen ook ter beschikking te stellen voor arbeidsmigranten en arbeidsmigranten op maat informatie te verschaffen over het aanbod aan taalcursussen (art. 4 lid 2, Convenant). Opmerkelijk is, dat de ondervraagde arbeidsmigranten geen weet hebben van taalcursussen. Ook overigens zijn geen documenten bekend die wijzen op de realisatie van deze ambities. Arbeidsmigranten aan hun kant hebben weinig behoefte aan contact met de gemeente, aangezien zij bevreesd zijn voor extra controles of dat zij meer belasting moeten betalen. Jaarlijks wordt door het college een uitvoeringsprogramma VTH vastgesteld. Ook verschijnt jaarlijks een VTH jaarverslag.

Met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten heeft de gemeente in het jaarverslag 2022 de volgende doelstelling geformuleerd: “Geen huisvesting van arbeidsmigranten buiten de beleidskaders zoals vastgesteld in het bestemmingsplan Landelijk gebied en de Kadernota huisvesting buitenlandse werknemers”. Deze doelstelling wordt vertaald naar de volgende indicator: “Aantal bekende huisvestingslocaties van arbeidsmigranten buiten de beleidskaders zoals vastgesteld in het 86

bestemmingsplan Landelijk gebeid en de Kadernota huisvesting buitenlandse werknemers In het uitvoeringsprogramma VTH 2023 behoort de huisvesting van arbeidsmigranten niet expliciet tot de onderwerpen die hoog geprioriteerd zijn. Wel is mogelijk dat het illegaal gebruik van bedrijfspanden en het niet recreatief gebruik van verblijfsrecreatie mede betrekking heeft op het onvergund huisvesten van arbeidsmigranten. Dit wordt in het ambtelijk wederhoor bevestigd: Het ‘Goed houden van de recreatieve leefomgeving’ betreft tevens het huisvesten van arbeidsmigranten’ (Ambtelijk wederhoor, 26 september 2023).

Duidelijk moet zijn wie welke verantwoordelijkheid heeft.

6.2.2.1

Opmerkelijk is, dat de doelstellingen zoals deze worden geformuleerd in het VTH jaarverslag van 2022 expliciet ingaan op de huisvesting van arbeidsmigranten, terwijl in het uitvoeringsprogramma 2022 en 2023 niet als zodanig doelstellingen staan geformuleerd die expliciet betrekking hebben op de huisvesting van arbeidsmigranten. In de convenanten wordt aangegeven welke verantwoordelijkheid de huisvesters hebben en wat de verplichtingen van gemeente zijn. Zo verplichten huisvesters zich om de uniforme huisvestingsnorm in acht te nemen, evenals alle voorschriften van het Bouwbesluit, het bestemmingsplan en andere gemeentelijke voorschriften, waaronder het bijhouden van een nachtregister. Op basis van het convenant van 2013 en 2014 verplicht de gemeente zich zodanige voorzieningen te treffen dat inschrijving in de GBA op efficiënte wijze kan plaatsvinden.

Het beleid is gebaseerd op valide causale relaties.

6.2.2.2

In de kadernota worden de nodige beleidsveronderstellingen gehanteerd. Zo ziet men een relatie tussen het gebrek aan alternatieven voor huisvesting in combinatie met het ontbreken van een goed handhavingsbeleid enerzijds en illegale huisvesting anderzijds. Ook wordt in deze nota de causale relatie tussen de 87

onduidelijkheid in beleid en de lange procedures en illegale huisvesting gelegd. Operationele norm voor uitvoering Vanuit de gemeente wordt toezicht uitgeoefend op de naleving van gemeentelijke bepalingen.

6.3 6.3.1.1

Hoewel de raad behoefte heeft aan een actueel beeld van illegale huisvesting, heeft de gemeente geen integraal beeld hiervan. Controle op illegale huisvesting wordt uitgevoerd op basis van klachten of meldingen, maar dit levert geen volledig beeld op. Deze reactieve insteek wordt ook tijdens andere interviews bevestigd. Nu wordt vooral geacteerd op basis van klachten, signalen van collega’s en rondes die men zelf maakt. De indruk bij de gemeente is, dat illegale huisvesting niet veel voorkomt in de gemeente. Onvergunde huisvesting vindt met name plaats bij het recreatiepark De Perelaer. Dit heeft in het verleden ook wel tot het opleggen van dwangsommen geleid. Tijdens de controles stuitte de gemeente op illegale huisvesting van arbeidsmigranten. Daarnaast kwamen tijdens de controles ook andere zaken aan het licht. Hoewel de huurprijzen niet te hoog zijn, slaapt men soms wel met vier tot vijf man in een stacaravan waar maar twee slaapkamers zijn ingericht. Ook is de ventilatie niet altijd op orde.

De huisvesting geschiedt conform het gemeentelijk beleid.

6.3.1.2

Door op verschillende data binnen een langere periode dezelfde personen aan te treffen en hier goed verslag van te doen, kon de gemeente het invorderen van een dwangsom op de Perelaer met succes rechtvaardigen. De perceptie van huisvesting verschilt onder de respondenten. Respondenten die vermoedelijk illegaal gehuisvest worden, slapen soms met acht personen in een woning en moeten een kamer delen. Soms slapen drie arbeidsmigranten op één kamer. De kamers mogen niet altijd worden afgesloten met als gevolg dat veel gestolen wordt. De afgelopen twee maanden zijn deze arbeidsmigranten één tot drie keer verhuisd zonder dat vooraf wordt aangegeven wanneer en waarheen men gaat verhuizen. Dit gebeurt ook 88

midden in de nacht als men bang is voor controle. Soms wordt nooit schoongemaakt en algemeen klagen deze respondenten over de slechte hygiëne in het huis.

Het proces van vergunningsafhandeling verloopt doelmatig.

De uitvoering dient voldoende draagvlak te hebben bij raadsleden, collegeleden en externe betrokkenen (werkgevers, huisvesters, arbeidsmigranten). De mate van draagvlak is te traceren aan de hand van commissie- en raadsvergaderingen, interviews met werkgevers, huisvesters en arbeidsmigranten. Ambtenaren die het beleid uitvoeren zijn voldoende gecommitteerd. Voldoende opleiding, werkervaring en capaciteit aanwezig. Voldoende middelen zijn beschikbaar om het beleid uit te kunnen voeren: ICT

6.3.1.3

6.3.2.1

6.3.3.1

Bij de vergunde huisvesting wordt over het algemeen goed voldaan aan de voorwaarden. Het proces van vergunningverlening laat zich goed vergelijken met de procesvoering binnen andere gemeenten. Aangezien de gemeente geen aparte beleidsnota hanteert met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten, wordt eerst aan het bestemmingsplan getoetst. Mocht de aanvraag niet passen, dan kan men bezien of een en ander buitenplans op basis van de beleidsregels Kruimelgevallen is in te passen. Aan de hand van de casestudie wordt duidelijk, dat de gemeente actief registreert wanneer een vergunning expireert en opnieuw moet worden aangevraagd. De gemeente voert snel intern en extern overleg. Daarnaast behoeft geen vergunning brandveilig gebruik aangevraagd te worden en maakt men relatief weinig gebruik van externe adviseurs. De indruk bestaat echter, dat het dossier dat betrekking heeft op deze casus niet compleet is. Aangezien de gemeente geen actueel beleidskader hanteert dat specifiek gericht is op de huisvesting van arbeidsmigranten, kan niet getraceerd worden in hoeverre draagvlak bestaat voor het beleid.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Opmeer&id=b68c43f5-549e-4345-81a1-9038400c9f7f