Bijlage 1 Hoe zien wij de ontmoetingscentra van de toekomst en welke locaties binnen de gemeente zijn hiervoor geschikt?
Tekst van het document
Beleidsvisie Doorontwikkeling Ontmoetingscentra 2025
1
Beleidsvisie doorontwikkeling ontmoetingscentra
Hoe zien wij de ontmoetingscentra van de toekomst en welke locaties binnen de gemeente zijn hiervoor geschikt?
2
Inhoudsopgave Beleidsvisie doorontwikkeling ontmoetingscentra ...Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Hoe zien wij de ontmoetingscentra van de toekomst en welke locaties binnen de gemeente zijn hiervoor geschikt? ..... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Inhoudsopgave ...........................................................................................................................................3 Inleiding .............................................................................................................................................................4 Hoofdstuk 2: Situatieanalyse .......................................................................................................8 2.1 Huidige locaties ...........................................................................................................................8 2.2 Algemeen beeld ontmoetingscentra ......................................................................9 2.3 Omgevingsanalyse ................................................................................................................ 10 Hoofdstuk 3: Visie ................................................................................................................................. 12 3.1. Gewenste situatie.................................................................................................................
12 3.2 Doelen en middelen ............................................................................................................. 16 3.3 Conclusie ......................................................................................................................................... 22 Hoofdstuk 4 Locaties ......................................................................................................................... 23 4.1 Werkwijze ...................................................................................................................................... 23 4.2 Bestaande ontmoetingscentra .................................................................................. 23 4.3. Potentiële locaties ............................................................................................................... 25 4.4 Potentiële locaties vs. Criteria .................................................................................. 26 Disclaimer: ............................................................................................................................................... 26 4.6 Conclusie Locatieonderzoek Ontmoetingscentra .. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Hoofdstuk 5: Strategie en beleid (vervolgstappen)..........................................
27 5.1 Strategische keuzes en beleidsmaatregelen ............................................. 27 5.2 Beleidsmaatregelen ............................................................................................................. 30
3
Inleiding De gemeente Opmeer is een zorgzame gemeenschap waar inwoners zich geborgen en welkom voelen. Ontmoetingscentra spelen hierin een sleutelrol: ze bevorderen sociale cohesie, ondersteunen zelfredzaamheid en bieden ruimte voor ontmoeting, ondersteuning en informatie. In het licht van maatschappelijke veranderingen, zoals vergrijzing, veranderende vrijwilligersdynamiek en de behoefte aan inclusie, is een toekomstgerichte beleidsvisie noodzakelijk. Met deze beleidsvisie zetten we een koers uit voor de doorontwikkeling van de ontmoetingscentra, zodat deze ook in de toekomst het bruisende hart van de gemeenschap blijven. Deze visie geeft richting aan de doorontwikkeling van de ontmoetingscentra en vormt het kader voor strategische keuzes en investeringen.
4
Visie De gemeente Opmeer streeft naar toegankelijke, toekomstbestendige ontmoetingscentra die bijdragen aan een inclusieve samenleving. Deze centra zijn laagdrempelig, flexibel en vraaggericht ingericht, en vormen een plek waar inwoners van verschillende leeftijden en doelgroepen elkaar ontmoeten, ondersteuning vinden en informatie kunnen verkrijgen. Ze zijn stevig ingebed in het sociaal-maatschappelijk netwerk en dragen bij aan preventie, vroeg signalering en participatie.
Kernwaarden van de ontmoetingscentra •
Ontmoeten: ruimte voor sociale interactie zonder verplichtingen.
•
Ondersteunen: lichte hulp en begeleiding dichtbij huis.
•
Informeren: toegang tot informatie en dienstverlening.
Missie We bouwen aan sterke ontmoetingscentra die bijdragen aan het welzijn van alle inwoners, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen. We doen dit door samenwerking, eigenaarschap en betrokkenheid te stimuleren.
Bouwstenen uit gemeente Opmeer De visie is gebaseerd op de volgende bouwstenen, die voortkomen uit gemeentelijke kernwaarden en beleidsdocumenten: 1. Preventie en samenwerking voorop: voorkomen is beter dan genezen, in samenwerking met opbouwwerkers, de sociaal beheerders, welzijnsorganisaties, scholen, bibliotheek, wijkteam en inwoners 2. Laagdrempelig en inclusief: voor iedereen toegankelijk, ongeacht leeftijd, achtergrond of beperking. 3. Vraaggericht en verbinding: aanbod sluit aan op behoeften van inwoners en verhoogt de sociale cohesie. 4. Vrijwilligerskracht: behouden, uitbreiden en waarderen van vrijwilligers. 5. Toekomstbestendigheid: organisatorisch, financieel en fysiek duurzaam.
Huidige situatie •
Drie ontmoetingscentra: De Schakel (Spanbroek), De Lindehof (Hoogwoud),
•
Bezoekersaantallen en activiteitenaanbod verschillen per locatie.
•
Gemeente heeft sinds 2025 het beheer overgenomen.
•
Kwetsbaarheden: beperkte doelgroep-gerichtheid, vrijwilligers zijn een belangrijke
Theresiahuis (De Weere).
bouwsteen waarbij deze blijvend gewaardeerd dienen te worden, fysieke beperkingen van locaties.
5
Omgevingsanalyse/onderzoek •
Demografisch: sterke vergrijzing, groeiende diversiteit.
•
Sociaal: toenemende eenzaamheid, behoefte aan ontmoeting.
•
Economisch: druk op gemeentelijke middelen, noodzaak tot efficiëntie.
•
Technologisch: digitalisering vraagt om hybride vormen van ontmoeting.
•
Politiek: nadruk op participatie, inclusie en preventie in sociaal domein.
Gewenste situatie •
Ontmoetingscentra zijn breed toegankelijk, aantrekkelijk voor alle doelgroepen en goed verspreid over de gemeente.
•
Activiteitenaanbod is divers, inclusief en vraaggericht.
•
Vrijwilligers blijven actief, betrokken en gewaardeerd.
•
Inwoners vervullen een belangrijke rol in het voortbestaan van de ontmoetingscentra waar veel aandacht is voor de participatie van inwoners.
•
Fysieke locaties voldoen aan eisen van duurzaamheid, toegankelijkheid en multifunctionaliteit.
Doelen en middelen 1. Toename in bezoekersaantallen uit diverse doelgroepen. 2. Verbeterde bekendheid en communicatie 3. Blijvend stimuleren van vrijwilligersbetrokkenheid (aantal, diversiteit). 4. Versterking samenwerking met maatschappelijke partners. 5. Stimuleren van lokale betrokkenheid en eigenaarschap. 6. Verbetering fysieke kwaliteit van locaties (score op criteria).
Strategie en beleid (vervolgstappen) Strategische keuzes •
Doelgroepverbreding: jongeren, gezinnen, anderstaligen, kwetsbaren.
•
Locatieoptimalisatie: herziening van ontmoetingscentrum De Schakel, onderzoek naar HOSV en de Breestraat 15.
•
Aandacht voor vrijwilligers: gericht op behoud, stimuleren, waardering en
•
Samenwerking: met organisaties, zoals de bibliotheek, Leviaan, Raad&Daad, De
ondersteuning. Hoofdzaak, scholen, sportverenigingen. Beleidsmaatregelen •
6
Ontwikkelen van een gemeente-brede programmering van activiteiten.
•
Investeren in digitale en fysieke zichtbaarheid van de centra.
•
Harmonisatie van prijzen en voorzieningen tussen centra.
•
Faciliteren van laagdrempelige inloopmomenten en preventieve ondersteuning.
Implementatie Implementatieplan •
2025: Start harmonisatie, opzetten gezamenlijke website, behouden en faciliteren van
•
2025/2026: Opstellen uitvoeringsplan Ontmoetingscentra en uitvoeren
vrijwilligersnetwerk. locatieonderzoek. •
Medio 2026: Besluitvorming over nieuwe locatie Spanbroek, uitbreiding activiteitenaanbod.
•
7
2027: Evaluatie voortgang, bijstelling beleid, implementatie nieuwe locatie.
Hoofdstuk 2: Situatieanalyse In dit hoofdstuk wordt dieper ingegaan op de huidige situatie en omgevingsanalyse. 2.1 Huidige locaties De gemeente Opmeer kent momenteel drie ontmoetingscentra: De Schakel (Spanbroek), De Lindehof (Hoogwoud) en het Theresiahuis (De Weere). Sinds 2025 is het beheer van deze locaties overgenomen door de gemeente. Wijksteunpunt of ontmoetingscentrum? Wijksteunpunten vormen al lange tijd een belangrijk onderdeel van de samenleving in gemeente Opmeer. Deze wijksteunpunten gaan sinds 2025 verder onder de naam ontmoetingscentra. Om onduidelijkheid te voorkomen, zal in dit rapport enkel de term ‘ontmoetingscentra’ gebruikt worden – ook wanneer gerefereerd wordt naar de ontmoetingscentra/wijksteunpunten van voor 2025. 2.1.1 De Schakel Ontmoetingscentrum De Schakel is gevestigd in Spanbroek. Tot januari 2025 was zorgorganisatie Stichting Omring verantwoordelijk voor de exploitatie van deze locatie. Stichting Omring is eigenaar van het pand en ontving tot die tijd een activiteiten- en exploitatiesubsidie van de gemeente Opmeer. Met ingang van 2025 is de exploitatie van het ontmoetingscentrum overgenomen door de gemeente. De gemeente huurt hiervoor een deel van het pand van Stichting Omring, waarin het ontmoetingscentrum is gevestigd.
Het ontmoetingscentrum ontvangt wekelijks tussen de 300 en 400 bezoekers, biedt een gevarieerd aanbod van dertien vaste activiteiten per week aan en verhuurt de ruimte aan inwoners en organisaties. De dagelijkse gang van zaken wordt gecoördineerd door een sociaal beheerder met een aanstelling van 20 uur per week. Daarnaast zijn er ongeveer vijftig vrijwilligers actief betrokken bij het organiseren en ondersteunen van activiteiten. In het raadsbesluit (het geamendeerde raadsvoorstel inzake Beheer Wijksteunpunten) van 16 mei 2024 is nadrukkelijk gevraagd om te onderzoeken in hoeverre De Schakel als locatie toekomstbestendig is binnen de kern Spanbroek/Opmeer. 2.1.2 De Lindehof Ontmoetingscentrum De Lindehof is gelegen in Hoogwoud. Tot 2025 werd het centrum beheerd door het vrijwillig bestuur van Stichting De Lindehof, die hiervoor een subsidie ontving van de gemeente. Sinds 2025 is het beheer overgenomen door de gemeente, die tevens eigenaar is van het pand.
8
De Lindehof biedt activiteiten die plaatsvinden op alle doordeweekse dagen. Ook genereert de Lindehof inkomsten uit het verhuur van ruimtes. Wekelijks ontvangt het ontmoetingscentrum circa 400 bezoekers en biedt het twintig vaste activiteiten per week aan. De dagelijkse uitvoering en coördinatie worden verzorgd door twee sociaal beheerders met een gezamenlijke aanstelling van 40 uur per week. Daarnaast zijn er ongeveer zestig vrijwilligers actief betrokken bij het organiseren en ondersteunen van activiteiten. 2.1.3 Het Theresiahuis Het Theresiahuis is gevestigd in De Weere en wordt beheerd door een vrijwillig bestuur dat zich met name richt op het beheer van het pand. De gemeente is eigenaar van het gebouw. Het bestuur ontvangt hiervoor een gemeentelijke subsidie, die ingezet wordt voor het dagelijks beheer. In tegenstelling tot De Schakel en De Lindehof is hier geen sociaal beheerder structureel aanwezig. Niettemin is er vanaf 2025 wel een rol voorzien voor de sociaal beheerders van de gemeente met als doel het verbreden van het activiteitenaanbod en het stimuleren van het vrijwilligersbestand in het Theresiahuis. De huidige focus van het Theresiahuis ligt voornamelijk op zaalverhuur. Activiteiten worden overwegend georganiseerd door lokale verenigingen, met een duidelijke nadruk op de jongeren in de Weere.
Een belangrijke partner hierin is Stichting Argos, die diverse jongerenactiviteiten aanbiedt. Daarnaast worden ook activiteiten voor ouderen georganiseerd, zoals biljarten. Het Theresiahuis ontvangt wekelijks ongeveer 110 bezoekers en biedt op dit moment zes vaste activiteiten per week aan. Bij de organisatie en het beheer zijn circa veertig vrijwilligers betrokken. De openingstijden van het Theresiahuis zijn afhankelijk van de activiteiten en is daarom enkel geopend wanneer er activiteiten plaatsvinden. 2.2 Algemeen beeld ontmoetingscentra In de gemeente Opmeer spelen ontmoetingscentra een essentiële en verbindende rol in de samenleving. Ze zijn plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten, activiteiten kunnen volgen en ondersteuning kunnen vinden, wat bijdraagt aan een grotere zelfredzaamheid en welzijn. De centra zorgen ervoor dat sociale cohesie gewaarborgd blijft, voorkomen sociaal isolement en stimuleren een actieve deelname aan de samenleving. Op dit moment gaat het goed met de ontmoetingscentra: inwoners zijn overwegend tevreden, en de gemeente staat bekend als een plek waar veel voorzieningen worden geboden voor haar inwoners. Gezien dit succes is het belangrijk om deze ontmoetingscentra ook in de toekomst optimaal te blijven ondersteunen en verder te ontwikkelen.
De komende tien jaar zullen nieuwe uitdagingen en kansen zich aandienen, en het is van groot belang dat de ontmoetingscentra zich blijven aanpassen om zowel relevant als toekomstbestendig te blijven. De veranderende demografische, sociale en economische omstandigheden vragen om een hernieuwde visie op
9
de functie en inrichting van de ontmoetingscentra. Dit biedt de mogelijkheid om verder te groeien en aan te sluiten bij de behoeften van een steeds diverser wordende gemeenschap. Er zijn een aantal aandachtspunten die hierbij in de toekomst van belang zullen zijn. Zo zijn de huidige activiteiten in de ontmoetingscentra voor het merendeel afgestemd op ouderen, die van oudsher de belangrijkste bezoekersgroep zijn. Er is echter ruimte om meer te doen voor andere groepen, zoals jongeren, psychisch kwetsbaren, anderstaligen en laaggeletterden. Hoewel er al initiatieven gaande zijn om deze groepen meer te betrekken, liggen er nog kansen om via ontmoetingscentra maatschappelijke participatie en inclusie verder te bevorderen voor álle doelgroepen. Opmeer heeft bovendien een groot aantal vrijwilligers die een onmiskenbare bijdrage leveren aan het succes van de ontmoetingscentra. Het is van belang om deze groep te blijven koesteren en te zorgen voor voldoende aanwas van nieuwe vrijwilligers. De vergrijzing in Opmeer brengt enerzijds een toenemende vraag naar activiteiten voor ouderen met zich mee, maar biedt anderzijds ook kansen om een grotere groep vrijwilligers te betrekken. Tegelijkertijd is er de uitdaging van het veranderende vrijwilligerslandschap, waar steeds minder mensen zich aanmelden voor bestuursfuncties.
De gemeente en sociaal beheerders zetten zich momenteel in om dit te adresseren, door jongeren actief te werven voor vrijwilligerswerk en een goede matching te realiseren. Ten slotte is ontmoetingscentrum de Schakel in Spanbroek beperkt in de ruimtes die het tot beschikking heeft, waardoor er niet meerdere ruimtes tegelijkertijd gebruikt kunnen worden voor activiteiten. 2.3 Omgevingsanalyse De gemeente Opmeer staat bekend om haar hechte en betrokken gemeenschap, waar veel aandacht is voor elkaar. De grote mate van vrijwilligerswerk is een belangrijk kenmerk van de gemeente, en er is goed zicht op de diverse behoeften van haar inwoners. In vergelijking met andere gemeenten heeft Opmeer echter te maken met een vergrijzing die in de toekomst alleen maar verder zal toenemen. Deze demografische verschuiving biedt zowel uitdagingen als kansen voor de toekomst. Sociaal gezien zal de vergrijzing de vraag naar ontmoetingsplekken en -activiteiten vergroten, terwijl tegelijkertijd meer ouderen beschikbaar zullen zijn voor vrijwilligerswerk. Dit biedt een kans om het vrijwilligersbestand verder uit te breiden en de sociale cohesie te versterken. De toegenomen beschikbaarheid van vrijwilligers kan de gemeenschap helpen efficiënter om te gaan met de toekomstige uitdagingen die de vergrijzing met zich meebrengt, zoals zorggerelateerde hulp en specifieke woonvormen.
Economisch gezien zal er een grotere druk komen te liggen op gemeentelijke middelen, bijvoorbeeld door de toename van zorgbehoeften en mantelzorgers. Tegelijkertijd biedt de
10
toename van vrijwilligerswerk een kans om deze druk te verlichten en de efficiëntie van lokale voorzieningen en activiteiten te vergroten. Daarnaast spelen technologische ontwikkelingen een steeds grotere rol in de samenleving van Opmeer. Zo is onder jongeren een verschuiving te zien in de manier waarop zij elkaar ontmoeten, waarbij digitale ontmoetingen en hybride vormen van samenkomen steeds normaler worden. Politieke omgeving In de Opmeerse politiek krijgen de doelstelling participatie, inclusie, leefbaarheid en preventie veel aandacht. Deze doelstellingen sluiten aan bij verschillende beleidsstukken, waaronder bijvoorbeeld de ambities uit het coalitieakkoord Vitaal Opmeer, de Toekomstvisie 2030, het Pact van West-Friesland en de Nota Sociaal Domein. Zo benadrukt de Nota Sociaal Domein dat ontmoetingscentra, samen met de betrokkenheid van de inwoners, de ruggengraat van de wijk vormen. Ze hebben een positieve invloed op de gemeenschap, onder andere door het bieden van vrijwilligerswerk, het tegengaan van vereenzaming, het creëren van nieuwe sociale contacten en het organiseren van nieuwe activiteiten. Ontmoetingscentra vervullen een essentiële functie voor alle inwoners, met name voor degenen die extra ondersteuning nodig hebben.
Ze bieden bovendien de mogelijkheid om preventief in te spelen op maatschappelijke vraagstukken, door het aanbieden van samenhangende en diverse activiteiten die de gehele gemeente ten goede komen.
11
Hoofdstuk 3: Visie Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van een tweesporige onderzoeks-aanpak: een combinatie van literatuuronderzoek en kwalitatieve input vanuit de samenleving. Ten eerste is een literatuurstudie uitgevoerd, waarin relevante beleidsdocumenten en eerdere rapporten met betrekking tot ontmoetingscentra (voorheen wijksteunpunten) in de gemeente Opmeer zijn geanalyseerd. Belangrijke documenten in deze analyse zijn onder andere het beleidskader “Wijksteunpunten en dorpshuizen: Een verreikende verrijking” (2016) en het rapport “Sterke wijksteunpunten – Verkenning naar kansen voor doorontwikkeling wijksteunpunten gemeente Opmeer” van DSP-groep (2022). Daarnaast is een uitgebreide stakeholdersanalyse uitgevoerd, zie bijlage 1. In het kader daarvan zijn gesprekken gevoerd met diverse belanghebbenden, waaronder de gemeenteraad, Adviesraad Sociaal Domein, sociaal beheerders, ambtenaren, stichtingen en inwoners. Tijdens deze gesprekken zijn inzichten verzameld over de gewenste doorontwikkeling van de ontmoetingscentra en is input opgehaald voor het locatieonderzoek. De bevindingen uit beide onderzoekslijnen vormen samen de basis voor de visie op de toekomst van de ontmoetingscentra in Opmeer en het bijbehorende locatieonderzoek. 3.1. Gewenste situatie De ontmoetingscentra in de gemeente Opmeer zijn van grote waarde voor de gemeenschap.
Ze zijn plekken van verbinding, ondersteuning en participatie. In de gewenste situatie: •
Zijn de ontmoetingscentra breed toegankelijk, aantrekkelijk voor alle doelgroepen en goed verspreid over de gemeente.
•
Is het activiteitenaanbod divers, inclusief en vraaggericht vanuit initiatieven van
•
Zijn vrijwilligers en inwoners actief, betrokken en gewaardeerd.
•
Zijn locaties toekomstbestendig en voldoen aan de fysieke eisen van duurzaamheid,
inwoners en vrijwilligers.
toegankelijkheid en multifunctioneel gebruik. Op dit moment ontbreekt een heldere en gedeelde definitie van wat een ontmoetingscentrum precies is en hoe het idealiter functioneert. Deze visie geeft richting aan de verdere ontwikkeling door uitgangspunten te formuleren, gebaseerd op bestaand beleid, eerdere onderzoeken en gesprekken met betrokkenen. 3.1.2. Uitgangspunten Bij het opstellen van deze visie is voortgebouwd op aanbevelingen uit het beleidskader “Wijksteunpunten en dorpshuizen: Een verreikende verrijking” (2016). Belangrijke elementen hieruit zijn: •
12
Het creëren van een vraaggericht aanbod;
•
Bijzondere aandacht voor kwetsbare doelgroepen die moeite hebben hun behoeften
•
Toekomstbestendigheid;
•
Versterken van de sociale samenhang binnen de dorpskernen.
kenbaar te maken;
Deze uitgangspunten zijn verwerkt in de volgende vijf pijlers die richtinggevend zijn voor de doorontwikkeling van de ontmoetingscentra. Pijler 1: Preventie & Samenwerking Ontmoetingscentra spelen een cruciale rol in het bevorderen van preventie en vroeg signalering, waarbij zij als laagdrempelige en toegankelijke plekken fungeren voor inwoners van Opmeer. De ontmoetingscentra zijn niet enkel fysieke ontmoetingsplekken, maar ook strategische locaties waar preventie en zorg elkaar ontmoeten. •
Ontmoetingscentra bieden een informele setting waar inwoners zonder verplichtingen of drempels in contact kunnen komen met zorgprofessionals, maatschappelijke werkers en andere betrokkenen.
Laagdrempelige toegang maakt het makkelijker voor inwoners om vragen te stellen, zorgen te uiten en eventueel doorverwezen te worden naar hulp of begeleiding. Door nauwe samenwerking met zorginstanties kan er in een vroeg stadium opgetreden worden bij opkomende problemen zoals eenzaamheid, psychische klachten, of andere zorgbehoeften. Het belang van vroeg-signalering is groot, omdat het de effectiviteit van de zorg vergroot en het risico op zwaardere zorgtrajecten verkleint. Hierbij is het belangrijk dat deze samenwerking laagdrempelig is en dat zorgverleners makkelijk toegankelijk zijn voor inwoners die niet per se een formeel zorgtraject willen starten. Door ontmoetingscentra als belangrijke schakels in preventie en vroeg-signalering te positioneren, ontstaat een sociaal vangnet zich gesteund voelen en waar de zorgbehoefte op een natuurlijke manier wordt herkend en opgepakt. Pijler 2: Toegankelijk, zichtbaar en verspreid De ontmoetingscentra zijn laagdrempelig en uitnodigend voor alle inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of levensfase. Om maximale participatie te bereiken: •
Moeten locaties goed zichtbaar, bekend en bereikbaar zijn.
•
Is duidelijke informatievoorziening essentieel: inwoners moeten eenvoudig kunnen
•
Zijn vaste aanspreekpunten met heldere bereikbaarheidstijden beschikbaar, zowel
vinden welke activiteiten waar en wanneer plaatsvinden. voor inwoners als voor maatschappelijke partners. •
Wordt er actief gewerkt aan het gevoel van welkom zijn én de mogelijkheid om zelf initiatief te nemen.
13
Ontmoetingscentra vormen een belangrijk middel om de sociale cohesie binnen de Opmeerse gemeenschap te versterken. Uit gesprekken met stakeholders en literatuur blijkt dat deze ontmoetingscentra altijd laagdrempelig, aantrekkelijk en toegankelijk moeten zijn voor álle inwoners. Zichtbaarheid en bekendheid Maximale inwonersparticipatie vereist dat ontmoetingscentra en hun activiteiten breed bekend en goed zichtbaar zijn. Goede en toegankelijke informatievoorziening helpt inwoners om eenvoudig te ontdekken welke activiteiten waar en wanneer plaatsvinden. Bereikbaarheid Naast heldere communicatie is het essentieel dat ontmoetingscentra vaste contactpersonen hebben met duidelijke bereikbaarheidstijden. Dit geldt zowel voor inwoners die meer willen weten over activiteiten, als voor organisaties die ruimtes willen huren. Verder moeten de ontmoetingscentra ook fysiek bereikbaar zijn voor inwoners uit alle dorpskernen. Voor een goede spreiding en toegankelijkheid is het van belang dat ontmoetingscentra evenwichtig verdeeld zijn over de gemeente Opmeer. Toegankelijkheid Inwoners moeten het gevoel hebben dat ontmoetingscentra altijd toegankelijk zijn, ongeacht hun levensfase. Ze moeten hun behoeften kunnen aangeven, bijvoorbeeld via aanwezige sociaal beheerders.
Ook is het belangrijk dat inwoners betrokken kunnen zijn bij het ontmoetingscentrum, bijvoorbeeld via beheer, vrijwilligerswerk, activiteiten of het aanbieden van diensten. Pijler 3: Vraaggericht en inclusief aanbod Een ontmoetingscentrum is een plek waar niets moet, maar waar veel mogelijk is. Het aanbod van activiteiten is afgestemd op wat inwoners nodig hebben of graag willen doen. In bijlage 2 en 3 wordt een overzicht weergegeven van de behoeften per doelgroep en gewenste en huidige activiteiten, deze lijst is niet limitatief. •
Activiteiten worden op basis van vraag georganiseerd en regelmatig geëvalueerd.
•
Er is ruimte voor maatwerk, spontane ideeën en nieuwe initiatieven.
•
Het bestaande aanbod voor ouderen blijft behouden, maar er is ook ruimte voor andere doelgroepen.
•
Kwetsbare groepen krijgen extra aandacht, ook als zij zelf hun wensen minder goed
•
Inwoners kunnen zelf activiteiten organiseren en mede vormgeven aan het aanbod.
kenbaar kunnen maken.
Ontmoetingscentra bieden inwoners een plek om elkaar te ontmoeten zonder verplichtingen — het ‘ont-moeten’. Het is niet noodzakelijk voor elke doelgroep aparte activiteiten aan te bieden. Belangrijker is dat mensen zich welkom voelen, weten waar ze terechtkunnen en hun
14
wensen kunnen uitspreken, bijvoorbeeld via vaste contactpersonen of door zelf activiteiten te initiëren en organiseren. Een vraag-gestuurde aanpak staat hierbij centraal: het aanbod moet aansluiten op de actuele behoeften van de gemeenschap en flexibel genoeg zijn om mee te bewegen met veranderende omstandigheden. Nieuwe activiteiten ontstaan vooral vanuit de vraag binnen de samenleving. Alleen als het maatschappelijk belang daarom vraagt, kan het nodig zijn om aanbod aan te bieden dat niet direct uit de vraag voortkomt. Specifieke aandacht is er voor kwetsbare groepen die hun behoeften minder makkelijk kenbaar maken. De inwoners zelf spelen een cruciale rol: zij vormen het kloppende hart van de ontmoetingscentra, zowel als bezoekers als vrijwilligers. Wanneer inwoners meer initiatieven nemen en activiteiten organiseren, ontstaat er meer ruimte voor nieuwe vraag vanuit verschillende doelgroepen. De rol van de gemeente is vooral faciliterend en ondersteunend. Pijler 4: Vrijwilligers als dragende kracht Vrijwilligers vormen het hart van de ontmoetingscentra. Hun inzet is onmisbaar voor de continuïteit en levendigheid van de locaties. •
Er wordt actief geworven en geïnvesteerd in behoud en begeleiding.
•
Vrijwilligers krijgen taken die aansluiten bij hun talenten en interesses.
•
Waardering wordt zichtbaar en voelbaar, bijvoorbeeld via bijeenkomsten of persoonlijke aandacht.
•
Er wordt gekeken naar verbreding van de vrijwilligersgroep, bijvoorbeeld door jongeren of statushouders te betrekken.
•
Vrijwilligers dragen niet alleen bij aan activiteiten, maar kunnen ook meedenken over beleid en beheer.
Vrijwilligers spelen momenteel een cruciale rol in het voortbestaan van de ontmoetingscentra en blijven dat ook in de toekomst. Opmeer kent relatief gezien een hechte en betrokken gemeenschap. Toch kan het, net als in andere gemeenten, soms lastig zijn om voldoende vrijwilligers te vinden en te behouden, vooral voor de bestuursfuncties blijkt dit lastig binnen Opmeer. Gezien de vergrijzing en de veranderende samenleving bestaat het risico dat het in de toekomst steeds moeilijker wordt om voldoende vrijwilligers te werven en te behouden. Dit vraagt blijvende aandacht en gerichte inzet. Daarom is het van groot belang dat de ontmoetingscentra blijven investeren in het werven en behouden van vrijwilligers, in nauwe samenwerking met sociaal beheerders, inwoners en lokale organisaties. Vrijwilligers moeten actief en maximaal betrokken blijven bij het functioneren van de ontmoetingscentra en zich gewaardeerd voelen. Pijler 5: Toekomstbestendig: Organisatorisch, financieel en fysiek duurzaam
15
De ontmoetingscentra moeten uitnodigende plekken zijn die aansluiten bij de eisen en wensen van deze tijd. Ze zijn bedoeld als levendige en toegankelijke ontmoetingsplekken voor diverse gebruikersgroepen, waarin duurzaamheid en flexibiliteit centraal staan. •
Ontmoetingscentra zijn organisatorisch robuust, zelfvoorzienend en toekomstbestendig, zodat ze op lange termijn hun functie kunnen blijven vervullen zonder afhankelijk te zijn van tijdelijke subsidies of externe steun.
•
Gebouwen zijn energiezuinig en goed toegankelijk, ook voor mensen met een
•
Ruimtes kunnen flexibel worden gebruikt, ook door maatschappelijke organisaties of
beperking. lokale initiatieven. •
Zowel digitale als fysieke drempels worden actief weggenomen.
•
De uitstraling en inrichting sluiten aan bij de behoeften van verschillende gebruikersgroepen.
Ontmoetingscentra moeten toekomstbestendig zijn, waarbij zelfvoorzienend, flexibel en robuust belangrijk zijn. De fysieke kwaliteit van locaties dienen goed onderhoud te blijven. Locaties moeten duurzaam en toegankelijk zijn. Gebouwen zijn duurzaam, energiezuinig en rolstoeltoegankelijk. Zowel digitale als fysieke drempels worden waar mogelijk weggenomen. Daarnaast moet het ontmoetingscentra voldoende ruimtes hebben om gedeeld gebruik van de ruimtes, met eventueel maatschappelijke organisaties, te bevorderen. Zie hoofdstuk 4 voor de criteria, die middels deze visie worden vastgesteld, waar een ontmoetingscentra aan moet voldoen. 3.2 Doelen en middelen Aan de hand van bovenstaande pijlers van de visie en om de ontwikkeling van de ontmoetingscentra goed te kunnen volgen en bijsturen, worden de volgende doelstellingen gehanteerd. 1. Versterkte samenwerking met maatschappelijke partners •
Doel: Het bevorderen van meer gezamenlijk aanbod en aansluiting op bestaande voorzieningen, met een focus op preventie en vroeg signalering om tijdig in te spelen op behoeften en problemen.
Samenwerking met lokale en professionele organisaties is cruciaal voor een divers en relevant aanbod. Ontmoetingscentra kunnen zo een belangrijke rol spelen in het sociaal domein, als toegankelijke plekken waar inwoners en professionals elkaar op natuurlijke wijze ontmoeten. Momenteel wordt al samengewerkt met professionele organisaties bij het opzetten van activiteiten, zoals bij de Buurtkamer. Het is belangrijk deze samenwerking voort te zetten en waar mogelijk te intensiveren zodat ontmoetingscentra een laagdrempelige plek worden waar preventie en vroeg signalering plaatsvinden.
16
Hiervoor is nodig: •
Gezamenlijk activiteiten blijven organiseren en eventueel intensiveren.
•
Signalen van hulpbehoefte vroegtijdig herkennen.
•
Bieden van lichte, preventieve ondersteuning dichtbij huis (bijv. hulp bij administratie, doorverwijzing, sociaal contact).
Belangrijke samenwerkingspartners zijn hierbij: •
Scholen, sportverenigingen, bibliotheken, kerken, culturele instellingen.
•
Welzijnsorganisaties zoals Leviaan, huisartsen, GGZ-instellingen, wijkteam.
•
Stichting Raad&Daad, die met huisbezoeken signalen opvangt.
Toelichting: Om het activiteitenaanbod divers, inclusief en vraaggericht aan te bieden is goede samenwerking en afstemming met de stakeholders, zoals scholen, de bibliotheek, kerken, het wijkteam, sportverenigingen en welzijnsorganisaties vereist. De ontmoetingscentra dienen aan te sluiten op bestaande voorzieningen binnen de gemeente. Nieuwe activiteiten worden opgezet in samenwerking met de maatschappelijk partners. Omdat de kwetsbare doelgroepen vaak moeite hebben met het zelf formuleren van hun behoeften, is het van groot belang dat betrokken zorgorganisaties – zoals GGZ-instellingen, huisartsen, Leviaan en het wijkteam – een actieve rol spelen in het signaleren van behoeften en het vormgeven van passend aanbod. Daarnaast spelen ontmoetingscentra een cruciale rol spelen in het vroeg signaleren van zorgbehoeften en de preventieve zichtbaarheid van zorg- en welzijnsmedewerkers. De vraag om preventief te werken en zichtbaar te zijn in de leefwereld van burgers neemt steeds meer toe. De aanwezigheid en met name zichtbaarheid van zorg- en welzijnsmedewerkers in de samenleving zal hiervoor moeten worden vergroot. Hierbij is het belangrijk dat deze samenwerking laagdrempelig is en dat zorgverleners makkelijk toegankelijk zijn voor inwoners die niet per se een formeel zorgtraject willen starten.
De ontmoetingscentra zijn bij uitstek plekken waar preventie kan worden ingebed in de dagelijkse sociale interacties. Dit kan door bijvoorbeeld informele gesprekken te voeren over gezondheid, welzijn en sociale problematiek. Inwoners worden actief aangemoedigd om signalen van hulpbehoefte te delen en kunnen worden geholpen door zowel professionals als medebewoners. Ontmoetingscentra en het wijkteam vervullen hierin een betekenisvolle rol in bijvoorbeeld het bieden van lichte, preventieve ondersteuning. Denk aan hulp bij het ordenen van post, het invullen van formulieren, of het bieden van uitleg over contact met overheidsinstanties. Daarnaast zorgt de stichting Raad&Daad ook voor een vorm van preventieve hulp aangezien zij op huisbezoeken bij ouderen gaan. Dergelijke voorzieningen dragen bij aan vroeg signalering en kunnen voorkomen dat zwaardere vormen van zorg in de toekomst nodig worden. 2. Toename in bezoekersaantallen uit diverse doelgroepen.
17
•
Doel: Een toename van het aantal bezoekers, met name onder jongeren, werkenden en nieuwe inwoners.
Uit dit onderzoek blijkt dat de grootste en meest structurele vraag naar activiteiten komt van de oudere doelgroep. Daarom blijft het belangrijk om het bestaande aanbod voor ouderen te behouden, terwijl er ruimte blijft voor uitbreiding of aanpassing op basis van de behoeften van andere groepen. Op dit moment zijn de openingstijden van de ontmoetingscentra beperkt, vaak tot kantooruren. Avond- en weekendopenstelling vindt nu alleen plaats op aanvraag of voor specifieke activiteiten. Om ook andere doelgroepen aan te trekken, zoals werkenden, jongeren en verenigingen is meer flexibiliteit nodig. Idealiter heeft Opmeer flexibele open ontmoetingscentra, met ruime openingstijden, mogelijk gemaakt door samenwerking en vrijwillige inzet. Dat vraagt om: •
Meer inzet van vrijwilligers op verschillende tijdstippen.
•
Structurele samenwerking met verenigingen of maatschappelijke organisaties die zelfstandig activiteiten kunnen organiseren buiten reguliere tijden.
•
Onderzoeken van uitbreiding van de personele capaciteit op termijn, eventueel gefaseerd.
Toelichting: Een verruiming van de openingstijden kan helpen in het aantrekken van een bredere doelgroep tot de ontmoetingscentra. Ruimere en flexibelere openingstijden vergroten de toegankelijkheid van de centra voor een bredere en meer diverse doelgroep, waaronder inwoners die overdag werken of studeren. Een verruiming van de openingstijden brengt echter praktische en organisatorische uitdagingen met zich mee. Op dit moment werken de sociaal beheerders totaal 60 uur voor de ontmoetingscentra. Dit kan onvoldoende zijn om een structurele verruiming van de openingstijden mogelijk te maken zonder behulp van meer inzet van vrijwilligers. De aanwezigheid van een sociaal beheerder of kundige vrijwilligers blijft cruciaal voor het effectief functioneren van de ontmoetingscentra. Grotere inwonersparticipatie kan aan deze vraag voldoen. Inwoners kunnen hier, al dan niet als vrijwilligers een cruciale rol spelen in het mogelijk maken van een verruiming van de openingstijden en op deze manier meer doelgroepen aantrekken. Ten slotte kan structurele samenwerking met vereniging of maatschappelijke organisaties die zelfstandig activiteiten kunnen organiseren, eventueel buiten de werktijden om, het aantal bezoekers laten toenemen. 3. Verbeterde bekendheid en communicatie •
Doel: Inwoners weten waar ze terecht kunnen en zijn goed geïnformeerd over het aanbod.
18
Een goed functionerend ontmoetingscentrum is zichtbaar, vindbaar en bereikbaar – zowel fysiek als digitaal. Deze communicatie-inspanningen dragen bij aan het versterken van het gevoel van eigenaarschap bij inwoners. Dat vraagt om: •
Eén centrale website voor alle ontmoetingscentra, met overzicht van activiteiten, ruimtes en contactpersonen.
•
Aanvullende communicatie via sociale media om ook jongere doelgroepen te bereiken.
•
Traditionele media (folders, krant, huis-aan-huisbladen) blijven essentieel voor ouderen en minder digitaal vaardige inwoners.
•
Duidelijke contactmomenten: Elk ontmoetingscentrum heeft vaste tijden waarop er iemand bereikbaar is voor vragen, reserveringen of overleg.
Toelichting: Het is essentieel dat inwoners goed op de hoogte zijn van de activiteiten die in de gemeente worden aangeboden. Om dit te bereiken, moeten naast de website, verschillende communicatiekanalen worden ingezet. Mond-tot-mondreclame blijkt hierbij vaak effectief, maar digitale toegankelijkheid is ook van groot belang. OpmeerLeeft.nl is een goed voorbeeld van een platform waar inwoners gemakkelijk informatie kunnen vinden over activiteiten en evenementen binnen de gemeente. Deze website biedt een redelijk compleet overzicht van diverse initiatieven, van lokale activiteiten tot hulpvragen. Echter is een aparte, centrale website voor de ontmoetingscentra noodzakelijk om alle activiteiten van deze locaties te bundelen en beter zichtbaar te maken. Ontmoetingscentrum de Lindehof beschikt over een website met een overzicht van alle activiteiten, maar dit geldt niet voor de ontmoetingscentra De Schakel en het Theresiahuis. Sinds de verantwoordelijkheid voor de exploitatie bij de gemeente ligt, wordt er gewerkt aan een gezamenlijke website voor alle drie de ontmoetingscentra. Dit is al een mooie stap richting een goede informatievoorziening richting de inwoners toe. Daarnaast kan het nuttig zijn om de sociale media kanalen van de gemeente meer te benutten, of zelfs aparte accounts voor de ontmoetingscentra aan te maken. Dit zou vooral de jongere doelgroep kunnen aanspreken.
Tegelijkertijd moet er rekening worden gehouden met de oudere generatie, voor wie de digitale middelen minder toegankelijk zijn. Dit kan door ook via de traditionele manieren te blijven communiceren, bijvoorbeeld via de krant en de dagbladen. Het moet voor inwoners duidelijk zijn wie ze kunnen bereiken en op welke tijden, zowel telefonisch als fysiek, wanneer ze contact willen opnemen met een ontmoetingscentrum. Dit kan met behulp van de gezamenlijke website, of folders voor de ontmoetingscentra waarop duidelijk wordt vermeld wie wanneer aanwezig is en hoe deze bereikt kan worden.
19
Voor wat betreft de fysieke bereikbaarheid blijkt uit het onderzoek dat hoewel de huidige ontmoetingscentra in geografisch opzicht een redelijke dekking bieden, er in Aartswoud ook behoefte is aan een ontmoetingslocatie. Rekening houdend met het aantal inwoners in Aartswoud kan een ontmoetingsplek in plaats van een volwaardig ontmoetingscentrum aan de vraag voldoen. In bijlage 4 zijn een aantal locaties benoemd die als potentieel ontmoetingsplek binnen Aartswoud kunnen dienen. 4. Stimuleren vrijwilligersbetrokkenheid (aantal, diversiteit). •
Doel: Grotere en meer diverse groep vrijwilligers, met blijvende inzet.
Vrijwilligers vormen de spil van de ontmoetingscentra. Daarom is het van belang dat hun inzet wordt versterkt en duurzaam ondersteund. Het sterke vrijwilligersnetwerk vergroot de veerkracht van de ontmoetingscentra en maakt verruiming van het aanbod mogelijk. Dat vraagt om: •
Blijvende aandacht en stimuleren van vrijwilligers .
•
Inzetten op behoud en werving via lokale initiatieven, sociale netwerken, scholen en bijvoorbeeld inburgeringstrajecten.
•
Vrijwilligers waarderen met persoonlijke aandacht, evenementen en opleidingskansen.
•
Afstemming tussen draagkracht en draaglast: vrijwilligers doen wat bij hen past.
•
Stimuleren van meer betrokkenheid van 66+ers, jongeren en statushouders.
Toelichting: Het stimuleren van de vrijwilligersbetrokkenheid is een blijvend aandachtgebied. Zoals gesteld zijn zij de drijvende kracht achter de ontmoetingscentra. Het is van belang om de ontmoetingscentra zo te positioneren dat het van, voor en door vrijwilligers gedragen is en blijft. Vrijwilligers moeten niet overbelast worden, zich gewaardeerd voelen, gezien worden en regelmatig een blijk van waardering ontvangen. Een belangrijke stap in dit proces is om vrijwilligers niet teveel te belasten en ze te koppelen aan werkzaamheden waar zij energie van krijgen - die zij leuk vinden en graag uitvoeren. Draagkracht en draaglast dienen hier goed in balans te zijn. Verder is en blijft het belangrijk om de waardering voor vrijwilligers te behouden en te versterken. Het organiseren van bijeenkomsten of evenementen, bijvoorbeeld meerdere keren per jaar, kan bijdragen aan het gevoel van betrokkenheid. Bovendien is het belangrijk om de 66+ groep actief te benaderen, bijvoorbeeld door de huidige vrijwilligersmarkten die zich specifiek op deze leeftijdsgroep richten, zoals het initiatief 'Opmeer in het Licht'. De Stichting Raad&Daad heeft hier ook een belangrijke rol met de huisbezoeken die zij uitvoeren.
20
Verder kan ook gedacht worden aan het meer betrekken van vrijwilligers uit andere doelgroepen, zoals jongeren in het kader van hun studie / opleiding, of statushouders in het kader van hun inburgering en het opdoen van werkervaring. Het onderhouden van relaties met organisaties is eveneens cruciaal, aangezien zij in staat zijn potentiële opvolgers voor vrijwilligersfuncties vast te leggen. Dit kan bijvoorbeeld door middel van contracten of andere samenwerkingsvormen. Het is essentieel om deze mensen niet te verliezen, maar hen actief te behouden en in te zetten binnen het netwerk van ontmoetingscentra. Dit alles zal bijdragen aan het versterken van het netwerk en het waarborgen van een toekomstbestendig aanbod binnen de ontmoetingscentra. 5. Toekomstbestendigheid: Stimuleren van lokale betrokkenheid en eigenaarschap •
Doel: Inwoners en vrijwilligers actief betrekken bij programmering en beheer.
De ontmoetingscentra zijn er voor én door de inwoners. Daarom is het essentieel om lokale betrokkenheid en eigenaarschap actief te stimuleren. Inwoners en vrijwilligers worden nauw betrokken bij de programmering en het beheer van de centra. De gemeente blijft daarin vooral een betrokken partner die ruimte wil geven aan lokale kracht en eigenaarschap. Hiervoor is nodig: •
Een faciliterende en verbindende rol voor de gemeente: o
Faciliteren: Ondersteunen van bewonersinitiatieven en het stimuleren van vrijwilligersstructuren.
•
o
Verbinden: Bevorderen van samenwerking tussen organisaties en netwerken.
o
Investeren: In gebouwen, ondersteuning en procesbegeleiding.
o
Luisteren: Structurele dialoog met inwoners en gebruikers van de centra.
Een actieve participerende rol van inwoners: o
Betrokkenheid: Actief meedenken, meepraten en mee-organiseren van activiteiten en het beheer van de centra. Dit kan zowel als vrijwilliger zijn, als door het aandragen van ideeën en wensen.
o
Eigenaarschap: Het nemen van verantwoordelijkheid voor het welzijn van de ontmoetingscentra, waardoor deze écht van de gemeenschap worden.
o
In de toekomst wordt samen met de gemeenschap gekeken of de huidige bestuursvorm voldoet en naar andere duurzame beheervormen. De gemeente blijft in dat geval partner in ondersteuning en toezicht.
Toelichting: In 2025 heeft de gemeente Opmeer, als maatregel op verzoek van verschillende stichtingen, het beheer van de ontmoetingscentra overgenomen. Het doel hiervan was om van de centra sterke, levendige en toekomstbestendige plekken te maken. Er dient een evaluatie plaats te vinden op de huidige rechtsvorm om te kunnen beoordelen of deze situatie toekomstbestendig
21
is en voldoet aan alle verwachtingen. Door de ontmoetingscentra in het beheer te houden van de gemeente bestaat het risico dat inwoners meer ‘afstand’ ervaren tot de ontmoetingscentra en daarom niet maximaal participeren. De gemeente neemt idealiter vooral een faciliterende rol in: zij ondersteunt initiatieven en biedt waar nodig financiële hulp, maar stuurt niet actief op het dagelijkse beheer. Een goed voorbeeld hiervan is het sociaal wijksteunpunt PostaanZee in Egmond aan Zee, dat volledig door vrijwilligers wordt gerund zonder winstoogmerk, zie bijlage 5. 3.3 Conclusie Ontmoetingscentra zijn meer dan gebouwen; ze zijn belangrijke sociale plekken waar mensen zich gezien, gehoord en verbonden voelen. Ze versterken sociale cohesie, welzijn en participatie. Door samen te werken met inwoners, vrijwilligers en partners, kunnen we deze centra door-ontwikkelen tot duurzame, inclusieve gemeenschapsvoorzieningen. De doorontwikkeling van de ontmoetingscentra in Opmeer biedt kansen om het sociale netwerk te versterken, de participatie te bevorderen en diverse doelgroepen te betrekken. Dit vereist een flexibele, vraaggerichte aanpak, inzet op vrijwilligerswerving en het vermogen om in te spelen op veranderende behoeften. De doorontwikkeling van de ontmoetingscentra in Opmeer versterkt de sociale cohesie, zelfredzaamheid en deelname aan de samenleving.
Er is breed draagvlak voor het toegankelijk maken van de centra en het uitbreiden van het aanbod, met aandacht voor de diverse doelgroepen. Inwoners spelen een cruciale rol, zowel als vrijwilligers als initiators van activiteiten. Het bestaande aanbod voor ouderen moet behouden blijven, met ruimte voor uitbreiding op basis van de veranderende behoeften van andere doelgroepen.
22
Hoofdstuk 4 Locaties Naast het opstellen van een visie heeft de gemeenteraad in mei 2024 het besluit genomen om te onderzoeken in hoeverre de huidige locatie in Opmeer/Spanbroek voldoet aan de gestelde criteria voor een ontmoetingscentrum en of deze locatie toekomstbestendig is. Daarnaast is gevraagd te verkennen welke alternatieve locaties in Spanbroek geschikt zouden kunnen zijn om als ontmoetingscentrum te fungeren. Onderstaand is de uitwerking van dit onderzoek en zijn de conclusies weergegeven. 4.1 Werkwijze Voor het onderzoek naar geschikte locaties voor een ontmoetingscentrum in Spanbroek is de volgende werkwijze toegepast. Op basis van gesprekken en bijeenkomsten met diverse stakeholders is een set criteria opgesteld waaraan een toekomstbestendig ontmoetingscentrum idealiter moet voldoen. Tevens is de vraag over een potentiële locatie voor Opmeer/Spanbroek gesteld. De criteria zijn gebruikt om zowel bestaande als potentiële nieuwe locaties te beoordelen. Bij deze beoordeling is gewerkt met een beoordelingsschaal van 1 tot 3. In bijlage 6 wordt per criterium de definitie en uitleg over de meetbaarheid en normering gegeven. De totaalscore per locatie geeft een indicatie van de mate waarin een locatie voldoet aan de gestelde criteria.
Op basis daarvan en de gesprekken met de stakeholders is vastgesteld in hoeverre een locatie geschikt is als toekomstbestendig ontmoetingscentrum. 4.2 Bestaande ontmoetingscentra De ontmoetingscentra De Schakel, De Lindehof en het Theresiahuis zijn vervolgens aan de criteria getoetst en hebben per criterium een score gekregen, zodat kan worden beoordeeld in hoeverre ze voldoen aan de vereisten voor ontmoetingscentra.
Criteria
De Schakel
De Lindehof
Theresiahuis
Centraal gelegen
3/3
3/3
2/3
Aantrekkelijke uitstraling
1/3
2/3
2/3
Fysieke toegankelijkheid
3/3
3/3
2/3
Multifunctionele inrichting & voldoende ruimtes
1/3
3/3
3/3
Goede akoestiek en geluidswering
1/3
2/3
3/3
Parkeergelegenheid
1/3
1/3
3/3
Keuken
1/3
3/3
2/3
Duurzaamheid
2/3
3/3
2/3
Huisvestingskosten
1/3
3/3
1/3
Veiligheid
3/3
3/3
3/3
Buitenruimte
1/3
1/3
2/3
23
Totaal punten
18/33
27/33
25/33
4.2.1 Resultaten huidige ontmoetingscentra Uit het locatie-overzicht en de gesprekken met betrokkenen blijkt dat, alhoewel het ontmoetingscentrum de Schakel zich centraal binnen Spanbroek bevindt, het ontmoetingscentrum op meerdere punten lager scoort als toekomstbestendige locatie. De belangrijkste knelpunten zijn: 1. Ontbreken van aantrekkelijke uitstraling: De Schakel is gevestigd in een gebouw waar ouderen woonachtig zijn. Hoewel dit de aansluiting op die doelgroep versterkt, beperkt het de aantrekkingskracht op jongere of andere doelgroepen. 2. Ontbreken van flexibiliteit in ruimtegebruik: Er zijn onvoldoende ruimtes beschikbaar die gelijktijdig kunnen worden gebruikt, wat de mogelijkheid tot het organiseren van meerdere activiteiten beperkt. 3. Ontbreken van een keuken: De afwezigheid van een keuken wordt sterk gemist. Momenteel wordt er maandelijks samen gegeten in het ontmoetingscentrum, maar dit is afhankelijk van externe catering. Een eigen keuken zou de zelfstandigheid vergroten en kosten kunnen verlagen wanneer vrijwilligers hierin ondersteunen. 4. Geluidsproblemen: De locatie bevindt zich onder ouderenwoningen, wat leidt tot overlast voor de bewoners bij activiteiten. 5. Onvoldoende parkeergelegenheid: Er is een tekort aan parkeerplekken voor auto's, fietsen en rollators, wat de toegankelijkheid belemmert.
4.2.2 Conclusie onderzoek bestaande locaties Op basis van deze punten en de bijbehorende score wordt De Schakel als het minst toekomstbestendig beschouwd in vergelijking met de andere ontmoetingscentra. De locaties De Lindehof en Het Theresiahuis worden door belanghebbenden en uit het criteria onderzoek als geschikter beschouwd. Met bovenstaande conclusie is het dan ook noodzakelijk om andere (genoemde) locaties te onderzoeken. 4.2.3 Aandachtspunten overige huidige locaties De Lindehof 1. De Lindehof kampt met beperkte parkeergelegenheid, wat bij grotere bijeenkomsten tot knelpunten kan leiden voor bezoekers die met de auto, fiets of rollator komen. 2. Net als De Schakel bevindt De Lindehof zich in een woongebouw voor ouderen. Dit kan de toegankelijkheid en aantrekkelijkheid voor andere doelgroepen – zoals jongeren en jonge gezinnen – beperken. Theresiahuis 1. Het Theresiahuis is een karakteristiek, maar verouderd gebouw dat gebaat is bij renovatie.
24
2. Het buitenterrein van het Theresiahuis biedt potentie om een grotere rol te spelen in de ontmoetingsfunctie, maar wordt momenteel onvoldoende benut. Ook dit terrein vraagt om opknapwerkzaamheden om optimaal ingezet te kunnen worden. Bovenstaande aandachtpunten zijn mee genomen in de gewenste situatie waar naar gewerkt dient te worden bij uitvoering van deze visie als: fysieke locaties voldoen aan eisen van duurzaamheid, toegankelijkheid en multifunctionaliteit. 4.3. Potentiële locaties Naast te onderzoeken of de locatie Opmeer/Spanbroek geschikt is als locatie voor een ontmoetingscentrum is gevraagd te verkennen welke alternatieve locaties in Opmeer/Spanbroek geschikt zouden kunnen zijn om als ontmoetingscentrum te fungeren. Uit de gesprekken met diverse stakeholders zijn een aantal alternatieve locaties naar voren gekomen welke zouden kunnen dienen als nieuw ontmoetingscentrum binnen Opmeer/Spanbroek. De locaties worden onderstaand weergegeven met een motivatie waarom deze naar voren zijn gekomen in het onderzoek. Voorts zullen de locaties een eerste beschouwing krijgen naar aanleiding van de criteria en de opmerkingen van stakeholders. In bijlage 7 is meer achtergrond informatie over de locaties te vinden. 4.3.1.
HOSV HOSV is meerdere keren genoemd als een geschikte locatie voor een toekomstig ontmoetingscentrum in Spanbroek hierbij worden een tweetal opties genoemd; de kantine en het Knarrenhof. Daarbij wordt echter wel aangegeven dat de locatie niet in de huidige staat hiervoor voldoet. Indien HOSV als locatie voor een ontmoetingscentra wordt aangemerkt zijn hier aanpassingen voor nodig. 4.3.2. De Breestraat 15 Momenteel is de bibliotheek van Opmeer gevestigd aan de Breestraat in Opmeer. Zodra de bouw van het Kindcentrum gereed is, zal de bibliotheek verhuizen naar dit nieuwe gebouw, waardoor de huidige locatie leeg komt te staan. Deze locatie is verschillende keren genoemd als een mogelijke geschikte locatie voor een ontmoetingscentrum. Op 6 juli 2017 heeft de gemeenteraad een besluit genomen betreffende de vrijgekomen locaties welke in ogenschouw genomen dient te worden bij nader onderzoek. 4.3.3. Pastoor Meriusflat Uit gesprekken met de verschillende stakeholders en interne organisatie van de Gemeente Opmeer is ook de Pastoor Meriusflat genoemd als mogelijke locatie om een ontmoetingscentrum te realiseren, eventueel door het gebouw aan te bouwen. 4.3.4. Leegstaande scholen Meibloem In Spanbroek zijn nieuwbouwplannen voor de bouw van nieuwe woningen op de terreinen van de huidige basisscholen De Akker en het Ruimteschip en de Muziekschool. Een
25
ontmoetingscentrum zou goed gecombineerd kunnen worden met de nieuwbouwwoningen op deze locatie volgens respondenten in de stakeholderanalyse. De ligging is centraal, en er is voldoende ruimte beschikbaar om een groot ontmoetingscentrum te realiseren. 4.3.5. Andere locaties die zijn benoemd, maar niet zijn onderzocht zijn: 1. Voormalig Sakaya -restaurant – is verkocht aan een ondernemer. 2. Kindcentrum – onvoldoende ruimte / zit al vol. 3. Parochiekerk Sint Bonifatius in Spanbroek – ligging is decentraal 4. Koenis Dierenzaak – verkocht aan een projectontwikkelaar 4.4 Potentiële locaties vs. Criteria Zie hieronder de tabel waarin nieuwe mogelijk locaties zijn afgezet tegen de vastgestelde criteria:
Criteria
HOSV-kantine
HOSVKnarrenhof
Breestraat 15
Pastoor Meriusflat
Scholen Meibloem
Centraal gelegen
3/3
3/3
3/3
3/3
2/3
Aantrekkelijke uitstraling
2/3
3/3
2/3
1/3
3/3
Fysieke toegankelijkheid
3/3
3/3
3/3
3/3
3/3
Multifunctionele inrichting en voldoende ruimtes
3/3
3/3
3/3
3/3
3/3
Goede akoestiek en geluidswering
3/3
2/3
3/3
1/3
2/3
Parkeergelegenheid
3/3
3/3
3/3
2/3
3/3
Keuken
2/3
2/3
2/3
2/3
2/3
Duurzaamheid
2/3
3/3
2/3
2/3
3/3
Huisvestingskosten
2/3
3/3
1/3
2/3
3/3
Realisatiekosten
1/3
2/3
1/3
2/3
2/3
Veiligheid
2/3
3/3
1/3
3/3
3/3
Buitenruimte
3/3
3/3
3/3
2/3
2/3
Totaal punten
29/36
33/36
27/36
26/36
31/36
Disclaimer: De verschillen in de uiteindelijke scores van de locaties zijn minimaal en geven een vertekenend beeld, daar de locaties op de diverse criteria verschillend scoren. Daarom is het belangrijk om ook gesprekken met de stakeholders mee te nemen in het locatieonderzoek. Na het afwegen van verschillende mogelijke locaties voor een ontmoetingscentrum in Spanbroek, blijkt dat de beste keuze afhankelijk is van diverse factoren, zoals bereikbaarheid, de beschikbaarheid van ruimte, de behoeften van de doelgroepen, en de kosten voor eventuele verbouwingen. Bovenstaande mogelijkheden moeten zorgvuldig afgewogen worden om te
26
bepalen welke het beste past bij de behoeften en de beschikbare financiële middelen met betrekking tot het nieuwe ontmoetingscentrum. Daarom is het nodig dat hier nader onderzoek op wordt uitgevoerd. Zie bijlage 7 voor een nadere toelichting op de verschillende locaties.
Hoofdstuk 5: Strategie en beleid (vervolgstappen) 5.1 Strategische keuzes en beleidsmaatregelen 5.1.1. Doelgroepverbreding: jongeren, gezinnen, anderstaligen, kwetsbaren. De ontmoetingscentra in de gemeente Opmeer worden plekken voor álle inwoners. Om dit te bereiken wordt actief ingezet op het verbreden van de doelgroep: naast ouderen worden ook jongeren, gezinnen, anderstaligen (waaronder statushouders) en kwetsbare inwoners nadrukkelijk bediend. De ontmoetingscentra worden inclusieve, laagdrempelige en inspirerende plekken voor ontmoeting, informatie en ondersteuning, passend bij ieders leefwereld. Overkoepelende acties doelgroepverbreding: •
Vraaggericht aanbod ontwikkelen: continue ophalen van behoeften per doelgroep.
•
Communicatiemix op maat: eigen website, sociale media voor jongeren, folders en
•
Ruimere openingstijden zodat doelgroepen ook buiten kantooruren gebruik kunnen
huis-aan-huisbladen voor ouderen en minder digitaal vaardigen. maken van de centra. •
Inwoners en vrijwilligers uit deze doelgroepen betrekken bij programmering, zodat aanbod herkenbaar en aantrekkelijk is.
•
Fysieke inrichting van de centra afstemmen op een breder gebruik (kinderhoekjes, rustige ruimtes, flexibele indeling).
Specifieke doelgroepen: 1. Jongeren Knelpunten: Jongeren voelen zich vaak niet aangesproken door het huidige aanbod, dat vooral op ouderen is gericht. Activiteiten sluiten onvoldoende aan bij hun interesses en tijdsbesteding (bijvoorbeeld sport, muziek, digitale vaardigheden). Acties: •
Avond- en weekendopenstelling uitbreiden i.s.m. jongerenwerk en vrijwilligers.
•
Activiteiten ontwikkelen met en voor jongeren (zoals game-avonden, workshops, sport, creatieve sessies).
•
Gebruik van sociale media en platforms die jongeren aanspreken.
•
Samenwerking met scholen, sportverenigingen, jongerennetwerken en jongerenwerkers.
2. Gezinnen
27
Knelpunten: Er is weinig gezinsgericht aanbod. Ouders met jonge kinderen zoeken vooral activiteiten buiten schooltijden en in vakanties. Acties: •
Gezinsvriendelijke activiteiten (koken, spelletjesmiddagen, voorleesmomenten).
•
Samenwerkingen met kinderopvang, basisscholen en het consultatiebureau.
•
Ruimtes kindvriendelijk en veilig inrichten.
•
Informatievoorzieningen voor ouders stimuleren (bijv. opvoedcursussen of inlooptijden voor ouders waarin ze hun vragen kunnen stellen aan een expert en informatie kunnen ontvangen over het opvoeden).
3. Anderstaligen / Statushouders Knelpunten: Taal en onbekendheid met de omgeving maken deelname moeilijk. Soms drempelvrees of gebrek aan informatie. Acties: •
Taalcafés, conversatiegroepen en voorlichtingsbijeenkomsten bevorderen.
•
Informatievoorziening meertalig aanbieden.
•
Koppeling aan vrijwilligerswerk in het ontmoetingscentrum als vorm van participatie
•
Samenwerking met taalaanbieders, welzijnsorganisaties en inburgeringscoaches
en inburgering. bevorderen. 4. Kwetsbare inwoners Knelpunten: Moeite met participeren, beperkte mobiliteit, drempels om hulp te vragen of deel te nemen (bijvoorbeeld ouderen met een klein netwerk, mensen met een beperking, mensen in armoede of met psychische klachten) Acties: •
Laagdrempelige, sociale activiteiten (bijv. koffie-inloop, gezamenlijke maaltijden,
•
Signalering en doorverwijzing mogelijk maken door aanwezigheid van sociaal werkers.
•
Activiteiten blijven ontwikkelen in samenwerking met partners zoals Leviaan,
dagbesteding).
Raad&Daad, GGZ en het wijkteam. •
Vrijwilligers inzetten als gastvrouw/-heer om de drempel te verlagen.
•
Begeleiding aanbieden bij eerste bezoek of activiteit.
5.1.2. Locatieoptimalisatie: herziening van De Schakel, onderzoek naar HOSV en de Breestraat 15. De fysieke locatie van de ontmoetingscentra moet beter benut en geoptimaliseerd worden om de toegankelijkheid, duurzaamheid, multifunctionaliteit en aantrekkelijkheid te verhogen voor
28
verschillende doelgroepen. Dit betreft zowel de inrichting van de ruimtes als de bereikbaarheid van de locaties. Acties: •
Het verrichten van locatieonderzoek naar een ontmoetingscentrum op een van de genoemde locaties in hoofdstuk 4.
•
Mogelijkheden onderzoeken om het parkeerprobleem bij de Lindehof bij grote
•
Mogelijkheden onderzoeken om de onderhoudsstaat van het Theresiahuis, waaronder
bijeenkomsten op te lossen. het buitenterrein te verbeteren. 4.1.3. Vrijwilligers: gericht op werving, waardering en ondersteuning Het vergroten van de vrijwilligersbetrokkenheid, zowel in aantal als in diversiteit, is essentieel voor de duurzaamheid van de ontmoetingscentra. Het doel is om een breed en gevarieerd netwerk van vrijwilligers op te bouwen die op lange termijn kunnen bijdragen. Acties: •
Stimuleren vrijwilligers betrokkenheid
•
Werving via diverse kanalen: Vrijwilligers worden geworven via lokale initiatieven, scholen, sociale netwerken en inburgeringstrajecten. Dit kan helpen om diverse doelgroepen aan te spreken, van jongeren tot 66-plussers en statushouders.
•
Waardering en opleiding van vrijwilligers: Het is belangrijk dat vrijwilligers zich gewaardeerd blijven voelen en de mogelijkheid blijven krijgen om zich verder te ontwikkelen. De evenementen om vrijwilligers te bedanken en hen in contact te brengen met andere vrijwilligers moeten behouden worden, en eventueel worden versterkt.
•
Betrekken van verschillende doelgroepen: Het beleid moet specifiek gericht zijn op het betrekken van ouderen (66+), jongeren en statushouders, zodat de diversiteit in het vrijwilligersbestand toeneemt en vrijwilligers met verschillende achtergronden elkaar kunnen versterken.
5.1.4. Samenwerking: met elkaar, met bibliotheek, Leviaan, De Hoofdzaak, scholen, sportverenigingen. De ontmoetingscentra moeten functioneren als ontmoetingspunten voor zowel inwoners als professionals. Allereerst is de harmonisatie tussen de drie ontmoetingscentra belangrijk. Denk hier aan bijvoorbeeld harmonisatie op het gebied van prijzen en openingstijden en afstemming van de activiteiten Daarnaast kan samenwerking met lokale organisaties en inwoners het aanbod van de centra verder verrijkt worden, en kunnen sociale problemen tijdig gesignaleerd worden. Acties: