CConstaterende datOpmeer
Koppel je AI →
Document · PDF

[23.0008627] Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek

Besluitvormende raadsvergadering 22 juni 2023, gemeente OpmeerBij agendapunt: Voorstel tot het vaststellen van de Gebiedsvisie centrum Opmeer – Spanbroek25.640 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek Gemeente Opmeer Ontwerp

colofon

projectnaam Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek datum 3 mei 2023 projectnummer P05123 opdrachtgever Gemeente Opmeer BRO projectleider PZ projectteam TvG DG ES bron kaft BRO

Amsterdam Rhijnspoorplein 38 1018 TX Amsterdam +31 (0)20 506 19 99 info@bro.nl www.bro.nl

Inhoudsopgave 1

Inleiding

4

2

Beleid en randvoorwaarden

6

3

Participatie

6

4

Cultuurhistorie

7

5

6

4.1 4.2

Historische kern Kleinschaligheid vs. grootschaligheid

Centrumfuncties 5.1 5.2 5.3

Trends en ontwikkelingen Marktanalyse stedelijke functies Centrum Opmeer-Spanbroek in vergelijking met referentiecentra

Mobiliteit 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

Inleiding Verkeersveiligheid Parkeren Opbrengst participatieavond Benutten van kansen Conclusies en aanbevelingen

10 10

10

15

15 15 16 16 16 16

18

8

Herontwikkellocaties en bouwinitiatieven

20

8.1

21

10

Ambities

24

11

Kansenkaart

25

11.3 11.4 11.5

26 33 38 41

10

Groenstructuur

Centrum als missing link Klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit

Welstand

7 8

7

7.1 7.2

9

18 19

12

9.1

11.1 11.2

Advies welstandscommissie MOOI Noord-Holland 21

Totaalbeeld kansenkaart Nieuwe centrumstructuur met linten en ontmoetingsplekken Heronwikkellocaties Verkeer Centrumhuisstijl als verbindingslaag

Centrumvisie op hoofdlijnen 12.1 12.2 12.3

Uitgangspunten openbare ruimte Uitgangspunten ontwikkellocaties (bebouwing) Uitgangspunten beeldkwaliteit

25

43

43 56 65

Bijlage 1. Beleidskader Bijlage 2. Participatie Bijlage 3. DPO-benadering dagelijkse artikelen Bijlage 4. Parkeeronderzoek

Verschuiving van het zwaartepunt van het centrum 20

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

3

1

Inleiding

Het centrum van de gemeente Opmeer is dé centrale ontmoetingsplek voor inwoners in dorp en regio. Hoewel het centrum van oudsher een sterke positie heeft, staat het toekomstperspectief onder druk. Het winkelbezoek loopt terug ten gunste van internet. De gevolgen van de coronapandemie versterken trends die al waren ingezet. Vergrijzing is ook een aandachtspunt, van de consument én van de ondernemer. Opmeer moet op zoek naar een profiel en aanbod dat daarbij past. Zonder een structurele aanpak ligt een toename van leegstand op de loer. Met deze gebiedsvisie voor het centrum van Opmeer-Spanbroek, waarvan de noodzaak wordt aangegeven in het door de raad vastgestelde coalitieakkoord, wordt een wervend perspectief geboden om het centrum klaar te maken voor de toekomst.

Figuur 1: Plangebied

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

4

Verkenning

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

5

2

Beleid en randvoorwaarden

In bijlage 1 worden de rijks-, provinciale en gemeentelijke beleidskaders op het gebied van ruimtelijke ordening die van belang zijn voor de ontwikkeling van het plangebied aan de orde gesteld. Middels beknopte samenvattingen van relevante beleidsnota’s en plannen worden de beleidskaders op deze verschillende schaalniveaus beschreven.

3

Participatie

In de totstandkoming van de gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek is een uitgebreid participatietraject opgezet. De resultaten hiervan zijn te vinden in bijlage 2.

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

6

4

Cultuurhistorie

4.1

Historische kern

4.1.1

Kwaliteit

Het historisch centrum is het oudste deel van Opmeer met historische en kleinschalige lintbebouwing die het dorpskarakter van het straatbeeld bepalen. De historische dorpslinten van Opmeer vormen de kwaliteitsdragers van het centrum. Deze zijn cultuurhistorisch waardevol. Daarnaast is Opmeer ontstaan langs de historische watergang de Wijzend. Daarmee vormt de Wijzend een belangrijke cultuurhistorische identiteitsdrager van Opmeer. Het winkelgebied ligt op het kruispunt van het historische landelijke lint (Breestraat-Wuiver) en het waterlint (Koninginneweg-Lindengracht) van de Wijzend.

Figuur 2: Opmeer is ontstaan langs de historische watergang Wijzend.

4.1.2 Aandachtspunt De Wijzend is bepalend voor het karakter en identiteit van het centrumgebied van Opmeer. Het dorpscentrum is ontstaan aan de historische watergang de Wijzend, langs het deel dat nu ondergronds ligt. Daarmee is de cultuurhistorische identiteitsdrager van Opmeer verdwenen. Tevens is het van belang om de beleving en identiteit van de dorpslinten te versterken door een hoogwaardige beeldkwaliteit in te voeren voor bestaande en nieuwe bebouwing langs de historische dorpslinten in het centrum.

Figuur 3: Kaart cultuurhistorie

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

7

4.2

Kleinschaligheid vs. grootschaligheid

4.2.1 Kwaliteit Het historische deel van Opmeer heeft het kleinschalige pandgewijze dorpskarakter behouden. Het nieuwere winkelgebied heeft met de grote massa’s van bebouwing, parkeerterreinen en bredere wegprofielen een grootschaliger karakter. Daarmee hebben beide deelgebieden een eigen karakter binnen het centrum.

- met name in het historische deel - zo veel mogelijk te behouden is het niet wenselijk dat toekomstig nieuwbouw leidt tot nog meer grootschalige bebouwingsmassa’s ten kosten van pandgewijze kleinschalige bebouwing. Daarmee gaat het dorpskarakter verloren van het centrum.

4.2.2 Aandachtspunt Na-oorlogse nieuwbouw in het centrum van Opmeer heeft geleid tot meer grootschaligheid. Om de resterende pandgewijze kleinschaligheid

Figuur 4: Meer grootschaligheid in het nieuwere winkelgebied

Figuur 5:

Kleinschalig pandsgewijze dorpskarakter in het historisch gebied

Figuur 6: Kaart kleinschaligheid vs. grootschaligheid

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

8

Figuur 7: Kleinschalig dorpskarakter in het historisch dorpslint Breestraat

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

9

5

Centrumfuncties

5.1

Trends en ontwikkelingen

5.1.1

Trends en ontwikkelingen: boodschappen-plus centra

Het centrum van Opmeer-Spanbroek is te typeren als een boodschappen-plus centrum. Dat betekent een solide basis als boodschappencentrum, met een ‘plus’ aan niet-dagelijkse winkels, horeca en dienstverleners. In dit type centra wordt de boodschappenfunctie belangrijker en neemt tegelijkertijd het niet-dagelijks winkelaanbod af (o.a. door online verkoop). Soms worden de centra daarom wat compacter, door verplaatsing van functies en transformatie van leegstand aan de randen. Er komen ook steeds meer andere voorzieningen in de centra. Denk aan horeca, commerciële dienstverlening, maar ook maatschappelijke en zorgvoorzieningen. Dit vergroot de bezoekersaantallen en stimuleert combinatiebezoeken. Gemengde concepten zijn in opkomst. Denk bijvoorbeeld aan een winkel met een lunchroom, of aan een café dat als buurthuis functioneert. De afgelopen jaren neemt ook het aantal horecazaken toe in dit type centra. De juiste horeca (met terras) op de juiste plek zorgt voor reuring en herkenbaarheid. Het perspectief van de centra verschilt sterk. Dit is o.a. afhankelijk van het eigen verzorgingsgebied van een centrum, de bevolkingsontwikkeling en de omvang van het niet-dagelijks winkelaanbod. 5.1.2

Betekenis van trends en ontwikkelingen voor centrum Opmeer-Spanbroek

Ook voor centrum Opmeer-Spanbroek wordt de boodschappenfunctie relevanter met de (mogelijke) komst van een extra supermarkt. Er is blijvende aandacht nodig voor de basisvoorwaarden voor een goed boodschappencentrum. Denk aan goede en (gratis) parkeervoorziening. Ook in centrum Opmeer-Spanbroek krimpt het niet-dagelijks winkelaanbod maar dit is niet zorgwekkend (zie marktanalyse verderop). Wel is het nodig om het centrum compacter te maken. Het centrum moet ook een aantrekkelijk verblijfsklimaat hebben. Denk hierbij aan een fraaie (groene) openbare ruimte, herkenbare ontmoetingspleinen, passend

straatmeubilair en eventueel aangevuld met fraaie horeca. Daarnaast is uiteraard ook de sterkte van de eigen ondernemers relevant. Service en persoonlijke aandacht zijn essentieel voor de gunfactor (#kooplokaal). Blijvende aandacht voor kwaliteit, speciale acties en evenementen is nodig. Qua perspectief heeft het centrum van Opmeer-Spanbroek een redelijke tot goede uitgangspositie. Het inwonertal (consumentendraagvlak) van de eigen gemeente zal naar verwachting groeien de komende jaren. Dit komt onder andere door de realisatie van de woonwijk Hoogwoud-Oost, maar ook door nieuwe woningbouw in centrum Opmeer-Spanbroek. Ook is het voorzieningenaanbod de afgelopen jaren redelijk stabiel, wordt het centrum prima beoordeeld en is de leegstand beperkt.

5.2

Marktanalyse stedelijke functies

5.2.2

Ruimtelijk-functionele structuur centrum Opmeer-Sanbroek en relevante plannen

Het gebied rondom de Wuiver is een nieuwer gebied, met een ‘grotere korrel’. Dit is het zwaartepunt van het voorzieningenaanbod met aan de noordzijde trekkers zoals Albert Heijn en aan de zuidzijde Kruidvat en Hema. In de toekomst verschuift het zwaartepunt wat naar het noorden, door de (mogelijke) komst van een supermarkt op de Koenis-locatie. Aan de zuidzijde worden nu leegstaande winkelpanden getransformeerd naar woningen. Door zowel de (mogelijke) ontwikkelingen aan de noordals zuidzijde wordt het centrum compacter.

5.3

Centrum Opmeer-Spanbroek in vergelijking met referentiecentra

Figuur 7 toont het voorzieningenaanbod in centrum Opmeer-Spanbroek in verkooppunten (vkp), winkelvloeroppervlak (wvo) en het wvo

5.2.1 Krachtenveld en verzorgingsfunctie De gemeente Opmeer ligt redelijk solitair. Grotere omliggende kernen met grotere voorzieningencentra zijn Hoorn en Alkmaar. Gemeente Opmeer zelf heeft twee voorzieningencentra (Opmeer-Spanbroek en Hoogwoud). Het centrum van Hoogwoud is beduidend kleiner dan het centrum van Opmeer-Spanbroek en is vooral een centrum gericht op boodschappen. Het centrum van Opmeer-Spanbroek is als boodschappen-plus centrum een maat groter en staat hoger in de hiërarchie dan Hoogwoud. Eventuele versterkingen met extra voorzieningen vinden vooral plaats in centrum Opmeer-Spanbroek. Voor Hoogwoud is behoud van voorzieningen het uitgangspunt.

Feitelijk bestaat het centrum uit twee delen, te weten: centrum Opmeer en centrum Spanbroek. Het centrum is langgerekt (weergegeven in oranje op onderstaande kaart). Het noordelijk deel is wat historischer met kleinere voorzieningen, maar ook met trekker Action en de bibliotheek. Een verplaatsing van deze tamelijk solitaire voorzieningen naar het winkelhart is wenselijk (mits ruimtelijk inpasbaar).

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

Figuur 8: Voorzieningenaanbod centrum Opmeer-Spanbroek en referentiecentra

10

per 1.000 inwoners. Dit is afgezet tegen centra van referentiekernen met een vergelijkbaar inwonertal. Opmeer/Spanbroek heeft circa 6.700 inwoners. Er wordt nog een groei van het inwonertal verwacht. Voor de referentiekernen is daarom uitgegaan van een bandbreedte van 6.700 tot 7.200 inwoners. Zo houden we in de benchmark al rekening met de bevolkingsgroei.

Het centrum is langgerekt en is vooral gericht op dagelijkse boodschappen, er is minder aandacht voor sfeer en beleving. Echte ontmoetingsen verblijfsplekken voor de dorpsgemeenschap om samen te komen zoals een dorpsplein- of park, kerk, horeca- en terrasplein, dorpshuis of een culturele plek ontbreken hier.

Een benchmarkanalyse geeft enig inzicht in de vraag of centrum Opmeer-Spanbroek veel of juist weinig voorzieningen heeft. In het navolgende geven we per functie aan of er voorzieningen ontbreken die wel (standaard) in de referentiecentra gevestigd zijn. Daarnaast geven we ook aan welke voorzieningen eventueel ook kansrijk zijn voor centrum Opmeer-Spanbroek. Hiermee bedoelen we voorzieningen die niet standaard in alle referentiecentra aanwezig zijn, maar wel af en toe. Voor de sector dagelijkse artikelen stellen we daarnaast ook een distributie planologisch onderzoek (dpo) op. Dit doen we vanwege het concrete plan voor een extra supermarkt in centrum Opmeer-Spanbroek. (Voor

Figuur 9: Functioneel winkelgebied met minder aandacht voor sfeer en beleving

Figuur 10: Kaart centrumfuncties

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

11

de niet-dagelijkse sector of andere voorzieningen is een dpo niet zinvol, er zijn te weinig eenduidige en actuele cijfers voorhanden). Naast de benchmark kijken we ook naar de ontwikkeling van de verschillende functies sinds 2016. Dit doen we op basis van gegevens uit het koopstromen onderzoek Randstad 2021. 5.3.1 Detailhandel (dagelijks) Detailhandel is uitgesplitst naar dagelijks (boodschappen) en niet-dagelijks (non-food). De dagelijkse sector is in aantal zaken en wvo iets toegenomen sinds 2016. Albert Heijn is de enige reguliere supermarkt en is van redelijke omvang. Verder zijn er twee drogisten en wat speciaalzaken. In de dagelijkse sector is het winkelaanbod per saldo wat ruimer dan gemiddeld. Dit komt door een verhoudingsgewijs ruimer aanbod aan verszaken en drogisten. Centrum Opmeer-Spanbroek heeft echter wel maar één reguliere supermarkt. Het merendeel van de benchmarkcentra heeft twee supermarkten. Dit is een indicatie dat versterking met een extra supermarkt mogelijk is.

Figuur 11: Centrumgebied vooral gericht op winkels (voor dagelijkse boodschappen)

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

Figuur 12:

Kaart centrumfuncties

12

5.3.2 Detailhandel (niet-dagelijks) Ook het niet-dagelijkse winkelaanbod is zowel qua aantal zaken als wvo toegenomen sinds 2016. Het niet-dagelijks winkelaanbod valt uiteen in recreatief bezochte winkels (zoals mode en schoenen) maar ook doelgericht bezochte winkels zoals (dierenwinkels, woonwinkels, fietsenwinkels). Het niet-dagelijks winkelaanbod in Opmeer-Spanbroek is wat ruimer dan gemiddeld. Het veel grotere wvo, komt door de grote woonwinkel Bot Wooncentrum. Enkele relevante trekkers zijn Action, Terstal en Hema. Uit de benchmark blijkt dat er geen branches ontbreken in centrum Opmeer-Spanbroek. Een zaak in woondecoratie of cadeauartikelen zou op basis van de referentie mogelijk een kansrijke versterking zijn. De meeste winkels (dagelijks en niet-dagelijks) zitten aan de Wuiver.

DPO-benadering In de bijlage is een dpo (Distributie Planologisch Onderzoek) met toelichting opgesteld voor de dagelijkse artikelen sector in gemeente Opmeer. Dit geeft een indicatie van het economisch functioneren van deze sector en de eventuele distributieve uitbreidingsruimte (marktruimte). Hieruit blijkt dat er in de toekomst een redelijke distributieve uitbreidingsruimte ontstaat, maar dit is echter niet voldoende om de nieuwe supermarkt in te passen. Dat betekent dat eventuele effecten op andere voorzieningen groter kunnen zijn. Een zorgvuldige effectenanalyse en belangenafweging is daarom nodig. Toekomstig onderzoek zal hierin moeten voorzien, als het plan verder is uitgekristalliseerd en er meer zicht is op het toekomstig inwonertal (consumentendraagvlak).

5.3.3 Horeca Het aantal horecazaken is gelijk sinds 2016. Het aantal horecazaken is beperkt tot 3 zaken in centrum Opmeer-Spanbroek (2 restaurants en een lunchroom). De restaurants (een Chinees, en een Italiaan) zijn

gericht op snelheid (ook bezorg/halen). De lunchroom is een shop-inshop concept. Een ‘reguliere’ horecazaak (met terras) met een duidelijke herkennings- en ontmoetingsfunctie ontbreekt. Centrum Opmeer-Spanbroek heeft aanzienlijk minder horeca dan de referentiecentra. Die hebben veelal namelijk wel een café-restaurant en een café (een nuance is dat het aantal echte cafés al jaren afneemt). Ook de inwoners geven aan dat er weinig horeca is. Een versterking met de juiste horeca op de juiste plek heeft potentie. Relevant is dat onderscheidende horeca zijn eigen marktvraag creëert. De ontwikkelruimte in aantal zaken of metrage is daarom niet goed te duiden. Er zijn altijd kansen voor slimme gemengde concepten die inspelen op de behoefte aan ontmoeting. De behoefte aan horeca hangt ook sterk samen met de sfeervolle inrichting van de openbare ruimte. 5.3.4 Cultuur en ontspanning Tot deze categorie behoren zowel culturele voorzieningen als recreatieve voorzieningen. In centrum Opmeer-Spanbroek behoort enkel de bibliotheek aan de noordzijde van het centrum tot dit aanbod. Ook in de referentiecentra is dit aanbod doorgaans beperkt. Er ontbreken geen voorzieningen in centrum Opmeer-Spanbroek, maar kansrijke aanvullingen zijn eventueel een fitness of een galerie.

5.3.5 Dienstverleners Tot de categorie commerciële dienstverleners behoren onder andere ambachten (zoals kappers), financiële instellingen (zoals banken en verzekeraars) en particuliere dienstverlening zoals makelaardij). Centrum Opmeer-Spanbroek telt o.a. twee kappers, een kledingreparateur, drie makelaars en een reisbureau. Het aantal dienstverleners is wat groter dan gemiddeld. Er ontbreken geen voorzieningen in vergelijking met de referentiekernen. De dienstverleners zitten vooral aan de randen van het centrum. Er komen uit de benchmark geen kansrijke aanvullingen naar voren. Het aantal voorzieningen is gelijk sinds 2016.

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

5.3.6 Leegstand De mate van leegstand geeft een goede indicatie hoe een centrum, of bepaalde straten er voor staan. De leegstand is nagenoeg gelijk sinds 2016. Er staan drie panden leeg in centrum Opmeer-Spanbroek. De totale omvang daarvan is (op papier) iets groter dan gemiddeld in de referentiecentra, maar is niet zorgwekkend. Voor de leegstaande panden zijn namelijk al plannen, zoals de voormalige Rabobank-locatie en de panden aan de Herenweg. Er is geen structurele winkelleegstand in het centrum Opmeer-Spanbroek. Het centrum staat er qua leegstand redelijk tot goed voor. Er is geen ruimtelijk patroon van leegstand. 5.3.7 Warenmarkt, kermis en evenementen Op de Wuiver is iedere dinsdag een warenmarkt tussen 10.00 - 16.00 uur. ‘s. Eind mei vind de jaarlijkse kermis plaats op de Paardenmarkt. Op de kermismaandag is de Lappenmarkt. Op de eerste zaterdag van september is de Jaarmarkt, georganiseerd door de winkeliersvereniging Spanbroek/Opmeer. 5.3.8 Woningen De woningvoorraad in gemeente Opmeer bestaat voor circa 85% uit eengezinswoningen en voor 15% uit meergezinswoningen - appartementen (CBS, 2021). Het aanbod meergezinswoningen is beperkt, ondanks de trend van de steeds kleiner wordende huishoudens. Ook ten opzichte van regio West-Friesland en heel Nederland ligt het percentage meergezinswoningen in gemeente Opmeer lager.

In regio West-Friesland is circa 20% van de woningvoorraad een meergezinswoning en in heel Nederland circa 36%. De gemiddelde verkoopprijs van koopwoningen in gemeente Opmeer lag in 2022 op circa €381.818,(CBS, Huizenmarkt in beeld (2022), https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/huizenmarkt-in-beeld). Dit ligt ongeveer gelijk aan het gemiddelde van heel Nederland en de regio West-Friesland. De relatief eenzijdige woningvoorraad, en relatief lage aandeel meergezinswoningen, komt ook terug in het regionale en gemeentelijke woonbeleid. Meer diversiteit in de woningvoorraad is één van de doelstellingen in regionaal

13

en gemeentelijk woonbeleid. Daarbij: door de groeiende behoefte aan woningen wil de regio jaarlijks minimaal 900 woningen p opleveren. De verschillende planinitiatieven in centrum Opmeer-Spanbroek om bijvoorbeeld voormalige winkelunits te transformeren tot (goedkopere) appartementen, dragen bij aan deze beleidsdoelen. 5.3.9 Overige bedrijvigheid In het centrum Opmeer-Spanbroek zijn ook enkele maatschappelijke voorzieningen gevestigd. Dit betreft voornamelijk basis zorgvoorzieningen zoals een huisarts, een tandartsenpraktijk, fysiotherapeut en apotheek. Maatschappelijke voorzieningen zoals scholen en

sportvoorzieningen zijn gevestigd in de omliggende woonwijken. Ook is er in het centrum een verzorgingshuis. Dergelijke maatschappelijke en zorgvoorzieningen worden in toenemende mate onder een dak samengevoegd om efficiënt met ruimtes om te gaan en ook steeds vaker in centra ingepast. Dit type voorzieningen laat zich niet of nauwelijks leiden door marktdynamiek, maar ligt meer bij de locatiekeuze van de lokale overheid (anders dan voor de functie detailhandel, zijn er ook weinig eenduidige brongegevens voor wat betreft vraag en aanbod).

wezenlijke ontwikkelopgave om het aanbod uit te breiden. Voor dagelijkse artikelen blijkt dit uit een dpo. Voor horeca uit de vergelijking met referentie-kernen. Voor de andere functies zijn deze kansen er wellicht ook, maar is dit minder evident. Immers, er is al meer aanbod aan niet-dagelijkse detailhandel, diensten en cultuur en ontspanning dan in de referentiecentra

5.3.10 Samenvatting perspectief voor functies Enkel voor de sector dagelijkse artikelen en voor horeca zien we een

Figuur 13: Weekmarkt in de Wuiver

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

14

6

Mobiliteit

6.1

Inleiding

Ontmoeten en verblijven gaan steeds belangrijker worden in het centrum van Opmeer-Spanbroek. Om invulling te geven aan deze wens, is vanuit het aspect mobiliteit onderzocht welke bijdrage kan worden geleverd aan het verbeteren van de verblijfskwaliteit in het centrum van Opmeer-Spanbroek. Hiervoor is gekeken naar het huidige gebruik en knelpunten (verkeersveiligheid en doorstroming) van de wegen. 6.1.1 Verkeerstructuur Het centrum van Opmeer-Spanbroek wordt ontsloten via de Breestraat (noordzijde) en Lindengracht (oostzijde). Beide wegen sluiten aan op de N241. In het centrum is een – soort van – verkeerscirculatie aanwezig. De Lindengracht (tussen Pastoor Meriusstraat en Breestraat) en Wuiver zijn een éénrichtingsweg. In het centrum geldt een maximumsnelheid van 30 km/u. 6.1.2 Openbaar vervoer Het openbaar vervoer in het centrum van Opmeer-Spanbroek bestaat uit lijn 133 met een halte aan de Pastoor Meriusstraat, en rijdt in de noord-zuid richting (Breestraat – via Pastoor Meriusstraat – Wuiver en visa versa). 6.1.3 Fiets De route Koninginneweg – Lindengracht maakt onderdeel uit van de fietsknooppuntroute. Via de Wuiver loopt een school-thuisroute. Verspreid in het centrum zijn kleine aantallen fietsenstallingen aanwezig (veelal in groepen van 5 stallingen). Daarnaast wordt er met enige regelmaat fietsen gestald voor de ingangen van winkels / supermarkten.

6.2

Verkeersveiligheid

In de periode 2014-2021 hebben er in het centrum van Opmeer-Spanbroek 10 ongevallen plaatsgevonden, waarbij 6 gewonden zijn te

Figuur 14: Kaart mobiliteit

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

15

betreuren. Op het kruispunt Wuiver – Herenweg – Gruttostraat heb 3 ongevallen plaatsgevonden. Bij al deze ongevallen gaat het om een ongeval tussen een personenauto en (brom)fiets. Het kruispunt Lindengracht – Pastoor Meriusstraat kent in de periode 2014-2021 2 ongevallen. Hierbij gaat het om enkelzijdig ongeval met een bromfietser en een ongeval tussen personenauto en (jonge) fietser. Ten aanzien van subjectieve verkeersveiligheid verdient het gestoken parkeren op de Wuiver de nodige aandacht. Doordat fietsverkeer wel in tweerichtingen over de Wuiver mag rijden, is dit een aandachtspunt t.a.v. de verkeersveiligheid. Aanvullend is het laden-en-lossen van de Albert Heijn aan de Koninginneweg een aandachtspunt. Doordat de Koninginneweg als ontsluitingsroute wordt gebruikt, ontstaan er met enige regelmaat verkeersonveilige situaties. Denk hierbij aan passerende personenauto’s als een vrachtwagen aan het inparkeren is.

Tot slot is de voetgangersoversteekplaats op de Pastoor Meriusstraat een aandachtspunt t.a.v. de verkeersveiligheid. Deze voetgangersoversteekplaats is tevens als wegversmalling vormgegeven. Bovendien bevindt zich ter plaatse van de wegversmalling een in- en uitrit van het nabijgelegen appartementencomplex. Direct ten noorden van de voetgangersoversteekplaats is de toegang tot het een groot parkeerterrein. De totale weginrichting ter plaatste van dit punt, vergt een grote inspanning van de rijtaak. Bestuurders moeten zeer goed opletten om alle aspecten te overzien en veilig te handelen (overstekende voetgangers, verkeer van/naar de parkeerkelder en in-/uitgaand verkeer van het parkeerterrein).

6.3

In het centrum is er volop parkeergelegenheid (blauwe zone). Zowel het straatparkeren als parkeren op parkeerterreinen is volop gefaciliteerd. In juni 2022 is op verschillende zaterdagen een parkeerdrukmeting uitgevoerd (zie bijlage 4). Hieruit blijkt dat de parkeergelegenheid in het centrum Opmeer-Spanbroek ruim voldoende is. Op het drukste moment is een bezetting gemeten tegen de 50% (parkeerterreinen en blauwe zones). Dit betekent dat bijvoorbeeld op de zaterdagmiddag de helft van alle parkeerplaatsen niet bezet is. Opvallend is dat de parkeerterreinen direct achter de winkelstraat op drukke momenten zeer onderbezet zijn. Daarentegen parkeren werknemers vaak in de woonwijken rondom de blauwe zone, dit vanwege de aanwezigheid van de blauwe zone.

6.4

Figuur 15: Uitsnede verkeersongevallen 2014 - 2021 (bron: ViaStat)

Parkeren

Opbrengst participatieavond

Als onderdeel van de centrumvisie zijn ook de bewoners van Opmeer-Spanbroek geconsulteerd. Zij onderschreven de aspecten ten aanzien verkeersveiligheid. Waarbij nadrukkelijk de situatie op het kruispunt Breestraat – Koninginneweg – Lindengracht werd benoemd. Door de ligging van de panden op de hoeken van dit T-kruispunt zijn de zichtlijnen zeer beperkt. Dit vraagt een aanvullende inspanning van weggebruikers om de verkeersituatie in te schatten. Ook het kruispunt Wuiver – Herenweg – Gruttostraat (waar 3 ongevallen

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

hebben plaatsgevonden) is als onveilig bestempeld door aanwezigen.

6.5

Benutten van kansen

Vanuit het benutten van kansen voor het verbeteren van de verblijfskwaliteit, is het mogelijk om een deel van de blauwe zone op te heffen langs wegen (in het bijzonder de Wuiver). Door het overschot aan parkeerplaatsen op de diverse parkeerterreinen leidt dit niet tot een parkeerprobleem (de evaluatie van de blauwe zone is gepland binnen afzienbare tijd). De ruimte die vrijkomt door het opheffen van parkeerplaatsen langs o.a. de Wuiver, Koninginneweg, Herenweg zorgt naast een verbetering van de ruimtelijke kwaliteit óók voor een verbetering van de verkeersveiligheid. Het risico op ongevallen tussen gemotoriseerd verkeer en fietsverkeer neemt immers af, omdat de noodzaak voor het manoeuvreren om te parkeren langs de weg, komt te vervallen. Het inrichten van de Wuiver (tussen Koninginneweg en Herenweg) als shared-space is passend binnen de centrumvisie. Vanuit de shared-space gedachte zijn alle verkeersdeelnemers gelijkwaardig. Iedereen (voetgangers, fietsers, automobilisten) dienen zich aan elkaar aan te passen. Bij shared-space past een snelheidsregime van 15 km/u (i.p.v. huidige 30 km/u). Deze lagere snelheid zorgt niet voor een verandering in verkeerstromen in Opmeer en Spanbroek. De route via de Wuiver blijft voor de huidige gebruikers nog steeds de meest aantrekkelijke route.

Door het (gedeeltelijk) opheffen van straatparkeren wordt ook het kruispunt Breestraat – Koninginneweg – Lindengracht verbetert. De ruimte die vrijkomt kan worden gebruikt voor het verruimen van dit kruispunt, waarmee de zichtlijnen op kruisend verkeer verbeteren.

6.6

Conclusies en aanbevelingen

Het centrum is goed bereikbaar en heeft een enorm ruim aanbod aan

16

openbare parkeerplaatsen in en aan de randen van het centrum. Ook de verkeerscirculatie, parkeerzone en de 30km/u snelheidsregime is passend bij de omvang van het dorp en het type centrum.

doorgaand (vracht)verkeer. Zodat doorgaande (vracht)verkeer niet de route via het centrum neemt, maar beter gebruik wordt gemaakt van de route N241.

In het centrum is een grote overcapaciteit van parkeerplaatsen. Door het enorme ruime aanbod aan openbare parkeerplaatsen is er een lage parkeerdruk waarbij circa 50% van de parkeerplaatsen bezet zijn op het drukste moment. Opvallend is dat de grotere parkeerterreinen achter de winkelstraten op drukke momenten zeer onderbezet zijn. Dat biedt een unieke kans! Dat betekent dat de auto veel meer ruimte krijgt in het centrum dan waar behoefte aan is. Dit geldt voor zowel het straatparkeren als de grote parkeerterreinen. Ook is de inrichting van de openbare ruimte niet passend bij de 30km/u snelheidsregime en een centrumgebied. De ruimte is nu sterk ingericht vóór de auto in plaats van vóór voetgangers en fietsers. Het centrumgebied blijft ook in de toekomst goed bereikbaar voor de automobilist, met goede parkeervoorzieningen nabij de winkels. We zorgen alleen voor een betere balans tussen verkeersruimte (voetgangers, fietsers, automobilisten), parkeerplaatsen, verblijfsruimte en openbaar groen. Dit kan door bijvoorbeeld in de Wuiver te kiezen voor een shared-space inrichting, waaruit duidelijk blijkt dat de auto te gast is. Het aspect mobiliteit draagt op deze wijze bij aan de centrumvisie zonder afbreuk te doen aan de doorstroming en bereikbaarheid van het centrum Opmeer-Spanbroek.

Figuur 16:

Centrumgebied is vooral ingericht voor de auto, minder voor voetgangers

Figuur 17:

Grote parkeerterreinen achter de winkelstraat

Het wijzigen van de éénrichtingsstructuur op de Lindengracht en Wuiver draagt niet bij aan een verbetering van de verkeerssituatie. Het resultaat is dat de verkeerstromen in de ochtend- en avondspits omwisselen. Het wordt aanbevolen om voor Opmeer-Spanbroek een herijking op te stellen voor de gehele wegenstructuur. Hiermee kan op gemeentelijk niveau de bereikbaarheid van Opmeer en Spanbroek geoptimaliseerd worden. Ook kan zo worden gestuurd op een gewenste routing van

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

17

7

Groenstructuur

7.1

Centrum als missing link

7.1.1

Kwaliteit

In de omliggende wijken rondom het centrum is een sterke groen- en waterstructuur aanwezig. Dat is een grote kwaliteit voor de omgeving. Deze groenstructueren komen tot aan de randen van het centrum. 7.1.2 Aandachtspunt In het centrum zelf ontbreken de groen- en waterstructuren. Het centrum vormt een ‘missing link’ in de gehele groenstructuur van Opmeer. Ook de Wijzend - onderdeel van de groen- en waterstructuur - ligt ondergronds in het centrum.

Figuur 18:

Wijzend gaat ondergronds in het centrum

Figuur 19: Groene randen rondom het centrum

Figuur 20: Kaart groenstructuur

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

18

7.2

Klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit

7.2.1 Kwaliteit De bestaande bomen in het centrum bieden een basis voor een sterkere groenstructuur. 7.2.2 Aandachtspunt De openbare ruimte van het centrum bestaat uit een enorme versteend oppervlakte. Meer dan 80% is versteend, minder dan 20% bestaat uit groenoppervlak. Hierdoor heeft het centrum een zeer laag klimaatadaptief vermogen en is het weinig natuurinclusief. Kans op onder meer hittestress en wateroverlast (met toekomstige structurele bijkomende kosten) wordt hierdoor steeds groter in de toekomst. Ook kunnen ruimten die veelal ongebruikt zijn en over het hoofd worden gezien een rol spelen in het klimaatadaptiever en natuurinclusiever maken van het centrum. Zo staan rondom het winkelgebied in het centrum grootschalige panden met grote oppervlaktes ongebruikte platte daken en gesloten gevels.

Figuur 21:

Enorme veel verstening van de openbare ruimte in het centrum

Figuur 22: Kaart verhard oppervlak vs. groen oppervlak

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

19

8

Herontwikkellocaties en bouwinitiatieven

In dit deel zijn herontwikkellocaties en bouwinitiatieven in en rondom het centrum geïnventariseerd. Zo ontstaat er een goed beeld van waar ruimtelijke ontwikkelingen te wachten staan. Dit biedt inzichten in mogelijke kansen en bedreigingen voor de toekomst van het centrum.

8.1

Verschuiving van het zwaartepunt van het centrum

8.1.1 Kansen Met de aanstaande herontwikkelingen in het centrum verschuift het zwaartepunt van het dorpscentrum richting het noorden, rondom Koninginneweg-Wuiver. Dit biedt kansen voor het compacter en vitaler maken van het centrum. Leegstand kan worden aangepakt en nieuwe woningbouw geeft meer levendigheid aan het centrum. 8.1.2 Bedreigingen Bij herontwikkeling dient het behoud van het dorpskarakter en een hoogwaardige kwalitatieve leefomgeving zo veel mogelijk als uitgangspunt genomen te worden. Aantasting van het kleinschalig dorpskarakter ligt op de loer door sloop van karakteristieke en beeldbepalende bebouwing ten koste van grootschalige nieuwbouwcomplexen.

Figuur 23:

Koenis-terrein als een van de terreinen in herontwikkeling

Figuur 24: Kaart herontwikkellocaties en bouwinitiatieven

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

20

9

Welstand

9.1

Advies welstandscommissie MOOI Noord-Holland

9.1.1

Kansen vanuit het locatiebezoek

1. Er liggen kansen om de eerste indruk te verbeteren: de onaantrekkelijke parkeerplaatsen bepalen nu bijvoorbeeld het beeld bij aankomst en vertrek. De Paardenmarkt is ‘onaf’ qua groenstructuur. Generieke architectuur en gevels in en rond het centrumgebied verleiden niet om het gebied te bezoeken. Laden en lossen in het hoofdwinkelgebied verleidt bezoekers niet om de auto te laten staan. Dichte gevels en weinig detail in gevels maken de openbare ruimte onaantrekkelijk. Traditionele lintbebouwing is onherkenbaar door oneigenlijke schaalvergroting en kleuren en door weinig detail in het gevelbeeld. 2. De beleving/winkelervaring kan veel aantrekkelijker, bijvoorbeeld door meer diversiteit in het centrumprogramma, waardoor mensen langer blijven. Dit kan leiden tot bezoek van meer adressen, grotere uitgaven, en ook: meer ontmoetingen. Bijvoorbeeld ook door logistiek naar achteren te halen bij de AH. 3. Er liggen kansen om ingrepen aan meerdere ambities tegelijk tegemoet te laten komen, zoals: • De Paardenmarkt: het toevoegen van hagen versterkt hier de (cultuurhistorische) kwaliteit en identiteit en het versterkt tevens het de biodiversiteit, het zorgt voor meer waterbuffering, minder hittestress en CO2-reductie. • Een knip in de verkeersstructuur van de Herenweg om het B. de Leeuwplein vrij te spelen van snel verkeer.

Dit draagt bij aan de aantrekkelijkheid en verblijfskwaliteit en horecakansen van het pleintje en aan een autoluw winkelgebied. 4. Er liggen kansen om de ambitie verkeersveiligheid te koppelen aan gezondheid: Gezondheid is naast omgevingskwaliteit en veiligheid een van de 3 pijlers van de nieuwe omgevingswet. Een veiliger en gezondere leefomgeving ontstaat bijvoorbeeld door: het

verleiden van mensen om (eerder) uit de auto te stappen of deze te laten staan (autoluw centrumgebied), meer te bewegen (aantrekkelijke rondjes mogelijk maken), meer ruimte voor ontmoetingen en verblijf op comfortabele plekken (qua zon, wind en uitzicht), meer groen, meer lokale producten, natuurlijke klimaatoplossingen: bloemenborders en bomen, ipv. technische maatregelen om wateroverlast te voorkomen, relatie met de sportvelden etc. 5. De positionering van de weekmarkt kan meer meerwaarde hebben voor de beleving, toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van de Wuiver. De locatie heeft ruimtelijk weinig meerwaarde, het sluit het winkelgebied zelfs af, fysiek en visueel. 6. Proces: er liggen kansen om meer planologische ruimte te bieden aan eigenaren en initiatiefnemers, mits hier stedenbouwkundige randvoorwaarden aan worden verbonden, zodat een prikkel ontstaat om positief bij te dragen aan de ambities. Dit verhoogt de kans op integrale meerwaarde. Een voorbeeld is de locatie waar nu de AH zit. De bebouwing kan hier hoger, mits open en vriendelijke gevels worden toegepast naar de openbare ruimte en mits er meerdere ingangen worden ontwikkeld.

‘‘Het winkelgebied ligt op het kruispunt van het historische landelijke lint en het waterlint van de Wijzend. Hier is Opmeer ontstaan. Opvallend is het asymmetrisch profiel van de Wijzend. Ontwerp de openbare ruimte, het water en de gebouwen zo dat het de identiteit van deze plek en haar verleden herkenbaar maakt.’’

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

9.1.2 Adviezen van de Welstandscommissie Opmeer 1. Verbeter ‘De eerste indruk’: Haal de auto uit het winkellint en kies voor een voetgangersvriendelijker openbare ruimte en multifunctioneel ruimtegebruik. Maak van de parkeerplaatsen op de ‘achterterreinen’ overdekte parkeerplaatsen, waardoor meer mogelijkheden ontstaan voor verdichting: woningen, gevels naar de straat, tuinen boven parkeren, en/of duurzame energie. Zie: Centrum plan Nootdorp. Zorg voor een goede vaste positie van de weekmarkt: gastvrij en open naar het publiek. Zorg voor aantrekkelijke open gevels en voordeuren op sleutelplekken (bijv. daar waar de Wijzend nu eindigt). 2. Programmeer strategisch en verleid tot dubbelbezoek: Het valt op dat de diensten en maatschappelijke voorzieningen niet in, maar op afstand van het hoofdwinkelgebied liggen. Dit is een gemiste kans. Zorgen dat de functies niet ‘uitwaaieren’. Voor kleine dorpen als Opmeer cruciaal. Er ligt een opgave voor een nieuw gezondheidscentrum/boulevard. Dit biedt kansen om deze bezoekersstromen het hoofdwinkelgebied binnen te halen (dubbelbezoek). Positioneer om deze reden ook de supermarkten in of tegen het winkelgebied. 3.

Voeg waar mogelijk nieuwe functies en daarmee nieuwe bezoekersstromen toe aan de belangrijkste openbare ruimtes: Positioneer indien mogelijk het gezondheidscentrum (en waar mogelijk andere maatschappelijke en commerciële voorzieningen) in of aan het winkelgebied. Zie: Meerstad Groningen, waar een supermarkt en gezondheidscentrum zijn gecombineerd. 4. Versterk de traditionele stedenbouwkundige structuur en streekeigen architectonische beeldtaal: Maak duidelijke wanden aan de winkelstraten, positioneer de entrees aan de belangrijkste openbare ruimte, voorkom gaten, tochthoeken, grote open gaten en zicht op achterkanten, en achter terreinen in de gevelwanden. 5. Maak van nieuwe routes echte straten: Ontwerp de parkeeren logistieke ruimtes zo, dat ze niet in het oog vallen en niet op de looproutes liggen, maak ze waar mogelijk onderdeel van de

21

architectuur (meervoudig ruimtegebruik). Maak waar mogelijk echte straten, met voordeuren en open gevels. 6. Wees spaarzaam in het aanwijzen van verblijfsruimtes of pleinen: Kies voor 1 duidelijk plein en markante gebouwen op kruispunten, kleinschalige, afwisselende laagbouw langs de linten en grootschaliger bebouwing achter het lint. 7. Kies voor beeldregie: Het versterken van de identiteit en vitaliteit van het winkelgebied vraagt beeldregie (=vroegtijdige sturing op beeldkwaliteit ipv. toetsing achteraf) vanuit de gemeente. Zorg dat het versterken van de identiteit centraal staat. Laat in een beeldregieplan nieuwe ingrepen verwijzen naar de ontstaansgeschiedenis van het lint en andere linten in de omgeving met vergelijkbare ontstaansgeschiedenis. Maak onderscheid tussen monumentale, beeldbepalende, structuurbepalende en ondersteunende bebouwing en geef aan waar bebouwing meer kwaliteit dient te krijgen, dus bijvoorbeeld - bij ingrepen - opgewaardeerd dient te worden van structuurbepalend naar beeldbepalend. Nodig initiatiefnemers en ontwerpers voorafgaand aan hun ontwikkelproces uit om OF historische OF hedendaagse en stedelijke(r) interpretaties te laten zien. Maak gebruik van co-creatie, dus vroegtijdig meedenken en meeschetsen met de ontwikkelaars in het centrumgebied.

Neem richtlijnen op om: • Generieke oplossingen te voorkomen: borg in een beeldregieplan dat veranderingen en nieuwe ingrepen in de openbare ruimte en architectuur niet generiek van aard zijn. • Blinde gevels voorkomen. • Onttrek logistiek, laden en lossen, opslag en installaties aan het oog, in de openbare ruimte, bij de entreegebieden en rond sleutelplekken. • Parkeren waar mogelijk uit de openbare ruimte te weren en aan het oog te onttrekken, met uitzondering van parkeerplaatsen voor mindervaliden en een spaarzame korte stop / laad- en losplek (max. x minuten) voor de snelle boodschap, waar nodig. • Het water zo te ontwerpen dat het verwijst naar het

oorspronkelijke water. • Houd het kleinstedelijk, kies voor kleinschalig op de voorgrond en eventueel meer massa op de achtergrond. • Kies voor kappen in plaats van platte daken. • Kies voor de menselijke maat en schaal in de openbare ruimte en gevels die raken aan het hoofdwinkelgebied. Zorgvuldigheid in architectonisch ontwerp en detaillering. Voor een aantrekkelijk centrum streven naar hoogwaardige architectuur. 8. Ontwerp één echt plein: Omring dit plein met gebouwwanden en bomen. Creëer verblijfsruimte, maak het bij voorkeur autovrij, of minimaal aan 3 zijden autovrij, aan 1 zijde autoluw. 9. Zorg dat er wat te zien en kiezen valt qua routes en maak rondjes, of maak het ‘heen en weer lopen’ zeer aantrekkelijk: zorg dat hier wat te zien valt en het microklimaat goed is (zon, wind, geen auto’s etc.). Kies voor loopruimte aan beide zijden van het winkelen waterlint, waarbij de beleving van beide zijden verschilt. Zorg voor publieke locaties/horeca/trekkers aan het begin, eind en in het midden van de winkelbajonet. 10. Geef de weekmarkt een vaste, goede en duidelijke plek. Voorkom dat het winkelgebied hierdoor wordt afgesloten of slecht toegankelijk wordt: Zorg dat de weekmarkt juist een aanvullende kwaliteit oplevert en extra stromen. 11. Voorkom laden en lossen in de belangrijkste openbare ruimtes. 12.

Voorkom blinde gevels aan de belangrijkste openbare ruimtes: Voorkom ook gevels met ramen, die zijn dichtgeplakt of met opslag erachter. Zie ook: Jumbo Meerstad te Groningen. 13. Geef richting aan duurzame maatregelen: Het gaat bijvoorbeeld om: • Zonnepanelen plaatsen met duurzame, visuele en functionele meerwaarde, OF, als dat niet lukt: niet storend zichtbaar in blinde hoeken en op de achterkant. • Installaties (warmtepompen etc.) in de architectuur opnemen, of niet storend zichtbaar in blinde hoeken en op de achterkant.

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

Ze geven geen geluidsoverlast in de openbare ruimte of voor de buren. • Vergroenen (draagt bij aan biodiversiteit, CO2 reductie, klimaatadaptatie, aantrekkelijker beeld, rust voor het oog): Denk aan: laanbomen (1e grootte), pleinbomen, insectenbermen, bloemenborders etc. • Water toevoegen: Zoek ook naar kansen voor klimaatadaptatie. Het weer terugbrengen van de Wijzend biedt bijvoorbeeld kansen de waterhuishouding te verbeteren. Misschien zijn er meer kansen

22

Centrumvisie

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

23

10 Ambities De inzichten die vanuit de verkenning naar voren zijn gekomen vormen de basis voor de strategische toekomstambities voor het dorpscentrum. De belangrijkste kansen uit de beleidsambities, de ruimtelijke-functionele-verkeerskundige analyse, de input vanuit welstand en participatie en de herontwikkellocaties zijn verwerkt tot 4 strategische ambities voor het dorpscentrum. Uitgangspunten zijn het versterken van de kernwaarden en identiteit van het centrum en het verbeteren van de aandachtsen knelpunten. ‘Meekoppelkansen’ rondom duurzaamheid zijn hierbij meegenomen. Deze ambities sluiten aan bij de ‘Toekomstvisie Opmeer 2030: Thuis in Opmeer!’. De ambitie-iconen zijn voor de volledigheid toegevoegd in de beschrijving hiernaast. https://www.opmeer.nl/ toekomstvisie-opmeer-2030

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

Vitaal en levendig centrum Het centrumgebied is een belangrijke economische motor én de belangrijkste ontmoetingsplek van Opmeer. Het versterken van het een draagt bij aan de versterking van het ander. Bewezen manieren om de vitaliteit en levendigheid te verhogen zijn het toevoegen van nieuwe bezoekersstromen, het toevoegen van nieuwe functies op sleutelplekken (waar veel stromen passeren), het verdichten van de bebouwing, compacter maken van het centrum en het versterken van de (beeld)kwaliteit en identiteit van de openbare ruimte en gebouwen (gekoppeld aan hoofdstromen van langzaam verkeer). Daarnaast versterken verblijfsmogelijkheden op de ‘sleutelplekken’ en langs hoofdroutes de vitaliteit en levendigheid van het centrum. Cultuurhistorie als inspiratie Het winkelgebied ligt op het kruispunt van het historische landelijke lint en het waterlint van de Wijzend. Hier is Opmeer ontstaan. Dat mag je zien, beleven en herkennen. Omdat de identiteit en beeldkwaliteit in het hele gebied zwak is op dit moment, mag de identiteit sterker sturend zijn bij ontwikkelingen. Doel is om generieke architectuur en openbare ruimte ingrepen te voorkomen. Inzetten op behoud, herstel en versterken van cultuurhistorische identiteitsdragers en verbijzonderen van ‘sleutelplekken’ vormen daarbij de kern.

Klimaatadaptief centrum Klimaatmaatregelen vormen een nieuwe laag in het centrum en maken in belangrijke mate deel uit van de planvorming. We werken aan vergroening van Opmeer, met name op locaties met hittestress. Bij nieuwbouwlocaties worden groene, schaduwrijke plekken gerealiseerd. De wens is daarnaast om zoveel mogelijk restgroen aan te planten met bomen. Belangrijk is dat klimaatmaatregelen niet op zichzelf staan, maar een meerwaarde vormen voor een gezonde en fijne leefomgeving. De bedoeling is dat duurzame maatregelen zoals vergroening en duurzame energieopwekking tevens functionele en visuele meerwaarde hebben. Lukt dit niet, dan is de richtlijn om de duurzame maatregelen niet zichtbaar te plaatsen vanuit de openbare ruimte van het winkelgebied. Verkeersveilig centrum De verkeersveiligheid is een van de belangrijk(st)e prioriteiten voor de bewoners en ondernemers. De veiligheid neemt toe door een autoluw centrumgebied waar auto’s te gast zijn, de snelheid van autoverkeer eruit te halen, door het vrachtverkeer buiten het winkelgebied om te leiden, door laden en lossen naar de achterkanten te brengen en een plein waar de verblijfsfunctie prioriteit heeft. De autobereikbaarheid van het centrumgebied blijft goed in de toekomst, met goede parkeervoorzieningen nabij de winkels.

Daarbij gaat het erom dat een betere balans gevonden wordt voor enerzijds de ruimte voor de auto, en anderzijds de ruimte voor fietsers, voetgangers, water en groen.

24

11 Kansenkaart 11.1

Totaalbeeld kansenkaart

Om te komen tot een gebiedsvisie zijn door middel van ontwerpend onderzoek de belangrijkste kansen op kaart gezet. Dit is samengebracht tot de kansenkaart. Het vormt een belangrijke tussenstap om vanuit de 4 ambities ruimtelijk invulling te kunnen geven aan de gebiedsvisie. Hierin is ruimtelijk en integraal onderzocht waar de kansen liggen voor de openbare ruimte, huidige bebouwing, ontwikkellocaties en nieuwbouw en verkeer.

Vitaal en levendig centrum Weekmarkt

Cultuurhistorie als inspiratie

Klimaatadaptief centrum

Verkeersveilig centrum

Figuur 25: Kansenkaart totaalbeeld

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

25

11.2 Nieuwe centrumstructuur met linten en ontmoetingsplekken Met een nieuwe centrumstructuur van linten en ontmoetingsplekken krijgt het centrum van Opmeer een duidelijke hoofdstructuur. Het rode lint, het blauwe lint en het groene lint vormen de structuurdragers. De sleutelplekken waar de linten samenkomen vormen de ontmoetingsplekken voor bewoners en bezoekers. Elk lint en elke ontmoetingsplek heeft zijn eigen identiteit. • 3 structuurdragers: linten nieuwe stijl • 2 sleutelplekken: ontmoetingsplekken (samenkomst linten) 11.2.1 Historische dorpslinten met hoogwaardige beeldkwaliteit Het blauwe lint en het rode lint vormen tegelijkertijd de historische dorpslinten. Deze historische dorpslinten zijn cultuurhistorisch waardevol en vormen de kwaliteitsdragers van het centrum. Ze borgen de identiteit van Opmeer. Hier staat een hoogwaardige beleving van de identiteit van Opmeer centraal die zo veel mogelijk behouden dient te worden voor in de toekomst. .

Figuur 26: Structuurdragers en sleutelplekken: de linten en ontmoetingsplekken

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

26

11.2.2 Blauw lint: de Wijzend terug in het straatbeeld Het blauwe lint is onderdeel van de historische dorpslinten waar een hoogwaardige beeldkwaliteit voor bebouwing centraal staat. Voor de buitenruimte ligt in het blauwe lint de kans om de watergang de Wijzend (deels) terug te brengen in het straatbeeld. Het dorpscentrum is ooit ontstaan aan deze historische watergang. Doordat de Wijzend nu ondergronds ligt is een van de belangrijkste cultuurhistorische identiteitsdragers van Opmeer verdwenen. Met het (deels) herstellen van de Wijzend krijgt het centrum weer zijn identiteitsdrager terug. • Wijzend waar mogelijk terugbrengen in straatbeeld • Shared space inrichting met minder parkeerplaatsen • Mogelijk verblijfsplekken aan het water (zoals terrassen van bestaande horeca) • Weekmarkt (deels) verplaatsen naar dit gebied • Geen laden en lossen in dit gebied

Figuur 27: De Wijzend liep vroeger door over Koninginneweg en Lindengracht

Weekmarkt

Figuur 29: Structuurdrager: blauw lint (Koninginneweg, Lindengracht en Waterkant)

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

Figuur 28: Referentiebeeld voor terugbrengen van het water (Grotestraat, Nijverdal)

27

11.2.3 Rood lint Breestraat e.o: historisch centrum Het rode lint is evenals het blauwe lint onderdeel van de historische dorpslinten waar een hoogwaardige beeldkwaliteit voor bebouwing centraal staat. Het noordelijke deel – Breestraat en stukje Konninginneweg – van het rode lint omvat het historisch centrum en heeft een kleinschalig karakter. Voor dit gebied deel ligt de opgave om het kleinschalige dorpskarakter zo veel mogelijk te behouden. • Breestraat/Koninginneweg/Waterkant zo veel mogelijk pandsgewijze kleinschaligheid in bebouwing behouden • Beeldkwaliteitsplan opstellen om voor hoogwaardigere beeldkwaliteit van bestaande (en nieuwe) bebouwing

Figuur 31: Kleinschalig dorpskarakter in de Breestraat

Figuur 30:

Structuurdrager: rood lint (Breestraat en deel Koninginneweg)

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

28

11.2.4 Rood lint Wuiver: winkelstraat nieuwe stijl Het rode lint is zoals hiervoor benoemd onderdeel van de historische dorpslinten waar een hoogwaardige beeldkwaliteit voor bebouwing centraal staat. Het zuidelijke deel – de Wuiver – vormt de winkelstraat en heeft deels een grootschalig karakter. Voor de buitenruimte in de Wuiver ligt de kans om de winkelstraat in te richten met meer ruimte voor voetgangers, fietsers en groen zodat het een aantrekkelijke winkelstraat wordt met een veilig en gezond verblijfsklimaat. • Meer ruimte voor voetgangers en fietsers • Vergroenen, minder parkeren • Shared space inrichting met auto te gast • Klimaatadaptief, veilig en gezond verblijfsklimaat

Figuur 33:

Referentiebeeld voor winkelstraat nieuwe stijl (Egginklaan, Havelte)

Figuur 32: Structuurdrager: rood lint (Wuiver)

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

29

11.2.5 Groen lint: groene langzaam verkeersverbinding Het groene lint vormt de verbinding van de winkelstraat naar de groenblauwe zone langs het HOSV-terrein. Zo worden de groene kwaliteiten rondom het centrum verbonden met het toekomstige groen in het centrum zelf. Zo ontstaat er een aantrekkelijke groenblauwe route in het centrum, voor alle bezoekers en bewoners van het centrum, maar in het bijzonder voor de bewoners van de seniorencomplexen aan deze route. Hierbij dient aandacht te zijn voor de toegankelijkheid van ouderen (rolstoelvriendelijk). • Meer ruimte voor voetgangers en fietsers • Vergroenen, minder parkeren

Figuur 36:

Groenblauwe zone rondom centrum

Figuur 34:

Structuurdrager: groene lint (Gruttostraat en Kievitstraat)

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

Figuur 35: Referentiebeeld voor vergroening van straten (Grotestraat, Nijverdal)

30

11.2.6 Verblijfs- en horecaplein B. de Leeuwplein B. de Leeuwplein vormt de samenkomst van het groene lint en het rode lint. Ook is dit de samenkomst van de winkelstraat en de uitlopers van de winkelstraat. Het is een plein dat onder bewoners gewaardeerd wordt. Kansen liggen hier om de verblijfskwaliteit te versterken door de pleinruimte te vergroten (van gevel tot gevel), meer groen en bomen toe te voegen en de horeca rondom te intensiveren. • Kruising van groen lint en rood lint • Samenkomst van winkelstraten • Samenkomst van (nieuw) groen uit omliggende straten • Horeca intensiveren • Vergroenen, minder parkeren • Platanen Wuiver doortrekken over pleinruimte • Pleinruimte van gevel tot gevel • Zo min mogelijk autoverkeer over pleinruimte

Figuur 38:

Referentiebeeld voor een groen plein (Beestenmarkt, Delft)

Figuur 37: Sleutelplek: ontmoetingsplek B. de Leeuwplein

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

31

11.2.7 Maatschappelijke ontmoetingsplek kruispunt Koninginneweg-Wuiver Het kruispunt Koninginneweg-Wuiver vormt de samenkomst van het blauwe lint en het rode lint. Ook is dit de samenkomst van de winkelstraat, het (toekomstige) water, het historisch centrum en de ontwikkellocaties Koenis-terrein en het voormalige bankgebouw. Met aanstaande herontwikkelingen van het Koenis-terrein en het voormalige bankgebouw/ dierenwinkel verschuift het zwaartepunt van het dorpscentrum naar dit kruispunt. Daarmee wordt dit de belangrijkste ontmoetingsplek van het centrum van Opmeer. Daarom is deze plek het meest vanzelfsprekend voor een maatschappelijke of culturele invulling waar mensen samen kunnen komen, zoals een dorpshuis. Het zou een logische plek zijn waar gemeenschappelijke functies en activiteiten gehuisvest kunnen worden, denk aan een wijksteunpunt, of een plek voor verenigingen en voor activiteiten. Door de strategische locatie is de functionaliteit en beeldkwaliteit van nieuwbouw op deze locatie essentieel. Het toekomstige hoekgebouw dient aan te sluiten bij het dorpskarakter, het water en vormt met een levendige plint en 2-zijdige oriëntatie een verbinding tussen het oude centrum en de winkelstraat. Boven de plint is ruimte voor extra woningen. Een pleinachtige buitenruimte biedt de mogelijkheid om activiteiten naar buiten te etaleren en voor de weekmarkt.

• Hoekgebouw met 2-zijdige oriëntatie als verbinding tussen oude centrum en winkelstraat • Levendige plint met daarboven woningen • Pleinachtige buitenruimte aan het water (anticiperen op doortrekken Wijzend) • Mogelijk maatschappelijke of culturele functie zoals dorpshuis, i.c.m. horeca • Betere loopverbinding tussen winkelstraat en achterliggend parkeerterrein • Aanzicht vanaf dorpsentree Breestraat op het achterliggend parkeerterrein verbeteren • Hoogwaardige beeldkwaliteit met dorpskarakter van nieuwbouw

Figuur 42: Referentiebeeld voor een pleinachtige buitenruimte (Grotestraat, Markelo)

Figuur 41: Referentiebeeld voor een maatschappelijke ontmoetingsplek aan het water (dorpshuis, Zwanenburg)

Figuur 39: Sleutelplek: maatschappelijke ontmoetingsplek kruispunt Koninginneweg-Wuiver

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

Figuur 40: Referentiebeeld voor een maatschappelijke ontmoetingsplek (dorpshuis, Zeeland)

32

11.3

Herontwikkellocaties

Met aanstaande herontwikkelingen in het centrum met onder meer het Koenis-terrein, het voormalige bankgebouw en Herenweg verschuift het zwaartepunt van het dorpscentrum naar het kruispunt Koninginneweg-Wuiver. Het biedt kans om het centrum compacter te maken waarbij leegstand wordt aangepakt en nieuwe woningbouw meer levendigheid aan het centrum geeft. Bij herontwikkeling dient het behoud en versterking van het dorpskarakter als uitgangspunt genomen te worden. Verdere uitgangspunten en richtlijnen van ontwikkellocaties dient nader te worden uitgewerkt. 11.3.1 Koenis-terrein • Supermarkt en woningbouw • Waar mogelijk handhaven kleinschaligheid van de straatwanden • ‘Grootschaligheid’ op achterterrein, niet aan de straat • Parkeren niet zichtbaar in straatbeeld (achterterrein of ondergronds) • Extra eenrichtingsontsluitingweg naar Breestraat maken • Geen nieuwe ‘achterterrein’ maken maar leefbare straten maken • Mogelijkheden onderzoeken voor behoud van huidige kenmerkende elementen van Koeniscomplex, zoals de klokgevel en het hoogteaccent • Anticiperen op doortrekken Wijzend • Nieuwbouw in samenhang met Wijzend, Wuiver en maatschappelijke invulling van de voormalige rabobank-gebouw • Samenhang met herontwikkelingsmogelijkheden AH-locatie • Hoogwaardige beeldkwaliteit met dorpskarakter van nieuwbouw

Weekmarkt

11.3.2 Voormalig bankgebouw/ dierenwinkel • Zie voorgaande pagina

Figuur 43:

Herontwikkellocaties in het centrum: Koenis-terrein

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

Figuur 44: Herontwikkellocaties Koenisterrein met de kenmerkende klokgevel

33

11.3.3 Herontwikkeling Herenweg • Bebouwing en commerciële ruimtes met twee voorpleintjes omzetten naar woningbouw voor een compacter centrum • Herstellen straatbegeleidende rooilijn (zonder voorpleintjes) • Vergroenen met minder parkeren in straatbeeld • Parkeren op achterterrein of ondergronds • Eventueel horeca op hoek met B. de Leeuwplein, anticiperen op doortrekken pleinruimte B. de Leeuwplein • Hoogwaardige beeldkwaliteit met dorpskarakter van nieuwbouw

Figuur 46:

Referentiebeeld voor woningbouw (Boschveld, Den Bosch)

Figuur 45: Herontwikkellocaties in het centrum: Herenweg

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

34

11.3.4 Amazone • Expathotel • Anticiperen op doortrekken van Wijzend • Groen aanzicht rondom (bebouwing en voorruimte), met name aan straatzijde en aan parkzijde • Groene verbinding langs sportpark met groene lint • Hoogwaardige beeldkwaliteit met dorpskarakter van nieuwbouw • Parkeren op achterterrein en inpakken in groen

Figuur 48: Referentiebeeld voor groen aanzicht

Figuur 47: Herontwikkellocaties in het centrum: Amazone

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

35

11.3.5 Monumentale stolpboerderij • Woning of horeca • Stolp maakt geen essentieel onderdeel uit van het centrumgebied maar haakt aan op het rode lint als entree van het centrum; hiervoor is invulling met horeca hier mogelijk • Indien voorgaande niet kan worden gerealiseerd inzetten op omzetting naar woonfunctie voor een compacter centrum • Groen aanzicht met hagen doorzetten over het gehele parkeerterrein Paardenmarkt

Figuur 50: Referentiebeeld voor horecaboerderij

Figuur 49:

Herontwikkellocaties in het centrum: monumentale stolp

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

36

11.3.6 Verduurzaming van bestaande onderbenutte ruimtes • Inzetten op meervoudig ruimtegebruik van onderbenutte ruimtes zoals platte daken en parkeerterreinen voor klimaatadaptatie, natuurinclusiviteit en energieopwekking • Platte daken grootschalige complexen: groendaken en zonnepanelen (of combinatie) • Gesloten plinten: groengevels • Parkeerterreinen: vergroenen en mogelijkheden voor zonnepanelen

Figuur 52: Referentiebeeld voor groendaken met zonnepanelen

Figuur 53: Referentiebeeld van parkeerterrein met groen en zonnepanelen

Figuur 51:

Verduurzaming van bestaande onderbenutte ruimtes

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

Figuur 54:

Referentiebeeld voor groengevel

37

11.4 Verkeer Binnen het gehele centrum is de auto te gast en geldt een 30km/u snelheidsregime. Gedacht kan worden aan een shared space inrichting waarbij autoruimte in balans is met groen, water, voetgangers en fietsers. De enorme overcapaciteit van parkeerplaatsen van 50% biedt kansen om dit beter in balans te krijgen en tegelijkertijd de goede autobereikbaarheid te handhaven. De parkeerterreinen achter de winkelstraat dienen via logische, korte en prettige looproutes optimaal verbonden te worden met de winkelgebied. Door het vergroenen van parkeerterreinen en het combineren met zonnepanelen worden de parkeerterreinen een meerwaarde voor het centrum. Ditzelfde geldt voor de platte daken van de grootschalige complexen in het centrum. Zo worden ook deze onderbenutte ruimte beter gebruikt ter bevordering van natuurinclusiviteit, klimaatadaptatie en energieopwekking. Met duidelijke centrumentrees wordt voor automobilisten duidelijk gemaakt dat ze te gast zijn in het centrum en dat het gedrag en snelheid aangepast dient te worden. Dat draagt bij aan de beleving en veiligheid van het centrum.

Weekmarkt

11.4.1 Auto te gast in het centrum • Wegen herinrichten ter bevordering van voetgangers en fietsers • ‘Shared space’ inrichting waar mogelijk • Verbeteren verkeersveiligheid voor fietsers • Hoogwaardige kwaliteit van bestrating • Autoruimte in balans met groen, water, voetgangers en fietsers • Goede autobereikbaarheid handhaven

Figuur 56: Referentiebeeld voor hoogwaardige inrichting (Dorpsstraat, Heeten)

Figuur 55:

Verkeer: auto te gast in het centrumgebied

Gebiedsvisie centrum Opmeer-Spanbroek - Gemeente Opmeer

38

11.4.2 Duidelijke centrumentrees maken • Duidelijk maken vanaf centrumentrees dat de auto te gast is in het centrum, dat draagt bij aan de verkeersveiligheid (beïnvloeden snelheid en rijgedrag automobilisten) • Dat kan door bestrating, drempel, wegversmalling en vergroening van de entreeruimtes

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Opmeer&id=f3ca02e7-78df-4827-94ad-a0311c838ce9