20211110_01a_Adviesrapport Woningdelen woningsplitsen en kamerverhuur Westfriesland.pdf
Tekst van het document
Adviesrapport
‘Woningdelen, woningsplitsen en kamerverhuur’ voor de regio Westfriesland '
Juni 2021
Bob Vroom Janoe Musch Merel Huisman Larissa Willemse '
'
Managementsamenvatting Korte weergave van de uitkomsten Aanleiding
'
In Westfriesland staat de vraag naar kleinschalige betaalbare woonruimten niet in verhouding tot het aanbod. Dit heeft onder andere een remmende werking op de uitstroom vanuit de intramurale voorzieningen zoals beschermd wonen en maatschappelijke opvang en vergroot de kans op dakloosheid voor gescheiden inwoners en jongeren. De regio Westfriesland wil de aankomende jaren extra inzetten op de bouw van goedkope en middeldure woningen. Dit biedt echter geen oplossing voor de korte termijn. Voor de korte termijn wil de regio Westfriesland met dit onderzoek in kaart brengen of de bestaande woningvoorraad slimmer kan worden ingezet door woningdelen, kamerverhuur en woningsplitsen te faciliteren en promoten. Dit moet resulteren in een verlaging van vraag naar sociale huurwoningen en een versnelling van uitstroom vanuit de intramurale voorzieningen. '
Oplossingsrichting
Uit de regionale analyse blijkt: woningdelen, woningsplitsen en kamerverhuur is veelal niet bij rechte toegestaan. Dit betekent dat in de meeste gevallen een omgevingsvergunning nodig is. Als regio kan je dit ten eerste faciliteren door met beleidsregels een vaststaand kader te schetsen. Ten tweede zijn er een aantal wooninitiatieven waarbij woningdelen, -splitsen en kamerverhuur wordt toegepast die ingezet kunnen worden buiten een omgevingsvergunning om. Er zijn dus twee verschillende sporen te belopen binnen het organiseren van woningdelen, -splitsen en kamerverhuur om de bestaande woningvoorraad effectiever in te zetten: beleidsregels enerzijds en wooninitiatieven anderzijds.
Advies
Wij adviseren om in te zetten op een mix van woningdelen, -splitsen en kamerverhuur
door het opstellen van regionale beleidsregels, welke lokaal worden vastgesteld, én het inzetten van initiatieven. Bij het vaststellen van het beleid zijn de benoemde aandachtspunten van belang. Succes is mede afhankelijk van actief informeren en faciliteren om particulieren en andere actoren te bewegen en te enthousiasmeren om een aanvraag in te dienen.
Randvoorwaarden
'
Voor de start van het opstellen van beleidsregels en het implementeren van de wooninitiatieven zijn een aantal randvoorwaarden van belang om woningdelen, -splitsen en kamerverhuur te kunnen faciliteren. Het belangrijkste hierbij is het informeren en stimuleren van inwoners. Aangezien de markt voor sociale verhuur al overbelast is, adviseren wij om voornamelijk woningdelen, -splitsen en kamerverhuur te promoten onder particulieren. Daarnaast is uitgezocht dat de omgevingsvergunning, de omgevingswet, de provincie Noord-Holland en het woonakkoord 2020-2025 geen belemmering vormen voor het opstellen van het beleid en het implementeren van de wooninitiatieven.
Aandachtspunten
Woningsplitsen, -delen en kamerverhuur brengt een vergroting van de woningvoorraad met zich mee waarbij een aantal aandachtspunten van belang zijn. De aandachtspunten zijn belangrijk om mee te nemen in het regionaal beleid om zo het woningdelen, -splitsen en kamerverhuur succesvol te laten zijn. Woningdelen, -splitsen en kamerverhuur heeft ieder zijn eigen ruimtelijke en sociale aandachtspunten zoals woon en leefklimaat, straatbeeld, huurrecht en huurbescherming en de kostendelersnorm. 2
Inhoudsopgave Managementsamenvatting Inhoudsopgave
2 3
Initiatief (1) Parentshouses Initiatief (2) Tijdelijk onder dak
16 18
Bronnenlijst Bijlagen
1. Inleiding Aanleiding Onderzoeksvraag Onderzoeksopzet Leeswijzer Landelijke voorbeelden Initiatieven
4 4 4 4 5 5 5
6. Woningsplitsen Landelijke voorbeelden Initiatieven Aandachtspunten Initiatief (1) Duowonen
20 20 22 22 23
2. Doelgroep en urgentie van het onderzoek
6
3. Oplossingsrichting Begrippen Analyse documenten Oplossingsrichting
8 8 9 9
7. Kamerverhuur Landelijke voorbeelden Initiatieven Aandachtspunten Initiatief (1) Onder de pannen Initiatief (2) Kamers met aandacht
25 25 25 25 27 30
Bijlage 1. Bestaande regelingen 41 Bijlage 2. Randvoorwaarden 43 Bijlage 3. Wooninitiatieven 51 Bijlage 4. Aandachtspunten 54 bij beleidsregels en initiatieven Bijlage 5. Aanwezigheidslijst presentaties 71
4. Randvoorwaarden
11
5. Woningdelen Landelijke voorbeelden Initiatieven Aandachtspunten
14 14 14 14
8. Advies Woningdelen Woningsplitsen Kamerverhuur Beleidsregels Initiatieven Impact-inspanningsmatrix initiatieven Overzicht woningdelen, -splitsen en kamerverhuur
32 32 32 32 33 33 34 35
'
36 41
3
1. Inleiding
Aanleiding, onderzoeksvraag en onderzoeksopzet Aanleiding
'
In Westfriesland staat de vraag naar kleinschalige betaalbare woonruimten niet in verhouding tot het aanbod. Dit heeft onder andere een remmende werking op de uitstroom vanuit de intramurale voorzieningen. De regio Westfriesland wil de aankomende jaren, mede tegen de achtergrond van een extra impuls van de aanpak van dak- en thuisloosheid, extra inzetten op de bouw van goedkope en middel dure woningen. Dit biedt echter geen oplossing voor de korte termijn. Bestaande woningvoorraad slimmer inzetten Voor de korte termijn wil de regio Westfriesland met dit onderzoek onderzoeken of de bestaande woningvoorraad slimmer kan worden ingezet door woningdelen, kamerverhuur en woningsplitsing te gaan faciliteren en te promoten. Dit moet resulteren in een verlaging van vraag naar sociale huurwoningen en een versnelling van uitstroom vanuit de intramurale voorzieningen. Op dit moment zijn er wachtlijsten voor dure intramurale plekken, terwijl een aantal van deze plekken wordt bezet door cliënten die uitstroom klaar zijn. Bezetting van intramurale plekken door uitstroomklare cliënten moet zoveel mogelijk worden voorkomen. '
'
Urgentie van het onderzoek In de regio Westfriesland zijn al een aantal regelingen die ingezet kunnen worden voor specifieke doelgroepen en wanneer een inwoner met spoed een woning nodig heeft. De inzet van deze regelingen wordt begrensd door het beperkt aantal beschikbare sociale huurwoningen. In de regio Westfriesland is de gemiddelde inschrijfduur bij het toewijzen van een sociale huurwoning 9,5 jaar en de zoekduur gemiddeld 3,9 jaar. Het is niet
waarschijnlijk dat deze wachttijden de komende jaren minder lang zullen worden, ondanks dat er nieuwe woningen bijgebouwd worden. Daarom is het belangrijk dat er goed gekeken wordt naar het effectief inzetten van de bestaande woningvoorraad om de uitstroommogelijkheden te vergroten. '
Onderzoeksvraag
Dit rapport geeft advies op de vraag hoe de gemeenten in de regio Westfriesland woningdelen, kamerverhuur en woningsplitsing kunnen realiseren, zodat de bestaande woningvoorraad efficiënter kan worden ingezet. In dit adviesrapport staan gedragen en juridisch getoetste implementatie-adviezen voor de regio die direct uitvoerbaar zijn. De volgende vraag staat centraal: Welke vormen van woningdelen, -splitsing en kamerverhuur zijn mogelijk in de regio Westfriesland en wat is randvoorwaardelijk per Westfriese gemeente nodig om dit te realiseren? '
Onderzoeksopzet
'
Dit onderzoek bestaat uit verschillende onderzoeksmethoden die hebben geleid tot dit adviesrapport. Het gaat hierbij om persona’s, deskresearch van landelijke initiatieven, analyse van documenten uit Westfriesland, een sociale en ruimtelijke analyse en het creëren van draagvlak. Op de volgende pagina leggen we de onderzoeksopzet uit.
4
hoofdstuk 8 het advies hoe de regio Westfriesland woningdelen, splitsen en kamerverhuur kan faciliteren. Inclusief een verdere uitwerking van de initiatieven en doelgroepen.
Onderzoeksopzet Persona’s
Persona’s zijn opgesteld aan de hand van casussen uit de regio Westfriesland om de doelgroep duidelijk in beeld te brengen.
Deskresearch landelijke initiatieven
Deskresearch is uitgevoerd naar landelijke wooninitiatieven die getoetst zijn aan de persona’s om te onderzoeken of ze voldoen aan de woonbehoefte van de regio. Daarnaast is gekeken naar gemeenten die woningdelen, woningsplitsen en kamerverhuur al faciliteren.
Analyse documenten Westfriesland
Gemeenten uit de regio Westfriesland zijn gevraagd om documenten aan te leveren die te maken hebben met huidig beleid. Deze documenten zijn geanalyseerd.
Sociale en ruimtelijke analyse
Randvoorwaardelijke zaken en aandachtspunten zijn in kaart gebracht die belangrijk zijn voor de uitvoering middels deskresearch en de analyse.
Creëren van draagvlak
Per gemeente van de regio Westfriesland is tweemaal een presentatie gegeven. In de eerste presentatie zijn de persona’s en de uitkomsten van de deskresearch en analyse gedeeld. In de tweede presentatie de richting van het advies, randvoorwaarden en de aandachtspunten (zie bijlage 5 voor een aanwezigheidslijst wie bij de presentaties aanwezig waren).
Landelijke voorbeelden De regio Westfriesland is niet de enige regio in Nederland waar (kwetsbare) inwoners moeizaam uitstromen naar een eigen woonplek. In heel Nederland is er een tekort aan betaalbare woningen en is er sprake van een lange inschrijfduur voor sociale huurwoningen. De regio Westfriesland is daardoor niet de enige regio die op zoek is naar oplossingen om de uitstroom te vergroten. De gemeenten die woningdelen, -splitsen en/of kamerverhuur al faciliteren, doen dit door middel van het opstellen van beleid. Hierdoor ontstaan er duidelijke kaders wat de mogelijkheden zijn. De mogelijkheden verschillen per gemeente. Hoe de gemeenten dit in hun beleid hebben verwerkt, is toegelicht in hoofstukken 5, 6 en 7. Zodoende kan inspiratie verkregen worden hoe de gemeenten binnen regio Westfriesland het woningdelen, -splitsen en kamerverhuur kunnen stimuleren en faciliteren. Gemeenten die reeds werken met beleid op gebied van woningdelen, -splitsen en kamerverhuur zijn gevraagd om hun ervaringen te delen. Gemeente Schagen heeft hierop gereageerd.
Wooninitiatieven
Naast dat woningdelen, -splitsen en kamerverhuur gestimuleerd kan worden door het opstellen van beleid, is dit ook mogelijk middels diverse wooninitiatieven gericht op kwetsbare doelgroepen. De wooninitiatieven bieden onderdak aan een specifieke Leeswijzer doelgroep waarbij ze een kamer kunnen huren, samen met anderen een woning delen of Centraal in het rapport staan het woningdelen, woningsplitsen en kamerverhuur. In een studio huren. Middels deskresearch zijn de landelijke wooninitiatieven in beeld hoofdstuk 2 is de doelgroep die centraal staat beschreven. In hoofdstuk 3 is de gebracht. Vervolgens zijn deze getoetst aan de persona’s om te onderzoeken of ze oplossingsrichting toegelicht. Vervolgens staan in hoofdstuk 4 de randvoorwaarden die voldoen aan de woonbehoefte van de regio. Dit onderzoek richt zich alleen op van belang zijn om aan te voldoen voorafgaand aan het uitvoeren van de woonvormen, geen (zorg-)voorzieningen. Daarom zijn de landelijke wooninitiatieven niet oplossingsrichting. In hoofdstuk 5, 6 en 7 staan achtereenvolgens woningdelen, hoofdzakelijk gericht op het bieden van ondersteuning, dit kan eventueel ambulant ingezet woningsplitsen en kamerverhuur beschreven. Per optie is weergegeven welke landelijke worden.
De initiatieven kunnen eventueel aangepast worden aan regionale en/of lokale voorbeelden er zijn, welke wooninitiatieven hieronder vallen én passend zijn voor de regio behoeften. Denk hierbij aan de mogelijkheid tot het verlengen van de woonduur. Westfriesland en welke aandachtspunten belangrijk zijn bij het opstellen van de beleidsregels of het implementeren van de wooninitiatieven. De aandachtspunten worden in de hoofstukken kort benoemd en staan in bijlage 4 volledig uitgewerkt. Tot slot bevat 5
2. Doelgroep
Urgentie van het onderzoek In de inleiding staat: “bezetting van intramurale plekken door uitstroomklare cliënten moet zoveel mogelijk worden voorkomen.” Deze uitstroomklare cliënten op intramurale plekken staan in dit onderzoek centraal én andere (kwetsbare) inwoners. Denk bij deze kwetsbare inwoners aan dak- en thuislozen, aan cliënten die uitstromen uit de maatschappelijke opvang / een instelling van beschermd wonen / jeugdzorg, mensen die een eigen woning zoeken na een scheiding of jongeren die op zichzelf willen wonen. Deze kwetsbare inwoners ervaren veel moeite om een eigen woning te verkrijgen, terwijl dit essentieel is om ergere problematiek te voorkomen (bijvoorbeeld dak- en thuisloosheid). Centraal in dit onderzoek staat dus het bevorderen van de uitstroom uit intramurale plaatsen, het voor komen van dak- en thuisloosheid en instroom in de maatschappelijke opvang. Om een juist advies te kunnen geven over de mogelijkheden betreffende woningdelen, kamerverhuur en woningsplitsen is meer inzicht in de doelgroep noodzakelijk. Hierin staan de volgende vragen centraal: ❑ Wie is de doelgroep? ❑ Wat zijn de kenmerken van de doelgroep? ❑ Welke wensen en behoeften zijn er op het gebied van wonen? ❑ Waar lopen ze tegenaan in hun woonwens? Om deze vragen te beantwoorden zijn er persona’s opgesteld.
Bij het analyseren van de wooninitiatieven worden deze getoetst aan de hand van de persona’s. Hierdoor kan er gekeken worden of een bepaald initiatief wel bijdraagt aan de oplossing voor de problematiek van de doelgroep. Bij het in kaart brengen van randvoorwaardelijke zaken en aandachtspunten is de input vanuit de persona’s ook meegenomen.
Persona’s
De toegang van de maatschappelijke opvang, beschermd wonen en jeugdprofessionals uit de regio Westfriesland zijn gevraagd om fictieve casussen aan te dragen. In totaal zijn er zes persona’s opgesteld: ❑ Sjoerd Koolhaas die wil uitstromen uit de maatschappelijke opvang; ❑ Kees de Groot die wil uitstromen uit beschermd wonen; ❑ Johan van der Eijk die wil uitstromen uit beschermd wonen; ❑ Mariëlle Veenstra die een eigen woning zoekt na een scheiding; ❑ Hendrik Kistemaker die een eigen woning zoekt na een scheiding; ❑ Martine Nijhof en Stefan de Vries, beiden jongeren die op zichzelf willen gaan wonen. Uit de analyse van de persona’s zijn een aantal kenmerken gekomen die bijna alle persona’s bevatten én belangrijk zijn voor dit onderzoek. ❑ De doelgroep beschikt over minimale inkomsten; ❑ Door de minimale inkomsten kan de doelgroep vaak geen gebruik maken van particuliere verhuur; ❑ De doelgroep heeft behoefte aan kleine woonruimte; ❑ De doelgroep maakt vanwege de lange inschrijfduur vaak geen kans op een sociale huurwoning; ❑ Door de stress rondom het vinden van een woonruimte en de lange zoekduur, kan de problematiek van de doelgroep weer verergeren; ❑ De doelgroep valt vaak tussen wal en schip. 6
De persona’s zijn gebaseerd op echte casussen uit de regio Westfriesland, maar de namen zijn fictief om de anonimiteit te waarborgen. De persona’s zullen als een rode draad door het adviesrapport heen lopen.
Huidige regelingen In de regio Westfriesland wordt er al veel gedaan om deze doelgroep aan een woning te helpen. Zo zijn er een aantal bestaande regelingen waar onze doelgroep aanspraak op kan maken: ❑ Urgentieregeling (inclusief urgentieverordening); ❑ Spoedzoekersregeling; ❑ Pilot uitstroom MO/BW; ❑ Jongerenwoningen; ❑ Jongerengeschikte woningen; ❑ Kamers met kansen. Een uitgebreide beschrijving van deze regelingen staat in bijlage 1.
Regionale wensen t.b.v. wooninitiatieven (op basis van input uit de presentaties voor de verschillende gemeenten) ❑ Langere woonduur in de wooninitiatieven om een stabiele basis te creëren voor de (kwetsbare) inwoner; ❑ Aparte huurovereenkomsten voor elke huurder; ❑ Aparte energiecontracten voor elke huurder; ❑ Houd rekening met de huurtoeslag; ❑ Houd rekening met de regelingen vanuit de Participatiewet.
Onze doelgroep komt vaak wel in aanmerking voor één of meerdere van bovenstaande regelingen, maar beschikbaarheid van sociale huurwoningen is essentieel voor het succesvol inzetten van deze regelingen. Het probleem is dat al deze regelingen uit dezelfde vijver van goedkope kleinschalige woonruimten vissen: de sociale verhuur. Zoals in de inleiding benoemd is er simpelweg een tekort aan sociale huurwoningen. Hierdoor loopt de wachttijd voor deze regelingen en voor de normale sociale verhuur op. In de regio Westfriesland is de gemiddelde inschrijfduur bij het toewijzen van een sociale huurwoning 9,5 jaar en de zoekduur gemiddeld 3,9 jaar. Het is niet waarschijnlijk dat deze wachttijden de komende jaren als gevolg van de nieuwbouw minder lang zullen worden. Ondanks dat er dus al van alles gedaan is, is er nog steeds een huisvestingsprobleem voor deze doelgroep. Regio Westfriesland wil daarom graag zien hoe er minder aanspraak gemaakt kan worden op de sociale woningvoorraad. Daarom wordt er met dit advies gekeken naar een tweede spoor: het effectief inzetten van de bestaande woningvoorraad (vooral van particulieren) om de uitstroommogelijkheden te verbreden en minder afhankelijk te worden van de sociale woningvoorraad. 7
3. Oplossingsrichting
Definities, analyse bestemmingsplannen en oplossingsrichting Definities
Centraal in dit onderzoek staat het slimmer inzetten van de bestaande woningvoorraad door woningdelen, -splitsen en kamerverhuur. Deze termen kunnen breed geïnterpreteerd worden. Daarom zijn er definities opgesteld die leidend zijn in dit onderzoek.
Woningdelen Bij woningdelen kiezen verschillende personen in een bepaalde samenstelling ervoor om samen in één woning te wonen en de woonvoorzieningen (gedeeltelijk) te delen, zonder dat zij een liefdesrelatie hebben of een gezin vormen. Juridisch gezien gaat het hier dan niet om één huishouden.
Woningsplitsen Met het splitsen van een woning wordt van één bestaande woning meerdere zelfstandige woningen gemaakt. Een woning is een complex van ruimten voor de huisvesting van één huishouden. Bij het woningsplitsen wordt dus, anders dan bij woningdelen, bouwkundig ingegrepen. Elke woning krijgt zijn eigen toegang en woonvoorzieningen en wordt dus een zelfstandige woning.
Onzelfstandige woonruimte Een onzelfstandige woonruimte is een woonruimte waarbij de toegang, de keuken en het toilet gedeeld worden met bewoners van andere kamers of woningen.
Kamerverhuur Onder kamerverhuur verstaan we de verhuur van onzelfstandige woonruimten. Dit houdt in dat de bewoners een eigen kamer hebben, maar één of meerdere voorzieningen delen met anderen. De woning en de woonvoorzieningen worden gezamenlijk gebruikt door de verschillende huurders. Een voorbeeld van een onzelfstandige woonruimte en kamerverhuur is het bewonen van een kamer in een studentenhuis. Kamerverhuur is een vorm van woningdelen, maar woningdelen is niet altijd kamerverhuur.
Hospita Hospitaverhuur is wanneer iemand een kamer in zijn of haar eigen woning verhuurt. De verhuurder, tevens zelf woonachtig op het adres, deelt woonvoorzieningen met de huurder.
Zelfstandige woonruimte Een zelfstandige woonruimte beschikt over een eigen toegangsdeur die van binnen en buiten op slot kan worden gedaan. Zo hebben andere personen dan de bewoner(s) geen toegang tot de woonruimte. Verder moeten de volgende woonvoorzieningen in de ruimte aanwezig zijn: een woon-/slaapkamer, een keuken met aanrecht, aan- en afvoer van water en aansluiting voor een kooktoestel en een toilet met waterspoeling.
8
Analyse documenten Belangrijk bij dit onderzoek zijn de bestemmingsplannen. In een bestemmingsplan worden de gebruiks- en de bouwmogelijkheden vastgelegd voor een gebied. Een bestemmingsplan regelt: wat is één woning en wie mag in één woning wonen. Binnen de regio Westfriesland is dit niet uniform geregeld. Dit is niet ongebruikelijk. Bestemmingsplanstelsel regio Westfriesland Globaal werkt het bestemmingsplanstelsel binnen de regio als volgt: I. De bestemming wonen aangewezen gronden zijn bestemd voor woonhuizen. II. Een woonhuis is een gebouw dat één (of soms meer) woning(en) omvat. III. Een woning is een complex van ruimten/gedeelte van een gebouw voor de huisvesting van één huishouden. IV. Een huishouden is binnen de regio Westfriesland op verschillende wijzen gedefinieerd, waarbij verschillende personen en samenstellingen mogen wonen in een woning. 'Wonen' doe je binnen een 'woonhuis' in een 'woning’. Een 'woning' is voor de 'huisvesting' van een groep personen/samenstelling van personen, het 'huishouden'. Analyse woningdelen en kamerverhuur Bij woningdelen is een stringente definitie van woning of huishouden ongunstig.
Binnen de regio Westfriesland zijn er geen uniforme definities van 'woning' en 'huishouden’; soms stringent (traditioneel gezin), soms al wat breder (persoon of groep personen die een huishouding voert, waarbij sprake is van onderlinge verbondenheid en continuïteit in de samenstelling ervan). De definities van huishouden en woning zijn belangrijk voor woningdelen en kamerverhuur, want: ❑ Als de samenstelling van personen die wil wonen in één woning voldoet aan de definitie van huishouden, dan mogen zij wonen in de woning. ❑ Als een bepaalde samenstelling van personen in één woning wilt wonen, maar het bestemmingsplan sluit dit uit dan is een omgevingsvergunning benodigd voor het gebruik in strijd met het bestemmingsplan.
Als het in strijd is met het bestemmingsplan dan wordt er op dit moment per geval bekeken of woningdelen of kamerverhuur op de gewenste locatie haalbaar is. Binnen de regio Westfriesland is woningdelen en kamerverhuur niet opgenomen in beleidsregels. Analyse woningsplitsen Woningsplitsen is niet specifiek geregeld in de regio Westfriesland. Dit betekent dat per geval wordt bekeken of woningsplitsing op de gewenste locatie haalbaar is. Voor het bouwkundig splitsen van één woning in meerdere zelfstandige woningen is in (bijna) alle gevallen een omgevingsvergunning benodigd. De aanvrager van een omgevingsvergunning voor de splitsing zal een aantal juridische drempels moeten nemen. Bestemmingsplannen regelen vaak dat een bouwvlak één woning mag bevatten. Daarnaast ontstaat bij woningsplitsing de ruimte voor een afzonderlijk en zelfstandig tweede huishouden. De omgevingsvergunning zal dus in de meeste gevallen moeten worden verleend voor de activiteiten 'bouwen' en 'handelen in strijd met het bestemmingsplan'. Binnen de regio Westfriesland is geen aparte splitsingsvergunning ingevolge een verordening benodigd. Koggenland heeft reeds regels opgenomen in welke gevallen afgeweken kan worden van het bestemmingsplan voor het huisvesten van meerdere huishoudens in één woning mits er wordt voldaan aan een tiental criteria.
In het buitengebied van de regio Westfriesland is het in bepaalde gevallen mogelijk om bestaande stolpen te splitsen.
Oplossingsrichting Uit de regionale analyse blijkt: woningdelen, woningsplitsen en kamerverhuur is in de meeste gevallen niet bij rechte toegestaan; in de meeste gevallen is een omgevingsvergunning nodig. De beslissing om een omgevingsvergunning te verlenen voor het handelen in strijd met het bestemmingsplan is een ‘discretionaire bevoegdheid’ van de het college van B&W. Het college mag dus tot in vergaande mate een afweging maken tussen de belangen van enerzijds de aanvrager en anderzijds het algemeen 9 belang/de omwonenden.
Binnen woningdelen, -splitsen en kamerverhuur zijn er ook een aantal initiatieven die ingezet kunnen worden buiten de beleidsregels om. Er zijn dus twee verschillende sporen te belopen binnen het organiseren van woningdelen, -splitsen en kamerverhuur om de bestaande woningvoorraad effectiever in te zetten: beleidsregels enerzijds en initiateven anderzijds. Tot slot bestaat er ook de mogelijkheid om op beide sporen in te zetten. Hieronder worden de verschillende opties verder uitgewerkt.
Optie 2. Initiatieven Landelijk zien we verschillende initiatieven rondom woningdelen, woningsplitsen en kamerverhuur welke toepasbaar zijn voor de regio Westfriesland. Deze initiatieven worden verder toegelicht in hoofdstukken 5, 6 en 7. Om deze te realiseren is het opstellen van beleidsregels niet nodig, deze optie is dus sneller te realiseren. Het uitvoeren van de initiatieven sluit niet uit dat er een omgevingsvergunning benodigd is voor het splitsen van de woning, woningdelen of kamergewijze verhuur. Echter, dan kan op basis van het initiatief een omgevingsvergunning worden verleend en zijn er geen beleidsregels benodigd. Het is dan een casuïstieke situatie met een casuïstieke motivatie bij de te verlenen omgevingsvergunning. Wel is de impact van deze oplossingsrichting minder groot dan als er beleid wordt opgesteld wat woningdelen, woningsplitsen en kamerverhuur voor iedereen faciliteert.
Optie 1. Beleidsregels Op dit moment wordt er dus per casus gekeken welke afweging er gemaakt wordt. Met regionale beleidsregels voor het afwijken van het bestemmingsplan ten behoeve van woningdelen, -splitsen en kamerverhuur kunnen algemene criteria worden opgesteld waaraan binnen de regio moet worden voldaan om een ontwikkeling mogelijk te maken. Tevens bieden deze beleidsregels ook de mogelijkheid om de couleur locale te behouden, gezien de beleidsregels lokaal vastgesteld moeten worden per gemeente. De Optie 3. Beleidsregels en initiatieven beleidsregels kunnen worden vastgesteld door het college en zijn daarmee een Bij de derde optie wordt zowel ingezet op beleidsregels als initiatieven. Deze praktische oplossing op de korte termijn. oplossingsrichting heeft de grootste impact, maar kost ook het meeste tijd en geld om te implementeren. Het opstellen van beleidsregels kent vele voordelen: ❑ Beleidsregels bepalen hoe het college omgaat met aanvragen voor woningdelen, -splitsen en kamerverhuur. ❑ Beleidsregels scheppen duidelijkheid wanneer afwijken van het bestemmingsplan voor woningdelen, -splitsen en kamerverhuur mogelijk is en wanneer het desgewenst niet kan. ❑ Ongewenste groei en vergunningen voor ongewenste gebieden kunnen worden uitgesloten. ❑ Het college houdt wél de discretionaire bevoegdheid en de touwtjes in handen.
In dit onderzoek wordt middels juridische randvoorwaarden en aandachtspunten (ruimtelijk/sociaal) een voorzet op het vaststellen van regionaal beleid om af te wijken van het bestemmingsplan wanneer woningdelen, woningsplitsen en kamerverhuur niet bij rechte is toegestaan.
10
4. Randvoorwaarden
Belangrijke randvoorwaarden voorafgaand aan de uitvoering Inleiding
Middels het vaststellen van regionaal beleid omtrent woningdelen, -splitsen en kamerverhuur worden heldere kaders geschept die aangeven wanneer er afgeweken mag worden van het bestemmingsplan om woningdelen, -splitsen en kamerverhuur toe te staan. Hierbij zijn een aantal randvoorwaarden van belang waar rekening mee moet worden gehouden om woningdelen, -splitsen en kamerverhuur überhaupt mogelijk te maken. De randvoorwaarden zijn in beeld gebracht middels de beleidsdocumenten die de Westfriese gemeenten hebben aangeleverd en ervaringen van andere gemeenten met woningdelen, -splitsen en kamerverhuur. De randvoorwaarden worden hieronder kort toegelicht en zijn uitgebreid te vinden in bijlage 2. 4.1 Beschikbaarheid woningvoorraad Om woningdelen, -splitsen en kamerverhuur te realiseren in de regio Westfriesland, dienen huizen beschikbaar gesteld te worden waar de initiatieven gerealiseerd kunnen worden. Ten eerste huizen vanuit de woningvoorraad van woningcorporaties, woningbedrijven en/of particulieren (investeerders) waarbij ingezet kan worden op delen, splitsen en kamerverhuur. Ten tweede dienen particulieren gestimuleerd te worden die woonachtig zijn in een woning via private koop, huur of woningcorporatie om hun huis open te stellen om kamerverhuur, woningsplitsen en woningdelen te realiseren. Advies is om vooral in te zetten op het tweede spoor.
Bij de kopjes informeren en faciliteren wordt stil gestaan hoe de regio Westfriesland dit kan doen. 4.2 Omgevingsvergunning Het college van B&W is bevoegd om een omgevingsvergunning af te geven. De criteria die in de beleidsregels worden opgesteld maken het makkelijker om een omgevingsvergunning toe te kennen of af te wijzen.
4.3 Omgevingswet De omgevingswet vormt geen belemmering voor het opstellen van beleid rondom woningdelen, woningsplitsen en kamerverhuur. Daarnaast biedt de decentralisatie die de Omgevingswet beoogd ook kansen voor meer gebiedsgericht of functiegericht maatwerk. Voornamelijk bij de vertaling van de zogeheten 'Bruidsschat' is er veel vrijheid aan de gemeente toebedeeld.
4.4 De Provincie Noord-Holland en het WOONAKKOORD 2020 – 2025 Gelet op de bestaande wet- en regelgeving en het woonakkoord levert de provincie Noord-Holland geen belemmering voor het opstellen van beleid voor woningsplitsen, woningdelen en kamerverhuur. 4.5 Parkeerproblematiek In sommige gebieden is reeds parkeerproblematiek. Daar wordt de toepassing van beleid en/of initiatieven moeilijk uitvoerbaar.
4.6 Arbeidsmigranten – handhaving illegale bewoning en handelen in strijd met de omgevingsvergunning Zoals later wordt toegelicht is het weren van arbeidsmigranten op basis van de beleidsregels niet mogelijk. Het is dus raadzaam om rekening te houden met initiatiefnemers die de beleidsregels gebruiken voor het huisvesten van arbeidsmigranten. Dat hiermee potentiële overlast en ophef in de buurt wordt verwacht is voorstelbaar. Echter, met een (tijdelijke) omgevingsvergunning en eventuele vergunningvoorschriften kan veel sturing worden gegeven aan de huisvesting van arbeidsmigranten. 11
Illegale situaties of situaties in strijd met een verleende omgevingsvergunning zijn niet te 4.8 Faciliteren controleren en niet te sturen. Het is daarom ons advies om te investeren in capaciteit voor Alleen het aanbieden van de juiste informatie lijkt niet voldoende voor een geslaagde handhaving. Wanneer het beleid goed rekening houdt met alle aandachtspunten toepassing van de beleidsregels en/of initiatieven. De gemeente kan een proactieve dienen alsnog illegale situaties én excessen te worden gehandhaafd. rol innemen bij een zachte landing van beleid en/of initiatieven. Wanneer een initiatiefnemer voldoet aan de beleidsregels, en dus rekening houdt met alle aandachtspunten, zal de te verwachten overlast voor de omgeving minimaal zijn, Vanzelfsprekend zijn beleidsregels al faciliterend van aard omdat het voor een ieder of in elk geval niet anders dan bij personen, niet arbeidsmigranten zijnde. Wanneer er duidelijk wordt wat de afwegingskaders zijn bij een aanvraag omgevingsvergunning voor wordt gehandeld in strijd met de verleende vergunning, of als er sprake is van een het woningsplitsen, woningdelen en kamerverhuur. Middels een omgevingsvergunning illegale woonsituatie die niet vergund is, zal stringent moet worden opgetreden om de faciliteert de gemeente de mogelijkheid om woningsplitsen, woningdelen of kamerverhuur werking van de beleidsregels te borgen.
mogelijk te maken. Hierbij is echter de verhouding één op één tussen de initiatiefnemer en de gemeente, de buurt is hierbij derde belanghebbende. 4.7 Informeren van inwoners Zowel voor het toepassen van de initiatieven als de uitvoering van beleidsregels is het Het is daarom raadzaam om proactief buurten en/of wijken te informeren als er initiatieven van groot belang dat mensen en organisaties de benodigde informatie kunnen vinden. in de omgeving worden geïmplementeerd. Een belangrijk onderdeel in het voortraject van Het volledig informeren is dan ook een randvoorwaarde voor het slagen van het een initiatief, is het betrekken van de direct omwonenden. Een geslaagd wooninitiatief met effectiever inzetten van de bestaande woningvoorraad. Naast dat de eventuele kwetsbare doelgroepen, valt of staat met een zachte landing in de buurt. Bij overlast na beleidsregels gepubliceerd moeten worden is het raadzaam om de beleidsregels uit te realisatie van een wooninitiatief, zonder dat bewoners zijn geïnformeerd, komt het protest leggen op bijvoorbeeld de website en de plaatselijke huis-aan-huiskrant. extra hard terug op het bord van de initiatiefnemer en de gemeente. Door het tijdig Daarnaast heeft deze verandering impact op de directe leefomgeving van omwonenden informeren en betrekken van buurtgenoten, kunnen wensen worden meegenomen en en kunnen voor onrust zorgen.
Deze onrust gaat tot vragen leiden. Het is dus raadzaam vrees worden weggenomen. Zodoende kan er meer draagvlak gecreëerd worden voor de om deze vragen te verwachten en beantwoording intern af te stemmen. komst van het initiatief. Bezwaren van buurtgenoten kunnen wellicht zelfs omgezet De nationale ombudsman heeft uitgangspunten opgesteld voor informerende worden in een positieve bijdrage aan het welslagen van het initiatief. communicatie vanuit de overheid. De overheid moet bij informatieverstrekking rondom vergunningverlening het burgerperspectief centraal stellen. Dit betekent dat de wijze van Vaak neemt de gemeente veelal een proactieve houding aan bij grootschalige projecten informeren wordt afgestemd op de diversiteit aan burgers. De overheid zal meer moeten waarbij het faciliteren en informeren van de omgeving centraal staat. Dit wordt bij kleine doen dan juridisch gezien verplicht is, als dat nodig is om burgers te kunnen bereiken. initiatieven, als één omgevingsvergunning niet gedaan. De gemeente kan er voor kiezen Oog hebben voor diversiteit en inclusie vormt daarbij de rode draad. Op deze manier om in dit geval een proactieve houding aan te nemen om een zachte landing in hebben zoveel mogelijk burgers de mogelijkheid om hun stem te laten horen en gaan er de gemeente te faciliteren, met in ogenschouw de reikwijdte van het gehele beleid. geen kansen verloren.
De Nationale ombudsman heeft uitgangspunten geformuleerd die Bijvoorbeeld in de gebieden waar woningsplitsen, woningdelen en kamerverhuur recht doen aan wat burgers van de overheid mogen verwachten. De beleidsregels en/of toegestaan wordt of initiatieven worden geïmplementeerd. de initiatieven moeten vindbaar, leesbaar en te begrijpen zijn. In het tekst vak op de volgende pagina zijn voorbeelden zichtbaar hoe de initiatieven naar de inwoner gecommuniceerd kunnen worden. 12
Promoten initiatieven onder particulieren ❑ Verspreid flyers van de wooninitiatieven op openbare plekken zoals de bibliotheek. ❑ Deel promotiefilmpjes van de initiatieven via (lokale) bioscopen en in streekbussen. ❑ Deel succesverhalen van de initiatieven via het (lokale) nieuws. Zowel via de websites, lokale nieuws, de regiokrant als de plaatselijke radiozender. ❑ Zet berichten op de websites van de zorgorganisaties en woningcorporaties die betrokken zijn bij het initiatief en laat het hen delen in de nieuwsbrieven. ❑ Organiseer (online) bijeenkomsten om geïnteresseerden te informeren over het initiatief. ❑ Er kan ook gekozen worden voor een wijkgerichte aanpak. Wanneer men kamers wil organiseren in een specifieke wijk, kunnen lokale ondernemers betrokken worden in de werving. ❑ Deel contactgegevens zodat geïnteresseerden vragen kunnen tellen en een link naar een website waar men meer informatie kan vinden.
Gemeente Bergeijk ter inspiratie
De gemeente Bergeijk is in 2020 een campagne gestart. Met deze campagne roept Bergeijk haar inwoners op om de bestaande woningvoorraad beter te benutten. Een groot deel van de achtduizend bestaande woningen in de gemeente Bergeijk is groot en ruim, maar sluit daarom niet aan bij de vraag naar kleinere huizen van doelgroepen zoals senioren, alleenstaanden en starters. De gemeenteraad stemde daarom in met het plan om die discrepantie te verkleinen. De gemeente is nu een campagne gestart met gelikte infographics om onder de aandacht te brengen dat inwoners meer met hun woning kunnen doen. Deze website met infographics is een vertaling van de vastgestelde beleidsregels. Daarnaast heeft de gemeente een aanmeldformulier op de website geplaatst waar mensen hun ideeën kunnen aanleveren ter beoordeling. 13
5. Woningdelen
Landelijke voorbeelden, initiatieven en aandachtspunten Landelijke voorbeelden
Gemeente Bergeijk heeft de beleidsregel ‘Betere benutting bestaande woningvoorraad’ opgesteld. Ter promotie gebruikt Bergeijk veel infographics om haar inwoners te stimuleren om bijvoorbeeld hun woningen te delen door het beschikbaar te stellen voor bijvoorbeeld inwoning of gezamenlijke woning met meerdere huishoudens. Met de campagne wil de gemeente bewustwording creëren dat het tekort aan woningen een groot probleem is en dat de gemeente de hulp van inwoners nodig heeft om het probleem op te lossen. Advies aan de regio Westfriesland is om dit voorbeeld te volgen en ook beleid rondom betere benutting van de woningvoorraad op te stellen en dit te promoten op de website.
Initiatieven
‘Parentshouses’ en ‘Tijdelijk onder dak’ zijn de twee wooninitiatieven van woningdelen welke het best geschikt zijn voor de regio Westfriesland, waarbij de kanttekening gemaakt dient te worden dat dit tijdelijke oplossingen zijn. Tijdelijk onder dak richt zich op de woningen van de woningcorporaties die binnen een paar jaar gesloopt of gerenoveerd worden. Dit maakt dat de woningen tijdelijk voor het project beschikbaar zijn. Andere woningzoekenden hoeven zodoende niet langer op de wachtlijst te wachten op een sociale huurwoning. Een Parentshouse is een huis waar drie tot zes ouderunits zijn gecreëerd waar de ouders kunnen verblijven. Kanttekening hierbij is dat een woning beschikbaar gesteld dient te worden. Om de woningcorporaties niet nog meer te belasten adviseren wij de gemeenten om zich te richten op particuliere investeerders. De twee initiatieven staan uitgebreid beschreven op pagina’s 16 en 18. In bijlage 3 zijn nog meer voorbeelden te vinden ter inspiratie.
Aandachtspunten
❑
Ruimtelijke aandachtspunten ❑ Verkeer en parkeren Meer bewoners levert meer vraag naar auto’s en/of fietsen op. Indien het huidige parkeerbeleid in de gemeente niet toereikend is dan kan er worden gekozen voor het opnemen van regels voor het parkeren van (motor)voertuigen en fietsen. ❑ Woon en leefklimaat Verschillende personen die in een bepaalde samenstelling ervoor kiezen om samen in één woning te wonen en de woonvoorzieningen (gedeeltelijk) te delen kan druk opleveren voor de buurt/omgeving. Voorkomen van clustervorming kan door een limiet te stellen aan het af te geven vergunningen binnen bepaalde stralen en/of afstanden. Bijvoorbeeld door quotum of afstandscriteria per vergunning. In wijken waar de leefbaarheid nu reeds onder druk staat of gebieden waar de parkeerdruk reeds tot overlast zorgt is het raadzaam om woningdelen te weigeren of te minimaliseren. ❑ Leefbaarheidstoets Stel objectieve in plaats van subjectieve criteria. Dit doe je door het opnemen van verschillende beleidscriteria en voorschriften. ❑ Technische eisen Vereis een minimaal gebruiks-woonoppervlakte en stel eisen bij eventuele interne verbouwing. Zie bijlage B4.2.3. voor advies over deze op te stellen eisen. ❑ Bergingsruimte Vereis bergingsruimte voor bijvoorbeeld fietsen, afvalcontainers en tuinmeubilair om overlast te voorkomen. 14
❑ Arbeidsmigranten ❑ Kostendelersnorm Houd er rekening mee dat ook arbeidsmigranten gebruik kunnen maken van Wanneer volwassenen met elkaar een woning delen, en één van hen of meerderen woningdelen. een bijstandsuitkering ontvangen en niet aan de benoemde uitzonderingseisen ❑ Voorkomen ongereguleerde groei van vergunningen voldoen, wordt in principe de kostendelersnorm toegepast. De Participatiewet biedt Stel criteria op die voor een limiet zorgen voor een maximaal aantal vergunningen en enkele mogelijkheden om de kostendelersnorm niet toe te passen, echter blijft dit monitor de aangevraagde vergunningen (inclusief eventuele klachten). voorbehouden voor uitzonderingsgevallen. ❑ Bezwaar en beroep Omwonenden kunnen in bezwaar gaan tegen een omgevingsvergunning voor Advies afwijken kostendelersnorm woningdelen. Zorg dat je de belangen van de omwonenden als criteria duidelijk meeweegt in het wel of niet goedkeuren van een omgevingsvergunning. Gemeente Dordrecht heeft onderzoek gedaan naar het toepassen van individueel ❑ Planschade maatwerk voor wat betreft afwijken van de kostendelersnorm door de Sociale (grootschalig) Woningdelen kan planschade opleveren. Om het risico van een Dienst. Als problemen ontstaan bij toepassing van de kostendelersnorm passen planschade-claim voor de gemeente te beperken, zal de gemeente een zij op verschillende manieren maatwerk toe.
Bijvoorbeeld door tijdelijk de planschadeovereenkomst aangaan met de initiatiefnemer. kostendelersnorm te negeren als het gaat om een crisissituatie, dit kan op grond ❑ Leges van artikel 18 Participatiewet. Of door tijdelijk een briefadres toe te kennen, zodat Initiatiefnemers moeten leges betalen voor een vergunning voor woningdelen. De de jongere niet is ingeschreven op het adres waar hij verblijft. Maatwerk is dus gemeenteraad kan besluiten om leges af te schaffen, om woningdelen mee te stimuleren. zeker ook mogelijk voor de regio Westfriesland en er wordt geadviseerd om afspraken te maken met WerkSaam om de mogelijkheden maximaal op te rekken Sociale aandachtspunten als daar aanleiding voor is, zoals geschetst in de voorbeelden van gemeente ❑ Huurrecht/huurbescherming Dordrecht. Tegelijk is een meer structurele oplossing wenselijk, namelijk een Bij woningdelen probeert de verhuurder (huisjesmelker) vaak de huurprijsbescherming categorale uitsluiting van jongeren tot 27 jaar als het gaat om toepassing van de te ontwijken door de groep één overeenkomst aan te bieden voor een zelfstandige kostendelersnorm. Hiervoor is wijziging van de landelijke wetgeving vereist. In woonruimte, waarbij geen huurprijsbescherming geldt en dus een hoge huur gevraagd bijlage B4.8 wordt hier meer over toegelicht. kan worden.
Advies aan de regio is om verhuurders te stimuleren om individuele huurcontracten af te sluiten tussen de verhuurder en de huurders, waarbij rekening wordt gehouden met de maximale huur gelet op het puntensysteem voor onzelfstandig ❑ Leefbaarheid woonruimte. De gemeente kan dit zelfs verplichten door dit op te nemen in de Middels woningdelen wordt er extra woonruimte gecreëerd binnen de bestaande huisvestingsverordening naar het voorbeeld van gemeente Amsterdam. woningvoorraad. Dit heeft als gevolg dat er meer inwoners op hetzelfde oppervlakte leven ❑ Huurtoeslag en van dezelfde voorzieningen gebruikmaken. Aandacht moet worden besteed om de Bij onzelfstandige woonruimten zoals bij woningdelen, komt de huurder in principe leefbaarheid in de wijk te behouden. Een zachte landing in de buurt is van groot belang niet in aanmerking voor huurtoeslag. Aangezien de doelgroep veelal een laag inkomen voor de doelgroep. Stimuleer bij wooninitiatieven voor kwetsbare doelgroepen dat er een heeft, is het belangrijk om rekening te houden met reële huurprijzen. bemiddelende partij aanwezig is die de inwoners screent, inwoners matcht aan elkaar en die gedurende het wonen contact met de inwoners onderhoud om vinger aan de pols te houden. 15
Parentshouses
Initiatief | Woningdelen Organisatie
maand. De voorzieningen, zoals de keuken, wc en badkamer, worden gedeeld met de andere ouders. De maximale verblijfsduur is een Stichting Parentshouses Nederland is een landelijke koepelorganisatie voor aangesloten Parentshouses in verschillende jaar. Waar nodig kunnen de ouders gekoppeld worden aan mentale steden en regio’s. Het ondersteunt lokale initiatieven en stichtingen en praktische steun. bij en na de oprichting van één of meerdere Parentshouses. Via De lokale invulling van de Parentshouses verschilt per gemeente. Het participatie-overeenkomsten kunnen lokale initiatiefnemers en kan gaan om een gezamenlijk initiatief van een woningcorporatie, stichtingen zich aansluiten. Op dit moment zijn er lokaal vier gemeente en maatschappelijke dienstverlening zoals in gemeente stichtingen en veertien Parentshouses aangesloten. Olst-Wijhe/Raalte maar het kan ook opgericht worden door betrokken burgers zoals in Regio Amersfoort. De toegang tot de Parentshouses Doelgroep is in Zutphen belegd bij het Scheidingsloket, in Ols-Wijhe/Raalte is de De Parentshouses zijn bedoeld voor ouders die gaan scheiden, toegang belegd bij het Centrum Jeugd en Gezin. zich middenin een scheiding bevinden of al zijn gescheiden. '
'
'
'
'
'
Tevens is het toegankelijk voor mensen die een time-out hebben in hun relatie. De ouders kunnen vanwege oplopende spanningen niet Waar wordt het initiatief al uitgevoerd? Amsterdam, regio Amersfoort, Zutphen, Olst-Wijhe-Raalte, Lisse en meer bij elkaar in een huis wonen. Deventer. '
'
'
'
Omschrijving
'
Meer informatie: Een Parentshouse is een huis waar drie tot zes ouderunits zijn https://www.parentshouses.nl/ gecreëerd waar één van de ouders kan verblijven. De ouders wonen op deze manier beide in de buurt van de kinderen zodat ze met hen in contact kunnen blijven en kunnen aansluiten bij hun sociale leven. De kinderen hebben de mogelijkheid om hun vader/moeder op te zoeken en om er te kunnen verblijven. '
'
'
De huurprijzen van een Parentshouse verschillen per gemeente. In gemeente Olst-Wijhe/Raalte zijn de huurprijzen €390 tot €490 per maand. In Amsterdam zijn de huurprijzen €690 tot €800 euro per '
Denk hierbij aan: Mariëlle Veenstra “Mariëlle staat niet ingeschreven bij de sociale verhuur […]. Een huis kopen is geen optie en particuliere huurprijzen kan ze niet betalen.”
Huidige leefsituatie
'
Mariëlle woont samen met haar twee kinderen bij haar ex (36). Ze zijn gescheiden, maar wonen nog wel samen bij gebrek aan andere woonruimte. Vader werkt fulltime en is de kostwinner. Op zijn naam staat de woning. Mariëlle heeft zelf geen inkomsten. De thuissituatie is erg instabiel; er is constant ruzie thuis. Ouders verblijven in toerbeurten in de woning. Mariëlle wil weg met de kinderen, omdat het geen goede omgeving voor hen is. Vader werkt fulltime en kan daardoor niet voor de kinderen zorgen. '
Wensen op het gebied van wonen
'
Mariëlle wil met haar kinderen naar een andere woning. Het liefst in dezelfde plaats zodat de kinderen naar hun eigen school kunnen blijven gaan en hun sociale netwerk behouden. Ook kunnen de kinderen zo hun vader makkelijk blijven zien. Aangezien Mariëlle zelf (nog) geen inkomsten heeft, kan zij geen hoge huurkosten betalen. De huurprijzen moeten dus laag zijn. Tevens moet het huis geschikt zijn voor drie inwoners: Mariëlle en haar twee kinderen. '
Waar loopt Mariëlle in haar woonwens tegenaan?
'
Mariëlle staat niet ingeschreven bij de sociale verhuur. Dit maakt dat zij niet zelfstandig in aanmerking komt voor een sociale huurhuis vanwege de beperkte inschrijfduur. Een huis kopen is geen optie en particuliere huurprijzen kan ze niet betalen. Voor deze situatie is er wel de spoedzoekersregeling in het leven gekomen. Bij een scheiding kan de persoon in kwestie een aanvraag indienen voor de spoedzoekersregeling. Echter, dit moet gepaard gaan met een brief van een hulpverlener. Niet in alle gevallen is die aanwezig. Mariëlle wordt daarom doorverwezen naar het sociaal wijkteam. '
Mariëlle wordt gekoppeld aan een casushouder. De thuissituatie wordt in de gaten gehouden en er wordt meegedacht over oplossingen op korte termijn, zoals tijdelijk verblijf in het netwerk, op campings en dergelijke of dat vader elders kan verblijven in plaats van moeder met de kinderen. Het wijkteam vraagt samen met moeder een uitkering aan. '
17
Tijdelijk Onder Dak
Initiatief | Woningdelen Organisatie
sociale huurprijs voor de woning. Tevens worden er afspraken De Regenboog Groep zet zich in voor mensen in (sociale) armoede gemaakt over het zelf zoeken naar een structurelere woonplek en zodat zij weer actief deel kunnen nemen in de maatschappij. Dit kan eventueel betaald werk. Een contactpersoon begeleidt de bewoners: houdt contact met de bewoners en ondersteunt bij zoeken naar vast gaan om mensen met psychische problemen, daklozen, verslavingsproblematiek en mensen met schulden. Tijdelijk Onder onderdak en andere zaken die geregeld moeten worden. Hierbij kan men denken aan beginnende schulden. Maatschappelijke Dak is een pilot die is ontstaan vanuit samenwerking met de dienstverlening van De Regenboog Groep kan hiervoor ingezet gemeente Amsterdam en diverse woningcorporaties. worden. De bewoners kunnen er maximaal één jaar wonen. '
'
Doelgroep
'
Tijdelijk Onder Dak is bedoelt voor economische daklozen die vooral De woningen die worden verhuurd aan de economisch daklozen, zijn een woonprobleem ervaren. Ze verdienen te weinig voor het kopen woningen die binnen paar jaar gesloopt of gerenoveerd worden. Dit maakt dat de woningen tijdelijk voor het project beschikbaar zijn. van een woning of om te huren in particuliere sector. Maximaal verdienen ze €38.035. Ze staan niet lang genoeg inschreven bij de Andere woningzoekenden hoeven zodoende niet langer op de sociale woningbouw en hebben geen recht op urgentie. Omdat ze wachtlijst te wachten op een sociale huurwoning. Tijdelijk Onder Dak is eind 2020 gestart als pilot voor een jaar. weinig andere problemen hebben, komen zie niet in aanmerking voor maatschappelijke opvang. Voorwaarden om mee te doen aan Tijdelijk Onder Dak, is dat ze zelfredzaam zijn, sociaal vaardig, geen Waar wordt het initiatief al uitgevoerd? Pilot in Amsterdam draait. ernstige psychische of verslavingsproblematiek hebben, inkomen hebben om sociale huurprijs te betalen en geen huisvestingszorg Meer informatie: nodig hebben voor kinderen. Ze dienen gemotiveerd te zijn om stappen vooruit te zetten. https://www.deregenboog.org/tijdelijk-onder-dak '
'
'
'
'
'
'
Omschrijving
'
De woningcorporaties melden wanneer er een woning leegkomt bij De Regenbooggroep. De Regenbooggroep selecteert twee personen die op de wachtlijst staan. De personen ondertekenen een contract en schrijven zich in bij de gemeente Amsterdam. Zij betalen de '
Denk hierbij aan: Johan van der Eijk “Wanneer Johan reageert op woningen via sociale verhuur, eindigt hij steeds redelijk bovenaan, maar vist telkens achter het net. Doordat hij wel bovenaan eindigt, komt hij niet in aanmerking voor de uitstroomregeling.” Huidige leefsituatie
'
Johan woont al een aantal jaar in een beschermde woonvorm. Daarvoor heeft hij twee jaar op straat en in de maatschappelijke opvang gezworven. Johan was alcoholverslaafd, raakte door allerlei problemen zijn baan kwijt en had geen contact meer met zijn kinderen. Inmiddels is Johan van de alcohol af, doet hij vrijwilligerswerk en raakt het contact met zijn kinderen herstelt. '
Wensen op het gebied van wonen
'
Doordat het nu zo goed gaat met Johan, is er geen noodzaak meer tot beschermd wonen en zal zijn indicatie binnenkort aflopen. Het liefst wil Johan in zijn huidige buurt blijven wonen: dichtbij het station zodat hij zijn kinderen kan blijven bezoeken en dichtbij het steunpunt waar hij zijn vrijwilligerswerk uitoefent. Hij kent hier de mensen en loopt het steunpunt binnen voor een kop koffie en een praatje. Daarnaast is het extra belangrijk voor Johan dat hij vlakbij het station blijft wonen, omdat hij slecht ter been is. Hij kan geen lange afstanden lopen of fietsen.
Waar loopt Johan in zijn woonwens tegenaan? '
'
Johan is bang om in een nieuwe wijk te wonen omdat hij het lastig vindt om opnieuw een sociaal netwerk op te bouwen. Hij is bang dat hij vereenzaamt. Daarnaast wil Johan absoluut niet terug naar een aantal buurten omdat hij in de periode dat hij op straat zwierf, hier veelvuldig is geweest. Hij dronk in deze buurten alcohol in het park en op andere plekken. Bekenden van hem zwerven daar nog rond en zullen hem als het even kan een biertje aanbieden. Johan heeft de angst dat hij in deze buurten opnieuw in de verleiding komt om alcohol te gaan gebruiken en zo weer terug bij af is. '
Johan staat al langer dan 7 jaar ingeschreven bij de sociale verhuurder. Wanneer Johan reageert op woningen via sociale verhuur, eindigt hij steeds redelijk bovenaan, maar vist telkens achter het net. Doordat hij wel bovenaan eindigt komt Johan niet in aanmerking voor de uitstroomregeling. '
19
6. Woningsplitsen
Landelijke voorbeelden, initiatieven en aandachtspunten Landelijke voorbeelden
Gemeente Dalfsen Gemeente Dalfsen stimuleert woningsplitsen door de regeling ‘slopen voor kansen’. Het college maakt woningsplitsen mogelijk, maar dan moet er elders in het buitengebied landschap ontsierende bebouwing, zoals een boerenschuur of loods, worden gesloopt als tegenprestatie. Gemeente Bergeijk Gemeente Bergeijk heeft de beleidsregel ‘Betere benutting bestaande woningvoorraad’ opgesteld. Ter promotie gebruikt Bergeijk veel infographics om haar inwoners te stimuleren om hun woning beschikbaar te stellen voor bijvoorbeeld woningsplitsen. Met de campagne wil de gemeente bewustwording creëren dat het tekort aan woning een groot probleem is en dat de gemeente de hulp van inwoners nodig heeft om het probleem op te lossen. Gemeente Schagen In de bestemmingsplannen en in de regels van het Rijk staan bepaalde omstandigheden wanneer er afgeweken mag worden van het bestemmingsplan. Dit zijn de zogenoemde kruimelgevallen. Gemeente Schagen stimuleert woningsplitsen door de mogelijkheden die de wet biedt om af te wijken extra onder de aandacht te brengen Wat is de ervaring van de gemeente Schagen? Door de gemeente wordt de regeling als bijzonder prettig, makkelijk leesbaar en duidelijk ervaren. Er is een persbericht gewijd aan het publiceren van deze regeling. Ook heeft de gemeente het idee dat er veel gebruik van de regeling wordt gemaakt, met name bij woningsplitsen.
Waar de gemeente in de praktijk tegenaan loopt is dat bij het toevoegen
van woningen doormiddel van functiewijziging het er toe leidt dat de 35m2 die als ondergrens is bepaald nog niet geborgd is. Hier zou gemeente Schagen graag een uniforme bestendige beleidslijn voor willen hanteren. Gemeente Nijmegen Gemeente Nijmegen maakt het splitsen van woningen makkelijker door verruiming van de parkeerregels. Pandeigenaren die een woning willen opsplitsen in gebieden waar betaald parkeren geldt, krijgen meer ruimte om parkeren op straat mogelijk te maken. In principe moet een eigenaar de parkeerbehoefte van bewoners oplossen op eigen terrein. Als dit absoluut niet kan, wil het college toestaan dat een deel van de parkeerbehoefte op straat kan worden opgelost met bewonersvergunningen. Voor een gesplitste woning in een betaald parkeren gebied kan straks per bewoner één vergunning worden aangevraagd. Per pand worden er maximaal vijf parkeervergunningen vergeven. Concreet betekent dit dat bijvoorbeeld twee bewoners met aparte adressen in hetzelfde pand ieder één parkeervergunning kunnen aanvragen, in totaal dus twee. Voor een pand met tien bewoners die apart staan geregistreerd als bewoners geldt dat zij in totaal vijf vergunningen kunnen aanvragen, omdat dit het maximum is. Gemeente Bronckhorst Gemeente Bronckhorst maakt woningsplitsen makkelijker door afwegingscriteria op te stellen voor starters, ouderen, laag tot middeninkomens en kwetsbare doelgroepen.
De lokale woonvisie 2019-2025 biedt ruimte voor nieuwe initiatieven, maar geeft ook duidelijke kaders mee. Nieuwe initiatieven worden integraal afgewogen aan de hand van een set afwegingscriteria. Daarnaast gelden er voor het splitsen van een woning specifieke voorwaarden en afwegingscriteria. 20
Afwegingscriteria Bronckhorst
Gemeente Bronckhorst biedt zowel binnen als buiten de bebouwde kom de ruimte aan woningsplitsen. Uitgangspunt daarbij is dat de extra gecreëerde woning voorziet in de behoefte van een van de prioritaire doelgroepen. Als basis gelden daarbij de volgende twee voorwaarden: 1) er wordt voorzien in een concrete woonbehoefte. De aanvraag moet daarom door de huidige en toekomstige bewoners gezamenlijk worden ingediend bij de gemeente. 2) Er vindt vereffening plaats. Hieronder vallen bijvoorbeeld verduurzamingsmaatregelen of een extra bijdrage aan landschappelijke inpassing. Daarnaast gelden een aantal specifieke ruimtelijke criteria die zijn gericht op binnen de bebouwde kom als daarbuiten. Om aanvragen op het gebied van woningsplitsen en daarbij behorende woningbouw te toetsen, is er een afwegingskader opgesteld met criteria waar aanvragen aan moeten voldoen. Deze zijn inzichtelijk gemaakt op de website van de gemeente voor inwoners. Middels plaatjes, zeer duidelijke als/dan situaties en een beslisboom is het in één oogopslag inzichtelijk of splitsing mogelijk is. Gemeente Winterswijk Gemeente Winterswijk stimuleert woningsplitsen in het buitengebied. In de opgestelde omgevingsvisie voor het buitengebied van Winterswijk staan de beleidsuitgangspunten voor ruimtelijke ontwikkelingen op de langere termijn. Woningsplitsen is hiermee een stuk eenvoudiger.
De ‘ja, mits’-benadering staat hierbij voorop, waarbij ruimtelijke ontwikkelingen worden toegestaan mits er aan bepaalde voorwaarden is voldaan. De regels zijn dus vereenvoudigd en er wordt alleen getoetst of er niet toevallig op die ene plek negatieve effecten van de splitsing optreden. De gemeente hoopt hiermee sneller een oordeel te kunnen geven
Gemeente Maastricht De gemeente Maastricht heeft al vele jaren beleid voor het woningsplitsen en kamerverhuur. Maastricht is een studentenstad en zij hebben dus ook al vele jaren
ervaring met de behoefte aan met name kamerverhuur en woningsplitsing. In 2015 hebben zij een evaluatie uitgevoerd naar hun bevindingen. Zij hanteerden nee, tenzij in stedelijke woonmilieus en ja, mits in niet-stedelijke woonmilieus. De conclusie van het onderzoek: ❑ Splitsing en omzetting ontwikkelen zich binnen doelen en randvoorwaarden. ❑ Amendement in 2013 (strengere eisen, geen maatwerk) leidt tot minder aanvragen en goedkeuringen. ❑ Groei in (gevoelde) overlast. ❑ Juridische bezwaarmakers vrijwel allemaal ontkracht. De conclusie van de evaluatie was dat de beleidsregels om bijstelling vroegen: ❑ Toets leefbaarheid beter toespitsen op de situatie. ❑ Aansluiting zoeken bij landelijk geldende normen (bijv. Bouwbesluit). ❑ Regels in verhouding brengen met handhaving erop. Daarnaast hebben zij gekozen voor het instrumentarium uit te breiden met de Huisvestingsverordening zodat een aparte splitsing benodigd is voor het woningsplitsen, en dat deze vergunning vervolgens ook ingetrokken kan worden. Nota bene: de gemeenten binnen de regio Westfriesland hebben geen huisvestingsverordening, en er is dus geen aparte splitsingsvergunning benodigd voor het splitsen van een woning. Deze splitsingsvergunning wordt dus niet verleend, en kan dus ook niet worden ingetrokken.
Advies voor regio Westfriesland Aanbeveling voor de regio Westfriesland is het opstellen van afwegingscriteria in beleidsregels en dit inzichtelijk maken voor de inwoners, zoals gedaan in Bronckhorst. Voor gemeente Koggenland zou een ‘slopen voor kansen’ regeling een optie zijn, dit is namelijk meer gericht op het buitengebied. En qua informeren en faciliteren van inwoners wordt de lijn van Bergeijk aangeraden.
21
Stel criteria op die voor een limiet zorgen voor een maximaal aantal vergunningen en ‘Duowonen’ is een wooninitiatief wat zich richt op het splitsen van woningen. Senioren bij monitor de aangevraagde vergunningen (inclusief eventuele klachten). wie een deel van de woning leeg staat, kunnen hun woning splitsen. Hierdoor ontstaat er ❑ Straatbeeld Verstening bij verbouw zoals een extra dakraam of deur kan het straatbeeld veranderen. een extra woning waar een jongvolwassene kan gaan wonen. Dit initiatief staat op pagina 23 omschreven. De jongvolwassene stroomt na een aantal jaar door naar een Houdt ook rekening met de wens van meer schuurtjes. Je kan stellen dat het plan stedenbouwkundig akkoord moet zijn bevonden door de stedenbouwkundige of een eigen (koop-)woning. Voor dit wooninitiatief hoeft er geen extra woning beschikbaar uitbreiding of vergroting van de woning ten behoeve van de woningsplitsing of gesteld te worden, er wordt namelijk binnen de bestaande woningvoorraad extra woningdelen uit te sluiten door bijvoorbeeld te eisen dat het creëren van één of meer woningen gecreëerd. Daarom is dit initiatief erg passend voor de regio Westfriesland. extra woningen binnen de bestaande contouren van een hoofdgebouw vereist is. ❑ Invloed op omliggende (agrarische) bedrijven Aandachtspunten Eis in je beleid dat de splitsing milieu hygiënisch uitvoerbaar is.
Ruimtelijke aandachtspunten ❑ Bezwaar en beroep ❑ Verkeer en parkeren Omwonenden kunnen in bezwaar gaan tegen een omgevingsvergunning voor Meer bewoners levert meer vraag naar auto’s/fietsen op. Indien het huidige parkeerbeleid woningdelen. Zorg dat je de belangen van de omwonenden als criteria duidelijk meeweegt in de gemeente niet toereikend is dan kan er worden gekozen voor het opnemen van in het wel of niet goedkeuren van een omgevingsvergunning. regels voor het parkeren van (motor)voertuigen en fietsen. ❑ Planschade ❑ Woon en leefklimaat (grootschalig) Woningsplitsen kan planschade opleveren. Om het risico van een Kleinere woningen met meer huishoudens kan druk opleveren voor de buurt/omgeving. planschade-claim voor de gemeente te beperken, zal de gemeente een Voorkomen van clustervorming kan door een limiet te stellen aan het aantal af te geven planschadeovereenkomst aangaan met de initiatiefnemer. vergunningen binnen bepaalde stralen en/of afstanden. Bijvoorbeeld door quotum of ❑ Leges afstandscriteria per vergunning. In wijken waar de leefbaarheid nu reeds onder druk staat Initiatiefnemers moeten leges betalen voor een vergunning voor woningdelen. De of gebieden waar de parkeerdruk reeds tot overlast zorgt is het raadzaam om gemeenteraad kan besluiten om leges af te schaffen, om woningsplitsen mee te woningsplitsen te weigeren of te minimaliseren. stimuleren.