20210323_05a. Bijlage 1 Nota uiterlijk van bouwwerken Opmeer v7.pdf
Tekst van het document
NOTA UITERLIJK VAN BOUWWERKEN GEMEENTE OPMEER 2021
pagina 2
INHOUD H1 1.1. 1.2. 1.3. 1.4.
ALGEMEEN ......................................................... 5 Inleiding ............................................................... 5 Wet- en regelgeving.............................................. 6 Algemene kwaliteitsprincipes ................................ 8 Afwijken, handhaving en excessen ....................... 9
H2 KLEINE BOUWPLANNEN .................................... 11 2.1. Bijbehorende bouwwerken (erfbebouwing).........13 2.2. Erfafscheidingen ..................................................14 2.3. Beschoeiingen en grondkeringen .........................15 2.4. Dakkapellen .........................................................16 2.5. Zonnepanelen en -collectoren ............................ 17 2.6. Gevelwijzigingen ..................................................18 2.7. Na-isoleren gevels en daken .................................19 2.8. Technische installaties ..........................................20 2.9. Rolluiken .............................................................. 21 2.10. Reclame ............................................................... 22 H3 3.1. 3.2. 3.3.
SPECIFIEKE GEBOUWEN .................................... 23 Monumenten en karakteristieke panden ............23 Stolpboerderijen ..................................................25 Agrarische bedrijfsbebouwing ..............................27
H4 GROTE BOUWPLANNEN .................................... 29 4.1. Gebiedsindeling .................................................. 29 4.1.1. Centrum .................................................... 32 4.1.2. Linten ......................................................... 33 4.1.3. Woongebieden ......................................... 35 4.1.4. Bedrijventerreinen .................................... 37 4.1.5. Sport- en recreatiegebieden ..................... 38 4.1.6. Buitengebied ..............................................39 4.2. Criteria voor inpassing ........................................ 41 H5
(HER)ONTWIKKELINGSPLANNEN ....................... 43
Bijlagen 1. Algemene kwaliteitsprincipes 2. Monumenten en karakteristieke panden Colofon
Leeswijzer Betreft uw bouwplan een vergunningvrij bouwactiviteit?
ja
Er vindt vooraf geen beoordeling plaats bij vergunningvrije bouwwerken. Wel kan er sprake van een exces (zie paragraaf 1.4). Informatie over vergunningvrij bouwen kunt u onder meer verkrijgen bij de gemeente en de rijksoverheid.
ja
Hoofdstuk 2 KLEINE BOUWPLANNEN Voor deze kleine bouwwerken zijn criteria opgenomen waarmee snel duidelijk wordt wanneer het plan in ieder geval aan redelijke eisen van welstand voldoet.
nee Is er sprake van een klein bouwwerk? - erfbebouwing (bijgebouw, aanbouw e.d.) - erfafscheidingen - dakkapellen - zonnepanelen en -collectoren - gevelwijzigingen - na-isoleren gevels en daken - technische installaties - rolluiken - reclame
Indien nodig kunnen in specifieke en bijzondere situaties ook de criteria voor specifieke gebouwen (H3) en gebieden (H4) worden gebruikt.
nee Is er sprake van een specifiek gebouw?
ja
- monument of karakteristiek pand - stolpboerderij - agrarische bedrijfsbebouwing
Hoofdstuk 3 SPECIFIEKE GEBOUWEN Bij de beoordeling wordt gekeken wat de effecten zijn van het (ver)bouwplan op het uiterlijk van deze specifieke gebouwen en de directe omgeving.
nee Is er sprake van een groter (ver)bouwplan, niet zijnde een groter (her)ontwikkelingsproject?
ja
Hoofdstuk 4 GROTE BOUWPLANNEN Een groter (ver)bouwplan wordt beoordeeld aan de hand van de criteria voor grote bouwplannen in relatie tot de karakteristieken en ambities van het gebied.
nee Is er sprake van een afwijkend bouwplan, een buitenplanse omgevingsplanactiviteit en/of een ontwikkeling dat de bestaande ruimtelijke structuur en/of karakteristiek doorbreekt?
ja
Hoofdstuk 5 (HER)ONTWIKKELINGSPLANNEN Voor plannen die de bestaande structuur doorbreken of in hun architectuur afwijken van de omgeving kan worden afgeweken van de criteria of kan een aanvullend beoordelingskader nodig zijn.
1. ALGEMEEN Iedereen wil prettig wonen, winkelen, werken of wandelen. We moeten onze leefomgeving optimaal kunnen gebruiken en het geheel moet duurzaam, gezond en veilig zijn. Daarnaast willen we er ook van kunnen genieten. Het oog wil ook wat. Een aantrekkelijke, goed verzorgde omgeving verhoogt bovendien de economische waarde van de gebouwen en versterkt het vestigings- en woonklimaat. Waar mensen samenleven zijn gezamenlijke afspraken nodig. Met deze nota zijn wij ervan overtuigd dat de kwaliteit van de gebouwde omgeving goed kan worden besproken en beoordeeld.
1.1. Inleiding Deze ‘Nota uiterlijk van bouwwerken 2020’ vervangt de ‘Welstandsnota 2011’ en anticipeert op de aankomende Omgevingswet. Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu, gericht op het in onderlinge samenhang: - bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, en; - doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften. Wie in Nederland iets wil (ver)bouwen heeft in veel gevallen een omgevingsvergunning nodig. Bij een aanvraag voor een vergunning wordt onder andere bekeken of het plan voldoet aan ‘redelijke eisen van welstand’. Wanneer een bouwwerk in ieder geval voldoet aan ‘redelijke eisen van welstand’ is geregeld in deze nota, maar de gemeente staat open voor uw ideeën en initiatieven. Niet alles is in regels te vatten. Doel van deze nota is dan ook om voldoende mogelijkheden te bieden en met u in gesprek te gaan over het gewenste uiterlijk van uw bouwplan. Deze nota vormt daarom vooral een uitnodiging om met bouwplannen bij de gemeente langs te komen. U kunt altijd contact opnemen met de gemeente als u iets wilt (ver)bouwen.
De gemeente bespreekt graag samen met u de mogelijkheden, ook als uw plan niet gelijk voldoet aan de criteria zoals opgenomen in deze nota. Wij adviseren u daarom om vroegtijdig in gesprek te gaan met de gemeente over uw plannen.
Van ‘nee, tenzij …’ naar ‘ja, mits …’ Bij de beoordeling van bouwplannen verschuiven we onze focus van verbieden (‘nee, tenzij …’) naar mogelijkheden bieden (‘ja, mits …’), anticiperend op de aankomende Omgevingswet (waarschijnlijk op 1 januari 2022). Op basis van ervaringen is namelijk gebleken dat het bieden van ruimte en het aangaan van de dialoog tot betere resultaten leidt. Een goed ontwerp is immers niet altijd te vatten in regels maar zal eerder tot stand komen door het gesprek aan te gaan met de gemeente en de omgeving (participatie). Deze nota verwoordt daarom niet hoe iets letterlijk moet worden ontworpen, maar waarop bij de beoordeling gelet wordt. De taak van de gemeente en de gemeentelijke adviescommissie (voorheen welstandscommissie) is niet om alleen toetsend maar vooral om oplossingsgericht en inspirerend te zijn. Er is meer mogelijk als er sprake is van een goed ontwerp. Er ligt dus ook een verantwoordelijkheid bij u als initiatiefnemer. U bent er zelf het meeste bij gebaat dat het bouwwerk een architectonische samenhang vormt en past in de omgeving. Deze nota kan daarbij helpen.
pagina 5
Overeenkomstig de bedoeling van de Omgevingswet worden planinitiatieven zoveel mogelijk integraal aan de beleidsdoelstellingen van de gemeente getoetst. Het is dan ook denkbaar dat er ook afwegingen moeten worden gemaakt binnen de verhoudingen tussen welstand enerzijds en bijvoorbeeld duurzaamheid of veiligheid anderzijds.
Verduurzamen van bouwwerken De gemeente Opmeer vindt dat toepassingen ten behoeve van een duurzame energievoorziening integraal onderdeel zijn van een ontwerp en vanzelfsprekend deel uitmaken van de gebouwde omgeving. Uitgangspunt bij de beoordeling van het uiterlijk van bouwwerken is dat voldoende mogelijkheden worden gegeven voor duurzame maatregelen aan, bij en op gebouwen met ruimte voor vernieuwing en experiment.
1.2. Wet- en regelgeving De welstandsbeoordeling is op dit moment geregeld in artikel 12a van de Woningwet (Ww) gericht op het uiterlijk en de plaatsing van een bouwwerk, en moet zijn gebaseerd op door de gemeenteraad vastgestelde criteria zoals opgenomen in deze nota. Daarnaast heeft deze nota ook betrekking op het beoordelen van eventuele excessen bij bouwwerken (artikel 12, eerste lid en 13a Ww). Met de komst van de Omgevingswet gaat dat veranderen.
Omgevingswet De Omgevingswet zal waarschijnlijk op 1 januari 2022 in werking treden en vervangt meerdere wetten zoals de Wet ruimtelijke ordening en deels de Woningwet. De nieuwe wet omvat regels over het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. In artikel 1.3 zijn de maatschappelijke doelen van de wet opgenomen. Specifiek is het volgende opgenomen: “bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit”. Daarbij heeft iedereen een zorgplicht voor de fysieke leefomgeving zoals vastgesteld in artikelen 1.6 en 1.7 van de Omgevingswet. Alle bestemmingsplannen vormen samen met enkele lokale verordeningen vanaf 1 januari 2022 van rechtswege het tijdelijke omgevingsplan. Een onderdeel van het tijdelijke omgevingsplan is de bruidsschat. Dit zijn rijksregels die worden overgeheveld naar het gemeentelijk omgevingsplan. Een van deze regels is de weigeringsgrond dat een bouwwerk niet in strijd mag zijn met ‘redelijke eisen van welstand’ zoals nu geregeld in artikel 2.1 lid d van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Gemeenten hebben tot 31 december 2029 de tijd om het nieuwe omgevingsplan voor het hele grondgebied vast te stellen. De gemeente kan bij het opstellen van het nieuwe omgevingsplan nieuwe regels opnemen over het uiterlijk van bouwwerken (welstand).
De regels over het uiterlijk van bouwwerken moeten duidelijk maken wanneer een bouwwerk voldoet. Als dat niet zo is, moet de gemeente beleidsregels vaststellen (artikel 4.19 Omgevingswet). De gemeente kan op deze manier kiezen voor objectieve regels in het omgevingsplan voor locaties en bouwwerken. Met die regels is dan te beoordelen of een bouwwerk voldoet aan de regels. De gemeente kan ook kiezen voor een generieke open norm. Zo'n norm houdt in dat het uiterlijk van een bouwwerk moet voldoen aan redelijke eisen van welstand. In een beleidsregel legt de gemeente dan criteria vast waarmee de beoordeling kan plaatsvinden of het uiterlijk van een bouwwerk in strijd is met redelijke eisen van welstand.
pagina 6
Een welstandsnota, zoals door de gemeenteraad voor 1 januari 2022 is vastgesteld, geldt bij inwerking treden van de wet automatisch als een beleidsregel als bedoeld in artikel 4.19. Via de Invoeringswet (art. 4.114) is namelijk geregeld dat bestaande welstandsnota’s ongewijzigd blijven bestaan als beleidsregel. Om hierop vooruit te lopen is deze nota betiteld als ‘Nota uiterlijk van bouwwerken’ in plaats van ‘Welstandsnota’. Zodra de Omgevingswet in werking treedt hoeft de gemeenteraad dus geen nieuwe nota vast te stellen.
Relatie met bestemmingsplannen en kruimelgevallenbeleid Tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet worden de functie en het ruimtebeslag van bouwwerken geregeld in het bestemmingsplan. Het uiterlijk van bouwwerken valt buiten de reikwijdte van het bestemmingsplan en wordt met deze nota geregeld. Datgene dat door het bestemmingsplan mogelijk wordt gemaakt kan niet op basis van welstandscriteria worden tegengehouden. Welstandscriteria kunnen waar nodig de ruimte die het bestemmingsplan open laat invullen ten behoeve van de ruimtelijke kwaliteit. In een situatie waarin een bouwplan in overeenstemming is met het bestemmingsplan, maar het bestemmingsplan eveneens ruimte biedt voor alternatieven, kan een negatief advies worden gegeven als de gekozen stedenbouwkundige of architectonische oplossing te sterk afbreuk doet aan de ruimtelijke beleving van het betreffende gebied. Bij afwijken van het bestemmingsplan is in beginsel het Kruimelgevallenbeleid gemeente Opmeer 2019 regelend voor wat betreft gebruik, situering en maatvoering. Ook wat het kruimelgevallenbeleid mogelijk maakt kan niet op basis van welstandscriteria worden tegengehouden, tenzij specifiek wordt verwezen naar een welstandsadvies.
Relatie met beeldkwaliteitplannen e.d. Deze nota is geen statisch document, maar kan aangevuld en aangepast worden vanwege nieuwe ontwikkelingen of inzichten. De gemeente kan bij grotere ontwikkelingen een beeldkwaliteitplan, een aparte welstandsparagraaf of vergelijkbaar beoordelingskader laten opstellen. De procedure en inhoudseisen zijn nader uitgewerkt in hoofdstuk 5 '(Her)ontwikkelingsplannen'. Door de gemeenteraad vastgestelde beeldkwaliteitplannen, welstandscriteria of vergelijkbaar beoordelingskader maken onderdeel uit van deze nota. Deze kunnen door de commissie gebruikt worden als (aanvullend) beoordelingskader.
Relatie met erfgoedbeleid Opmeer heeft een aanzienlijke hoeveelheid cultureel erfgoed. Het is de wens van de gemeente dit erfgoed te koesteren. Er zijn 39 rijksmonumenten en 7 provinciale monumenten aangewezen. Hiervoor geldt een apart vergunningstelsel. Het college van b&w beslist over de vergunningverlening, na advies gevraagd te hebben aan de Rijksdienst Cultureel Erfgoed of de gemeentelijke monumentencommissie. Het college van b&w is ook verplicht om, in geval een provinciaal monument advies in te winnen bij de adviseurs van de provincie, zo stelt artikel 2.5.3 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Bij de beoordeling wordt bekeken of de bouwwerkzaamheden schadelijk zijn voor de waarden van het monument of het monument ontsieren. Naast monumenten zijn door de gemeente ook meerdere karakteristieke panden geïnventariseerd (zie bijlage 2). Uitgangspunt is om de bestaande historische karakteristiek te respecteren. Voor een omgevingsvergunning ten aanzien van een bouwactiviteit moet ook advies gevraagd worden aan de commissie. De commissie geeft advies op basis van de voor het gebied geldende beoordelingskaders en de criteria voor monumenten en karakteristieke panden.
pagina 7
1.3. Algemene kwaliteitsprincipes De beoordeling van een bouwwerk vindt plaats aan de hand van een aantal te beoordelen aspecten: het bouwwerk in zijn omgeving, het bouwwerk op zichzelf, de detaillering en het kleur- en materiaalgebruik. De algemene kwaliteitsprincipes geven inzicht in de inhoudelijke kant van deze aspecten en vormen een belangrijke basis voor de kwaliteitsbeoordeling van alle bouwplannen. De principes richten zich op de zeggingskracht en het vakmanschap van het architectonisch ontwerp. In bijzondere situaties wanneer de in deze nota gestelde criteria ontoereikend zijn, kan worden teruggegrepen op deze algemene principes. Dit kan het geval zijn als een bouwplan past binnen de criteria voor bouwwerken of gebieden en toch duidelijk onder de maat blijft of als het afwijkt van de omgeving maar door bijzondere schoonheid wél aan redelijke eisen van welstand voldoet (zie paragraaf 1.4). De algemene kwaliteitsprincipes zijn gebaseerd op de notitie 'Architectonische kwaliteit: een notitie over architectuurbeleid' van de voormalig Rijksbouwmeester ir. Tjeerd Dijkstra. Van een bouwwerk dat voldoet aan redelijke eisen van welstand mag worden verwacht dat: - het een positieve bijdrage levert aan de kwaliteit van het openbaar gebied.
Daarbij worden hogere eisen gesteld naarmate het openbare gebruik van het bouwwerk of van de omgeving groter is (relatie tussen bouwwerk en omgeving); - het uiterlijk een relatie heeft met het gebruik ervan, terwijl de vormgeving daarnaast ook zijn eigen samenhang en logica heeft (relatie tussen vorm, gebruik en constructie); - dat verwijzingen en associaties zorgvuldig worden gebruikt en uitgewerkt, zodat bouwwerken en vormen ontstaan die begrijpelijk zijn (betekenissen van vormen in de sociaal-culturele context); - er structuur is aangebracht, zonder dat het te simpel wordt en daardoor de aantrekkingskracht verloren gaat (evenwicht in helderheid en complexiteit); - het een samenhangend stelsel van maatverhoudingen heeft in ruimtes, volumes en vlakverdelingen (schaal en maatverhoudingen); - materiaal, textuur, kleur en licht het karakter van het bouwwerk zelf ondersteunen en de ruimtelijke samenhang met de omgeving of de te verwachten ontwikkeling daarvan duidelijk maken (materiaal, textuur, kleur en licht). Zie bijlage 1 voor een toelichting op deze principes.
pagina 8
1.4. Afwijken, handhaving en excessen De criteria kunnen ontoereikend zijn bij situaties die we nu niet voorzien. In deze gevallen kan er behoefte ontstaan om af te wijken van de criteria of het advies.
Afwijken van de criteria Het kan voorkomen dat de criteria ontoereikend zijn. Daarom kan het college van burgemeester en wethouders, na schriftelijk en gemotiveerd advies van de commissie, afwijken van de criteria. Daarbij geldt de stelregel: het is redelijk dat er hogere eisen worden gesteld aan de zeggingskracht en het architectonisch vakmanschap naarmate een bouwwerk zich sterker van zijn omgeving onderscheidt. In de praktijk betekent dit dat de aanvraag op grond van de algemene kwaliteitsprincipes (zie paragraaf 1.3) wordt beoordeeld. Ook wanneer een bouwwerk past binnen de criteria, maar de kwaliteit zo onder de maat blijft dat het op den duur zijn omgeving negatief zal beïnvloeden, kan afgeweken worden van de criteria. De commissie kan het college van burgemeester en wethouders in zo'n geval gemotiveerd en schriftelijk adviseren af te wijken van de criteria.
Afwijken van het advies Het college van burgemeester en wethouders volgt in zijn oordeel in principe het advies van de commissie. Het college kan afwijken van het advies op inhoudelijke gronden of om andere redenen, bijvoorbeeld van economisch of maatschappelijk belang. Bijvoorbeeld om gezondheidsredenen of het behalen van klimaatdoelstellingen. Indien het college afwijkt van het advies wordt dit in de beslissing op de aanvraag van de vergunning gemotiveerd. De commissie wordt hiervan op de hoogte gesteld. Het college is terughoudend met het gebruik van deze mogelijkheid.
Handhaving De gemeente geeft met deze nota regels voor het welstandstoezicht en zal zich ook inspannen voor de naleving daarvan. Als voor een vergunningplichtig bouwwerk geen omgevingsvergunning is aangevraagd, danwel het bouwwerk na realisering afwijkt van de tekeningen waarop de omgevingsvergunning is afgegeven, krijgt de eigenaar de gelegenheid om (alsnog of opnieuw) een vergunning aan te vragen voor het bouwwerk. Als de omgevingsvergunning moet worden geweigerd vanwege een negatief advies van de commissie, dan zal de eigenaar de situatie moeten veranderen, behoudens het college van b&w van het advies afwijkt.
Excessen Volgens artikel 12, lid 1 van de Woningwet (Ww) mag een bestaand bouwwerk niet in ernstige mate in strijd zijn met redelijke eisen van welstand, beoordeeld naar de criteria zoals opgenomen in deze nota. In dat geval spreken we van een exces. Dat betekent dat het uiterlijk van een bouwwerk sterk afwijkt van en afbreuk doet aan de omgeving. Ook vergunningvrije bouwplannen die niet vooraf worden getoetst moeten passen in het beeld van de gemeente. Bij het toepassen van deze excessenregeling wordt het criterium gehanteerd dat bij een bouwwerk of deel daarvan sprake moet zijn van onmiskenbare strijdigheid met de in deze nota opgenomen criteria, en/of een buitensporigheid in het uiterlijk die ook voor nietdeskundigen duidelijk is en die afbreuk doet aan de ruimtelijke kwaliteit van een gebied. Daarbij geldt, dat er eerder sprake is van strijdigheid naarmate een bouwwerk meer zichtbaar is vanuit de openbare ruimte.
pagina 9
Een bouwwerk aan de achterzijde van een woning in een gesloten bouwblok is minder van invloed op het aanzien van de gemeente dan een bouwwerk aan de zijkant van een vrijstaande woning aan één van de hoofdwegen. Ook is eerder sprake van een exces in bijzondere welstandsgebieden dan in reguliere gebieden. Een exces heeft vaak betrekking op: -
Het visueel of fysiek afsluiten van een bouwwerk voor zijn omgeving. In zijn algemeenheid betekent het visueel of fysiek afsluiten van een gebouw van zijn omgeving dat de relatie tussen het bouwwerk en de omgeving ernstig verstoord of opgeheven wordt. Voorbeelden zijn het geheel of gedeeltelijk afdichten van ramen en/of kozijnen, het verwijderen van gevelopeningen, het plaatsen van bouwwerken op locaties die juist om openheid vragen.
-
Het ontkennen of vernietigen van architectonische bijzonderheden. Aanpassingen aan een bouwwerk kunnen de architectonische bijzonderheden van een pand zodanig beschadigen dat het in strijd is met redelijke eisen van welstand. Waaronder ook aantasting van de kenmerkende hoofdvorm van karakteristieke bebouwing zoals de stolpboerderijen. Een toegevoegd wezensvreemd element dat de architectuur van een pand ontkent, kan het oorspronkelijk karakter van een bouwwerk (deels) teniet doen, net als achterstallig onderhoud aan de buitenzijde van een bouwwerk. Van een andere orde zijn bouwwerken die door een calamiteit geheel of gedeeltelijk onherstelbaar zijn beschadigd. Het in stand laten van dit soort bouwwerken kan een exces zijn.
-
Armoedig materiaalgebruik. Omdat materialen die niet geschikt zijn als bouwmateriaal kunnen leiden tot een armoedige en ook gevaarlijke situaties, kan de gemeente op basis van welstand verlangen dat een ander materiaal wordt gebruikt.
-
Felle of contrasterende kleuren. Het toepassen van felle kleuren of kleuren die contrasteren met de directe omgeving, kan leiden tot een onrustig beeld en is daarom welstandshalve ongewenst.
-
Te opdringerige reclames. Een veelheid of hinderlijk in het oog springende reclame kan een exces zijn.
-
Een te grove inbreuk op wat in de omgeving gebruikelijk is. Een gevel kan door een veelvoud van kleine toegevoegde elementen te veel uit de toon vallen. Daarnaast kunnen een of meerdere nieuwe gebouwen de samenhang in een gebied verstoren doordat de kenmerken hiervan teveel afwijken van wat gebruikelijk is.
pagina 10
2. KLEINE BOUWWERKEN Het merendeel van alle aanvragen voor een omgevingsvergunning betreft een klein bouwplan zoals een schuurtje, een serre, een uitbouw of een dakkapel. Voor deze kleinere bouwplannen zijn een sneltoets met criteria van toepassing die snel duidelijkheid geven of het bouwplan redelijkerwijs past in de omgeving, hetgeen past binnen de doelstelling van de Omgevingswet om procedures te bespoedigen. Ambtelijke beoordeling Het bestemmingsplan - of bij afwijking het kruimelgevallenbeleid - treedt in eerste instantie regelend op voor wat betreft gebruik, situering en maximale afmetingen. Als het bestemmingsplan of het kruimelgevallenbeleid geen belemmering oplevert wordt een klein bouwplan zoals bedoeld in dit hoofdstuk door ambtenaren beoordeeld aan de criteria. Dat betekent dat ambtelijk wordt gekeken of het uiterlijk van een bouwwerk past binnen de omgeving. In bepaalde gevallen kan het plan alsnog aan de commissie worden voorgelegd, bijvoorbeeld: - als het bouwplan een negatieve invloed kan hebben op een monument, een karakteristiek pand of een ander specifiek gebouw zoals genoemd in hoofdstuk 3, of; - als het bouwplan afwijkt van de gestelde criteria, in bijzondere situaties of bij twijfel over de toepasbaarheid van de criteria, of; - als er voor een bepaald type bouwplan geen criteria zijn opgenomen.
Trendsetters De ruimtelijke samenhang van de openbare ruimte is in veel gevallen gebaat bij een herhaling van gelijkvormige oplossingen. Een bouwplan dat identiek is aan een eerder voor het betreffende bouwblok of straat door de commissie goedgekeurde trendsetter, kan bij voorbaat een positief advies krijgen. De trendsetter ‘overvleugelt’ de sneltoetscriteria voor kleine bouwwerken, dat wil zeggen dat de sneltoetscriteria niet van toepassing zijn als er sprake is van en aanvraag die nagenoeg identiek is aan een trendsetter.
pagina 11
Voor- en achterkant Het bouwen aan de voorkant is in het algemeen van grotere invloed op het straatbeeld dan het bouwen aan de achterkant. Met het oog op behoud van kwaliteit worden bouwwerken aan de voorkant altijd kritischer beoordeeld. Voor de definitie van het achter- en voorerfgebied sluit deze nota aan bij de definitie zoals bedoeld in bijlage II van het Besluit omgevingsrecht. Daarin wordt met ‘achtererfgebied’ (achterkant) het erf bedoeld achter de lijn die het hoofdgebouw doorkruist op 1.00 meter achter de voorkant en van daaruit evenwijdig loopt met het aangrenzend openbaar toegankelijk gebied, zonder het hoofdgebouw opnieuw te doorkruisen of in het erf achter het hoofdgebouw te komen. Ook openbaar toegankelijk vaarwater wordt aangemerkt als openbaar toegankelijk gebied.
hoofdbebouwing en voorkant achtererf(gebied) voorerf(gebied) openbaar groen openbaar vaarwater openbare weg
Illustratie achtererfgebied
pagina 12
2.1. Bijbehorende bouwwerken (erfbebouwing) Met ‘bijbehorend bouwwerk’ wordt bedoeld een uitbreiding van een hoofdgebouw dan wel functioneel met een zich op hetzelfde perceel bevindend hoofdgebouw verbonden, daar al dan niet tegen aangebouwd gebouw, of ander bouwwerk, met een dak. Bijvoorbeeld aan- en uitbouwen, bijgebouwen, overkappingen. Zonder hoofdgebouw kan er op het perceel geen sprake zijn van bijbehorende erfbebouwing. Er is onderscheid in: -
Aangebouwd bouwwerk: Een toevoeging aan de begane grondgevel van een gebouw, zoals een aan- of uitbouw, erker, garage, carport e.d.
-
Losstaand bouwwerk: Een bouwwerk met (af)dak dat los van het hoofdgebouw op het erf staat zoals een schuur, tuinhuis, carport, dierenverblijf, planten- of groentenkas, e.d.
Criteria aangebouwd bouwwerk Deze criteria komen niet aan de orde als het bouwplan vergunningvrij is. Het bestemmingsplan en het kruimelgevallenbeleid treden in eerste instantie regelend op voor wat betreft gebruik, situering en maximale afmetingen. Algemeen - Gelijk uitvoeren aan een goedgekeurde trendsetter voor een gelijk pand in het betreffende bouwblok of de betreffende straat.
Aangebouwd bouwwerk
Vormgeving - In volume en uitstraling ondergeschikt aan het hoofdgebouw. - Eén bouwlaag met een rechthoekige plattegrond. - Plat afdekken of in het achtererfgebied voorzien van een eenvoudige kap of serredak. - Aan een voorgevel vormgeven als een erker met open karakter door een lage gemetselde opbouw met kozijnen. - Gevelgeleding, kapvorm en -richting afstemmen op het hoofdgebouw. Materiaal en kleur - Materialen en kleuren gelijk aan hoofdgebouw of uitgevoerd als serre of overkapping. - Geen opvallend en/of contrasterend kleurgebruik.
Criteria losstaand bouwwerk Deze criteria komen niet aan de orde als het bouwplan vergunningvrij is. Het bestemmingsplan en het kruimelgevallenbeleid treden in eerste instantie regelend op voor wat betreft situering en maximale afmetingen. Vormgeving - In volume en uitstraling ondergeschikt aan het hoofdgebouw. - Aan een voorkant duidelijk rechthoekig en geen opvallende details. - Vorm en richting dak afstemmen op hoofdgebouw of anders plat afdekken. - Geen overmaat aan detailleringen, dus bescheiden overstek, boeiboord en ornamenten.
Losstaand bouwwerk
Materiaal en kleur - Materiaal gevels afstemmen op het hoofdgebouw of uitvoeren in metselwerk of hout. - Kleur afstemmen op het hoofdgebouw of uitvoeren in donkere kleurtinten. - Materiaal en kleur kap afstemmen op het hoofdgebouw, of uitvoeren in betonnen dakpannen, keramische pannen, hout of riet. - Geen opvallend en/of contrasterend kleurgebruik. pagina 13
2.2. Erfafscheidingen Een erfafscheiding is bedoeld om het erf af te bakenen van een buurerf of van de openbare weg. Erfafscheidingen aan de openbare ruimte zijn van invloed op de ruimtelijke kwaliteit. De gemeente streeft ernaar een rommelige indruk door een te grote verscheidenheid aan erfafscheidingen te voorkomen.
Criteria Deze criteria komen niet aan de orde als het bouwplan vergunningvrij is. Het bestemmingsplan treedt in eerste instantie regelend op voor wat betreft situering en maximale afmetingen. Maatvoering - Hoogte achter de voorgevellijn maximaal 2.00 m. - Hoogte voor de voorgevellijn: - maximaal 1.00 m.; - bij hoek- of vrijstaande woningen is omwille van afscherming of privacy een kleine ‘doorsteek’ van een erfafscheiding van maximaal 2.00 m hoog op het voorerf aanvaardbaar, onder de volgende voorwaarden (Kruimelgevallenbeleid 2019): - de erfafscheiding wordt gebouwd aan de zijde van de zijgevel van een hoekwoning of vrijstaande woning, grenzend aan het openbare gebied; - de erfafscheiding op het voorerf bedraagt maximaal de helft van de diepte van het voorerfgebied met een maximum van 2.00 m gemeten haaks op de voorgevellijn van de woning; Materiaal en kleur - Eenduidige samenhangende vormgeving (geen variatie en combinatie van verschillende vormen en materialen in een aaneengesloten erfafscheiding van een perceel). - Materiaal overeenkomstig een eventuele aangrenzende erfafscheiding, overeenkomstig het hoofdgebouw of uitvoeren in metselwerk, hout of ander natuurlijk en duurzaam (niet snel verwerend) materiaal. - Geen toepassing van beton, metaalplaten en kunststof (ook niet met een houtnerf). - Geen opvallend en/of contrasterend kleurgebruik.
pagina 14
Erfafscheiding
2.3. Beschoeiingen en grondkeringen Beschoeiingen en grondkeringen zijn bouwwerken in de vorm van door palen gestutte planken of een gemetselde muur waarmee aarde op zijn plaats wordt gehouden. Damwanden of keerwanden zien wij ook als beschoeiing. Beschoeiing wordt toegepast voor lagere te keren grondhoogten, zoals bijvoorbeeld voor de oeverbescherming van vijvers, grachten en sloten.
Criteria Deze criteria komen niet aan de orde als het bouwplan vergunningvrij is. Het bestemmingsplan en het kruimelgevallenbeleid treden in eerste instantie regelend op voor wat betreft situering en maximale afmetingen. Algemeen - In beginsel niet in de bebouwingslinten en (grenzend aan) het buitengebied (zie hoofdstuk 4). In die gevallen wordt de vergunningaanvraag altijd voor advies voorgelegd aan de commissie. - Gelijk uitvoeren aan een goedgekeurde trendsetter op een aangrenzend perceel of perceel in hetzelfde bouwblok. - Eventuele erfafscheidingen op de beschoeiing voldoen aan de criteria voor erfafscheidingen (paragraaf 2.2). Plaatsing en maatvoering - De beschoeiing volgt de oeverlijn en wordt strak langs de oeverlijn geplaatst. - De beschoeiing steekt ten hoogste 0.40 meter boven het gemiddelde waterpeil uit. - Aan de achterkant niet zichtbaar van de openbare weg is een verticale beschoeiing tot 1.00 meter mogelijk. - Bij een hogere overbrugging van het terrein zoveel mogelijk een glooiende taludlijn boven de beschoeiing behouden en anders trapsgewijs met een verticale stijging van maximaal 1.00 meter en een onderlinge afstand van meer dan 1.00 meter. Vorm, materiaal en kleur - Verticaal en voorzien van een rechte horizontale bovenkant of meelopend met een glooiende taludlijn.
- Eenduidige samenhangende vormgeving (geen variatie en combinatie van verschillende vormen en materialen in een aaneengesloten beschoeiing of grondkering van een perceel). - Uitvoering in hout, op hout gelijkend kunststof, steenkorf of metselwerk. Geen betonnen keerwanden of metalen plaatmateriaal/damwanden, tenzij sprake is van een gelijkend en doorlopende beschoeiing/keerwand op het aangrenzende perceel. - Uitvoering in materiaaleigen kleuren, transparant (vergrijzend) hout of uitgevoerd in een donkere kleur.
pagina 15
2.4. Dakkapellen Een dakkapel is een bescheiden uitbouw in de kap van een gebouw, bedoeld om de lichttoetreding te verbeteren en het bruikbaar oppervlak te vergroten. Dakkapellen zijn in het algemeen een ondergeschikte toevoeging aan een dakvlak. Desondanks zijn dakkapellen, als ze zichtbaar zijn, voor het straatbeeld zeer bepalend. Een dakopbouw is een toevoeging aan de bouwmassa voor het verhogen van de nok van het dak. Een dakopbouw tast het silhouet van het oorspronkelijke dak aan en heeft een ingrijpende invloed op het straatbeeld. Een aanvraag voor een dakopbouw wordt altijd aan de commissie voorgelegd. Dit geldt ook voor ‘dakkapellen’ die direct vanuit de goot worden opgebouwd.
Criteria Deze criteria komen niet aan de orde als het bouwplan vergunningvrij is. Het bestemmingsplan en kruimelgevallenbeleid treden in eerste instantie regelend op voor wat betreft situering en maximale afmetingen. Algemeen - Aan een voorkant gelijk uitvoeren aan een trendsetter voor een gelijke woning/pand in het betreffende bouwblok of de betreffende straat. Plaatsing - Meerdere dakkapellen regelmatig rangschikken op een horizontale lijn (niet boven elkaar) met een minimale tussenruimte van 0.50 m. - Minstens 0.50 m. en hoogstens 1.00 m. boven de dakvoet of goot. - Minstens 0.50 m. onder de daknok. - Minstens 0.50 m. van de zijkanten van het dakvlak, of van de hoekkepers (in geval van piramide- of schilddak). - Op het zijdakvlak minstens 1,00 m achter de voorgevel en 0,50 m van de achtergevel. Maatvoering - Hoogte: - aan de voorkant van het hoofdgebouw maximaal 1.50 m. - aan de achterkant van het hoofdgebouw maximaal 1.75 m. - Breedte: - aan de voorkant van het hoofdgebouw maximaal 50% van de breedte van het betreffende dakvlak. - hoogstens 5.40 m. - Aan de voorkant van het hoofdgebouw maximaal 50% van het dakoppervlak gebruiken voor dakkapellen en dakramen. Vormgeving - Plat afdekken of bij een dakhelling van minstens 45 graden aankappen (niet vanuit de nok beginnen, maar minimaal 2 rijen dakpannen tot aan de nok vrij houden).
- Geen overmaat aan detailleringen, dus bescheiden overstek, boeiboord en ornamenten. Materiaal en kleur - Voorvlak grotendeels van glas, dichte panelen zijn ondergeschikt. - Materiaal, kleur en detaillering afstemmen op het hoofdgebouw. - Geen opvallend en/of contrasterend kleurgebruik.
pagina 16
Dakkapel
2.5. Zonnepanelen en -collectoren Een zonnepaneel of -collector zijn toevoegingen aan een bouwwerk (op dak of aan gevel) die bij plaatsing zichtbaar vanaf het openbaar gebied van invloed zijn op het straatbeeld. Een zonnepaneel is een paneel dat dient voor energieopwekking. Een zonnecollector is een collector die dient voor warmwateropwekking.
Criteria Plaatsing van zonnepanelen en -collectoren op gebouwen is in veel gevallen vergunningvrij, behalve op monumenten.
Zonnepanelen of -collectoren
Algemeen - Voor zover vergunningvrij plaatsen op het dak geen (afdoende) oplossing biedt is de bouw van een zonnepaneel of -collector als een zelfstandig bouwwerk op het erf achter het hoofdgebouw mogelijk. Plaatsing - Niet aan gevels. - Op het dakvlak geplaatst in een regelmatige rangschikking zonder verspringingen. - De hellingshoek van het paneel of de collector is nagenoeg hetzelfde als die van het dakvlak. - Op platte daken ten minste net zo ver verwijderd van de dakrand als het paneel of de collector hoog is. - Op monumenten: - niet zichtbaar vanuit het openbaar gebied, en; - zonder onherstelbare schade reversibel boven op de dakbedekking geplaatst, en; - zorgvuldig ingepast, zonder aantasting van de monumentale waarde, en; - minstens 0.50 m. van de rand van het dakvlak. - Op een karakteristiek pand: - op het achterdakvlak of het zijdakvlak minimaal 2.00 m. achter de voorgevel. - minstens 0.50 m. van de rand van het dakvlak. Materiaal en kleur - Geen opvallend kleurgebruik. - Op een monument, beeldbepalend pand of in het buitengebied bescheiden hoeveelheid, omvang en zonder glimmende randen.
pagina 17
2.6. Gevelwijzigingen Van een gevelwijziging is sprake bij het veranderen of verplaatsen van een kozijn, kozijninvulling, luik of gevelpaneel. De opbouw en indeling van de gevel is een belangrijk onderdeel van de architectonische vormgeving van het gebouw en het aanzicht van de straat. Samenhang en ritmiek van een gebouw of van straatwanden dienen behouden te blijven. Een naoorlogse woning vraagt bijvoorbeeld om andere vormgeving dan een historisch pand uit de 19de eeuw. Belangrijke te handhaven kenmerken daarbij zijn de maatvoering van de negge en profilering van het kozijn en het raamhout.
Criteria Deze criteria komen niet aan de orde als het bouwplan vergunningvrij is. Vormgeving - In de voorgevel wijziging als zelfstandig element vormgeven en de maatvoering en detaillering afstemmen op en harmoniëren met de oorspronkelijke gevel. - Samenhang en ritmiek van de straatwand behouden. - Geen wijzigingen in geveloriëntatie. Dus bij voorgevels met de voordeur gericht op de belangrijkste openbare ruimte dit zo houden. Expeditieruimten/-toegangen in het centrumgebied aan de achterkant van het gebouw situeren. Materiaal en kleur - Materialen en kleuren afstemmen op de oorspronkelijke gevel. - Geen opvallend en/of contrasterend kleurgebruik.
pagina 18
Gevelwijziging
2.7. Na-isoleren gevels en daken Gevelisolatie vermindert het verlies van warmte vanuit de woning naar buiten. Er zijn verschillende manieren van gevelisolatie. Spouwmuurisolatie of binnengevelisolatie is niet zichtbaar vanaf de buitenkant en kan dus zondermeer worden toegepast. Bij het isoleren van de buitenmuren of dakvlakken vanaf de buitenzijde, verandert het uiterlijk van de woning. Dit kan van grote invloed zijn op het straatbeeld. De criteria hebben betrekking op een individuele toepassing. Uitgangspunt bij een individuele toepassing binnen één samenhangend blok, ensemble of architectuureenheid is dat de doorgaande (dak- en goot)lijnen gehandhaafd blijven, zodat het pand als bindend element in de architectuureenheid blijft functioneren.
Na-isoleren gevels en daken
Bij een collectieve toepassing wordt de gehele gevelwand in één keer aangepakt waarbij de gevelwand opnieuw wordt vormgegeven. In dat geval is er sprake van een groter bouwplan waarvoor de criteria in hoofdstuk 4 van toepassing zijn. Uitgangspunt is dat collectieve oplossingen de voorkeur hebben.
Criteria Deze criteria komen aan de orde als het bouwplan niet vergunningvrij is. Het bestemmingsplan treedt in eerste instantie regelend op voor wat betreft situering en maximale afmetingen. Algemeen - Behoud van samenhang en ritmiek van gebouw, straatwand en/of bouwblok. - Bij panden met een individuele gevelindeling en architectuur is meer keuzevrijheid in de toe te passen gevel- en/of dakafwerking, waarbij na-isolatie kan worden ingezet voor een totale renovatie van het gebouw en een verrijking van het straatbeeld. Vormgeving - De hoofdvorm en verhoudingen van het gebouw blijven in grote lijnen intact. - Nieuwe gevelelementen passen in de ritmiek en samenhang van de gevels van het pand en de gehele gevelwand. - Dakranden, daklijsten, boeidelen en nokpannen blijven als bindend element in de architectuur-eenheid functioneren. Materiaal en kleur - Materialen en kleuren zijn gelijk aan of afgestemd op het hoofdgebouw en belendingen.
pagina 19
2.8. Technische installaties Kleine installaties voor bijvoorbeeld airconditioning, (schotel)antennes, kleine windturbines, warmtepompen e.d. kunnen vrijstaand worden geplaatst of op of aan een bouwwerk worden aangebracht. Een zorgvuldige plaatsbepaling vanuit het openbaar toegankelijk gebied is een goed middel om deze voorzieningen in te passen in de omgeving.
Criteria Deze criteria komen aan de orde als het bouwplan niet vergunningvrij is. Het bestemmingsplan treedt in eerste instantie regelend op voor wat betreft situering en maximale afmetingen. Algemeen - Bij grotere (ver)bouwplannen zijn installaties geïntegreerd meegenomen in (de architectuur van) het hoofdgebouw. Plaatsing - Installatie is inpandig geplaatst en als dat niet kan geplaatst op een plek die niet storend zichtbaar is vanuit het openbaar gebied, bijvoorbeeld in de achtertuin, aan de achtergevel of op het achterdakvlak, tenzij uitdrukkelijk ontworpen en/of zorgvuldig ingepast. - Meerdere installaties per pand clusteren (eventueel afschermen). - Bij gestapelde woningbouw op het platte dak plaatsen danwel op of aan het balkon binnen het vlak van het balkon. Vormgeving - De installatie is ondergeschikt en tast de architectuur van het gebouw niet aan. - Installatie en bijbehorende voorzieningen als één geheel vormgeven. Materiaal en kleur - De installatie heeft een kleurstelling overeenkomstig of harmoniserend met hoofdgebouw passend in gevel of dakvlak, of zijn uitgevoerd in een zwarte of grijze kleur, of in een andere neutrale niet opvallende kleur. - Geen opvallend en/of contrasterend kleurgebruik.
pagina 20
Technische installaties
2.9. Rolluiken Rolluiken zijn voorzieningen om glazen puien van gebouwen te beschermen. Deze voorzieningen kunnen de omgeving een rommelig of opgesloten aanzien geven. Daarom stimuleert de gemeente in de eerste plaats het toepassen van alternatieve oplossingen zoals geweldbestendig glas of elektronische beveiligingssystemen.
Criteria
Plaatsing minimaal 2.00 m. achter pui.
Plaatsing direct achter pui en minimaal 75% open.
Deze criteria komen aan de orde als het bouwplan niet vergunningvrij is. Het bestemmingsplan treedt in eerste instantie regelend op voor wat betreft situering en maximale afmetingen. - Gesloten rolluiken zonder doorkijkopeningen minimaal 2.00 m. teruggelegen van de gevel (pui), waarbij na sluitingstijd verlichting aanwezig is tussen de pui en het luik of rolluik. - Aan de binnenzijde van de gevel (pui), mits: - voor minimaal 75% bestaand uit glasheldere doorkijkopeningen; - Aan de buitengevel, mits: - voor minimaal 75% bestaand uit glasheldere doorkijkopeningen; - rolkasten, geleidingen en rolhekken in de gevel worden ingepast (bij getoogde ramen de bovenzones op een verantwoorde manier dichten). - Ingetogen en/of materiaaleigen kleurgebruik of kleuren harmoniërend met interieur of gevel.
Plaatsing voor pui en minimaal 75% open en op verantwoorde wijze inpassen in gevel.
pagina 21
2.10. Reclame Reclame is een publieke aanprijzing van een bedrijf, een product of een dienst. In gebieden met commerciële functies zijn reclames op zijn plaats en verhogen ze de visuele aantrekkingskracht van de omgeving, hoewel daar een kritische grens aan verbonden is. In andere gebieden is reclame ongewenst en is de gemeente kritischer bij toepassing van de criteria.
Criteria Deze criteria komen aan de orde als het bouwplan niet vergunningvrij is. Het bestemmingsplan treedt in eerste instantie regelend op voor wat betreft situering en maximale afmetingen. Aanvragen voor reclame in het centrum van Opmeer en Spanbroek worden altijd voor advies voorgelegd aan de commissie. Algemeen - Alleen reclame met bedrijfsnaam, diensten of producten die in het pand plaatsvinden respectievelijk worden verkocht. - Maximaal één reclame-uiting per gevel, bij complexen één per winkel. Twee vlaggen aan de gevel tellen mee als één reclame-uiting. - Vlaggen alleen aan de voorgevel. Maximaal twee vlaggen per 3.00 meter van de voorgevelbreedte. - In centrum Opmeer en Spanbroek, de dorpslinten en op bedrijventerreinen hoogstens één reclame haaks op de gevel en één reclame evenwijdig aan de gevel (de penanten vrijlaten). - Geen reclame op een monument of een beeldbepalend pand. Plaatsing - Loodrecht op, of evenwijdig en vlak aan de gevel. - Aan voorzijde of net onder de luifel. - Alleen op hoofdbebouwing en bouwlagen met een winkel- of bedrijfsbestemming of publieksfunctie. - Zo veel mogelijk behouden van uitzicht op of vanaf de openbare ruimte. - Niet uitstekend boven de dakrand (niet bovendaks). Vormgeving - Ondergeschikt aan het hoofdgebouw. - Samenhang en ritmiek van de straatwand behouden.
- Reclame als zelfstandig element vormgeven, maatvoering en detaillering afstemmen op en harmoniëren met de oorspronkelijke gevel. - Vormgegeven in (aangelichte) losse letters of teksten met eventueel een logo. - Vlaggenstok maximaal 2.00 m. lang en vlag zelf maximaal 1.00 x 1.50 m. groot. - Geen aangelichte reclame in woongebieden, dorpslinten of buitengebied. - Bevestigingsconstructies, toevoerleidingen etc. zoveel mogelijk uit het oog onttrekken. - Geen mechanisch bewegende delen, lichtreclame met veranderlijk of knipperend licht, digitale reclame (led of lcd), daglichtreflecterende reclame of toepassing van laserlicht of projecties. - Geen overmatig gebruik van opvallende en/of contrasterende kleuren. Vrijstaand reclame (aanvullend) - Vrijstaande reclame zoveel mogelijk beperken en terughoudend vormgeven als onderdeel van de terreininrichting.
pagina 22
3. SPECIFIEKE GEBOUWEN In dit hoofdstuk zijn criteria opgenomen voor gebouwen die vanwege functie of beeldkwaliteit zo specifiek zijn dat daarvoor een eigen uitwerking nodig is. In tegenstelling tot de kleine bouwplannen gaat het veelal om ‘relatieve’ criteria. Bouwplannen worden aan de commissie voorgelegd, die bij de beoordeling de criteria interpreteert in het licht van het concrete bouwplan in relatie tot het gehele gebouw.
3.1. Monumenten en karakteristieke panden In Opmeer bevinden zich 43 rijksmonumenten (waarvan 3 archeologisch) en 7 provinciale monumenten (waarvan 1 archeologisch). Naast deze monumenten heeft Opmeer een lijst met karakteristieke panden. Deze objecten hebben geen monumentenstatus, maar wel een hoge historische waarde. Zie bijlage 2 voor een overzicht van alle monumenten en karakteristieke panden. Uitgangspunt bij monumenten en karakteristieke panden is dat het voortbestaan en de conditie het beste zijn gewaarborgd door ze in gebruik te houden. Nieuwe functies, verbouwingen en herinrichtingen kunnen bijdragen aan een duurzame toekomst, mits deze zich respectvol en logisch voegen in het erfgoed. Dat vraagt altijd om maatwerk en een interpretatie van en reactie op de historische waarden en kwaliteiten. De beoordeling van ingrepen aan een monument is gericht op het handhaven, herstellen en versterken van de cultuurhistorische karakteristieken, de samenhang van het gebouw en de relatie met de (historische) omgeving.
Criteria Voor beoordeling van ingrepen aan monumenten en beeldbepalende panden zijn onderstaande criteria van toepassing. Deze criteria worden altijd bezien in relatie tot aanwezige (redengevende) beschrijvingen van de gebouwen. Bouwplannen aan of nabij stolpboerderijen worden mede beoordeeld aan de hand van de criteria voor stolpboerderijen (paragraaf 3.2). Ingrepen of toevoegingen bij monumenten (geldt niet voor beeldbepalende panden) - Voor monumenten geldt het restauratieve uitgangspunt; ‘Nee, tenzij de ingreep of toevoeging de bestaande cultuurhistorische waarde ondersteunt en/of van zeer hoge ontwerpkwaliteit is’. - Bij monumenten heeft reversibiliteit (omkeerbaarheid) in beginsel de voorkeur boven vaste constructies of constructies die het monument onherstelbaar beschadigen. - De hierna volgende criteria gelden ook als het realiseren van een bouwplan een wijziging is van de structuur en karakteristiek van de directe omgeving van een monument, zoals bebouwing op het erf of aangrenzende bebouwing. Ligging - De ligging en oriëntatie van de beeldbepalende en monumentale gebouwen behouden, waarbij in beginsel de hoofdgevel is gericht op de belangrijkste openbare ruimte. - De gebouwen zijn als zelfstandige eenheden herkenbaar. - Een nieuw bouwwerk mag het beeldbepalende pand of monument niet visueel of fysiek afsluiten van zijn omgeving.
- Doorzichten op het achterliggende landschap handhaven.
pagina 23
Hoofdmassa en opbouw - Behouden van hoofdvorm, samenstelling en situering passend bij de structuur van het erf en omgeving. - Onderscheid tussen de massa’s van hoofd- en bijgebouwen behouden of herstellen. - Bij aanpassingen moeten contouren en silhouet van het oorspronkelijke gebouw zichtbaar blijven, wat onder meer inhoudt dat aan- en opbouwen ondergeschikt zijn aan of opgenomen worden in de hoofdmassa. Vormgeving - Ingrepen en aanpassingen uitvoeren in de architectonische vormentaal van het hoofdgebouw en in overeenstemming met de karakteristiek van het gebied. Een hedendaagse interpretatie of contrasterende toevoeging op de historische kenmerken is mogelijk, mits duurzaam, met veel respect en met een hoogwaardige ontwerpkwaliteit uitgevoerd. - Bij ingrepen en aanpassingen aan de gevel en/of uitbreiding van bebouwing is de oorspronkelijke gevelindeling en detaillering maatgevend. - Behouden of herstellen van karakteristieke unieke kenmerken, elementen en detailleringen. - Geen reclame op of aan het gebouw plaatsen. Kleur- en materiaalgebruik - Materialen gelijk aan of vergelijkbaar met het bestaande historische materiaal van het gebouw en de omgeving, zoals bakstenen gevels, keramische pannendaken en hout voor kozijnen (géén kunststoftoepassingen). Hergebruik van historische bouwmaterialen verdient de voorkeur.
- Kleuren traditioneel in aansluiting op en passend bij de aard en het (historische) karakter van het gebouw. - Een hedendaagse interpretatie of contrasterende toevoeging op de historische kenmerken is mogelijk, mits duurzaam, met veel respect en met een hoogwaardige ontwerpkwaliteit uitgevoerd. Verduurzaming - Bij ingrepen ten behoeve van duurzame energieopwekking bij monumenten zo veel mogelijk zoeken naar alternatieve locaties zoals collectieve voorzieningen elders of op bijgebouwen of onderdelen die geen of minder monumentale waarde hebben (latere aanbouwen). - Zonnepanelen en -collectoren op monumenten: - niet zichtbaar vanuit het openbaar gebied, en; - zonder onherstelbare schade reversibel boven op de dakbedekking geplaatst, en; - zorgvuldig ingepast, zonder aantasting van de monumentale waarde, en; - minstens 0.50 m. van de rand van het dakvlak. - Zonnepanelen en -collectoren op beeldbepalende panden: - op het achterdakvlak of het zijdakvlak minimaal 2.00 m. achter de voorgevel, en; - minstens 0.50 m. van de rand van het dakvlak. - Ingrepen ten aanzien van duurzame energiebesparing alleen als deze niet zichtbaar zijn en zonder onherstelbare schade aan het beeldbepalende of monumentale gebouw toegepast.
- Overige technische installaties zijn inpandig geplaatst en als dat niet kan geplaatst op een plek die niet storend zichtbaar is vanuit het openbaar gebied, bijvoorbeeld in de achtertuin, aan de achtergevel of op het achterdakvlak, tenzij uitdrukkelijk ontworpen en/of zorgvuldig ingepast zonder aantasting van de architectuur en historische waarde.
pagina 24
3.2. Stolpboerderijen In de gemeente Opmeer komen veel stolpboerderijen voor. De stolp is een piramidevormige boerderijtype die specifiek voorkomt in Noord-Holland vanaf de 16e eeuw. Tot in de 20e eeuw zijn stolpboerderijen gebouwd. De stolp dankt zijn kenmerkende vorm aan het hooihuis (de ‘tas’) in het midden, met vier stijlen op de hoeken die het piramidevormige dak dragen. Om de tas heen liggen de stallen en de dars (de ruimte waar de wagens ingereden konden worden en het vee naar binnen werd gevoerd). Het woonhuis is vaak in het hoofdvolume geïntegreerd en soms, voor een beperkt gedeelte, als een apart volume tegen de stolp aangeschoven. De darsdeur (grote schuurdeur) is aangebracht binnen het volume waardoor een verhoging in het schuine dak ontstaat. In de gemetselde buitenwanden van de stolp zitten ter plaatse van de dars en de stallen kleine(re) vensters. Het woonhuis heeft soms een topgevel, van baksteen al dan niet in combinatie met hout, die representatief en rijk bewerkt is. Ook de ingangspartij en de vensters van het woonhuis zijn soms fraai bewerkt. Het dak is bedekt met dakpannen, al dan niet in combinatie met riet. Soms heeft het dak een ‘spiegel’, wanneer ter plaatse van het naar de weg gekeerde dakvlak het riet als decoratieve uitsparing is weggelaten, en is ingevuld met dakpannen. De stolp is, althans visueel, een zeer compact boerderij-type.
Alle functies zitten in principe onder een dak. Uitbouwen, ook van het woonhuis, komen regelmatig voor. Op dit punt vertoont de stolp veel variatie. Ook in ornamentiek en de vorm van de ramen en topgevels variëren stolpen onderling.
Criteria Voor beoordeling van herbouw en ingrepen aan stolpboerderijen zijn onderstaande criteria van toepassing. Bouwplannen aan of nabij beeldbepalende of monumentale stolpboerderijen worden mede beoordeeld aan de hand van de criteria voor monumenten (paragraaf 3.1). Bij nieuwbouw van stolpwoningen zijn onderstaande criteria richtinggevend.
Stolpboerderij Hoogwoud
pagina 25
Ligging - De hoofdrichting van de bebouwing dient evenwijdig te zijn aan de zijdelingse perceelsgrenzen. - De stolp staat vrij op het erf, enigszins teruggelegen van de straat. - Bijbehorende erfbebouwing zo veel mogelijk vrijstaand en achter de voorgevellijn. Hoofdmassa en opbouw - De hoofdvorm bestaat uit één bouwlaag met een piramidevormig dak. - De maat van de plattegrond is karakteristiek en varieert van klein (12 bij 12 meter) tot groot (20 bij 20 meter). De stolp kan ook rechthoekig zijn. - De dakhelling is tenminste 45°. - Eventuele zijvleugels en aan- of uitbouwen zijn in maatvoering ondergeschikt aan het hoofdvolume, authentieke staartstukken alleen bij nieuwe stolpen toepassen. - Grote ingrepen zijn zoveel mogelijk aan één zijde geconcentreerd, bij voorkeur aan de achterzijde. - Een dakkapel alleen als deze op het voordakvlak en/of achterdakvlak is geplaatst. - Zonnepanelen en -collectoren alleen op het zijdakvlak en achterdakvlak. - Dakvensters en zonnepanelen en -collectoren alleen als de maat in verhouding staat tot het oppervlak van de kap en overige reeds aanwezige elementen daarin. - Vlakke dakramen hebben een staande diagonaal en zijn op een rij geplaatst (geen strookramen). - Overige niet-oorspronkelijke ingrepen - zoals loggia’s 1 - zijn alleen buiten het zicht toegestaan met voorkeur voor de achtergevel en -dakvlak.
Vormgeving - De stolp heeft een solitair en agrarisch karakter in overeenstemming met die van de streek (geen rijke herenboerderij als in Beemster of overdadige Zaanse gevels). - Er is duidelijk onderscheid in massa en vormgeving tussen hoofdgebouw en eventuele aan-, uit- en bijgebouwen. - De voorgevel is rijker dan de zij- en achtergevel en heeft bij voorkeur een topgevel. - Respecteren van oorspronkelijke gevelkenmerken zoals detaillering van voordeuren, stal- of garagedeuren, hekwerk, bakgoten, boeiboorden, windveren, dakkapellen, kozijnen en metselwerk inclusief voegwerk. - Een subtiel, maar waarneembaar reliëf in de gevel door middel van neggen, kozijnhout, onderdorpels, gootlijst etc., is gewenst. - Vensters uitvoeren met stijlen en regels, bij voorbeeld met een wisseldorpel. - Eventuele splitsing is straatgericht met slechts één voordeur aan de straat. Kleur- en materiaalgebruik - Materialen en kleuren zijn authentiek (geen signaalkleuren). - Het hoofdmateriaal van de gevel is baksteen in aardtinten al dan niet in combinatie met houten delen (eventuele andere materialen zijn hieraan ondergeschikt). - Dakbedekking bestaat uit keramische dakpannen of riet. Riet alleen als dat oorspronkelijk ook was toegepast (een dakspiegel is gewenst).
- Bij restauratie/verbouwing dienen materialen zoveel mogelijk aan te sluiten bij de oorspronkelijke materialen (hout, betimmeringen, deuren, ramen, kozijnen, voegspecie en gevelstenen). - Niet toegestaan zijn: wit/grijze betonsteen/kalkzandsteen, beton, kunststof of aluminium beplating, kunststof kozijnen en deuren, rolluiken, spiegelend glas, vlakke plaatdeuren.
1 Een loggia is een inpandige balkon, een aan drie zijden gesloten buitenruimte welke zich binnen het
gevel- of dakvlak bevindt.
pagina 26
3.3. Agrarische bedrijfsbebouwing Agrarische bedrijfsgebouwen staan verspreid over de gemeente langs de linten en in het buitengebied. Het gaat hierbij om stallen en loodsen voor opslag van materieel en producten. Deze kunnen achter een (stolp)boerderij staan, maar ook op het erf van een plattelandswoning. Ook komen verspreid over de gemeente kleinschalige kassen voor. De agrarische bedrijfsgebouwen staan niet direct langs de weg, maar liggen vooral achter de eerste rij bebouwing waarin de woonhuizen/boerderijwoningen te vinden zijn. Ze hebben eenvoudige, rechthoekige plattegronden en staan vaak met de korte zijde naar de weg gericht. Aan deze kant is meestal ook een grote deur te vinden. De hoogte is beperkt tot één laag. Naast een flauw hellende kap als standaard hoofdvorm, zijn er ook steeds meer nieuwe vormen van agrarische bedrijfsbebouwing, waaronder serrestallen en boogstallen. De uitvoering van de agrarische bedrijfsbebouwing is eenvoudig. In het algemeen hebben ze een onderbouw met een plint van baksteen en daarboven gevels van gevouwen staalplaat, doorzichtige kunststof of schaduwdoek. De daken zijn gedekt met een staalplaat (vaak gecombineerd met stroken doorzichtige kunststof beplating) of bij de nieuwe vormen ook wel kunststof folie. De kleuren van deze gebouwen zijn gedekt. Dichte beplating van de onderbouw varieert in het algemeen van lichtgrijs tot donkergroen.
Hier en daar is de lengte van de gebouwen gebroken door lichte kleurverschillen in de gevels. Eventuele kozijnen zijn vaak uitgevoerd in de kleur van de beplating of wit. De daken zijn meestal lichtgrijs en tegenwoordig ook wel doorzichtig. Door de lichtgrijze en groene kleuren vallen de gebouwen minder op in het landschap en trekken ze minder aandacht dan de woonbebouwing grenzend aan de weg. De detaillering van de agrarische bedrijfsgebouwen is direct en weinig nadrukkelijk, wat geheel in lijn is met de wens de gebouwen op een terughoudende manier te plaatsen in hun omgeving.
Criteria Voor beoordeling van nieuwbouw en ingrepen aan agrarische bedrijfsbebouwing zijn onderstaande criteria van toepassing. Bestemmingsplanregels zijn leidend. Zo is geregeld dat bij het bouwen nabij karakteristieke bebouwing, monumenten en stolpen de gemeente nadere eisen kan stellen aan de inrichting van een bouwvlak ten behoeve van een goede landschappelijke inpassing in de vorm erfbeplanting en de ligging en situering van bebouwing, indien dit uit oogpunt van de bescherming en de toename van de ruimtelijke kwaliteit van het gebied conform de richtlijnen uit de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie en het Handboek Ontwikkelen met Ruimtelijke Kwaliteit (Provincie Noord-Holland) noodzakelijk wordt geacht. Ligging - De landschappelijke en cultuurhistorische identiteit en waarde van het buitengebied blijft behouden en wordt waar mogelijk versterkt. - Achter de lijn van de hoofdgebouwen plaatsen in het bebouwingspatroon (zodat er sprake is van een woon- en een bedrijfszone) met aandacht voor verkavelingsrichting en andere landschapskenmerken waaronder doorzichten. - Een heldere ordening van verschillende gebouwen op het erf is belangrijk, dus ontwerpen dienen altijd rekening te houden met het ensemble van alle bebouwing op het erf, waarbij wordt gestreefd naar een ingetogen en compacte plaatsing.
- De lengte van de bedrijfsgebouwen staat bij voorkeur haaks op de weg, waarbij de topgevel/dakvorm zichtbaar is vanaf de weg.
pagina 27
Hoofdmassa en opbouw - Bedrijfsgebouwen bestaande uit een onderbouw van één laag voorzien van een zadeldak/schilddak hebben de voorkeur. - Andere stalvormen zijn denkbaar, waarbij het uitgangspunt is dat zoveel mogelijk gestreefd wordt naar een eenvoudige en enkelvoudige hoofdvorm. Vormgeving - De architectonische uitwerking is eenvoudig en zorgvuldig met aandacht voor details. - In de detaillering en uitwerking aansluiting zoeken bij de bestaande bebouwing en de regionale ambachtelijke context. - Nieuwe invullingen kunnen een moderne uitwerking krijgen op voorwaarde, dat deze respect voor de bestaande bebouwing en de omgeving tonen. - Hoofdgebouwen hebben een naar de straat gerichte representatieve zijde. - Bedrijfsgebouwen hebben bij voorkeur een horizontale geleding in de langsgevel en een verticale in de kopgevel, waarbij de gevelindeling is afgestemd op de bestaande bebouwing. - Bebouwing uitvoeren met windveren en bakgoten. Kleur- en materiaalgebruik - Materiaal van de voor- en zijgevels is bij voorkeur traditioneel, waarbij moet worden gedacht aan baksteen en hout (met uitzondering van kassen). - Materiaal is duurzaam. - Kleuren zijn gedekt en traditioneel, passend in het landschap en op het erf (dus geen signaalkleuren). - Daken van stallen zijn uitermate geschikt voor zonnepanelen.
Zonnepanelen hebben donkergekleurde cellen zonder rand of met een donkergekleurde niet glimmende rand. Aanvullend advies - De terreininrichting maakt onderdeel uit van het architectonische ontwerp. - Het omgeven van het erf met inheemse en bij het landschap passende beplanting is zeer gewenst.