RV Advisering omgevingskwaliteit

Raadsvoorstel Commissievergadering Titel Onderwerp Portefeuillehouder/Teamleider Extern zaak ID (zaakcode)

: : : : :

Ruimte Advisering omgevingskwaliteit Procesvoorstel M. Bos en F. Hijlkema / W. Buijs 0085134237

Datum collegevergadering 11 januari 2022

Voorgesteld besluit In te stemmen met het proces voor een nieuw adviesstelsel voor omgevingskwaliteit onder de Omgevingswet, zoals dit beschreven wordt in de notitie ‘Advisering omgevingskwaliteit Fryslân’, en daarmee: 1. Voor de korte termijn in te zetten op continuering van de huidige adviespraktijk via de Gemeenschappelijke regeling ‘hûs en hiem, welstandsadvisering en monumentenzorg’; 2. Voor de lange termijn in te zetten op verder onderzoek naar een nieuw adviesstelsel voor omgevingskwaliteit en daarvoor te putten uit de (verder te ontwikkelen) menukaart uit genoemde notitie.

Openbaar Ja, passief via openbaar verslag.

Inleiding De Omgevingswet verplicht straks iedereen om te zorgen voor een goede omgevingskwaliteit. Gemeenten mogen grotendeels zelf bepalen hoe deze zorgplicht wordt ingevuld. Een gemeente moet een adviescommissie aanstellen die adviseert over rijksmonumenten. Voor het overige mag de gemeente zelf kiezen of en op welke aspecten van de omgevingskwaliteit ze zich laat adviseren. Advisering over omgevingskwaliteit kan gaan over welstand en monumenten, maar kan ook betrekking hebben op andere aspecten. Bijvoorbeeld over hoe de cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten bij een bepaalde ontwikkeling kunnen worden geborgd of verbeterd. In de huidige situatie doen de meeste Friese gemeenten voor de advisering over welstand en monumenten mee aan de gemeenschappelijke regeling (GR) hûs en hiem. Onze gemeente doet dat ook. Vanwege deze gemeenschappelijk deler is op initiatief van de VFG in een intergemeentelijke werkgroep een gezamenlijke zoektocht gestart naar de mogelijke nieuwe vormen van advisering. Ons college heeft in maart 2021 besloten om mee te doen aan dit proces.

De zoektocht heeft voorlopig geresulteerd in een VFG-notitie, die de volgende inzichten biedt: - de geschiedenis van kwaliteitsadvisering; - hoe de advisering nu verloopt; - wat Friese gemeenten willen; - wat gemeenten zelf in de toekomstige adviestaak zouden kunnen doen; - welke adviestaken gemeenten collectief zouden kunnen organiseren (‘menukaart/cafetariamodel’). In de loop van 2022 moet de werkgroep verder werken aan de eventuele collectieve adviesproducten en de organisatie daarvan. Het doel is om een adviesstelsel te ontwikkelen dat voldoet aan de uitgangspunten van de Omgevingswet. Het moet bovendien een adviesstelsel zijn dat kan worden toegesneden op de specifieke situatie en behoefte van iedere afzonderlijke gemeente. We onderzoeken daarbij of we in OWO-verband hierin gezamenlijke keuzes kunnen maken.

Verloop proces tot nu toe De Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) heeft de Friese gemeenten aangeboden om samen een nadere verkenning toe doen naar de advisering over omgevingskwaliteit onder de Omgevingswet. Van de 18 Friese gemeenten hebben 16 gemeenten besloten te participeren. Ter voorbereiding op latere besluitvorming hierover zijn in 2021 diverse sessies georganiseerd voor ambtenaren en raadsleden. Ter inspiratie zijn voorbeelden uit andere provincies gedeeld en zijn gedachten over het toekomstbeeld voor Friesland vrijelijk besproken. Op basis hiervan is een notitie ontwikkeld die een mogelijke aanpak schetst. Deze notitie is opgesteld onder begeleiding van een brede werkgroep bestaande uit ambtenaren van de provincie en vrijwel alle Friese gemeenten. De OWO-gemeenten kennen grote overeenkomsten in hun omgevingskwaliteit. De landschappelijke kenmerken, gemeenschappelijke geschiedenis en schaalgrootte en ontwikkeling van de dorpen geeft het gebied een grensoverschrijdende kwaliteit. Ook de actuele vraagstukken zijn in de drie gemeenten vergelijkbaar: er zijn verouderde welstandsnota’s en dezelfde ervaringen met de welstandsadvisering vanuit Hûs en Hiem. De duidelijke parallellen maken ook dat het logisch is om gelijk op te gaan in dit het proces. Vandaar dat drie gemeenteraden een identiek procesvoorstel krijgen voorgelegd.

De latere meer inhoudelijke keuzes over de af te nemen adviestaken kunnen misschien ook in OWO-verband worden gemaakt. Maar dit hoeft niet. Als er verschil is in de behoeften, kan hierin ook een eigen keuze worden gemaakt. Het cafetariamodel waarop nu wordt ingezet, maakt dit voor elke gemeente mogelijk.

Argumenten 1.1 Voldoen aan de omgevingswet is een eerste vereiste De gemeente heeft op dit moment al een adviescommissie die adviseert over omgevingskwaliteit. Net als in de meeste Friese gemeenten is dat hûs en hiem. Voor de korte termijn kan de huidige adviespraktijk worden gecontinueerd door vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet deze adviescommissie aan te wijzen als de op grond van de Omgevingswet benodigde commissie. Daarmee voldoet de gemeentelijke regelgeving aan de Omgevingswet. Organisatorisch en financieel is dit voorlopig de meest praktische oplossing. 2.1 Tijd nemen voor een goede inhoudelijke keuze De Omgevingswet geeft gemeenten veel vrijheid om een adviesstelsel in te richten dat past bij hun omgevingsvisie en omgevingsplan. Dit vergt keuzes met betrekking tot de context en de reikwijdte van de advisering en de samenhang tussen verschillende adviesrollen. Deze keuzes hangen samen met de aard van de omgevingsvisie en het omgevingsplan. De gemeente heeft 7,5 jaar de tijd om na inwerkingtreding van de Omgevingswet het op dat moment in werking tredende tijdelijke omgevingsplan om te zetten in een omgevingsplan nieuwe stijl. Gelet op de samenhang tussen dit omgevingsplan en het nieuwe adviesstelsel is er aanleiding om de tijd te nemen om dit nieuwe adviesstelsel goed in te richten. Het voorliggende procesvoorstel sluit daarbij op dit alles aan.

Kanttekeningen 1.1 Gemeentelijke regelgeving moet nog aangepast worden Voor het inwerkingtreden van de Omgevingswet op 1 juli 2022 moet nog een gemeentelijke verordening op de adviescommissie worden vastgesteld. Verder moeten de aan hûs en hiem deelnemende gemeenten de betreffende Gemeenschappelijke regeling herzien. De verordening op de advisering over omgevingskwaliteit wordt per gemeente als een maatwerkdocument vormgegeven. De gemeenschappelijke regeling van hûs en hiem is identiek voor alle deelnemende gemeenten en wordt door hûs en hiem opgesteld. Beide documenten worden door de gemeenteraad vastgesteld. De uitdaging is om beide documenten goed op elkaar af te stemmen, zodanig dat ook in een later stadium (ergens na de inwerkingtreding van de Omgevingswet) de menukaart daarin kan landen. 2.1 Een inhoudelijk voorstel ontbreekt vooralsnog Een mogelijk alternatief voor dit procesvoorstel is het aanbieden van een inhoudelijk voorstel voor de ‘menukaart-keuzes’. Dan zou er sneller duidelijkheid zijn over de onderwerpen waarover een gemeentelijke adviescommissie zou moeten adviseren. Om kwaliteit van het proces te waarborgen is in de stuurgroep van 25 oktober 2021 besloten de raden voor de gemeenteraadsverkiezingen alleen te laten besluiten over het proces. De nadere invulling en uitwerking kan dan in het vervolgtraject zorgvuldig en in goede afstemming

met alle gemeenten plaatsvinden. Daarin zullen we ook onze afwegingen meenemen met betrekking tot de GR hûs en hiem.

Financiële toelichting Voor het traject wat nu met de VFG is doorlopen heeft de gemeente een bijdrage geleverd. Voor het vervolgproces zal opnieuw een gemeentelijke bijdrage naar rato worden gevraagd. Voor een nieuwe bijdrage is budget beschikbaar. Bij het verder ontwikkelen van de menukaart zal een aantal scenario’s worden voorgelegd voor de concrete organisatie van dat werk. Uitgangspunt zal zijn om de financiering zoveel mogelijk te koppelen aan af te nemen producten. In 2022 wordt hierover een nadere notitie verwacht.

Publicatie voor bekendmaking N.v.t.

Vervolg a. Planning De planning is dat dit raadsvoorstel, toegesneden op elke gemeente, voor de verkiezingen wordt behandeld door de Friese raden. De benodigde regelgeving (verordening, gemeenschappelijke regeling) waarmee vooralsnog de huidige werkwijze kan worden gecontinueerd zal intussen worden voorbereid. Dit wordt aan de Raden aangeboden voordat de Omgevingswet in werking treedt. Bij instemming met dit voorstel zal het jaar 2022 worden benut om een passende menukaart te ontwikkelen. b. Communicatie Geadviseerd wordt om geen bijzondere publiekscommunicatie te organiseren op dit vooralsnog vrij technische onderwerp. c. Evaluatie / controle N.v.t.

Burgemeester en wethouders van Ooststellingwerf, , secretaris

, burgemeester.

Bijlagen 1.

Notitie ‘Advisering omgevingskwaliteit Fryslân’, inclusief de volgende bijlagen: a. Advisering elders in Nederland b. Verslag sessies met de Raden in september en oktober 2021 c. Afspraken met hûs en hiem

Geheime stukken Geen.