RV Accenten en afbouwpunten Visie op Samenleven

Raadsvoorstel Commissievergadering Titel Onderwerp Portefeuillehouder/Teamleider Extern zaak ID (zaakcode)

: : : : :

Samenleven Accenten en afbouwpunten Visie op Samenleven Accenten en afbouwpunten nav Tussenbalans 2023 Esther Verhagen / Jelke Nijboer – Harry Dekkers 0085106674

Datum collegevergadering 14 november 2023

Voorgesteld besluit 1. De bestaande Visie op Samenleven 2020-2024 en bijbehorende doe-agenda’s ongewijzigd te laten, maar vanaf nu bij de uitvoering ervan de in de Tussenbalans voorgestelde accenten en afbouwpunten leidend te laten zijn. 2. Het toetsingskader zoals genoemd in de Tussenbalans Visie Samenleven vast te stellen als houvast bij het maken van samenhangende keuzes in de verdere uitvoering van de Visie op Samenleven.

Openbaar Ja, passief via openbaar verslag

Inleiding In 2019 stelde de raad de Visie op Samenleven vast. Hierin staan 15 onderwerpen (maatschappelijke effecten) centraal. Daarna volgden ter uitwerking van de Visie op Samenleven doe-agenda’s. Wij monitoren ons beleid via de monitor sociaal domein (elk half jaar). Bovendien was er eind 2022 een burgerpeiling, waarin we inwoners vragen stellen over de 15 onderwerpen uit de Visie op Samenleven. Daarnaast zien we een aantal trends in de samenleving waar we rekening mee moeten houden (vergrijzing, tekorten op de arbeidsmarkt, groeiende kansenongelijkheid, individualisering etc). Ten slotte horen we in onze contacten met allerlei organisaties, experts en dorpen signalen over ontwikkelingen, kansen en knelpunten. Dit alles is aanleiding om een tussenbalans op te maken. We werken aan veel doelen tegelijk. Komt alles voldoende uit de verf? Wat gaat goed, wat kan beter? Een analyse op basis van bovenstaande bronnen leidt tot de conclusie dat veel goed gaat en dat de uitgangspunten en maatschappelijke effecten uit de Visie op Samenleven niet hoeven te wijzigen. Maar we merken tegelijkertijd dat we méér impact willen maken op bepaalde onderwerpen en voor bepaalde groepen inwoners dan we nu doen. Dat vraagt van ons om accenten aan te brengen. Maar ook: keuzes maken over wat we minder of niet meer doen (afbouwpunten). In deze tussenbalans staan daar voorstellen voor.

NB de Adviesraad Sociaal Domein is gevraagd advies uit te brengen. Zodra dit er is, sturen we dit na.

Argumenten Argument 1.1 De accenten en afbouwpunten sluiten aan bij de uitdagingen waar we voor staan Het kiezen van accenten is noodzakelijk, gezien maatschappelijke ontwikkelingen als vergrijzing, personeelstekorten en oplopende kosten. Goede ondersteuning en zorg staan onder druk door deze ontwikkelingen. Als we niks doen, versnipperen we onze aandacht en lukt het niet om impact te maken voor inwoners die het het hardst nodig hebben. In deze tussenstand staat per opgave een analyse waarin we op een rij zetten wat de data ons vertellen, wat we van inwoners en experts horen, wat trends zijn die invloed op ons hebben en waar politiek prioriteiten liggen (college akkoord, samenwerkingsagenda). Op basis van deze analyse trekken we een conclusie over de belangrijkste uitdagingen waar we voor staan en wat dit betekent (waar leggen we accent op, wat gaan we afbouwen). Argument 1.2 De accenten en afbouwpunten helpen om duurzame impact te maken voor inwoners, passen bij de rol van de gemeente en dragen bij aan financiële beheersbaarheid in het sociaal domein. We willen impact maken voor onze inwoners. De analyse laat zien dat we voor grote maatschappelijk en financiële uitdagingen staan. Dit betekent dat we scherpe keuzes moeten maken (waar gaan we ons écht op richten). We willen ook dat dat wat we doen duurzaam is (bestendig). En past bij de rol van de gemeente.

Dit leidt tot vier ‘rode draden’. Deze zijn samengevat op pagina 8 van de Tussenbalans. Argument 1.3 De accenten en afbouwpunten sluiten aan bij de geluiden die we hoorden vanuit de raad en de adviesraad sociaal domein op 4 oktober. Op 4 oktober was er een werkvergadering voor raadsleden en leden van de adviesraad sociaal domein (ASDO) over mogelijke accenten en dingen die we kunnen afbouwen. De ‘oogst’ van deze avond gebruikten we als input voor dit raadsvoorstel. Argument 1.4 Door alles in samenhang te beschouwen maken we een integrale afweging. De opgaven in het sociaal domein hangen nauw met elkaar samen. We willen geen beslissingen nemen op deelterreinen (1 puzzelstukje) zonder de samenhang met andere leefgebieden mee te nemen (de hele puzzel). In de Tussenstand nemen we de gehele visie op Samenleven onder de loep, waardoor we overzicht hebben en integrale afwegingen maken. Argument 1.5 De Visie op Samenleven en de doelenboom sluiten nog steeds goed aan bij wat we in de samenleving zien en wat nodig is. De analyse in de Tussenbalans 2023 leidt tot de conclusie dat veel goed gaat en dat de uitgangspunten, maatschappelijke effecten en doelen uit de Visie op Samenleven en de bestaande doe-agenda’s niet hoeven te wijzigen. Maar we merken tegelijkertijd dat we méér impact willen maken op bepaalde onderwerpen en voor bepaalde groepen inwoners dan we nu doen.

Dat vraagt van ons om accenten aan te brengen. Maar ook: keuzes maken over wat we minder of niet meer doen (afbouwpunten). Daarom doen we daar in deze tussenbalans voorstellen voor. Beslispunt 2 Toetsingskader Het toetsingskader staat op pagina 6 van de Tussenbalans. Argument 2.1 Het toetsingskader helpt om te focussen op dat wat echt nodig is en helpt. We moeten we ons concentreren op dingen die écht helpen, die nodig zijn (need to have in plaats van nice to have), die passen bij de rol van de gemeente en die onderdeel zijn van een samenhangende aanpak (geen losse flodders). Het is belangrijk dat we consequente keuzes maken, onze tijd en ons geld niet versnipperen en ons niet laten ‘afleiden’ door acties en projecten die mogelijk wel interessant en nuttig zijn, maar niet essentieel. Daarom gaan we alle inspanningen die we nu doen én alle nieuwe initiatieven,

verzoeken, ideeën en projecten kritisch toetsen voordat we beslissen of we ze oppakken. Het toetsingskader helpt hierbij.

Kanttekeningen Kanttekening 1.1 Impact maken in het sociaal domein vraagt een lange adem en consequent vasthouden aan keuzes. Het sociaal domein kent een brede scope en het laten doorwerken van de visie in de haarvaten van de uitvoering (door de gemeente, maar ook door gesubsidieerde partijen) vraagt een lange adem. Het is dus belangrijk dat we langere tijd consequent blijven werken aan de accenten. Bijvoorbeeld OKO (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving), waarbij we meerjarig investeren in de (mentale) weerbaarheid en gezondheid van kinderen en jongeren past hier goed bij. We hopen dat het toetsingskader ons helpt om de focus te behouden. Kanttekening 1.2 Effecten zijn pas op lange termijn meetbaar en afhankelijk van ontwikkelingen De effecten van ons beleid monitoren we via de monitor sociaal domein. Hier staan gegevens in oa uit onze eigen administratie (bijvoorbeeld zorggebruik), uit GGD onderzoek (gezondheid) en uit de Burgerpeiling (mening van inwoners over de onderwerpen die in de Visie op Samenleving centraal staan). We weten echter dat bv investeringen in preventie vaak pas op langere termijn zichtbaar zijn in cijfers. Daarnaast is in het sociaal domein weinig ‘maakbaar’. Economische ontwikkelingen als werkgelegenheid en inflatie zijn bijvoorbeeld van grote invloed op de positieve gezondheid en het welzijn van inwoners.

Financiële toelichting De financiële kaders voor de Visie op Samenleven (begroting) blijven ongewijzigd.

Publicatie voor bekendmaking De gemeenteraad heeft kennis genomen van de ‘Tussenbalans’ Visie op Samenleven 2023 en op basis daarvan besloten waar de komende jaren accent op gelegd moet worden bij de uitvoering van het beleid op het gebied van Samenleven. Ook stelde de raad vast waar de komende jaren minder aandacht naar toe gaat. Zo gaat de gemeente zich nog meer richten op het voorkomen van zorgvragen en wil zij nog meer investeren in de ‘gemeenschapskracht’ van inwoners. Daarnaast worden maatregelen genomen om het ‘vangnet’ voor inwoners die het (tijdelijk) zonder hulp niet redden betaalbaar en haalbaar te houden. Gezien de toenemende vergrijzing en de tekorten op de arbeidsmarkt staat dit onder druk. Door deze maatregelen wil de raad zorgen dat inwoners die het echt nodig hebben ook daadwerkelijk hulp kunnen krijgen. Bijvoorbeeld op het gebied van zorg, geld of opvoeden. In de Visie op Samenleven 202-2024 staat het beleid van de gemeente op het terrein van het sociaal domein. De Tussenbalans 2023 geeft weer hoe het er voor staat met de verschillende onderwerpen in het beleid (meedoen, samenleven, gezondheid en goed opgroeien). De resultaten van de burgerpeiling van eind 2022 zijn hier ook in meegenomen.

NB In de Samenwerkingsagenda staat dat de raad een Startnotitie wil op het gebied van armoede en schulden en hierover het gesprek wil voeren met de samenleving en relevante partijen. Dit raadsvoorstel over accenten in de Visie op Samenleven bevat oa voorstellen op het gebied van armoede en schulden. In die zin is het hernieuwd beleid over armoede en schulden. De raad heeft hier op diverse momenten inhoudelijk over meegepraat. Het opstellen van een Startnotitie over armoede en schulden zou dit proces als het ware ‘over’ doen. Daarom is hierover overleg geweest met de agendacommissie, waarin we het volgende hebben afgesproken: • Dat we geen startnotitie opstellen, omdat de raad in december 2023 besluiten neemt over de accenten in het beleid armoede en schulden. • Dat we de raad daarna actief (via een aparte stand van zaken-notitie) op de hoogte houden van de uitvoering van dit hernieuwde beleid armoede en schulden. Hoe komen de accenten uit de verf, wat

levert het op, hoe ervaren inwoners het etc. Eventueel kan dit desgewenst ook in de vorm van een thema-bijeenkomst in 2024. • Indien de raad dit wil, kunnen we organiseren dat de raad in gesprek gaat met inwoners, organisaties en ondernemers die betrokken zijn bij armoede en schulden. Centrale vraag zou bijvoorbeeld kunnen zijn hoe we gezamenlijk méér kunnen bereiken. Dit is dan meer een soort congresachtig iets dan een aanzet tot nieuw beleid voor de gemeente. Voor de volledigheid voegen we de memo zoals die is besproken met de agendacommissie ter informatie bij dit raadsvoorstel.

Vervolg • • • • •

14 november besluit in college BW 15 november verzenden Raadsvoorstel naar gemeenteraad en adviesaanvraag naar Adviesraad sociaal domein 7 december commissie Samenleven 19 december raadsvergadering Aansluitend vertaalt het college de gekozen accenten en afbouwpunten in de uitvoering. De bestaande Visie op Samenleven en bijbehorende doe-agenda’s blijven van kracht, maar in de uitvoering ervan zijn de accenten bepalend. Dit komt tot uitdrukking in de keuzes van inspanningen (wat doen we wel, wat doen we niet, anders of minder).

Planning & communicatie Via de monitor Sociaal Domein en de P&C cyclus blijft de raad op de hoogte van de voortgang. Evaluatie Aan het einde van de looptijd van de Visie op Samenleven volgt een voorstel over het vervolg.

Burgemeester en wethouders van Ooststellingwerf, , secretaris

, burgemeester.

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

Tussenbalans 2023 Visie op Samenleven 2020-2024 inclusief voorstel accenten en afbouwpunten Toelichting op de voorgestelde accenten en afbouwpunten Advies Adviesraad Sociaal Domein (wordt nagezonden zodra dit er is) Memo aan agendacommissie ivm Samenwerkingsagenda A-onderwerp Preventie Armoede en Schulden