Presentatie werkvergadering gezonde fysieke leefomgeving 2 september 2025 (1)

2 september 2025 Raadscommissie Samenleving & Ruimte Richtsje de Boer, Marijke Schrauwen (gemeente) Joost de Bruijn (GGD)

Werkvergadering gezonde fysieke leefomgeving

Agenda • Intro omgevingswet en aanleiding • Presentatie GGD • Opiniëren met behulp van Kahoot • Vervolg

Beleidscyclus Omgevingswet

Maatschappelijk hoofddoel Omgevingswet: “bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur (Art. 1.3a).’’ “doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften. (Art. 1.3b).’’

Gezonde fysieke leefomgeving

• Definitie: ‘’Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is.’’ (Bron: RIVM) • Oftewel een fysieke omgeving die de gezondheid van alle inwoners zowel beschermt als bevordert.

Aspecten van de gezonde leefomgeving

Gezondheidsverschillen • Opgroeien, werken en wonen in een gezonde of ongezonde omgeving heeft grote invloed op de (ervaren) gezondheid en levensduur van inwoners (Bron: Pharos).

Vragen?

Gezondheid in de leefomgeving

Inhoud • Gezonde Leefomgeving • Geur en gezondheid • Geluid en gezondheid • Gewasbeschermingsmiddelen en gezondheid • Vragen

Gezonde leefomgeving: de noodzaak • We willen graag langer gezond blijven • Voorkomen van ziekte: preventie • Probleem: vergrijzing & zorg • Oplossing: • •

Bron figuur: regiobeeld.nl

Leefstijl (hoe we leven) & Leefomgeving (waar we leven)

Onderdelen van een gezonde leefomgeving

Invloed milieu op gezondheid Bron Blootstelling

Verspreiding geluid, geur, stoffen

Gezondheidseffecten - Meer kans op ziekte - Hinder/ verstoring - Ongerustheid

Mengpaneel – Beleidsvrijheid gemeente Hoge mate van bescherming

Wettelijk minimum

15

5

10

50

40

2

15

20

10

20

15

15

15

15

20

10

20

15

15

5

15

15

15

15

15

70

60

20

15

40

25

40

Lucht Lucht Lucht 3 3 3 (NO (PM10) (μg/m ) (PM2,5) (μg/m ) 2) (μg/m )

Geluid (dB Lden)

Geur Etc. (voorgrond) (OU/m3) Dit figuur is een illustratieve en niet-volledige weergave. Geluid (dB Lnight)

Geur en gezondheid

Geur en gezondheid

Gezondheidseffecten

Bron & verspreiding

Blootstelling

Verwerking

Geur en gezondheid Verstoring • • • • • •

Ramen sluiten, niet kunnen luchten Niet graag buiten en/of thuis zijn Bezoek: niet graag uitnodigen of niet graag op bezoek gaan Minder diep ademhalen Vertrouwde geuren niet meer kunnen ruiken Indienen van klachten

Stress-gerelateerde gezondheidsklachten • Hoofdpijn • Benauwdheid • Misselijkheid • Verhoogde bloeddruk • Angstgevoelens • Slaapverstoring

Voor- en achtergrondbelasting Geur

Geurhinder normen Besluit kwaliteit leefomgeving

Gezondheid Hinder

Ernstige hinder

Geurbelasting (OU/m3)

Streefwaarde

0%

0%

0

Richtwaarde

12%

0 - 3%

2

Bovenwaarde

20%

5

Hinder

Geurbelasting (OU/m3)

Binnen bebouwde kom

Norm

11%

2

Max

29%

8

Buiten bebouwde kom

Norm

29%

8

Max

46%

20

Geurverordening Ooststellingwerf

Adviezen GGD - Geur 1. Breng in kaart wat de huidige geurblootstelling in de gemeente is, voorbeeld:

2. Stel een lagere maximale norm vast voor nieuwe situaties 3. Maak beleid om het totaal geurgehinderden in de gemeente terug te dringen

Geluid en gezondheid

Geluid en gezondheid

Gezondheidseffecten

Bron & verspreiding

Blootstelling

Verwerking

Geluid en gezondheid Verstoring • Ramen sluiten, niet kunnen luchten • Niet graag buiten en/of thuis zijn • Indienen van klachten • Slaapverstoring

Stress-gerelateerde gezondheidsklachten • Hoofdpijn • Verhoogde bloeddruk • Angstgevoelens • Slaapverstoring + een direct effect • Grotere kans op hart- en vaatziekten

Het meten van geluid • Logaritmische schaal • Iedere 10 dB o 10x zoveel vermogen o 2x zo hard ervaren door mensen

Geluidsnormen Besluit kwaliteit leefomgeving (gemeentewegen)

Gezondheid dB Lden

dB Lnight

Richtwaarde (op de gevel)

50

40

Maximale binnenwaarde

33

dB Lden

dB Lnight

Standaardwaarde (op de gevel)

53

40

Grenswaarde (op de gevel)

70

45

Maximale binnenwaarde

33

Adviezen GGD - Geluid 1. Streef naar gezonde geluidsniveaus o

Houd geluid zoveel mogelijk onder 50 dB Lden en 40 dB Lnight

2. Beperk uitzonderingen o o

Sta hogere geluidswaarden alleen toe als het echt nodig is Probeer eerst om het geluidsniveau omlaag te brengen

3. Houd ruimte voor stille gebieden o

Zorg voor rustige plekken zoals parken, plantsoenen en natuurgebieden

Gewasbeschermingsmiddelen en gezondheid

Gewasbeschermingsmiddelen en gezondheid • Gebruik van gewasbeschermingsmiddelen leidt tot onrust en geurhinder • Gezondheidseffecten door gewasbeschermingsmiddelen hangen af van: • Type stof (gevaar) • • •

Wat? Hoe veel? Mix van stoffen?

• Blootstelling (risico) • Hoe lang? • Hoe vaak?

Onderzoeken naar gewasbeschermingsmiddelen Toxicologie (wat zijn de mogelijke effecten van de stof) •

Mogelijk grotere kans op: • •

•

Neurodegeneratieve ziekten (zoals Parkinson) Ontwikkelingsstoornissen voor jonge en ongeboren kinderen

Nog onduidelijk: • •

Effecten van mengsels van stoffen Effecten van stapeling van stoffen met (soort)gelijke werking

OBO-onderzoek (onderzoek blootstelling omwonenden bollenvelden) • •

•

Spuitnevel komt tot 50 meter, ook met speciale spuitkoppen. Gewasbeschermingsmiddelen worden gevonden tot op 250 meter afstand in de lucht, huisstof en luiers. Mensen komen op verschillende manieren met de stoffen in aanraking: • • • •

Omgeving Voeding Werk Particulier gebruik

Gewasbeschermingsmiddelen en gezondheid • Gezondheidseffecten door gewasbeschermingsmiddelen hangen af van: • Type stof (gevaar) • Blootstelling (risico) • Voorzorgsprincipe

Doel: Minder verspreiding → Minder gevaar → Minder risico

Adviezen GGD - Gewasbeschermingsmiddelen Nieuwe situaties • Zo veel afstand als mogelijk tussen landbouwgrond waar wordt gespoten met gewasbeschermingsmiddelen en kwetsbare bestemmingen (zoals woningen, kinderdagverblijven, en scholen) • In ieder geval (minimaal) 50 meter afstand

Bestaande situaties •

Spuitvrije zones niet altijd haalbaar •

• •

Er wordt gewerkt aan juridische mogelijkheden

Goede communicatie tussen telers en omwonenden essentieel Afspraken over spuitmomenten en teeltvrije zones

Weer terug bij het mengpaneel Hoge mate van bescherming

Wettelijk minimum

15

5

250

50

40

2

15

20

10

20

15

15

15

15

20

10

100

15

15

5

15

15

15

15

15

50

70

60

20

15

Afstand tot woningen

Geluid (dB Lden)

Geluid (dB Lnight)

40 Lucht (PM10) (μg/m3)

25 Lucht (PM2,5) (μg/m3)

Geur (voorgrond) (OU/m3)

Etc.

Dit figuur is een illustratieve en niet-volledige weergave.

Conclusie: U heeft wat te kiezen

Vragen?

Kahoot