Presentatie Chantal Tutein Nolthenius - De kwestie wolf en schadepreventie

De kwestie wolf & schadepreventie

Gemeente Ooststellingwerf 21 november 2023

Chantal Tutein Nolthenius Wolvencommissie Gelderland Gebietskommisje Wolf (Fryslân) 2

Bespreekpunten ●

De komst van de wolf en de betekenis daarvan voor lokale bestuurders en ambtenaren

●

De wolf in Nederland / Fryslân / mijn gemeente

●

Schadepreventie

●

Huidige beleidsontwikkelingen

●

Verantwoordelijkheden en bevoegdheden overheden

●

Handelingsperspectief voor burgemeesters

●

Politiek-bestuurlijke ontwikkelingen

●

Ruimte voor vragen na afloop van de presentatie 4

De wolf & schadepreventie

Faunaschade in Nederland

↓

▪ Wolvenschade in NL in 2022 = €305.396 ▪ 0,69% van uitgekeerde tegemoetkomingen ▪ De wolf valt buiten de Top 10 schadeveroorzakende soorten in NL

Faunaschade in Fryslân

↓

Van de €11,98 miljoen euro voor Friese tegemoetkoming in faunaschade (2022) was het aandeel van de wolf 0,398%

Schade in Fryslân 2023 t/m 17.11 80 aanvallen > 304 gedode dieren ▪ 224 door (vermoedelijk) wolf ▪ 7 door een hond ▪ 73 door nog onbekende diersoort

297 onderzochte slachtoffers (wolf / nog niet bekend) ▪ 291 schapen ▪ 1 geit ▪ 3 pony’s ▪ 1 kalf ▪ 1 koe

Uitgekeerde tegemoetkoming van wolvenschade in Fryslân Jaar

Bedrag

2018

€ 5.005

2019

€ 2.571

2020

€ 1.525

2021

€ 4.931

2022

€ 47.753

Gemeente Ooststellingwerf ▪ 237 schapen ▪ 1 geit ▪ 1 koe BIJ12 bronbestand is actueel en openbaar

Schade in Duitsland 2021 Aangevallen dieren ▪ 2.772 schapen (85%) ▪ 251 runderen (7%) ▪ 84% jonger dan 1 jaar

▪ 18 paarden (0,5%) ▪ vooral kleine rassen (pony's) ▪ 2 veulens Aanvallen

▪ 72% op schapen ▪ 21% op runderen

Weerbaarheid Wolven kiezen zwakke, zieke en onervaren prooien Testen eerst de weerbaarheid door de prooi op te jagen Niet voldoende weerbaar? => Aanval wordt ingezet Voorkeur voor kleine hoefdieren en afwijkende andere landbouwhuisdieren ▪ schapen en geiten ▪ kleine rassen: pony's ▪ jonge dieren (kalveren en veulens) ▪ zieke of oude dieren die apart staan ▪ dieren die in paniek raken ▪ dieren die hun natuurlijke vluchtgedrag niet kunnen uitoefenen Hoe houden we onze landbouwhuisdieren veilig? ▪ 's nachts ophokken ▪ wolfwerende rasters ▪ kuddebeschermingshonden ▪ belangrijk: aandacht voor kuddesamenstelling

Zo komt een wolf in het weiland: • onderdoor kruipen of graven • doorheen gaan • overheen klimmen Een wolf heeft minder de neiging om te springen

12

BIJ12 norm elektrische bescherming: ▪ onderste draad 20 cm boven grond ▪ afstand tussen onderste draden 20 cm ▪ hoogte 120 cm ▪ spanning > 4,5 kilo Volt 13

15

Subsidie wolfwerende maatregelen Vaste afrastering ▪ eenmalig € 500 ▪ variabele kosten: € 3 per strekkende meter ▪ plafondbedrag variabele kosten: € 100 per dier Verplaatsbare afrastering: € 30 per dier

Vergoeding autowinder draadoprolsysteem: € 4.000 ▪ meer dan 100 dieren ▪ verplaatsbare afrastering met draden

Calamiteitenregeling wolvenschade

16

Welke factoren zijn van invloed op de deelnamebereidheid? Onduidelijkheid (bijv. welke maatregel past bij mijn situatie) Onpraktisch Onvoorbereid Onderschatting Sociaal maatschappelijke achtergronden -> Maatschappelijke dialoog Raad voor de Dieraangelegenheden …

Wolvenconsulent Jaap Mekel 18

Voorkomen van wolvenschade ▪

Wettelijke verplichting

▪

Coulance overheid: subsidie voor preventie & compensatie

Toekomst? ▪

Alleen compensatie bij preventie

▪

In wolvengebieden:

▪

▪

weerbare begrazers in natuurlijk kuddeverband

▪

schapen met herder en kuddebeschermingshond & nachtkraal (subsidie)

▪

factor arbeid vergoeden

Veedichtheid op duurzaam niveau (Stikstof, Kaderrichtlijn water) 19

Voorkomen van wolvenschade ▪ Wet natuurbescherming → eerst met preventieve maatregelen proberen om schade aan wettelijke belangen te voorkomen of te verminderen. ▪ Nota faunabeleid Fryslân → de provincie volgt de wettelijke lijn en mogen preventieve maatregelen niet afdoende zijn, dan kan de provincie een tegemoetkoming in deze schade betalen. LET OP: provincies zijn niet verplicht om een tegemoetkoming te geven bij faunaschade. ▪ BIJ12 is namens de provincies gemandateerd voor de uitvoering van de tegemoetkoming van faunaschade. Op hun website valt te lezen onder kopje ‘Tegemoetkoming aanvragen’: “Heeft u ondanks het nemen van preventieve maatregelen toch faunaschade, dan kunt u in aanmerking komen voor een tegemoetkoming. ” ▪ Voor wolvenschade hanteren provincies momenteel een uitzondering…. Gelet op de omstandigheid dat de wolf zich pas relatief recent opnieuw heeft gevestigd in Nederland en de transitieperiode die de vestiging van de wolf met zich brengt.

20

Gemeenten – provincies – Rijksoverheid - EU

Rol van de provincie Beleidskaders ▪ Beleid maken; Interprovinciaal wolvenplan ▪ Actieve monitoring; DNA onderzoek ▪ Richtlijn taxatie wolvenschade; BIJ12 ▪ Protocollen ▪ Preventie; wolvencommissie Aanvullend ▪ Fact finding study ▪ Juridische analyse ▪ Addendum ▪ Interventierichtlijnen (handelingsprotocollen) ▪ Actualisering van interprovinciaal wolvenplan 22

Wettelijke bescherming wolf ▪ Strikt beschermde soort in bijlage ll van het Verdrag van Bern en bijlage II en IV van de Habitatrichtlijn. ▪ Er zijn daarom niet of nauwelijks mogelijkheden om de wolf de verjagen of te doden. ▪ Enkele provincies (o.a. provincie Fryslân) hebben verzocht om de status aan te passen. Zoals bekend is de Europese Commissie ook aan het onderzoeken wat mogelijk is.

▪ Winstwaarschuwing op dit moment moet men zich houden aan bestaande beleid en wet- en regelgeving. Wolvenschade is op dit moment alleen te voorkomen door het treffen van preventieve maatregelen. 23

Interprovinciaal wolvenplan

▪

▪

▪

januari 2019 IPO wolvenplan vastgesteld april 2023 addendum en interventierichtlijnen

2024 IPO wolvenplan 2.0

Provinciale acties ▪ ▪

▪

▪

▪

22 maart 2022 Gebietskommisje Wolf ingesteld Gedeputeerde Staten van Fryslân hebben een wolvengebied aangewezen en begrensd Sinds het voorjaar van 2022 is er een wolvenconsulent actief: Jaap Mekel Zomer 2023 worden tegemoetkomingen uitgekeerd voor verwonde en gedode dieren. Het gaat daarbij niet alleen om schade aan schapen en geiten, maar ook aan andere hoefdieren en hoedhonden. Van zowel bedrijfsmatige landbouwbedrijven als particuliere hobbydierhouders Openstelling ‘Subsidieregeling voorkomen schade door wolven provincie Fryslân ’ vanaf 12 april 2022

25

Wolvengebied in Fryslân

26

Wolf monitoring

Zie voor meer info: www.BIJ12.nl/wolf; http://www.wageningenur.nl/wolven; http://www.wolveninnederland.nl/

Monitoring wolf ▪ Landbouwhuisdieren: BIJ12 (namens de overheden) laat taxatie & DNA door consulent uitvoeren ▪ Sporen wolf & DNA afname & verificatie sporen: opgeleide vrijwilligers vanuit Wolvenmeldpunt, Zoogdiervereniging ▪ Wilde fauna: locatie onderzoek & DNA afname; WENR / Wolvenmeldpunt ▪ Dode wolf: locatie onderzoek & sectie & DNA: WENR (huidige Alterra), samen met Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) ▪ DNA analyse: WENR & CEwolf consortium ▪ Monitoring gevestigde wolven: Zoogdiervereniging.

28

Adviezen Gebietskommisje Wolf aan provincie Reactie op concept IPO wolvenplan (oktober 2022) • • • • • • •

beheervergoedingen (arbeid, onderhoud) handelingsrichtlijnen (bijv. aanwijzing probleemwolf) tegemoetkoming in de schade en versnelde uitbetaling technische preventienorm vergoeding van directe kosten communicatie maximering bijdrage

Advies voor Gedeputeerde Staten (oktober 2023) • • • •

andere diersoorten (runderen, paarden, etc.) subsidie(zekerheid) vooraf stimuleren van wolfwerend loonwerk voor beweidingsbedrijven onderzoek naar innovatieve, duurzame alternatieven

29

Wolf in uw gemeente. Wat te doen? 30

Belangrijkste wettelijke kaders (1/2) ▪ De wolf is aangewezen als strikt beschermde diersoort in het verdrag van Bern en in de bijlage II en IV van de Habitatrichtlijn. Het verdrag van Washington (CITES) is relevant voor het vervoeren van dode of levende wolven ▪ In NL is het opzettelijk doden, vangen of verstoren/ verjagen van wolven verboden en strafbaar op grond van de Wet natuurbescherming, tenzij dit is toegestaan, bijv. vanwege een vrijstelling of ontheffing

31

Belangrijkste wettelijke kaders (2/2) Een vrijstelling kan mogelijk gelden op basis van een provinciale verordening. Is dat niet het geval dan kan wellicht een ontheffing aangevraagd worden. Een ontheffingsaanvraag wordt getoetst aan drie criteria:

1. Geen ‘andere bevredigende oplossing’ mogelijk 2. Sprake van een bij de wet genoemd belang 3. Gunstige staat van instandhouding van de soort

32

Bevoegdheden en mandatering (1/3) Provincies zijn bevoegd gezag voor het verlenen van vrijstelling of ontheffing t.a.v. beheermaatregelen. Lokale overheden komen in beeld bij maatschappelijke onrust als gevolg van bijv. de aanwezigheid van wolven, aanvallen van wolven op landbouwhuisdieren of agressief gedrag van wolven richten mensen of huisdieren ➢

acties of maatregelen zoals het organiseren van een informatiebijeenkomst tot het nemen van maatregelen op grond van Gemeentewet, Wet openbare manifestaties of Algemene Plaatselijke Verordening 33

Bevoegdheden en mandatering (2/3) Lokale overheden komen in beeld bij acuut gevaarlijke situaties als gevolg van agressief gedrag van wolven richting mensen of huisdieren. In dergelijke gevallen kan de burgemeester handelen op grond van de Gemeentewet (bevel op grond van artikel 172) De politie heeft een taak bij uitvoering van maatregelen die de provincie dan wel de burgemeester neemt (acuut gevaar of een melding van een aangetroffen (aangereden) dode of gewonde wolf of goudjakhals) Bespreek ‘in de koude fase’, dus vóór er in de gemeente concreet een situatie is met een wolf, met de politie hoe politie en gemeente handelen

34

Bevoegdheden en mandatering (3/3) Vergunningverlening voor het nemen van preventieve maatregelen: ▪

wolfwerende rasters (tot 100 cm vergunningsvrij)

▪

tijdelijke / permanente (nacht) verblijven voor vee

▪

legeskosten

▪

gemeente ook TBO

Kijk naar ruimtelijke / landschappelijke inpassing preventieve maatregelen en stem uitvoeringsaspecten intern af 35

Interventierichtlijnen (1/2) In de Interventierichtlijnen – interprovinciaal wolvenplan van 2023 zijn de geactualiseerde richtlijnen voor probleemsituaties en probleemwolven opgenomen voor ▪

situatie wolf-mens

▪

situatie wolf-hond

▪

melding aangetroffen dode/gewonde wolf of goudjakhals

▪

de richtlijn wolf-vee staat in het IPO wolvenplan 2019

36

Interventierichtlijnen (2/2) Voor situaties wolf-mens, wolf-hond en wolf-vee staat beschreven bij welk gedrag van de wolf welke maatregel genomen dient te worden, wie dit dient te doen en of al of niet een toestemmingsbesluit (vrijstelling of ontheffing) nodig is In het bijzondere geval van een probleemwolf én acuut gevaar (in wolf-mens situatie) en in geval van probleemwolf bij wolf-hond situatie, mag de wolf op last van de burgemeester (op basis van de Gemeentewet), zonder toestemmingsbesluit gedood worden

37

Advies ▪

werk als provincie en lokale overheid samen rond concrete situaties met wolven. Gedeputeerde en burgemeester sámen hebben alle bevoegdheden om adequaat te handelen

▪

handelingsperspectief voor burgemeesters

▪

draaiboeken

38

Politiek-bestuurlijke ontwikkelingen

Beheer Faunabeheer =~ het nemen van maatregelen die schade en overlast acceptabel maken. 1: preventie 2: maatwerk (individuele wolf verwijderen) * gevaarlijke wolf (voor mensen) * wolf die herhaald goed beschermd vee aanvalt * hybride wolf in natuur 3: structureel beheer (jaarlijks x%, nulstand-gebieden)