I-Doe-agenda Ouder worden

A D N E G A e o D 2021-2024

CONCEPT Versie 2.0

Gezond en gelukkig ouder worden.

Deze doe agenda is een uitwerking van maatschappelijk effect I bij de opgave Gezondheid: ‘Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden’ (zie doelenboom in hoofdstuk 1).

I

inHOUD

CONCEPT Versie 2.0

1. VISIE OP SAMENLEVEN

DOELENBOOM

2.

3.

KADERS DIE DE RAAD ONS MEEGAF

inleiding op het maatschappelijk effect

4.

5.

6.

proces Hoe zijn we tot deze DOE-agenda gekomen

Analyse wat is er aan de hand en waar richten we ons op

inspanningen Wat gaan we doen?

overzicht bijlagen

2

Visie sociaal domein 2020-2024

Gemeente Ooststellingwerf

Meedoen Alle inwoners doen volwaardig mee.

samenleven Inwoners helpen elkaar, voelen zich thuis en zijn actief voor een sociale en vitale gemeenschap.

1.

CONCEPT Versie 2.0

VISIE op samenleven In de Visie op Samenleven 2020 – 2024 staan vijftien maatschappelijke effecten centraal. In de doelenboom uit de Visie op Samenleven staan deze effecten op een rij. Per maatschappelijk effect uit de doelenboom maken we samen met de samenleving een overzicht van inspanningen die een ieder gaat leveren om het betreffende effect te realiseren. Dit ‘pakket’ aan inspanningen noemen

gezondheid Inwoners ervaren een positieve gezondheid.

goed opgroeien jonge inwoners (-9 maand tot 23 jaar) groeien gezond en veilig op en hebben gelijke kansen om zich optimaal te ontwikkelen.

we een doe-agenda. Eerder werd dit ook wel deelprogramma genoemd. In 2020 maakten we voor 5 maatschappelijke effecten zo’n doe-agenda. Deze doe-agenda is voor het effect: ‘Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden’ en hoort bij de opgave gezondheid uit de visie.

3

doelenboom

Dit is de doelenboom behorend bij ‘Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden’, maatschappelijk effect: I Hierin zie je de indicatoren: 1 t/m 3 de gestelde doelen: 1 t/m 6 en de voorgenomen inspanningen 1 t/m 21

CONCEPT Versie 2.0

gemeentebrede opgaven

Meedoen

samenleven

Alle inwoners

gezondheid

Inwoners helpen elkaar, voelen

doen volwaardig mee.

goed opgroeien

Inwoners ervaren een

zich thuis en zijn actief voor een

jonge inwoners (-9 maand tot 23 jaar)

positieve gezondheid.

sociale en vitale gemeenschap.

groeien gezond en veilig op en hebben gelijke kansen om zich optimaal te ontwikkelen.

maatschappelijke effecten: Wat willen we bereiken? A

B

C Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt.

Mensen kunnen levensloopbestendig wonen.

D Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven.

E Mensen maken indien nodig gebruik van het aanwezige vangnet.

F

G Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar.

Mensen voelen zich verbonden.

H Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sport infrastructuur.

I

J Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden.

Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen.

K

L Mensen leven in een gezonde leefomgeving.

Mensen voelen zich veilig.

M Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal.

N Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders.

O Kwetsbare jonge inwoners en ouders voelen zich ondersteund bij opgroeien en opvoeden.

Jonge inwoners zijn weerbaar.

indicatoren: Waar zien we dat aan? 1

Mensen zijn in staat passende woonruimte te realiseren. FACILITEREN

2

3

Mensen zijn bezig met levensloopbestendig wonen. FACILITEREN Mensen zijn op de hoogte van de mogelijkheden om hun woning aan te passen. REGISSEREN

1

Mensen die dat kunnen, nemen deel aan de arbeidsmarkt. REGISSEREN

1

Tevreden over hun maatschappelijk leven. LOSLATEN

2 Mensen zijn zelfredzaam. UitkeringsFACILITEREN gerechtigden maken naar vermogen stappen 3 op de participatieladder. Kinderen REGISSEREN in armoede hebben mogelijkheden om 3 mee te doen. Mensen ervaren REGISSEREN een zinvolle invulling van hun dag (18-67 jr). 4 FACILITEREN Mensen zijn financieel in staat om maatschappelijk mee te doen. REGISSEREN 2

5

LOSLATEN

Type 1 activiteiten: samenleving is eigenaar

1

2

3

4

Mensen zijn op de hoogte / kennen de wegen. REGISSEREN Mensen maken er gebruik van. STIMULEREN Mensen vinden tijdig ondersteuning bij (financiële) problemen. REGISSEREN Mensen zijn tevreden over de ondersteuning. STIMULEREN

Mensen ervaren ondersteuning in hun eigen omgeving. STIMULEREN

SAMENLEVINGSDomein

Faciliteren

Type 2 activiteiten: samenleving is eigenaar, gemeente faciliteert desgewenst

Zelfsturing

1

2

3

4

Mensen vinden het prettig om in hun buurt te wonen. LOSLATEN Mensen voelen zich betrokken bij anderen in hun gemeenschap. FACILITEREN Mensen voelen zich niet gediscrimineerd en buitengesloten. FACILITEREN Mensen ervaren minder eenzaamheid. STIMULEREN

1

2

3

4

Mensen helpen elkaar. FACILITEREN Mensen pakken gezamenlijk sociale en maatschappelijke vraagstukken op. FACILITEREN Mensen ervaren ruimte om ideeën/ initiatieven te ontwikkelen. FACILITEREN Mantelzorgers raken niet overbelast (Zie I). REGISSEREN

1

2

3

4

5

Mensen zijn tevreden met het aanbod aan sociale, culturele en sport activiteiten. FACILITEREN Mensen zijn op de hoogte van het sociale, culturele en DOEL sport aanbod STIMULEREN 1 t/m 10 Mensen hebben toegang tot de sociale, culturele en sport infrastructuur STIMULEREN Mensen zijn tevreden over de ontmoetingsplekken in hun omgeving. STIMULEREN Mensen zetten zich als vrijwilliger in voor activiteiten, verenigingen en organisaties. FACILITEREN

Stimuleren

Type 3 activiteiten: gemeente is eigenaar en samenleving levert bijdrage

regisseren

gemeentelijk Domein Interactief beleid & uitvoering

Type 4 activiteiten: gemeente is eigenaar (wettelijke taken)

DOEL 1

T/M

1

T/M

2

3

4

5

6

Mensen voelen zich gelukkig, geaccepteerd en vinden zingeving in hun leven. LOSLATEN

1

2

Mensen bewegen voldoende. STIMULEREN Mensen vinden (tijdig) ondersteuning bij psychische klachten. REGISSEREN

3

Mensen vormen samen een dementie vriendelijke gemeente. STIMULEREN Ouderen hebben betekenisvolle relaties, werk en/of dag invulling. FACILITEREN Mantelzorgers raken niet overbelast. REGISSEREN

Volwassenen beperken hun middelengebruik, laten zich hierdoor niet belemmeren in het functioneren. REGISSEREN STIMULEREN

2

3

Jonge inwoners komen niet in aanraking met geweld. REGISSEREN Mensen zijn weerbaar. FACILITEREN Mensen weten waar ze hulp kunnen vinden als zij zelf of anderen in aanraking komen met onveilige situaties. REGISSEREN

1

2

3

Mensen ervaren hun leefomgeving als veilig en toegankelijk. REGISSEREN Mensen gaan graag naar buiten. LOSLATEN Mensen ervaren een gezonde en schone leefomgeving. REGISSEREN

1

2

3

4

5

Mensen zijn goed geïnformeerd over gezond leven. FACILITEREN

Jonge inwoners krijgen optimaal kans om talenten te ontplooien. FACILITEREN Jonge inwoners gaan naar school. REGISSEREN

1

2

Jonge inwoners halen een startkwalificatie. REGISSEREN Jonge inwoners zijn taalvaardig (spreken, lezen, schrijven). REGISSEREN Jonge inwoners en ouders ervaren dat de school en zorg samenwerken om hen optimaal te begeleiden. REGISSEREN

3

4

5

Mensen zijn op de hoogte van de mogelijkheden en hebben toegang tot ondersteuning bij hun gezondheid. REGISSEREN

DOEL 9

1

Jonge inwoners worden zoveel mogelijk door hun ouders verzorgd en begeleid naar volwassenheid. LOSLATEN Jonge inwoners hebben een goede start doordat hun ouders of zijzelf deelnemen aan preventieprogramma’s. STIMULEREN Jonge inwoners groeien op in een gezinssituatie (zo thuis mogelijk). REGISSEREN Jonge inwoners en ouders met opvoeden opgroeivragen weten de weg en voelen zich ondersteund. REGISSEREN Ouders/verzorgers betrekken mensen en organisaties in hun omgeving bij opvoedvragen. REGISSEREN

1

2

3

Jonge inwoners ontwikkelen sociale vaardigheden. LOSLATEN Jonge inwoners kennen hun grenzen en staan stevig in hun schoenen. FACILITEREN Jonge inwoners hebben de kennis en vaardigheden om goed om te gaan met alcohol, roken, drugs, sociale media, seks en geld. DEELS REGISSEREN DEELS STIMULEREN

1

2

3

4

Kwetsbare jonge inwoners met psychosociale of andere problemen en hun ouders weten de weg en voelen zich ondersteund. REGISSEREN jonge inwoners en ouders in kwetsbare situaties worden gezien en ondersteund. REGISSEREN Scheidingen verlopen met minimale schade voor jonge inwoners. STIMULEREN Jonge inwoners ervaren dat scholen en gemeentelijke organisaties die werken met jongeren aandacht hebben voor LHBTI. STIMULEREN

DOELEN

DOEL 10

1

1

T/M

DOEL

DOEL 11

1

T/M

6

1

T/M

5

WAT GAAN WE DOEN inspanningen 1

T/M

43

inspanningen 1

T/M

24

inspanningen 1

T/M

42

inspanningen 1

T/M

21

4

inspanningen 1

T/M

35

2.

CONCEPT Versie 2.0

kaders die de raad ons meegaf In de Visie op Samenleven staan de inhoudelijke kaders die de Raad ons meegaf. Daarnaast zijn er financiële kaders. In de financiële bijlage bij de Visie op Samenleven staat een overzicht van de budgetten die beschikbaar zijn per doe-agenda (vastgesteld door de gemeenteraad). Verder maakte de Raad in de Visie op Samenleven keuzes over de rol die we als gemeente kiezen per onderwerp. Dit gaat van regisseren (sturen en bepalen) tot loslaten (geen actie van de gemeente). Dit vormt ook een kader waarbinnen we deze doe-agenda hebben opgesteld.

5

49% van onze inwoners geeft aan in de afgelopen 12 maanden vrijwilliger te zijn geweest. (Landelijk 45%).

86% van onze inwoners geeft aan bereid te zijn tot inzet voor de leefbaarheid van hun buurt. (Landelijk 79%).

Mobiliteits geen wmo beperkingen

Mantelzorgers

100%

& CIJFERS

Het percentage inwoners dat vindt dat buurtbewoners altijd voor elkaar klaar staan is 67%. (Landelijk 62%)

50%

50%

80,2% 81,4%

en gemeente

33%

50% 25%

8,6%

22,8% 16,3% 0 huishoudens zonder wmo voorziening 80,2% van de huishoudens hebben géén 2017 2032 van WMO-voorzieningen. gebruik gemaakt (Eerste helft 2018, landelijk 81,4%) huishoudens met Bron: waarstaatjegemeente.nl mobiliteitsbperking

bijstand en erkloosheid

0 mantelzorger zwaarbelast

25% van onze inwoners ouder dan 15 jaar is mantelzorger. (Landelijk 33%).

Van de mantelzorgers in onze gemeente is 8,6% zwaarbelast. (Landelijk 8,6%).

Psychisch verenigingsleven

Naar verwachting groeit het totaal aantal huishoudens met mobiliteitsbeperking door de vergrijzing in Ooststellingwerf de komende vijftien jaar van 16,3% naar 20,8% van alle huishoudens 50% (Rapport ABF research 2017) is 64% vannov. de burgers betrokken in het verenigingsleven van Ooststellingwerf.

50%

100%

40%

100%

38%

3,5-4% 4,2% 3,8%

0

ners met werkloosheid dsuitkering Ooststellingwerf 3,5-4%. ontvangen een (Friesland 4,2% in 2018, ering (2,7% ten landelijk 3,8%) het aantal inwoners. totaal 25.505 rticipatiewet 2018).

Inleiding op het maatschappelijk effect

Door de vergrijzing krijgen steeds meer mensen te maken met de gevolgen van 52% ouder worden. Zij willen zo lang mogelijk 34% de eigen regie op het leven houden en mee 22% 17% 17% 100% blijven doen. Denk aan boodschappen In de gemeente Ooststellingwerf wonen 140 statushouders doen, sporten, meedoen aan activiteiten in ACTIEF BETROKKEN BIJ inclusief kinderen. Opsterland en Weststellingwerf hebben een SOORT VERENIGING het dorp, bankzaken regelen, een museum Ruim 40% voelt zich matig 49% vergelijkbaar aantal statushouders. tot zeer eenzaam 45% bezoeken of zingen in het koor. Het helpt Bron: M. Eizenga, kwartiermaker statushouders, Ooststellingwerf. als professionals én de lokale samenleving –van buurtbewoners en verenigingen tot de Inwoners 45 jaar of ouder 54% 0 wijkagent en de caissière bij de supermarktInwoners 65 jaar of ouder 24% VRIJWILLIGER Bron: kengetallen gemeente zich hier bewust van zijn en voldoende 49% van onze inwoners Ooststellingwerf, 18-01-2019 50% geeft aan de afgelopen kennis hebben om oudere mensen éninhun 12 maanden vrijwilliger te mantelzorgers de goede benadering, zorg en zijn geweest. (Landelijk 45%). ondersteuning te bieden.

64% 52% sportverenigingen 22% religieuze of maatschappelijke 2025 2018 100% verenigingen 11% 17% culturele verenigingen 17% gezelligheidsverenigingen 34% overige vrijetijdsverenigingen 0 54% (meerdere antwoorden mogelijk) 0 0 Psycho-sociaal BETROKKEN IN 38% heeft een matig tot hoog risico 30% VERENIGINGSLEVEN 23,56% op angststoornis of depressie. 11% van de kinderen onder 12 jaar heeft ernstige psycho0 sociale problematiek. 65+ 65+ 45+ groei inwoners 65+

bevolkings opbouw

7% 5,4%

0 mantelzorger in OOSTSTELLINGWERF

3.

CONCEPT Versie 2.0

140

nieuwkomers

Vrijwilligers & inzetbereidheid

2-3x

N & CIJFERS inwoners en bevolkingsopbouw

50%

0 tot 14 jaar 3.785 (14,85%) 15 tot 24 jaar 2.724 (10,67%) 24 tot 44 jaar 5.169 (20,25%) 45 tot 64 jaar 7.814 (30,62%) 65 tot 84 jaar 5.334 (20,9%) 84 tot 100+ 679 (2,66%) Totaal 25.505

ezondheid

ugs

0

100% Bij minderjarige kinderen van ouders met psychische of 69% 9,8% 8,8% 8% verslavingsproblemen is het risico op kindermishandeling 2,7% twee2,2% tot drie keer zo hoog. 75+

85+

30%

%

Sociaal Economische status 21%

14%

7%

10%

6%

20%

5%

Drank

50%

0

Middelengebruik

77%

100%

0 kinderen met gescheiden ouders

FEITEN & CIJFERS

0

86% van onze inwoners geeft aan bereid te zijn tot inzet voor de leefbaarheid van hun buurt. (Landelijk 79%).

50%

50%

80,2% 81,4% 33%

Kenmerken gemeente

25%

8,6%

69% ervaart de eigen gezondheid als (zeer) goed. 87% ervaart voldoende eigen regie over het leven 77% voldoet aan de beweegnorm 95% is tevreden over het leven (bron: GGD 2020)

bijstand en werkloosheid

1% € 26.511 € 23.666

Het percentage inwoners dat vindt dat buurtbewoners altijd voor elkaar klaar staan is 67%. (Landelijk 62%)

Mantelzorgers

HOE 65-plussers hun leven ERVAREN

5%

2% 0

geen wmo

95%

18% van de kinderen onder de 12 jaar heeft een echtscheiding meegemaakt.

inwoners 75+

Inwoners 75 jaar of ouder 9,8% (Friesland 8,8%, landelijk 8,0%). Inwoners 85 jaar of ouder 2,7% (Landelijk 2,2% Bron: CBS 2018)

18% 87%

En het is prettig als oudere mensen ervaren dat de gemeenschap hen een handje toesteekt wanneer zij het even niet meer kunnen. Het is fijn als er gelegenheden 100% 100% zijn om elkaar te ontmoeten. En als 86% 79% ouderen betekenisvolle relaties ervaren, 67% 62%zinvolle (vrijwilligers)werk doen en/of een dag invulling hebben. Kortom we willen een leeftijdsvriendelijke samenleving zijn waar ouderen samen met hun omgeving 0 0 de gemeente zelfredzaam kunnen zijn en BEREID TOT INZET “WE STAAN ALTIJD waar nodig zorg biedt. VOOR ELKAAR KLAAR” VOOR DE BUURT

50% vecht-

50%

0 huishoudens zonder wmo voorziening 80,2% van de huishoudens hebben géén gebruik gemaakt van WMO-voorzieningen. (Eerste helft 2018, landelijk 81,4%) Bron: waarstaatjegemeente.nl

0 mantelzorger in OOSTSTELLINGWERF

0 mantelzorger zwaarbelast

25% van onze inwoners ouder dan 15 jaar is mantelzorger. (Landelijk 33%).

Van de mantelzorgers in onze gemeente is 8,6% zwaarbelast. (Landelijk 8,6%).

6

4.

CONCEPT Versie 2.0

Proces - hoe kwamen we tot deze doe-agenda De Visie op Samenleven stelden we samen met inwoners, ouderenorganisaties, zorgverleners, vrijwilligersorganisaties en mantelzorgers op. Daarnaast was een aantal lokale ondernemers betrokken. In bijlage 2 vatten we samen hoe dit proces verliep en ziet u wie de betrokkenen* zijn.

*) Met ‘betrokkenen’ bedoelen we alle organisaties, instellingen, verenigingen, clubs, ondernemers, vrijwilligers en inwoners die bij het onderwerp betrokken zijn en/of meededen om deze doe-agenda te maken.

7

René Schulkes Seniorenvereniging OSO Senioren blijf actief, doe mee of zet je in voor anderen.

5.

CONCEPT Versie 2.0

Analyse

wat is er aan de hand en waar richten we ons op De maatschappelijke effecten uit de Visie op Samenleven zijn door onze inwoners aangedragen. Ze weerspiegelen wat zij belangrijk vinden. Om te kijken wat nodig is om het maatschappelijk effect ‘Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden’ dichterbij te brengen keken we met de betrokkenen wat er precies aan de hand is rond dit onderwerp. Het resultaat hiervan vatten we hieronder samen. We maken hierbij ook gebruik van cijfers uit de Visie op Samenleven en andere relevante bronnen.

8

Jeannette Janssen Zuidoostzorg We zijn blij dat we met elkaar aan de slag gaan met Samen Dementie Vriendelijk, met elkaar gaat het lukken.

CONCEPT Versie 2.0

A. De meeste ouderen zijn tevreden en vitaal

B. Er komt een andere generatie ouderen aan

Uit onderzoek van de GGD blijkt dat 69% van de 65-plussers zijn of haar gezondheid als (zeer) goed ervaart. Verder ervaart 86% voldoende eigen regie over het leven, 73% voldoet aan de beweegnorm en 96% is tevreden over het leven. Onder 75-plussers zijn deze cijfers logischerwijs lager. Hoewel het grootste deel van hen niet beperkt is en blijft bewegen, is fysieke en geestelijke achteruitgang niet te voorkomen (GGD, 2020). We willen ouderen mogelijkheden bieden om in beweging te blijven en het leven met beperkingen zo goed mogelijk te houden. Zolang ouderen fysiek en mentaal in beweging blijven, kunnen ze meedoen aan het maatschappelijk leven. Dat werkt positief op hun welzijn en gezondheid en zorgt er voor dat zij minder vaak te maken krijgen met depressie en dementie en meer tevreden zijn over het leven.

De 80-plussers van nu zijn opgegroeid tijdens de wederopbouw. Deze generatie neigt naar traditionele en conservatieve opvattingen als plichtsgetrouw, sober en berustend (GGD, 2020). De toekomstige generatie 80-plussers, de huidige 50-ers, 60-ers en 70-ers, vinden nuchterheid, zelfstandigheid, beleven, genieten en zelfontplooiing belangrijk. Zij hebben doorgaans andere wensen hebben dan de ouderen van nu. Daar moeten we rekening mee houden als het gaat om activiteiten en voorzieningen.

9

CONCEPT Versie 2.0

C. Waardevol leven De 65-plussers van nu geven aan dat zij het belangrijk vinden dat we mét ouderen naar ouder worden kijken en kwetsbaarheid niet als leidend principe te nemen, maar te kijken naar wat iemand wel kan en waardevol vindt. Ook mentale gezondheid en weerbaarheid spelen een rol (positieve gezondheid). We weten dat eenzaamheid onder ouderen toeneemt. Het voorkomen en bestrijden van eenzaamheid is geen specifieke doelstelling in deze doe-agenda. We pakken dit als specifiek onderwerp, gericht op alle leeftijdscategorieën, op in de (nog te ontwikkelen) doe-agenda F ‘Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar’. Daarnaast bevat de doe-agenda G - ‘Sociale, culturele en sportinfrastructuur’ veel voorzieningen en activiteiten die (ook) bijdragen aan het voorkomen van eenzaamheid. In bijlage 1 bij deze doeagenda zijn inspanningen te vinden die helpen om eenzaamheid te voorkomen en te bestrijden, maar die daar niet specifiek op zijn gericht. Denk aan activiteiten gericht op ontmoeten, zingeving, signaleren van hulpvragen en ondersteuning in sociale vaardigheden.

D. Daginvulling voor kwetsbare ouderen Ook voor ouderen die niet meer zo vitaal zijn is een zinvolle daginvulling belangrijk. Er is behoefte aan betekenisvolle activiteiten die aansluiten bij de behoefte, mogelijkheden en belangstelling van de betreffende oudere. Er zijn wel mogelijkheden voor geïndiceerde dagbesteding maar dat is vaak nog een stap te ver. En er is behoefte aan mogelijkheden dicht bij huis, zodat vervoer geen geregel is. En in de bekende omgeving. Een locatie waar je binnen kunt lopen voor informatie, een luisterend oor, passende activiteiten en ondersteuning. Een ontmoetingsplek voor inwoners uit het eigen dorp waar geen indicatie voor nodig is. Ook voor mantelzorgers van ouderen is dit een vorm van ‘respijtzorg’ waardoor zij even tijd voor zichzelf hebben.

Doelen Het inspelen op bovengenoemde ontwikkelingen is in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van inwoners zelf. Ook verenigingen, dorpen, organisaties, ondernemers en gemeente kunnen hier aan bijdragen. Met elkaar kunnen we een basisinfrastructuur van sociale, culturele en sportinfrastructuur bieden waardoor ouderen sociaal en sportief bezig kunnen blijven en zichzelf kunnen blijven uitdagen en ontwikkelen. Waardoor zij anderen kunnen ontmoeten. En vrijwilliger kunnen blijven. Zingeving ervaren. Eenzaamheid voorkomen. Deze zaken komen aan de orde in de doe-agenda G - Samenleven (sociale, culturele en sportinfrastructuur). Inclusiviteit, dus ook de mogelijkheden voor ouderen om mee te doen, vormt hierbij het uitgangspunt.

Daarnaast leidt voorgaande tot de wens om Ooststellingwerf zo leeftijdsvriendelijk mogelijk te maken. Hier hebben alle ouderen profijt van. De doelen in deze doe-agenda richten zich daarom zowel op ouderen in het algemeen als specifieke groepen, bijvoorbeeld mensen met dementie. De eerste twee doelen zijn: Doel 1 Er zijn flexibele mogelijkheden voor ouderen om, samen met jongere generaties, actief te zijn in het maatschappelijk leven en zingeving te ervaren. Doel 2 Kwetsbare ouderen vinden (liefst in hun nabije omgeving) een zinvolle dagbesteding.

Verder zien we het als een gezamenlijke verantwoordelijkheid om te investeren in preventie, gericht op het stimuleren van positieve gezondheid van ouderen. In 2020 kwamen het Nationaal Preventieakkoord (NPA) en een Friese Preventieaanpak (FPA) tot stand. Hierbij draait het om een integrale benadering van positieve gezondheid in alle fasen van het leven. We vertalen dit in een Ooststellingwerfse Preventieaanpak. Dit pakken we integraal op in de nog te ontwikkelen doe-agenda H - ‘Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen’.

10

CONCEPT Versie 2.0

E. Vergrijzing, dementie In onze gemeente heeft ruim 23% van de inwoners een leeftijd boven de 65 jaar en behoort hiermee tot één van de meest snel vergrijsde gemeenten van Friesland tussen 2012-2030. We zien wel verschillen tussen de dorpen. Dit is een ontwikkeling die we niet kunnen beïnvloeden, maar waar we op in moeten spelen. Door de vergrijzing neemt het aantal inwoners met dementie ook toe. Door het Fries Sociaal Planbureau is de prognose gedaan dat er zelfs een verdubbeling plaatsvindt van het aantal mensen met dementie in Friesland. In Ooststellingwerf is deze toename in de komende jaren ook aan de orde: van 510 in 2020 naar 1000 in 2050 (Alzheimer Nederland, 2018)). Dementie is een ziektebeeld waarbij de geestelijke vermogens ernstig zijn afgenomen. Als gevolg hiervan kan iemand dagelijkse handelingen, die voorheen moeiteloos werden gedaan, minder goed of niet meer uitvoeren. Het gaat dan om handelingen als zich aankleden, het bereiden van voedsel, correcte inname van medicatie, of het betalen van rekeningen.

Mensen met dementie leven gemiddeld 8 jaar met deze ziekte. 1 op de drie vrouwen krijgt dementie, bij mannen is dit 1 op de 7. Erkenning duurt lang, het duurt gemiddeld 14 maanden voordat er een diagnose is gesteld. Mensen kunnen op jongere leeftijd dementie ontwikkelen. Dat maakt het extra belangrijk dat dit wordt herkend en dat we hier als samenleving goed mee om gaan. De gemiddelde leeftijd van mantelzorgers is 64 jaar en 72% is vrouw. 31% zorgt meer dan 40 uur in de week voor zijn/haar naaste. Tegenover de sterke toename van mensen met dementie staat de afname van de beroepsbevolking. In 2019 zijn er 42 potentieel werkenden op iedere dementiepatiënt. In 2050 zijn dat er naar verwachting nog maar 17 (bron: Alzheimer Nederland).

F. Onze lokale samenleving kan beter inspelen op de behoeften en beperkingen van ouderen. Hiervoor kwam al aan de orde dat we leeftijdsvriendelijk willen zijn. Dit betekent dat de omgeving (netwerk, winkeliers, verenigingsleven et cetera) over voldoende kennis moet beschikken over ouderen en hun behoeften (ouderen met en zonder dementie). Dan is het makkelijker om de dienstverlening af te stemmen op ouderen en het mogelijk te maken dat zij zo lang mogelijk meedoen. Ook helpt het als de omgeving signalen van dementie herkent en weet wat daar mee te doen.

Voorgaande leidt tot het volgende doel: Doel 3 Professionals, winkeliers, het verenigingsleven en maatschappelijke organisaties wisselen kennis uit over leeftijdsvriendelijke dienstverlening, herkennen signalen van dementie en weten hoe daarmee om te gaan.

11

Léon dansschool studio Clarette-Léon Voor dansen is niemand te oud. We maken het met elkaar leuk en mogelijk.

CONCEPT Versie 2.0

G. Laat hulp zoeken en de bekendheid van het ondersteuningsaanbod Naarmate de leeftijd vordert, neemt de kans toe dat inwoners het niet meer (helemaal) zelf redden. In dat geval kunnen zij een beroep doen op tal van voorzieningen. Soms wachten inwoners te lang met hulp zoeken. In het geval van ouderen (en hun mantelzorgers) kunnen veel problemen (denk aan overbelasting, verwarde ouderen, valincidenten meestal worden voorkomen als mensen tijdig aan de bel trekken en dan de juiste ondersteuning krijgen. Dat inwoners hulp vragen uitstellen komt grotendeels door onbekendheid, aannames, maar ook door een gebrek aan diversiteit in ondersteuning. Het loont dus om te investeren vroegtijdige en herhaaldelijke informatievoorziening. Maar ook in een betere aansluiting bij verschillende leefstijlen, bestaande patronen (dagelijkse ritme) en andere zorg die al wordt ingezet (totaalpakket).

Daarnaast werkt het goed als informatievoorziening loopt via de mensen die achter de voordeur komen en/of vaak contact hebben met ouderen en hun mantelzorgers. Daarom is het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen, maar zeker professionals en dienstverleners (denk aan praktijkondersteuners, verpleegkundigen en fysiotherapeuten maar bijvoorbeeld ook maaltijdbezorgers of kappers) weten wat de mogelijkheden zijn zodat zij mensen daar op kunnen attenderen en eventueel stimuleren om er gebruik van te maken. Dit leidt tot het volgende doel: Doel 4 Ouderen en mantelzorgers vragen tijdig hulp.

Verder liggen er kansen als alle partijen (denk aan gebiedsteam, huisartsen, casemanagers dementie, thuiszorg et cetera) ervoor zorgen dat inwoners (in dit geval ouderen en mantelzorgers) in een vroeg stadium en doorlopend geïnformeerd worden over de mogelijkheden van ondersteuning. Niet alleen schriftelijk of online, maar ook op plekken waar zij regelmatig komen. Denk aan de supermarkt, de huisarts, op het werk, in het dorpshuis, bij de sportvereniging of op school.

12

CONCEPT Versie 2.0

H. Het ondersteuningsaanbod is versnipperd en de toegang soms lastig

Dit leidt tot het volgende doel:

I. Meer mantelzorgers en overbelasting mantelzorgers

Als mensen eenmaal de stap zetten om hulp te zoeken, is nu voor ouderen en mantelzorgers best lastig om de weg te vinden in het ‘oerwoud’ van mogelijkheden en organisaties. Mensen weten niet (precies) waar ze terecht kunnen en/of ze vinden het teveel gedoe. Kortom het aanbod is versnipperd en de toegang niet altijd helder. Juist mensen met een lage sociaal economische status vinden dit lastig. Het helpt als we de toegang tot zorg dus zodanig inrichten dat het eenvoudig is om een hulpvraag neer te leggen en dat er daarna snel iets gebeurt. Ook hier geldt weer dat professionals die achter de voordeur komen een vertrouwensrelatie opbouwen met ouderen en mantelzorgers. Zij kunnen ‘warm’ doorverwijzen naar hulp en advies.

Doel 5 Er is één plek waar inwoners, mantelzorgers en professionals terecht kunnen met vragen die gerelateerd zijn aan ouder worden en/ of mantelzorg en waar snel een duidelijk antwoord komt en/of de goede hulp wordt geregeld.

Het aantal mantelzorgers stijgt door de demografische ontwikkelingen en is op dit moment ongeveer 6460, waarvan naar schatting 8,6% zwaar belast (Mezzo). Van de mensen met dementie woont 70% thuis, meldt Alzheimer Nederland. Zorgen voor iemand met dementie is de zwaarste vorm van mantelzorg en daarmee is de groep mantelzorgers die zorg dragen voor iemand met dementie een belangrijke risicogroep als het gaat om overbelasting. In de Hackathon Mantelzorg en dementie kwam naar voren dat steun uit de omgeving heel belangrijk is voor mantelzorgers. Het proces van dementie is vaak al lang aan de gang totdat uiteindelijk de diagnose wordt gesteld. Op dat moment is er vaak al minder contact met familie en vrienden en heeft de mantelzorger het idee dat hij het helemaal alleen moet doen. Professionele hulp is er wel, maar deze is niet constant en ook niet op afroep beschikbaar. En veelal niet voor huis-tuin-en-keuken-problemen, frustraties of morele dilemma’s die de mantelzorger ervaart. Lotgenotencontact kan hierbij helpend zijn. En hoewel het overbelasting niet concreet voorkomt, kan een blijk van waardering voor mantelzorgers wel een oppepper geven.

Mantelzorgondersteuning is dus een belangrijk onderwerp als we een leeftijdsvriendelijke gemeente willen zijn. Mantelzorgondersteuning is echter niet voor één leeftijdscategorie of doelgroep. Daarom pakken we mantelzorgondersteuning als geheel op in deze doe-agenda. Dit leidt tot het volgende doel: Doel 6 Mantelzorgers (oa van mensen met dementie) krijgen desgewenst ondersteuning die past bij hun behoeften en ervaren waardering voor hun mantelzorgrol.

13

Jelte Moesker mantelzorger Mocht je ook mantelzorger worden, dan heb je een goede kans de zingeving van je leven te vergroten.

CONCEPT Versie 2.0

J. Armoede

L. Toegankelijkheid openbare ruimte

Zo’n 8% van de ouderen in onze gemeente geeft aan moeite te hebben met rondkomen. Ouderen maken echter relatief weinig gebruik van de Voedselbank en van de gemeentelijke armoederegelingen. Ouderen hebben meer dan de jongere generaties het idee dat ze het zelf moeten oplossen en zijn vaak gewend het zuinig aan te doen. Toch is het de moeite waard om ouderen beter te informeren over de mogelijkheden en hierbij hun eigen netwerken te gebruiken (denk aan de ouderenorganisaties). In de doeagenda ‘Meedoen aan het maatschappelijk leven’ komt het bereik van de huidige minimaregelingen aan de orde. Daar nemen we dit punt mee.

Ouderen wonen graag in gewone woonwijken. De leefomgeving / openbare ruimte moet zoveel mogelijk seniorvriendelijk zijn. Door ‘beschutting’ van het dorp of de buurt houden ouderen de regie over het eigen leven. Een goede inrichting van de openbare ruimte kan helpen om bewegen te stimuleren en makkelijk te maken. Fysieke toegankelijkheid is geen onderdeel van deze doe-agenda. We nemen dit mee in de doe-agenda die hoort bij Gezondheid (‘Mensen leven in een gezonde leefomgeving’), in de Omgevingsvisie, in het Vervoers- en verkeerplan, in het handboek openbare ruimte en ons overleg met de Werkgroep Toegankelijkheid Ooststellingwerf (2 keer per jaar).

K. Woonmogelijkheden op maat Het aantal zelfstandig thuiswonende ouderen is de afgelopen jaren gegroeid en blijft groeien. Nu en in de toekomst zijn voor deze ouderen voldoende woonmogelijkheden nodig. Daarnaast willen we het senioren zo makkelijk mogelijk maken om op tijd te anticiperen op hun toekomstige behoefte om levensloopbesteding te wonen. Deze onderwerpen zien we te zijner tijd terug in de doe-agenda die hoort bij de opgave Meedoen (‘Mensen kunnen levensloopbestendig wonen’) en in de Omgevingsvisie.

Het aantal zelfstandig thuiswonende ouderen is de afgelopen jaren gegroeid en blijft groeien. Nu en in de toekomst zijn voor deze ouderen voldoende woonmogelijkheden nodig. Daarnaast willen we het senioren zo makkelijk mogelijk maken om op tijd te anticiperen op hun toekomstige behoefte om levensloopbesteding te wonen. Deze onderwerpen zien we te zijner tijd terug in de doe-agenda die hoort bij de opgave Meedoen (‘Mensen kunnen levensloopbestendig wonen’) en komen aan de orde bij de ontwikkeling van de Omgevingsvisie.

14

6.

CONCEPT Versie 2.0

Wat gaan we doen?

inspanningen

In bijlage 1 staat per doelstelling uitgebreid wat de samenwerkende partijen gaan doen om de doelen dichterbij te brengen. In deze paragraaf ziet u hiervan een samenvatting.

GA NAAR DE INSPANNINGEN › 15

WAT GAAN WE DOEN? (ALLE inspanningen per doel)

CONCEPT Versie 2.0

B I

1

2

3

DOEL

1

1 Vervoers belemmeringen wegnemen.

Er zijn flexibele mogelijkheden voor ouderen om, samen met jongere generaties, actief te zijn in het maatschappelijk leven en zingeving te ervaren.

2 Verbindingen tussen generaties meenemen in bestaande activiteiten.

Bekijk volgende inspanning ›

16

WAT GAAN WE DOEN? (ALLE inspanningen per doel)

CONCEPT Versie 2.0

B I

1

2

3

DOEL

2 Kwetsbare ouderen vinden (liefst in hun nabije omgeving) een zinvolle dagbesteding.

3

5

Ondersteuning kwetsbare inwoners bij vinden van dagbesteding of vrijwilligerswerk.

Informele dagbesteding in de dorpen.

4 initiatieven tegen eenzaamheid.

Bekijk volgende inspanning ›

17

WAT GAAN WE DOEN? (ALLE inspanningen per doel)

CONCEPT Versie 2.0

B I

1

2

3

DOEL

3 Professionals, winkeliers, het verenigingsleven en maatschappelijke organisaties wisselen kennis uit over leeftijdsvriendelijke dienstverlening, herkennen signalen van dementie en weten hoe daarmee om te gaan.

6 Samen Dementie vriendelijk.

Bekijk volgende inspanning ›

18

WAT GAAN WE DOEN? (ALLE inspanningen per doel)

CONCEPT Versie 2.0

B I

1

2

3

DOEL 7 Preventief huisbezoek bij ouderen 75+

4 Ouderen en mantelzorgers vragen tijdig hulp.

10 Welzijns coach.

8

11

Goodybag met informatie voor 67+

Bewustwording en informatie langer thuis wonen.

9 Gezond ouder worden voor mensen met een kleine beurs.

Bekijk volgende inspanning ›

19

WAT GAAN WE DOEN? (ALLE inspanningen per doel)

CONCEPT Versie 2.0

B I

1

2

3

DOEL

5 Er is één plek waar inwoners, mantelzorgers en professionals terecht kunnen met vragen die gerelateerd zijn aan ouder worden en/of mantelzorg en waar snel een duidelijk antwoord komt en/of de goede hulp wordt geregeld.

12

14

Bekendheid gebiedsteam.

Ouderenwijzer: stimulans om tijdig hulp te vragen.

13 Warme doorverwijzing via wijkgericht werken.

Bekijk volgende inspanning ›

20

WAT GAAN WE DOEN? (ALLE inspanningen per doel)

CONCEPT Versie 2.0

15 Mantelzorg Wijzer: stimulans om tijdig hulp te vragen.

B I

1

2

3

DOEL

19 Rouw verwerking.

6 Mantelzorgers (o.a. van mensen met dementie) krijgen desgewenst ondersteuning die past bij hun behoeften en ervaren waardering voor hun mantelzorgrol.

16 Mantelzorg consulent in het gebiedsteam.

20 Cursussen, trainingen en respijtweekend voor mantelzorgers.

17 Mantelzorger desgewenst ook een ondersteuningsplan.

18 Waardering mantelzorgers.

21 Ontmoeting en lotgenotencontact voor mantelzorgers.

TERUG naar eerste inspanning ‹

21

OVERZICHT BIJLAGEN CONCEPT Versie 2.0

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Lijst met inspanningen per doel

Proces - hoe kwamen we tot deze doeagenda en overzicht betrokkenen

Wat werkt bij mantelzorg (Movisie) en infographic dementievriendelijke gemeente.

Het monitoren van het effect ‘Mensen ervarendat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden’

DA Doe-AG20EN 24 2021-

Mensen ervaren dat ouden rekening wordt geh met het proces van ouder worden. ) opgave gezondheid (onderdeel van de

BIJLAGE 1 ingen per doel lijst met inspann wat gaan we doen?

I 1 2 3

DA Doe-AG20EN 24 2021-

Mensen ervaren dat ouden rekening wordt geh met het proces van ouder worden. )

I 1 2 3

opgave gezondheid (onderdeel van de

bijlage 2 Proces deze doe-agenda hoe kwamen we tot ht stakeholders rzic en ove

DA Doe-AG20EN 24 2021-

Mensen ervaren dat ouden rekening wordt geh met het proces van ouder worden. ) opgave gezondheid (onderdeel van de

BIJLAGE 3 telzorg Wat werkt bij man phic (Movisie) en infogra ke gemeen te. dementievriendelij

I 1 2 3

DA Doe-AG20EN 24 2021-

Mensen ervaren dat ouden rekening wordt geh met het proces van ouder worden. )

I 1 2 3

opgave gezondheid (onderdeel van de

BIJLAGE 4 het effect Het monitoren van rekening ‘Mensen ervaren dat het proces wordt gehouden met ’ van ouder worden

22