Bijlage 7 - Interprovinciaal wolvenplan addendum 2023 - interventierichtlijnen

INTERPROVINCIAAL WOLVENPLAN

Interprovinciaal wolvenplan

In opdracht van Interprovinciaal overleg (IPO) - Bestuurlijke Adviescommissie Vitaal Platteland (BACVP) en vastgesteld op 13 april 2023. Opgesteld door de IPOWolvenwerkgroep.

Dit document te citeren als: IPO 2023, Interventie richtlijnen - interprovinciaal wolvenplan. IPO, Den Haag. Foto omslag: © Hugh Jansman Voor meer informatie raadpleeg de website van het BIJ12 (www.bij12.nl) voor de meest actuele informatie.

Inhoud Inleiding ............................................................................................................ 3 Openbare orde en veiligheid ................................................................................ 4 Voorkomen van problematische situaties ............................................................... 4 Wettelijk kader................................................................................................... 5 Verjagen ........................................................................................................... 6 Dode of gewonde wolf ......................................................................................... 6 Onderscheid probleemsituaties met wolven en probleemwolf ................................... 7 Deskundigenteam ............................................................................................... 7 Communicatie .................................................................................................... 7 Doorontwikkeling ................................................................................................ 8 Interventierichtlijnen voor probleemsituaties en probleemwolven ............................. 9 Situatie wolf – mens ........................................................................................

9 Situatie wolf – hond ........................................................................................11 Interventierichtlijn – Melding van een aangetroffen (aangereden) dode of gewonde wolf of goudjakhals ..................................................................................................14 1.

Doel .......................................................................................................14

2.

Communicatie ..........................................................................................14

Uitwerking Interventierichtlijn Melding van een aangereden dier – mogelijk wolf of goudjakhals ......................................................................................................15

2

Inleiding Deze interventierichtlijnen vervangen de richtlijnen zoals opgenomen in het Interprovinciaal wolvenplan 2019. Hiermee wordt invulling gegeven aan het daar beschreven beleid. Het is een uitvoeringsgericht document. In richtlijnen wordt voor verschillende situaties duiding gegeven aan de juridische en beleidsmatige kaders die in het wolvenplan uiteen zijn gezet. De richtlijnen zijn bedoeld voor bestuurders, beheerders en uitvoerders als hulpmiddel bij het inschatten van situaties en het bepalen van de handelswijzen die daarbij horen. Er is gekozen voor de vorm van een escalatielader waarbinnen de kwalificaties Geen probleem, Probleemsituatie en Probleemwolf worden onderscheiden, waarvan de kwalificatie Probleemwolf als meest urgent wordt ingeschat. Dit onderscheid is van groot belang, omdat situaties soms vragen dat snel en adequaat wordt gehandeld. Te langzame besluitvorming of verkeerde beslissingen kunnen dan ernstige gevolgen hebben. Ook voor externe partijen is het belangrijk dat duidelijk is wat zij in verschillende situaties van overheden kunnen verwachten.

3

Openbare orde en veiligheid Veiligheid van mensen staat bovenaan. Wanneer die veiligheid acuut in het geding is, kan op last van de burgemeester worden ingegrepen. In een dergelijke situatie is de burgemeester het bevoegd gezag. Een burgemeester kan direct ingrijpen op basis van de Gemeentewet (art 175 en 176). Dat hoeft dus niet te gebeuren op basis van de Wet natuurbescherming. Ook provincies kunnen op basis van de Wet natuurbescherming ingrijpen wanneer openbare orde en veiligheid in het geding is. De daarvoor te hanteren procedures zullen eerder gericht zijn op het voorkomen van onveilige situaties dan op het acuut inspelen daarop. Bij ingrijpen zal altijd eerst moeten worden overwogen of de situatie met, voor de wolf, niet-dodelijke middelen het hoofd kan worden geboden. Alleen wanneer dat niet redelijkerwijs mogelijk is, kan worden besloten over te gaan op dodelijke maatregelen. De afwegingen worden hiervoor in onderstaande richtlijnen meegegeven. Wolven mijden in principe het contact met mensen. Onder normale omstandigheden vormen wolven voor mensen dan ook geen bedreiging. Een ontmoeting met een wolf is altijd een uitzonderlijke gebeurtenis. Het komt echter voor dat wolven op onverwachte plekken worden gezien, zoals in bebouwd gebied of langs wegen.

Ook dan is niet altijd sprake van onnatuurlijk gedrag en is in de meeste gevallen geen sprake van een gevaarlijk situatie. Een situatie kan wel gevaarlijk worden wanneer wolven hun schuwheid verliezen, bijvoorbeeld wanneer ze door mensen gevoed worden. In dat geval zal eerst worden geprobeerd de wolf weer “bang” voor mensen te maken. Als dat niet lukt, kan uiteindelijk worden besloten de wolf te doden. Gehouden dieren, met name schapen, vallen met enige regelmaat ten prooi aan wolven. Dat is niet helemaal te voorkomen. Voor een dierhouder kan dit erg moeilijk zijn. Het gangbare beleid is er dan ook op gericht om de dierhouder zo goed mogelijk te ondersteunen bij het beschermen van de dieren (bijvoorbeeld door voorlichting en via een subsidieregeling voor preventieve maatregelen).En tegemoetkoming in de schade te bieden wanneer een aanval van wolven zich voordoet.

Voorkomen van problematische situaties Situaties die gevaarlijk zijn voor mensen, of situaties waarin wolven bovenmatig schade aan gehouden dieren toebrengen, ondanks de inzet van preventieve maatregelen, kunnen zich voordoen. In de meeste gevallen zal dan sprake zijn van een wolf die heeft geleerd dat in de buurt van mensen voedsel te vinden is of dat vee een makkelijk prooi vormt. Het betreft dan aangeleerd, problematisch gedrag. Het belangrijkste doel van de interventierichtlijnen is om te voorkomen dat wolven dit gedrag aanleren. Het is daarom van groot belang dat de richtlijnen, juist ook in situaties waarin geen, of niet direct sprake is van problematisch gedrag, correct worden nageleefd. Overheden (bevoegd gezag) en formeel betrokken uitvoerenden dienen correct te kunnen handelen. Hier ligt ook een belangrijke verantwoordelijkheid bij burgers en veehouders.

4

Wettelijk kader Het opzettelijk verstoren en doden van wolven is bij de wet verboden en strafbaar. Alleen in uitzonderlijke situaties kan het bevoegd gezag toestemming geven om van dat verbod af te wijken. In de richtlijnen wordt aangegeven in welke situaties dat het geval zou kunnen zijn. Tevens wordt aangegeven met welk doel en aan welke voorwaarde vervolgens moet worden voldaan om tot het nemen van maatregelen over te kunnen gaan. Het kan soms frustrerend zijn om alle stappen, zoals preventie en analyse van de situatie te moeten doorlopen voordat harder kan worden ingegrepen. Maar als de richtlijnen in zulke situaties juist worden nageleefd, kunnen alle betrokken partijen er gerust op zijn dat rechtmatig wordt gehandeld. In principe is de wolf in Nederland beschermd. In de interventierichtlijnen wolf-mens, wolf-hond, aangereden wolf en/of doodgevonden wolf wordt aangegeven wat die beschermde status betekent voor de mogelijkheden om in te grijpen in verschillende situaties. De richtlijnen zijn erop gericht probleemsituaties te voorkomen en om ingrijpen mogelijk te maken wanneer ze zich toch voordoen. Nota bene, de richtlijn voor situaties wolf-vee is niet aangepast ten opzichte van de richtlijn zoals die in 2019 is vastgesteld. In het volgende, geactualiseerde wolvenplan zal wel een nieuwe richtlijn wolf-vee worden opgenomen.

Voor het verjagen en in het uiterste geval doden van een wolf is een ontheffing of vrijstelling nodig. De provincie kan een dergelijke ontheffing of vrijstelling verlenen, maar zal dat in alle gevallen nog steeds degelijk moeten onderbouwen. Uit die onderbouwing moet duidelijk blijken dat hiervoor een wettelijk bepaald belang is, dat de ingreep geen negatief effect heeft op de gunstige staat van instandhouding van de wolf en dat er geen bevredigende alternatieve oplossingen voorhanden zijn. Ook moet worden onderbouwd wat het te verwachten effect is van de maatregel. Hiervoor is soms veel informatie nodig, maar er is ook veel informatie al beschikbaar. Op de website van BIJ12 staat bijvoorbeeld al veel gepubliceerd. De richtlijnen geven aan in welke situatie een dergelijk proces in gang kan worden gezet. Het toepassen van de richtlijnen op zichzelf is echter nog geen wettelijke rechtvaardiging om in te grijpen. Wanner de richtlijnen correct worden nageleefd kan ontheffingverlening, als dat nodig is, wel snel plaatsvinden, mits, zoals gezegd, voldoende onderbouwd. Het documenteren van de situatie is dan ook van groot belang. Voor de situaties wolf-mens en wolf-hond is het wettelijk belang “openbare veiligheid” aan de orde.

Hoewel een aanval van een wolf op een hond niet direct een gevaarlijke situatie voor mensen op hoeft te leveren, is het zorgelijk wanneer een wolf actief honden opzoekt. De wolf vertoont in dat geval ongewenst gedrag, en escalatie naar een situatie die ook voor mensen gevaarlijk is ligt mogelijk op de loer. Ook in deze situaties moet een eventuele ontheffing of vrijstelling van het verbod wolven te verjagen of doden zorgvuldig worden onderbouwd, en ook hier moet worden aangetoond dat er geen bevredigende alternatieve oplossingen voorhanden zijn. Het belang openbare veiligheid zal bij wolven zwaarder wegen dan het belang schade aan landbouwgewassen en vee, wat ingrijpen eerder mogelijk maakt. Bij acuut gevaar kan altijd direct worden ingegrepen op last van de burgemeester.

5

Verjagen Het begrip verjagen behoeft nadere toelichting. Verjagen is een maatregel die het dier (de wolf) doet vluchten. Deze maatregel brengt het dier niet in gevaar en/of verwondt het dier niet wezenlijk. Voor alle gevallen geldt dat de in te zetten middelen in de betreffende situatie proportioneel dienen te zijn. We onderscheiden drie vormen van verjaging: 1. Verjagen van eigen terrein of uit eigen buurt om gevaarlijke situaties te voorkomen. Dit is bij de wet niet verboden, hier is dus geen toestemmingsbesluit, zoals een ontheffing voor nodig. Verjaging mag bijvoorbeeld met geluiden of visuele middelen. Het is niet toegestaan de wolf te verwonden. Wanneer de gevaarlijke situatie is verholpen, moet het verjagen gestaakt worden, de wolf mag niet worden opgejaagd of achtervolgd. 2. Verjagen van wolven die we bang willen maken voor mensen, negatief conditioneren. Dit is bij de wet verboden, hiervoor is dus een toestemmingsbesluit nodig. Bij verlening van het toestemmingsbesluit moet worden aangetoond dat het in te zetten middel effectief en proportioneel is. 3. Verjagen vanuit zijn wolven-leefgebied. Dit is wettelijk verboden.Hiervoor is een toestemmingsbesluit, zoals een ontheffing voor nodig. Bij verlening van dat besluit zullen zwaarwegende argumenten moeten worden aangedragen waaruit blijkt dat verjaging uit het gebied noodzakelijk is.

Dode of gewonde wolf Wanneer een wolf (of goudjakhals) dood (of gewond) wordt aangetroffen, is de politie in principe het eerste aanspreekpunt. De politie kan beoordelen of de situatie verdacht (er kan mogelijk sprake zijn van een strafbaar feit) of gevaarlijk is en of er maatregelen genomen moeten worden. Bijvoorbeeld een weg tijdelijk afzetten. De politie schakelt vervolgens andere betrokken instanties is. Om het dier te mogen vervoeren, monsters te nemen of sectie uit te voeren zijn vergunningen nodig. De provincie is hiervoor verantwoordelijk. Een gewonde, maar nog levende wolf, kan met beperkte ingrepen misschien weer terug worden teruggeplaatst in de natuur. Een deskundige, bijv. een dierenarts moet die afweging maken. In de meeste gevallen zal dat echter niet mogelijk of niet verantwoord zijn en moet de wolf worden geëuthanaseerd. Ook daarvoor is een ontheffing van de provincie vereist, dit is veelal, geregeld in provinciale (valwild-) verordeningen. De provincie bepaalt hoe de wijze van afhandeling van een gewonde of dode wolf (of goudjakhals) wordt ingevuld binnen het kader van de interprovinciale richtlijn. Eveneens wordt in opdracht van de provincie en/of BIJ12 het wolvenmeldpunt en WENR ingeschakeld.

6

Onderscheid probleemsituaties met wolven en probleemwolf In de interventierichtlijnen wordt onderscheid gemaakt tussen een probleemsituatie en een probleemwolf. Het verschil tussen die twee is dat een probleemwolf problematisch gedrag vertoont dat niet noodzakelijk onnatuurlijk, maar wel afwijkend is. Het gaat om gedrag dat de wolf zeer waarschijnlijk heeft aangeleerd als reactie op menselijke omstandigheden. In een probleemsituatie gedraagt de wolf zich niet afwijkend, maar ontstaan wel conflictsituaties. Dergelijke situaties zijn niet helemaal te voorkomen, maar de impact kan met het nemen van de juiste maatregelen worden beperkt. Bij een echte probleemwolf kan, na nadere afweging, het verwijderen (m.a.w. doden) van dat individu uit de populatie uiteindelijk de enig overgebleven oplossing zijn.

Documenteren, beoordelen en opvolgen van meldingen Gezien de wettelijk beschermde status van de wolf, moet terughoudend worden omgegaan met beheeringrepen, ook wanneer probleemsituaties zich voordoen. Acute, levensbedreigende situaties voor mensen vormen hierop een uitzondering. Bij ingrepen worden daarom escalatieladders gehanteerd, zie onderstaande handelingsrichtlijnen. Wanneer in een wolvengebied honden worden aangevallen, is het van belang onderscheid te kunnen maken tussen aanvallen op loslopende honden en op aangelijnde honden, of honden achter een hek. Pas in het uiterste geval kan toestemming worden verleend om een wolf te doden. In dat geval is het niet voldoende dat alle stappen in de escalatieladder zijn doorlopen, de keuze dient goed onderbouwd te zijn, hiervan moet waar mogelijk ook bewijs overlegd kunnen worden. Om die reden is het van groot belang alle stappen zorgvuldig te documenteren. Zo mogelijk kan uit monitoringsaspecten ook overwogen worden de wolf te vangen, te verdoven en te zenderen.

Deskundigenteam In bepaalde situaties kan het wenselijk zijn een groep onafhankelijke deskundigen de situatie nader te laten analyseren. Het instellen en samenstellen hiervan is een keuze van de betrokken provincie, zo nodig in overleg met gemeentes en wolvencommissie. Doel is te komen tot een onpartijdig en objectief oordeel en advies dat enerzijds een analyse biedt van de situatie in dat gebied en aanbevelingen doet over een eventuele aanpak. En anderzijds kan leiden tot het preciezer documenteren van kennis en ervaringen die in andere situaties te benutten zijn.

Communicatie In onderlinge afstemming tussen provincies, gemeentes, politie, IPO, BIJ12, VNG en mogelijk andere partijen wordt gewerkt aan een communicatiestrategie. Deze is gericht op het informeren van het publiek, betrokkenen en instanties die een mogelijke rol spelen bij de implementatie van de richtlijnen.

7

Doorontwikkeling De richtlijnen bieden handvatten voor situaties die op het moment van opstellen te voorzien zijn. Er kunnen zich echter altijd onvoorziene situaties voordoen. Op dat moment moet een bevoegd gezag op basis van eigen afwegingen besluiten nemen. De richtlijnen bieden daar ruimte voor. In sommige gevallen zal het nodig zijn hiervoor een expert (bijvoorbeeld het hiervoor genoemde deskundigenteam) te raadplegen. Ook daarvoor bieden de richtlijnen handreikingen. De richtlijnen zijn opgesteld op basis van wettelijke en beleidsmatige kaders en op basis van huidige ervaringen in binnen- en buitenland. Een aantal van de beschreven situaties hebben zich in Nederland echter nog niet voorgedaan. Daar is nog geen ervaring mee en hierover bestaat nog geen jurisprudentie. Het is denkbaar dat de richtlijnen op basis van toekomstige ontwikkelingen moeten worden bijgesteld. Om dit te kunnen doen is het belangrijk probleemsituaties ook als leermoment te kunnen gebruiken. Om die reden wordt documentatie en analyse van de situatie expliciet als actie benoemd in een aantal situaties. De richtlijnen zullen periodiek tegen het licht worden gehouden en zo nodig aangepast. Het in deze interventierichtlijnen verwoorde beleid dient te worden verankerd in provinciale regelgeving (beleidsregels, verordeningen e.d.) waaronder bijvoorbeeld de provinciale valwildregeling.

Tot slot de suggestie dat indien men snel wil handelen het goed is voorafgaand bepaalde ontheffingen en vergunningen in algemene zin voorbereid te hebben (‘klaarliggen’). Dan behoeft slechts de situatieafhankelijke invulling nog plaats te vinden.

8

Interventierichtlijnen voor probleemsituaties en probleemwolven Situatie wolf – mens Gedrag wolf

Oorzaak

Inschatting

Maatregel en doel

Situatie

a Wolf loopt Normaal gedrag Ongevaarlijk In principe geen Geen probleemoverdag of ’s maatregelen situatie nachts door • Wolf is niet Maar opletten, stedelijk gebied of geïnteresseerd in probleem kan • Evt. communicatie dorpskern zonder mensen maar mijdt ontstaan als publiek. interesse voor geen bebouwing. wolven • Eventueel aanwezige gebouwen, erven, regelmatig voedselbronnen tuinen, honden. • Wolven zijn niet voedsel(resten) verwijderen om uitsluitend nachtactief. vinden bij gewenning aan bebouwing. mensen te voorkomen. • Geval observeren en documenteren om eventueel benodigd ingrijpen in latere situaties te kunnen onderbouwen.

b Wolf vlucht niet meteen bij het zien van voertuigen en mensen maar stopt en observeert.

Normaal gedrag Wolf heeft nog geen slechte ervaring meegemaakt. Vooral jonge wolven zijn vaak nieuwsgierig.

Ongevaarlijk

Doel: bewustwording omgeving • Niet lokken en Geen probleemvoeren. Oppassen situatie voor gewenning. • Geval observeren en documenteren. Bij herhaalde meldingen communicatie publiek, voorlichting inzake voeren.

Doel: bewustwording omgeving. c Wolf wordt gezien Divers: Waakzaamheid • Oorzaak opsporen en Probleemsituatie op minder dan 30 geboden. wegnemen, honden meter* van 1e paartijd: zoekt partner afschermen van bewoonde huizen. of ziet honden als Mogelijk mogelijke contacten concurrent. conditioneringsmet wolf. Het betreft 2e aanwezige en gewennings- • Publiek voorlichten. verschillende voedselbronnen. probleem, risico • Als geen resultaat: incidenten in op hybridisatie wolf verjagen (actieve hetzelfde gebied of letsel hond. afschrikking) met als gedurende een doel de wolf “bang” periode van enkele voor mensen te weken. maken. Doel: • Bewustwording omgeving. • Voor verjaging op eigen terrein is geen toestemmingsbesluit nodig.

9

•

Inzet op mogelijk traject van ontheffingverlening voor actieve verschrikking. • Situatie monitoren. d Wolf tolereert Wolf is in toenemende Waakzaamheid • Analyseren situatie Probleemsituatie (passief) bij mate gewend geraakt aan gebodendoor deskundigen(herhaling dat aanwezigheid van aandacht team), met als doel mensen hem/haar mensen. vereist ingrepen te kunnen naderen tot afwegen. minder dan 30 Indicatie voor • Negatieve meter*. sterke conditionering/ habituatie, afschrikking zo vroeg mogelijk mogelijk, met als doel positieve wolf “bang” te maken conditionering. voor mensen. • Toestemmingsbesluit nodig. Mogelijk traject van ontheffingsverlening. • Situatie monitoren. Als aversieve Probleemwolf conditionering niet werkt of praktisch niet uitvoerbaar is dan situatie probleemwolf. Doel: Probleemwolf uit de populatie wegnemen Toestemmingsbesluit nodig: In gang zetten traject ontheffingsverlening. Situatie monitoren. Wolf benadert Gedrag kan verschillende Kritieke • Opsporen en verjagen Probleemsituatie actief en oorzaken hebben: situatie (actieve afschrikking), bewust meermaals publiek waarschuwen mensen binnen 30 • Mogelijk sterke Kans op niet te voeren. meter* en lijkt voedselconditionering gewenning en • Toestemmingsbesluit e geïnteresseerd in en gewenning. uiteindelijk nodig. mensen. • Hond kan een trigger agressief gedrag • Situatie monitoren. zijn. en letsel mens.

Als aversieve Probleemwolf conditionering niet werkt of praktisch niet uitvoerbaar is, dan situatie probleemwolf.

f Wolf reageert Normaal gedrag. Gevaarlijk defensief (passief agressief) op • Afhankelijk van mensen bij karaktereigenschappen verstoring individu. (bijvoorbeeld tijdens • Verdediging van eten van prooi) en prooi. vlucht niet meteen

Doel: Probleemwolf uit de populatie wegnemen Bij acute veiligheidssituatie wolf doden op last burgemeester, op basis van de Gemeentewet. Publiek waarschuwen om Geen niet in de buurt van de probleemsituatie wolf te komen. •

Eventueel wolf verjagen (actieve afschrikking) met als

10

weg of doet schijnaanvallen, zonder mensen gericht te benaderen.

•

g Wolf reageert Normaal, maar Gevaarlijk actief agressief op problematisch gedrag. mensen bij verstoring (bijv. Verdediging van prooi, tijdens eten van wolf voelt zich bedreigd en prooi) en valt neemt initiatief tot mensen aan. aanval.

h Wolf reageert agressief op mensen zonder aanleiding

Extreme gewenning, mogelijkheid op hondsdolheid

Gevaarlijk

doel wolf “bang” te maken voor mensen. Voor lokale verjaging is geen toestemmingsbesluit nodig.

Publiek waarschuwen om Probleemsituatie niet in de buurt van de wolf te komen. •

Eventueel wolf verjagen (actieve afschrikking d.m.v. conditioneren) met als doel wolf “bang” te maken voor mensen. • Voor lokale verjaging is geen toestemmingsbesluit nog, voor conditionering wel. Als aversieve Probleemwolf conditionering niet werkt of praktisch niet uitvoerbaar is dan situatie probleemwolf. Doel: Probleemwolf uit de populatie wegnemen. Bij acute veiligheidssituatie wolf doden op last burgemeester, op basis van de Gemeentewet. In gang zetten procedure Probleemwolf toestemmingsbesluit voor doden wolf. Doel: Probleemwolf uit de populatie wegnemen. Voor doden wolf is toestemmingsbesluit nodig. Daarin zal onder andere moeten worden aangetoond dat de wolf zonder aanleiding agressief gedrag vertoont.

* Vluchtafstand: wolf laat mensen toe < 30m of benadert zelf tot < 30m. In het stroomschema staat enkel de actieve vorm: wolf nadert, maar de afstand < 30 meter is in beide gevallen een criterium om tot gerichte interventie over te gaan. Oorzaak gedrag en toe te passen maatregelen per geval te beoordelen.

Situatie wolf – hond Gedrag wolf

Oorzaak

Inschatting

Maatregel en doel

Situatie

11

a Wolf benadert meermaals mensen met aangelijnde honden

Wolf ziet in Geen acuut gevaar de hond een voor de mens, maar soortgenoot waakzaamheid geboden!

(verschillende mensen en verschillende honden, maar niet agressief).

• •

• •

Monitoren, gevaar voor hond niet uitgesloten. Mensen kunnen deze • situatie als bedreigend Doel: bewustwording ervaren. omgeving •

b Wolf benadert Hond ziet in meermaals mensen honden met aangelijnde soortgenoot honden en is agressief die zijn naar honden. territorium bedreigt

c Wolf wordt gezien op Wolf zoekt minder dan 30 meter partner, of van bewoonde huizen. ziet honden als Het betreft verschillende concurrent incidenten gedurende (in paartijd). een periode van enkele weken.

Kritisch • • •

Analyseren en Probleemsituatie monitoren situatie. Mogelijk in gang zetten procedure voor toestemmingsbesluit verjaging met als doel negatieve conditionering. Publiek voorlichten.

Voor lokale verjaging is geen toestemmingsbesluit nodig.

Hondeneigenaren bewust Probleemsituatie maken van gevaar.

Kans op letsel hond Stressvol voor • mensen Risico dat mensen betrokken raken. •

Waakzaamheid geboden Mogelijk risico op hybridisatie of letsel hond en gewenningsprobleem.

Indien proportioneel, gebied afsluiten voor honden. Mogelijk in gang zetten verlening toestemmingsbesluit voor negatieve conditionering. Indien de situatie zich Probleemwolf zonder provocatie van wolf blijft voordoen, in gang zetten toestemmingsbesluit voor doden wolf. Doel: Probleemwolf uit de populatie wegnemen Oorzaak opsporen en Probleemsituatie wegnemen, honden afschermen van mogelijke contacten met wolf. Publiek voorlichten. Als geen resultaat, wolf verjagen (actieve afschrikking). Doel: bewustwording omgeving en verjagen wolf uit deze omgeving.

d Wolf doodt meermaals Wolf heeft honden bij bebouwing geleerd dat (op erf of in tuinen). honden een makkelijke prooi zijn, of ziet honden als concurrent.

Kritisch Grote acceptatieschade, risico dat er voor mensen gevaarlijke situatie ontstaat.

Voor lokale verjaging is geen toestemmingsbesluit nodig. • Publiek voorlichten Probleemsituatie • Waar mogelijk preventieve maatregelen • Honden bij de wolf weghouden, e.d. afhankelijk van de situatie.

12

Doel: bewustwording omgeving. Voor lokale verjaging is geen toestemmingsbesluit nodig. Als maatregel niet Probleemwolf succesvol of niet uitvoerbaar is: Wolf doden op last burgemeester, op basis van de Gemeentewet.

e Wolf doodt honden die Wolf ziet in niet zijn aangelijnd en honden niet in de directe soortgenoot nabijheid van mensen die verblijven. zijn territorium bedreigt

Natuurlijk gedrag

Doel: ingrijpen in aanwezigheid wolf door deze te doden. • Publiek voorlichten. Probleemsituatie • Loslopende hond in een wolventerritorium vormt voor de hond een reëel risico

13

Interventierichtlijn – Melding van een aangetroffen (aangereden) dode of gewonde wolf of goudjakhals 1.

Doel 1.1.

2.

1.2. 1.3 1.4

Borging openbare orde en veiligheid, inclusief verkeerveiligheid en vrije doorgang wegen. Bescherming wolf Vaststelling doodsoorzaak, mogelijk vaststelling strafbaar feit. Veiligstellen plaats delict en eventueel justitioneel onderzoek ter plekke.

2.1. 2.2.

Filteren van meldingen op waarschijnlijkheid wolf. Monitoringsdata zoals, DNA en ander bewijs, veiligstellen

Communicatie 2.2.1. Politie is verantwoordelijk voor perscommunicatie vanaf eventueel plaats delict. 2.2 Provincie brengt een persbericht uit. 2.3 Indien geen verdachte situatie schaalt de politie af en is het aan de provincie om eventuele communicatie over de aanrijding te voeren.

14

Uitwerking Interventierichtlijn Melding van een aangereden dier – mogelijk wolf of goudjakhals 1. Ontvangst melding aangereden dier – mogelijk wolf 1.1 Een waarnemer van de aanrijding meldt rechtstreeks aan een instantie: ▪ Meest waarschijnlijke eerste ontvanger van de melding: politie ▪ Mogelijke andere ontvanger(s) van de melding: • Stichting Wildaanrijdingen Nederland, provinciale Valwildorganisatie, Dierenambulance, gemeente, terreinbeheerder, provincie, BIJ12, Wolven in Nederland, Zoogdiervereniging, Faunabeheereenheid, Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, WENR, Waarneming.nl, LTO (lokale afdeling), Regiocoördinator wolf of vrijwilliger. • 2. Eerste ontvanger geeft melding zo snel mogelijk door aan de meldkamer (politie) 2.1 Politie schat in of situatie onveilig is, en of mogelijk sprake is van een strafbaar feit. 2.2 Politie neemt mogelijk maatregelen om veiligheid te waarborgen, voert mogelijke justitioneel onderzoek uit op plaats delict en schakelt wolvenmeldpunt in. 2.3 Elke eerste melding dient z.s.m. te worden doorgegeven aan de betreffende provincie en/of BIJ12. Deze neemt contact op met het Wolvenmeldpunt en WEnR. 3. Provincie en/of BIJ12 geeft opdracht aan het Wolvenmeldpunt na te gaan of er sprake is van een wolf of goudjakhals.

4. Provincie en/of BIJ12 geeft opdracht aan WENR om ter plaatste te gaan om een veldopname te maken en een eventueel dode wolf op te halen en te vervoeren naar een koellocatie en het laboratorium van DWHC te Utrecht. 5. Wolvenmeldpunt voor screening 5.1 Wolvenmeldpunt voert snelle screening uit op (on)waarschijnlijkheid wolf > Wolf onwaarschijnlijk: • Wolvenmeldpunt informeert zo snel mogelijk provincie en BIJ12; • Wolvenmeldpunt zorgt voor terugkoppeling naar eerste ontvanger. > Wolf waarschijnlijk of zeker: • Wolvenmeldpunt informeert zo snel mogelijk provincie en BIJ12; • Wolvenmeldpunt zorgt na definitieve validatie voor opname in NDFF. In het geval er sprake is van een gewond, dus nog levend, dier wordt een deskundige ingeschakeld om een oordeel te kunnen geven of het dier nog kan worden teruggeplaatst in de nabijheid van de vindplaats. Indien dit niet mogelijk is wordt het dier geëuthanaseerd. Een deskundige is bijvoorbeeld degene die ter plekke de

15

wildaanrijding/valwildafhandeling afwikkelt of een ter plaatse aanwezige opgeroepen dierenarts of een andere wolvendeskundige die hierover een oordeel kan vellen. Het is aan de provincie hier nadere invulling aan te geven. 6. Provincie draagt zorg voor het inlichten relevante organisaties en vervolgacties. Het kan zo zijn dat de vrije doorgang van wegen in het geding is, en er opgetreden dient te worden. 6.1

In geval van: aangereden dier, mogelijk wolf, dood ter plaatse > Betreffende provincie zorgt voor: • inlichten contactpersonen, WENR, DWHC, terreinbeheerder (indien van toepassing) • vervoer en opslag van kadaver in koeling • desgewenst communicatie via persbericht • laten uitvoeren van veldvalidatie

6.2 In geval van: aangereden dier, mogelijk wolf, gewond ter plaatste > Politie maakt inschatting van veiligheidssituatie. Indien veiligheid geen belemmering, oproepen van een deskundige: 1. Deskundige maakt afweging of wolf, eventueel met behandeling terug in de natuur geplaatst kan worden. Indien ja, ter plaatse laten behandelen, indien mogelijk en wenselijk eventueel laten zenderen. 2. Deskundige kan zo nodig ook opdracht krijgen om direct te handelen in geval van euthanasering. • Indien nee, zie 6.1 • Eventueel communicatie via persbericht. > Indien dier ter plekke gedood, zie 6.1 6.3 In geval van: aangereden dier, mogelijk wolf, niet meer ter plaatste > Betreffende provincie zorgt in samenspraak met politie en deskundige voor nazoek door BOA of jachtaktehouder met zweethond en/of drone. • Indien dier gevonden en dood, zie 6.1 • Indien dier gevonden en gewond, zie 6.2 • Indien dier niet gevonden wordt het zoeken gestaakt. 6.4 Er is geen perspectief om wolf na behandeling terug te plaatsen > Wolf wordt geëuthanaseerd > Betreffende provincie zorgt voor: • inlichten contactpersonen politie/BOA, WENR, DWHC, terreinbeheerder (indien van toepassing) • vervoer en opslag van kadaver in koeling t.b.v. nader onderzoek. • eventuele communicatie via persbericht • eventueel laten uitvoeren van evaluatie.

16