Bijlage 6. Gemeentelijk beleidsplan accommodatiebeleid en IHP 2025-2050

Accommodatiebeleid & Integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs 2025-2050

voorstel juni 2025

1. INLEIDING Passende accommodaties dragen bij aan de leefbaarheid van dorpen en hebben daardoor direct invloed op de toekomst van onze inwoners en verenigingen. Daarom ontwikkelen we actueel en toekomstbestendig accommodatiebeleid. Onder accommodaties vallen ook de onderwijsgebouwen. Daarvoor stellen we een Integraal Huisvestingsplan (IHP) op. Dit is een langetermijnvisie voor onderwijs­huisvesting, opgesteld door schoolbesturen en de gemeente. In deze notitie combineren wij accommodatiebeleid en het IHP. Voor het gemak hebben we het steeds over accommodatiebeleid.

Doel Het doel van het accommodatiebeleid is1: ‘We willen dat Ooststellingwerf leefbaar blijft. We willen een gemeente zijn waar mensen naar elkaar omkijken en waar iets te beleven valt. Goede en toegankelijke accommodaties zijn daarvoor een voorwaarde. Waar ontmoeten inwoners elkaar, waar ontstaan sociale contacten, waar bewegen inwoners, waar leren kinderen? En hoe houden we rekening met grote maatschappelijke ontwikkelingen als individualisering, vergrijzing en digitalisering? Passen de beschikbare accommodaties bij de toekomstige vraag? De exploitatie moet bovendien duurzaam zijn en betaalbaar blijven. Daarom willen we toekomstbestendig accommodatiebeleid ontwikkelen met duurzaam (gebruik van de) accommodaties op het gebied van ontmoeten, welzijn, bewegen, cultuur, recreëren, gezondheid en leren.’

Reikwijdte In het accommodatiebeleid gaat het deels over ‘gemeentelijke’ accommodaties. Maar er zijn nog vele andere accommodaties die een maatschappelijke functie hebben (‘externe accommodaties’) en waar verduurzamingsvraagstukken spelen. Onderstaande afbeelding vat het samen. In bijlage 1 staat op een rij over welke accommodaties dit beleid gaat.

Balans tussen leefbaarheid, betaalbaarheid en duurzaamheid In dit voorstel voor het accommodatiebeleid en het Integraal Huisvestingsplan (IHP) is gezocht naar een balans tussen drie uitgangspunten: leefbaarheid, betaalbaarheid en duurzaamheid. Deze drie pijlers zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Leefbaarheid vraagt om toegankelijke, functionele en toekomstbestendige voorzieningen in de dorpen. Tegelijkertijd moeten deze voorzieningen betaalbaar zijn, zowel qua investering als exploitatie. En tot slot moeten onze accommodaties

1

Startnotitie accommodatiebeleid, oktober 2023.

2

bijdragen aan de gemeentelijke en landelijke duurzaamheidsdoelen: een forse CO₂-reductie in 2030 en klimaatneutraliteit in 2050. Met het voorliggende voorstel bereiken we in 2030 een CO2-reductie van 59%. Het streefgetal is 49% en voor de eigen gebouwen 55%. In 2050 komen we uit op 77% CO2-reductie; dit is exclusief de Kampus. Als we de uitkomst van het onderzoek naar de Kampus overnemen halen we de CO2-reductie van 95%. De besluitvorming hierover over de Kampus volgt separaat (zie mededeling aan de raad dd 13 mei 2025).

Maatregelen om het accommodatiebeleid betaalbaar te houden We hebben diverse maatregelen getroffen om het voorgestelde accommodatiebeleid financieel betaalbaar te houden. • • • • • • •

• • • •

We hanteren gefaseerde investeringen om de lasten over de tijd te spreiden (zie hoofdstuk 6). We maken gebruik van een 1/3e-regeling voor verduurzaming van bijvoorbeeld de dorpshuizen, waarvan de gemeente geen eigenaar is. We passen waar mogelijk en toegestaan langere afschrijvingstermijnen toe (op installaties). We combineren verduurzaming met geplande nieuwbouw of onderhoud dat al gepland was. We sturen -daar waar dat realistisch is- op cofinanciering door betrokken partijen. In overleg met het schoolbestuur is de verduurzaming van openbare basisschool de Twirrewyn geschrapt. De school is in 2020 al vernieuwd en los van het gas. In Appelscha stelt het college voor een oplossing te kiezen die jaarlijks minder kapitaallasten met zich meebrengt dan het oorspronkelijke voorkeursscenario en het advies van HEVO, waarbij het voorzieningenniveau op peil blijft én verduurzamingswinst wordt gemaakt. Voor het Bosbad kiezen we voor een vaste gemeentelijke subsidie van jaarlijks € 185.000. Jongere gebouwen zijn op aan het einde van de periode gezet om nu ruimte te geven aan de vervanging van oudere gebouwen. De relevante budgetten voor accommodatiebeleid zijn bij elkaar gezet. We zijn alert op bestaande en toekomstige subsidiemogelijkheden om de investeringskosten te verlagen.

Door deze aanpak blijft het totale pakket aan maatregelen financieel verantwoord, zonder in te boeten op onze maatschappelijke ambities. Een uitgebreidere toelichting op de financiële kant van het accommodatiebeleid vindt u in hoofdstuk 7. En in bijlage 12 staan de gehanteerde financiële uitgangspunten op een rij.

Energievoordeel In hoofdstuk 1 tot en met 4 en 6 van deze notitie staat per gebouw hoeveel energie er nu wordt gebruikt en wat het energielabel wordt als de plannen zijn uitgevoerd. Hoeveel geld er precies bespaard wordt op energiekosten, kunnen we nu nog niet zeggen. Dat hangt van veel dingen af, zoals hoe de plannen precies worden uitgevoerd, de huidige energiecontracten en de ontwikkeling van energieprijzen. Daarom hebben we in deze notitie nog geen besparingen door lagere energiekosten meegerekend. Al met al is er op verschillende manieren voordeel: • Gebouwen die van de gemeente zijn, zoals de sporthal en het zwembad de Boekhorst: hier profiteren we zelf van de lagere energiekosten, want die worden meegenomen in nieuwe afspraken met de partij die het gebouw exploiteert. • Scholen: de gemeente betaalt de investering van de renovatie/verduurzaming van een school. Dit genereert een besparing op energiekosten. Als een school aan de beurt is, overleggen we met het schoolbestuur op welke manier de scholen gaan bijdragen aan een verlaging van de kosten van de renovatie/verduurzaming2. Bij het maken van het voorkeursscenario en het integraal huisvestingsplan (IHP) zijn we ervan uitgegaan dat we de schoolgebouwen die we in de toekomst blijven gebruiken, gaan verduurzamen/nieuw gaan bouwen.

We lopen hiermee alvast vooruit op de nieuwe Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting die gemeenten straks verplicht om een IHP op 2

3

•

Overige gebouwen waar we niet de eigenaar van zijn, zoals het Bosbad Appelscha, de Miente en dorpshuizen: hier dragen de eigenaren vaak ook financieel bij aan de verduurzaming. Zij profiteren straks van lagere energiekosten. Daardoor kunnen deze voorzieningen beter blijven bestaan. Zo helpen we ook mee aan het behoud van voorzieningen in de dorpen.

Proces Deze notitie kwam tot stand via vijf stappen. Stap 1

In oktober 2023 stelde de raad de startnotitie accommodatiebeleid vast met kaders voor het te ontwikkelen beleid voor zowel accommodaties als IHP. Op basis daarvan gingen we aan de slag. We verzamelden voor alle accommodaties voor zover mogelijk informatie over de onderhoudskosten, bezettingsgraden, het verbruik van gas en elektra, de hoeveelheid teruggeleverde energie, de CO2-uitstoot en de verwachte verduurzamingskosten. We inventariseerden de meningen, ideeën en ervaringen van organisatoren en inwoners. We werkten vijf grove scenario’s uit en vroegen daar reacties op; wat zou volgens organisatoren in de dorpen de positieve en negatieve impact zijn van de verschillende scenario’s? Vervolgens presenteerden we dit aan de raad in een themabijeenkomst. Stap 2

In de notitie Voorkeursscenario accommodatiebeleid en onderwijshuisvestingsplan stond alle verzamelde informatie samengevat en deed het college een voorstel voor de richting van ons accommodatiebeleid (voorkeursscenario). De raad ging hier op 24 september 2024 mee akkoord, met uitzondering van de voorgestelde besluiten over: • Het Bosbad in Appelscha • De maatschappelijke voorzieningen in Appelscha (basisscholen, de sporthal, het gymnastieklokaal en de dorpshuisfunctie) • Sporthal en zwembad de Boekhorst • Dorpshuis/bruisplek de Miente. Voor deze accommodaties vroeg de raad om nader onderzoek naar verschillende scenario’s/aspecten ervan. En de uitkomsten daarvan te integreren in het op te stellen voorstel accommodatiebeleid/IHP. De exacte opdrachten/te onderzoeken scenario’s die de raad ons meegaf vindt u in bijlage 2. De door de raad geamendeerd vastgestelde notitie Voorkeursscenario accommodatiebeleid en Onderwijshuisvestingsplan vindt u in bijlage 3 en het raadsbesluit daarover vindt u in bijlage 4. Stap 3

In november 2024 nam de raad een motie vreemd aan de orde van dag aan waarin de raad het college verzocht het oorspronkelijk gevraagde onderzoek naar een MFA in Oosterwolde met daarin een combinatie van een dorpshuis/bruisplek, sporthal, zwembad en eventueel gamegelegenheid te wijzigen en de twee dingen los van elkaar te onderzoeken (sportcentrum de Boekhorst en Dorpshuis/Bruisplek De Miente inclusief Arcade). Op 10 december 2024 stuurde het college vervolgens een mededeling naar de raad waarin stond uitgelegd wat dit betekende voor de onderzoeken, namelijk3:

te stellen en schoolbesturen om een onderhoudsplan (DMOP) te maken. Die plannen zij op elkaar afstemmen zodat geen geld verspild wordt. In de wet komt ook te staan dat de gemeente verantwoordelijk is voor renovatie van de schoolgebouwen en de gymnastieklokalen. 3 Cursieve tekst betreft citaten uit de betreffende mededeling aan de raad van 10 december 2024, zie bijlage 6.

4

‘Er is nu voor wat betreft het MFA Oosterwolde alleen nog sprake van een opdracht voor een onderzoek naar nieuwbouw of renoveren/verduurzamen van de sporthal en het zwembad in Oosterwolde, op de huidige locatie of een alternatieve locatie.’ en ‘Daarnaast wordt het onderzoek naar de nieuwbouw van de Miente als apart onderdeel in het accommodatiebeleid voorgelegd aan uw raad. Het onderzoek dat al gedaan is en besproken is in de commissie Samenleving (15 mei 2024) wordt geactualiseerd, onder ander in verband met de toevoeging van een gameruimte of arcade, aanpassen van prijzen, ook i.v.m. inflatie, uitkomsten BTW onderzoek en verdieping exploitatie. De betreffende mededeling aan de raad vindt u in bijlage 6. Stap 4

Vanaf januari 2025 zijn de onderzoeken uitgevoerd. De resultaten werden op 24 april 2025 tijdens een thema-avond gepresenteerd aan de raad en zijn integraal opgenomen in dit voorstel accommodatiebeleid. De onderzoeken naar het Bosbad Appelscha, de maatschappelijke voorzieningen in Appelscha en sporthal/zwembad De Boekhorst zijn gedaan door extern bureau HEVO op basis van de opdrachten die de raad daarvoor gaf. Het bureau heeft hierbij belanghebbenden uitgenodigd om mee te denken. De volledige rapportages vindt u in bijlagen 7, 8 en 9. Het onderzoek naar De Miente lag er al en is na november 2024 op onderdelen geactualiseerd. Meer informatie vindt u in bijlage 5. In de notitie voorkeursscenario stond ook aangekondigd dat er nog onderzoek nodig was naar verduurzaming van de Kampus. Hierover volgt separate besluitvorming (zie mededeling aan de raad hierover dd 13 mei 2025). Met het vaststellen van het voorkeursscenario heeft de raad ook besluiten genomen over dorpshuis/school/gymlokaal in Elsloo en over het dorpshuis/school in Haule. Binnen de kaders die de raad ons meegaf over deze accommodaties (nieuwbouw/renovatie en indien mogelijk de beschikbare bedragen hiervoor; nb; het onderzoek voor Haule loopt nog) maken we afspraken over de exacte invulling hiervan. De planning van de investeringen (in welke periode stellen we geld beschikbaar) moet nog door de raad worden bepaald.

Ons voorstel hierover staat in hoofdstuk 6. Stap 5

Daarna is het voorliggende voorstel Accommodatiebeleid gemaakt. In dit voorstel komt achtereenvolgens aan de orde: Hoofdstuk 1 Wat kwam er uit het onderzoek naar het Bosbad Appelscha en wat is het voorstel van het college hoe hier mee om te gaan. Hoofdstuk 2 Wat kwam er uit het onderzoek naar de maatschappelijke voorzieningen in Appelscha (basisscholen, de sporthal, de gymzaal en de dorpshuisfunctie) en wat is het voorstel van het college hoe hier mee om te gaan. Hoofdstuk 3 Wat kwam er uit het onderzoek naar sporthal en zwembad de Boekhorst in Oosterwolde en wat is het voorstel van het college hoe hier mee om te gaan. Hoofdstuk 4 Welke scenario’s zijn er voor dorpshuis/bruisplek de Miente, wat kwam er uit de actualisatie van het onderzoek over de Miente en wat is het voorstel van het college over de Miente. Hoofdstuk 5 Wat had de raad al besloten in de notitie voorkeursscenario accommodatiebeleid/ihp en blijft zo. Hoofdstuk 6 Wat is op basis van de hoofdstukken 1 tot en met 5 het voorstel van het college wat betreft de concrete fasering voor investeringen op de korte termijn (tot en met 2029), de middellange termijn (2030 tot en met 2039) en de lange termijn (vanaf 2040). Hoofdstuk 7 Wat zijn de financiële consequenties van de voorstellen van het college. 5

Hoofdstuk 8

Wat zijn andere aspecten die een rol spelen bij het accommodatiebeleid.

6

Raadsbesluit voor 4 jaar, met ruimte voor bijsturing of heroverweging De gemeenteraad neemt met dit voorstel dus besluiten over de accommodaties Bosbad Appelscha, de basisscholen, sporthal, gymnastieklokaal en dorpshuisfunctie in Appelscha, sporthal en zwembad de Boekhorst in Oosterwolde en dorpshuis/bruisplek de Miente. Over de Kampus ontvangt u een aparte mededeling. Daarnaast stelt de raad met dit voorstel voor alle accommodaties, inclusief de scholen, de planning vast voor de korte, middellange en lange termijn (zie hoofdstuk 6). Hierbij gaan we er van uit dat de voorgestelde investeringen voor de korte termijn (tot en met 2029) vaststaan en conform het voorstel worden uitgevoerd. De planning voor de middellange en lange termijn (periode 2030 tot en met 2050) is dynamisch. Er kunnen zich immers ontwikkelingen voordoen – bijvoorbeeld op het gebied van techniek, demografie, wetgeving, gemeentelijke financiën of lokale wensen – die aanleiding geven om keuzes te heroverwegen. Het kan dus voorkomen dat investeringen die nu voor de middellange of lange termijn staan gepland worden uitgesteld, aangepast, versneld of (toch) niet worden uitgevoerd. Ook kan ervoor worden gekozen om bestaande voorzieningen af te stoten of voorgenomen nieuwbouw om te zetten naar renovatie of vernieuwbouw als dat doelmatiger blijkt. De raad neemt hierover altijd het besluit.

In de komende jaren zijn flexibiliteit, regelmatige herijking en een open blik belangrijk om het beleid uitvoerbaar en toekomstbestendig te houden.

7

1. BOSBAD APPELSCHA 1.1 Wat was de opdracht De raad vroeg het college om vier scenario’s te onderzoeken, namelijk: • Scenario 1 Creëren overdekt zwemparadijs/wellness dat kan bijdragen aan een verlenging van het toeristische seizoen. • Scenario 2 Voortzetten van het Bosbad op vergelijkbare wijze als in Haulerwijk (vrijwilligers). • Scenario 3 Transformatie van het Bosbad tot een natuurbad. • Scenario 4 Voortzetten van het Bosbad met een maximale jaarlijkse financiële bijdrage van de gemeente van in totaal € 175.000,-- om het bad te exploiteren, verduurzamen, vernieuwen of te transformeren tot een natuurbad (voorkeursscenario college). Eerst is een quick scan opgesteld door het gespecialiseerde externe bureau HEVO. Deze treft u aan in bijlage 7. Het bureau hield interviews met diverse belanghebbenden/betrokkenen. Samen met hun eigen expertise en ervaring leidde dit tot een multicriteria analyse (MCA) voor elk van de vier scenario’s. HEVO adviseerde de gemeente op basis hiervan om de scenario’s 1 tot en met 3 niet verder uit te werken omdat zij deze niet realistisch achtten. • Scenario 1 (zwemparadijs) kwam weliswaar als ‘tweede’ uit de multicriteria analyse, maar vraagt om een zeer grote investering. Bovendien heeft dit scenario niet of nauwelijks draagvlak bij de geïnterviewden.

Daarnaast is het zo dat in de directe omgeving diverse overdekte zwemvoorzieningen zijn (bijvoorbeeld Boekhorst Oosterwolde), wat voor onwenselijke concurrentie kan zorgen. • Scenario 2 voortzetten van het Bosbad met vrijwilligers stuit voornamelijk op geen draagvlak en organisatorische problemen (vrijwilligers) en wordt daarom niet realistisch geacht. • Scenario 3 (natuurbad) heeft ook weinig draagvlak bij de geïnterviewde belanghebbenden en zal concurrentie ondervinden van het Canadameer dat gratis te bezoeken is. Het advies van HEVO was om scenario 4 (voorkeursscenario: maximale jaarlijkse bijdrage van € 175.000) nader te onderzoeken. Omdat het onzeker was of het genoemde bedrag van € 175.000, voldoende zou zijn voor een haalbare businesscase heeft HEVO twee varianten onderzocht namelijk: • Scenario 4A: een jaarlijkse financiële bijdrage van de gemeente van € 175.000 voor verduurzaming, exploitatie en onderhoud, waarbij er onderzocht wordt wat de (on)mogelijkheden zijn met inzet van een actief meewerkend bestuur, in combinatie met vrijwilligers en extra incidentele bijdragen uit fondsen en/of structurele financiële bijdragen van derden.

• Scenario 4B: wanneer scenario 4A niet (helemaal) haalbaar blijkt, wordt onderzocht wat de minimale extra jaarlijkse financiële bijdrage (boven op het jaarlijkse bedrag van € 175.000) zou moeten/kunnen zijn om het Bosbad te verduurzamen, exploiteren, onderhouden in combinatie met vrijwilligers en extra incidentele bijdragen uit fondsen en/of structurele financiële bijdragen van derden. Het college heeft dit advies overgenomen omdat zij zich kon vinden in de opgestelde QuickScan en de conclusies hieruit (scenario 4 in twee varianten onderzoeken). Vervolgens is de raad hierover op 4 maart 2025 geïnformeerd via een mededeling (zie bijlage 13). Verder speelden de volgende argumenten een rol: • Op deze manier kon de visie die stichting Bosbad Appelscha ondertussen zelf had opgesteld en aan het college had gestuurd worden meegenomen.

8

•

Deze opzet sloot aan bij de wens van de raad om belanghebbenden te vragen’…met ideeën te komen rond de financiering (= hun bijdrage in de stichtingskosten en de kosten van de instandhouding) en een inschatting van wat er dan nodig is van de gemeente.

Vervolgens is het vervolgonderzoek naar scenario’s 4A en 4B uitgevoerd.

1.2 Wat leverde het onderzoek op (advies extern bureau HEVO) De volledige informatie over de opbrengst van het onderzoek is gepresenteerd tijdens de thema avond en vindt u in bijlage 7. We volstaan hier met een samenvatting van het door het bureau uitgebrachte advies. Uit het onderzoek komt naar voren dat de in het voorkeursscenario voorgestelde € 175.000 per jaar niet genoeg is om het achterstallige onderhoud in te lopen en de verduurzamingsopgave volledig te realiseren. Daarnaast constateert het bureau dat de stichting Bosbad Appelscha (SBA) verder wil op de bestaande voet (een derde partij inschakelen voor beheer en exploitatie). Deze dingen samen betekenen dat jaarlijks € 59.100 extra nodig zou zijn om de exploitatie rond te krijgen. Het bureau ziet kansen voor SBA om deze extra € 59.100 bij elkaar te krijgen door slimmer om te gaan met personeel (niet alles inhuren), door fondswerving (voor eenmalige investeringen), door evenementen te organiseren met RCN de Roggeberg, door hogere opbrengsten te genereren uit de horeca bij het Bosbad en door afspraken te maken met de recreatie-ondernemers over een hogere financiële bijdrage en/of een hogere prijs voor de zwemkaartjes van hun gasten.

1.3 Voorstel college Voorstel van het college is om het advies van het externe bureau HEVO over Bosbad Appelscha over te nemen en het bedrag van € 175.000 te verhogen naar € 185.000 in verband met inflatiecorrectie. Aan deze jaarlijkse subsidie wordt de voorwaarde verbonden dat deze gebruikt dient te worden voor verduurzaming (substantieel reduceren gasverbruik, zonnepanelen), onderhoud en exploitatie. Beslispunt 1 1a 1b 1c

Voor Bosbad Appelscha vanaf 2027 jaarlijks een subsidie van in totaal € 185.000 beschikbaar te stellen om het bad te exploiteren en te verduurzamen. Het aan Stichting Bosbad Appelscha over te laten om het jaarlijks extra benodigde bedrag van € 50.000 te genereren. Toe te zeggen dit besluit te heroverwegen als het aantoonbaar niet lukt om de extra benodigde middelen (volledig) te genereren.

1.4 Financiële gevolgen van het voorstel van het college Beslispunt 1a Voor Bosbad Appelscha vanaf 2027 jaarlijks een subsidie van in totaal € 185.000 beschikbaar te stellen om het bad te exploiteren en te verduurzamen.

Investering Kapitaallasten Geen investering en kapitaallasten. Vanaf 2027 wel jaarlijks een subsidie van in totaal € 185.000. Dit betekent dat we de huidige jaarlijkse budgetsubsidie van € 98.0004 verhogen met € 77.000 en geen onderhoudslasten (op basis van een MeerJarenOnderhoudsPlan) meer hebben voor het Bosbad.

4 De subsidie aan stichting Bosbad Appelscha is in 2025 begroot op € 98.000. Dit is exclusief onderhoud; dat is elk jaar

een ander bedrag op basis van het MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP).

9

10

1.5 Samenvatting voorkeursscenario, advies HEVO en voorstel college Bosbad

Voorkeursscenario

Voorstel

Maximale bijdrage voor verduurzaming Maximale bijdrage voor van 175K pjr verduurzaming van 185K pjr (€ 10K meer ivm inflatiecorrectie), zie verder voorkeursscenario Nvt

Investering Kapitaallasten pjr

Duurzaamheidswinst

Betaalbaarheid voor gemeente Positie tov Haulerwijk Overige argumenten

Advies HEVO: zie Voorstel college: zie advies voorkeursscenario met kleine HEVO aanpassing

Jaarlijks 185K (nu: 98K exploitatiebijdrage, dus de ‘uitzetting’ is 98k minder dan hier staat. Bovendien bekostigen wij nu het onderhoud van het bad. Dit vervalt ook. Sterke vermindering gasverbruik door hybride warmtepompen. Veel eigen gebruik elektra door zonnepanelen.  grote duurzaamheidswinst. Behapbaar en voorspelbaar. Gelijke monniken, gelijke kappen tov Haulerwijk • Verantwoordelijkheid bij stichting Bosbad Appelscha. • 50K extra per jaar genereren lijkt realistisch.

1.6 Motivatie Maatschappelijke doelen • Zwembad is een belangrijke voorziening voor een deel van onze inwoners. Slechts een relatief klein deel van de inwoners maakt gebruik van de zwembaden5. Toch zijn het belangrijke voorzieningen voor de inwoners die er wél gebruik van maken. Jaarlijks maken zo’n 50.000 bezoekers gebruik van Bosbad Appelscha. Dit zijn deels Ooststellingwervers en deels toeristen en inwoners uit omliggende gemeenten. • Waarde voor recreatie en toerisme. Met name de buitenbaden zijn belangrijk met het oog op recreatie en toerisme. In Appelscha zijn er relatief veel campings waarvoor een buitenzwembad van waarde is. • Waarde voor kinderen en jongeren. Voor kinderen en jongeren zijn de buitenzwembaden in het zomerseizoen belangrijke ontmoetingsplekken6. Betaalbaarheid • We vinden het vanwege bovengenoemde de maatschappelijke doelen belangrijk om bij te blijven dragen aan het Bosbad in Appelscha, maar vinden het redelijk dat ook anderen (bijvoorbeeld recreatie-ondernemers) investeren. Dit gezien het toeristisch-recreatief belang van het bad. De gemeente is bovendien geen eigenaar van het bad. Eigenaar is Stichting Bosbad Appelscha. Staatsbosbeheer is eigenaar van de grond. Om deze redenen vinden we het redelijk om de verantwoordelijkheden voor het Bosbad te verdelen (eigenaren en andere belanghebbenden).

• Stichting Bosbad Appelscha kan met ingang van 2027 de jaarlijkse € 185.000 gebruiken voor exploitatie en om investeringen te doen. Zo kan zij bv geld lenen bij de gemeente tegen een 5 Uit het onderzoek dat we in 2024 deden naar het gebruik van accommodaties komt naar voren dat 22% van de

volwassenen enkele keren per jaar of vaker in Bosbad Appelscha komt. Voor Haulewelle in Haulerwijk is dit 20%. Uit de enquete onder jongeren blijkt dat zij vaker in de zwembaden komen dan volwassenen. Van de bevraagde jongeren (N=66) komt 64% vaker dan 1 keer per jaar in het zwembad in Appelscha, 62% in Haulerwijk en 67% in Oosterwolde.

11

•

•

lage rente en een gedeelte van de subsidie gebruiken om de jaarlijkse kapitaallasten aan de gemeente te betalen. Het bedrag van € 185.000 is vergelijkbaar met het bedrag dat we beschikbaar stellen voor zwembad Haulewelle. Zowel qua investering in verduurzaming als in jaarlijkse exploitatie. Zo trekken we de buitenbaden gelijk en is het voor alle betrokkenen helder waar men vanuit de gemeente op kan rekenen. Het bad in Haulerwijk is kleiner, we hebben het bedrag voor het Bosbad naar rato verhoogd. Uit het onderzoek van HEVO blijkt dat er voor Stichting Bosbad Appelscha kansen liggen om de jaarlijks benodigde extra € 50.000 te genereren door slimmer om te gaan met personeel (niet alles inhuren maar bijvoorbeeld horeca of andere taken door vrijwilligers laten doen), door fondswerving (voor eenmalige investeringen), door evenementen te organiseren met RCN de Roggeberg, door hogere opbrengsten te genereren uit de horeca bij het Bosbad en door afspraken te maken met de recreatie-ondernemers over een hogere financiële bijdrage en/of een hogere prijs voor de zwemkaartjes van hun gasten.

NB Momenteel vinden nog gesprekken plaats van recreatie-ondernemers in de buurt van het zwembad. Tijdens de behandeling van dit voorstel praten we u hierover bij zodat u deze informatie kunt betrekken bij uw besluitvorming. Duurzaamheid • De CO2-uitstoot van het Bosbad is beperkt ten opzichte van het sportcomplex in Oosterwolde omdat het ruwweg vier maanden (= mei, juni, juli en augustus) per jaar open is. Dit rechtvaardigt een andere prioritering om bij te dragen aan verduurzaming ten opzichte van het sportcomplex in Oosterwolde. • Huidig verbruik in m3, kWh en MJ en CO2-uitstoot in kg (peiljaar 2023): ▪ Gas: 18.366 m3 = 645.932 MJ; ▪ Elektra: 78.041 kWh = 280.948 MJ. ▪ In totaal 926.880 MJ. ▪ Geen teruglevering. ▪ Totaal CO2-uitstoot: 78.131 kg. • Bij realiseren voorstel: Reductie gasverbruik ca. 70% (bron: rapportage ekwadraat). Reductie elektraverbruik door zonnepanelen ca 70% mogelijk (bron: rapportage e-kwadraat). Overig Stichting Bosbad Appelscha heeft tot en met 2026 zelf een huur- en een exploitatieovereenkomst met Sportfondsen (voorheen Laco) Ooststellingwerf BV. De gemeente heeft een budgetovereenkomst met stichting Bosbad Appelscha tot en met 2026. Vanaf 2027 geldt de nieuwe budgetovereenkomst.

12

2. MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN APPELSCHA Bij de maatschappelijke voorzieningen Appelscha gaat het over twee basisscholen, de sporthal, de gymzaal en de dorpshuisfunctie.

2.1 Wat was de opdracht De raad vroeg het college de volgende scenario’s te onderzoeken: • • • • •

Scenario 1a: Een MFA waarin scholen, sporthal en dorpshuis worden geïntegreerd. Hierbij wordt gekeken naar maximale efficiëntie in exploitatie en optimalisatie van de bezettingsgraad, met opties voor nieuwbouw of renovatie. Scenario 1b: Een MFA als combinatie van gebouwen dicht bij elkaar waarin scholen, sporthal en dorpshuis worden geïntegreerd. Hierbij wordt gekeken naar maximale efficiëntie in exploitatie en optimalisatie van de bezettingsgraad, met opties voor nieuwbouw of renovatie. Scenario 2: Privatisering van de huidige sporthal en nieuwbouw van een gecombineerd gebouw voor scholen en dorpshuis. Scenario 3: Verduurzaming van OBS De Riemsloot inclusief gymzaal, nieuwbouw voor CBS De Mandebrink (mogelijk nabij de sporthal) en verduurzaming van de huidige sporthal. Scenario 4: Nieuwbouw voor zowel OBS De Riemsloot als CBS De Mandebrink, inclusief een uitgebreid gymnastieklokaal. Daarnaast wordt een jaarlijkse financiële bijdrage van €25.000 voorzien voor de dorpshuisfunctie, door het huren van ruimtes, geschikt maken van ruimtes voor dubbelgebruik of integratie van de dorpshuisfunctie in de nieuw te bouwen scholen en/of gymnastieklokaal. In dit scenario wordt niet geïnvesteerd in de verduurzaming van het bestaande gymnastieklokaal en de sporthal; deze worden gesloopt na realisatie van het nieuwe gymnastieklokaal.

Op verzoek van het college wordt ook de bibliotheek bij deze scenario's betrokken.

2.2 Wat leverde het onderzoek op (advies extern bureau HEVO) De volledige informatie over de opbrengst van het onderzoek is gepresenteerd tijdens de thema avond en vindt u in bijlage 8. We volstaan hier met een samenvatting van de door het bureau uitgebrachte advies. Uit het onderzoek komt als advies naar voren om Openbare Basisschool De Riemsloot en het naastgelegen gymnastieklokaal te verduurzamen, Christelijke Basisschool De Mandebrink nieuw te bouwen (op de huidige locatie) en de huidige sporthal te verduurzamen. Dit scenario is volgens HEVO vergeleken met de andere onderzochte scenario’s financieel en kwalitatief het meest gunstig. De dorpshuisfunctie is door HEVO niet meegenomen, omdat hier in de participatie geen duidelijke behoefte aan bleek. Dorpshuiskamer De Den voorziet momenteel in de behoefte van (vooral ouderen) aan een ontmoetingsplek. Ook komt uit het onderzoek naar voren dat een eventueel nieuw dorpshuis een aanzienlijke investering en jaarlijkse exploitatielasten zou betekenen en bovendien concurrentie oplevert voor De Den en andere locaties die al in het dorp aanwezig zijn. Verder blijkt uit het onderzoek dat er bij de scholen weinig draagvlak is voor een MFA (zij willen aparte ruimtes houden). Ten slotte komt naar voren dat behoefte bestaat aan een eigen plek voor jongeren in Appelscha.

13

2.3 Voorstel college Voorstel van het college is om te kiezen voor een alternatief scenario ten opzichte van het voorkeursscenario en de andere onderzochte scenario’s, namelijk de sporthal verduurzamen, nieuwbouw Mandebrink op een nieuwe locatie op loopafstand van de sporthal (bv Boerestreek) en nieuwbouw Riemsloot op de plek van de Mandebrink, sloop OBS Riemsloot het gymnastieklokaal (locatie valt vrij voor bv woningbouw) en 25K voor dorpshuisfunctie/jongerenplek. Beslispunt 2 2a 2b 2c 2d 2e

De sporthal in Appelscha behouden en verduurzamen. Nieuwbouw voor OBS Riemsloot op de locatie van CBS de Mandebrink. Nieuwbouw voor CBS de Mandebrink op een nieuwe locatie (loopafstand sporthal). Sloop OBS Riemsloot, gymnastieklokaal en CBS de Mandebrink (locatie Riemsloot valt vrij voor woningbouw). Een maximale jaarlijkse bijdrage van € 25.000 voor het realiseren van een dorpshuisfunctie en/of jongerenruimte in Appelscha door het huren van ruimtes of het geschikt maken van ruimtes voor dubbelgebruik.

2.4 Financiële gevolgen van het voorstel van het college Beslispunt 2a De sporthal in Appelscha behouden en verduurzamen 2b Nieuwbouw voor OBS Riemsloot op de locatie van CBS de Mandebrink. 2c Nieuwbouw voor CBS de Mandebrink op de locatie Boerestreek6. 2d. Sloop OBS Riemsloot, gymnastieklokaal en BBS de Mandebrink (locatie Riemsloot valt vrij voor woningbouw7). 2e. Een maximale jaarlijkse bijdrage van € 25.000 voor het realiseren van een dorpshuisfunctie en/of jongerenruimte in Appelscha door het huren van ruimtes of het geschikt maken van ruimtes voor dubbelgebruik. TOTAAL

Investering 4,36 mln

Kapitaallasten 179k

5,09 mln

232k

3,2 mln

146k

150k nvt8

nvt

12,65 mln + 150k eenmalig

557K + jaarlijks 25K subsidie

6 Verwervingskosten zijn nog niet meegenomen. We gaan er van uit dat deze (ongeveer) opwegen tegen de opbrengsten

van de locatie Riemsloot. 7 Eventuele opbrengsten hiervan zijn nog niet meegenomen. 8 Het betreft een jaarlijkse subsidie.

14

2.5 Samenvatting voorkeursscenario, advies HEVO en voorstel college Maatschappelijke voorzieningen Appelscha

Voorkeursscenario

Advies HEVO

Voorstel college

Voorstel

Nieuwbouw voor OBS De Riemsloot en CBS De Mandebrink + ruimte kdv en een gymnastieklokaal+, jaarlijks € 25K voor dorpshuis, sloop bestaande gymzaal en sloop sporthal.

Verduurzaming Riemsloot incl gymzaal, Mandebrink nieuw bouwen incl kdv (bij sporthal) en sporthal verduurzamen. Evt met 25K voor dorpshuis (scenario 3).

Sporthal verduurzamen, nieuwbouw Mandebrink op locatie Boerestreek en nieuwbouw Riemsloot op plek Mandebrink, sloop Riemsloot en gymlokaal (locatie valt vrij voor bv woningbouw) en 25K dorpshuisfunctie.

Investering (Bij alle scenario’s moet de kinderopvang bijdragen in de kapitaallasten). Kapitaallasten pjr

10,1 mln

12 mln

12,7 mln

335K + 25K subsidie

674K + 25K subsidie

557K + 25K subsidie

Duurzaamheidswinst

Optimale duurzaamheidsslag want alles nieuw en sporthal vervalt. Sporthal is relatief oud en relatief grote CO2-uitstoot. Laagste kapitaallasten van deze drie scenario’s en pas over 40 jaar weer nieuwe investeringen nodig.

Matige verduurzamingsslag (renovatie ipv nieuwbouw bij Riemsloot, gymzaal en sporthal). Hoogste kapitaallasten van deze drie scenario’s en over 20 jaar opnieuw grote investeringen nodig in Riemsloot, gymzaal en sporthal). Sporthal én gymzaal blijven.

Redelijk verduurzamingsslag (renovatie ipv nieuwbouw van de sporthal, wel nieuwbouw van de scholen) Lagere kapitaallasten dan advies HEVO en over 20 jaar alleen nieuwe investering in sporthal nodig.

Betaalbaarheid voor gemeente Leefbaarheid Kwaliteit scholen

Overig

excl aankoop grond en opbrengsten vrijvallende locatie.

Sporthal verdwijnt, meeste verenigingen kunnen in gymzaal+ maar niet allemaal. Ook geen publiek mogelijk. Nieuwbouw scholen past bij ‘frisse scholen’ etc. Riemsloot kan groter (heeft nu ruimte tekort).

• • •

Gymzaal niet meer nodig. Sporthal blijft. Extra locatie voor woningbouw.

Riemsloot heeft nu ruimte tekort (ook in Nieuwbouw scholen past bij ‘frisse scholen’ prognose). In dit scenario geen oplossing etc. daarvoor. Riemsloot kan groter (heeft nu ruimte tekort). Riemsloot voldoet na renovatie niet aan ‘frisse scholen’ etc. Behouden sporthal is conform wens van het dorp. Voorstel college leidt tot betere verduurzamingsslag dan advies HEVO. We kunnen weer 40 jaar vooruit met de scholen (advies HEVO alleen verduurzaming Riemsloot dus 20 jaar).

2.6 Motivatie 2.6.1 Motivatie sporthal Maatschappelijke doelen • Inwoners vinden het belangrijk de sporthal te behouden. Hoewel de bezetting van de sporthal relatief laag is (19%) blijkt uit de participatie dat inwoners veel waarde hechten aan het behoud van de sporthal. • Maatschappelijk rendement van investering. Het maatschappelijk rendement van de investering is gemiddeld. Doordat we uitgaan van verduurzaming moeten we over 20 jaar opnieuw afwegen of we een grote investering kunnen en willen doen in nieuwbouw. Opnieuw renoveren zal over 20 jaar geen optie zijn9. Betaalbaarheid De sporthal heeft een relatief lage bezetting (19%), maar de bezetting kan hoger worden als beide scholen gebruik gaan maken van de sporthal. Dit maakt de investering in een nieuw gymnastieklokaal bij de Riemsloot overbodig en scheelt 1 gebouw. Duurzaamheid • Sporthallen zijn grote verbruikers van energie. Verduurzaming van de sporthal Appelscha levert dus relatief grote duurzaamheidswinst op. De verduurzamingswinst is niet optimaal omdat we kiezen voor verduurzaming in plaats van nieuwbouw om het geheel betaalbaar te houden. • Huidig verbruik in m3, kWh en MJ en CO2-uitstoot in kg (peiljaar 2023): o Gas: 18.208 m3 = 640.375 MJ; o Elektra: 20.614 kWh = 74.210 MJ. o In totaal 714.586 MJ. o Geen terug levering. • Totaal CO2-uitstoot: 47.308 kg.

9 Uitgaand van de eindnorm voor utiliteitsgebouwen zoals een school, kantoor of sporthal.

15

•

Bij realiseren voorstel: energielabel A+++10 (bron: rapportage woonscan).

NB. Een van de scenario’s die in het onderzoek globaal bekeken is, is om de sporthal te privatiseren. Hier zitten voor- en nadelen aan. Momenteel voeren we hier nadere gesprekken over. Tijdens de behandeling van dit voorstel praten we u hierover bij. We gaan er van uit dat dit scenario de gemeente minder geld zal kosten. Mochten we hiertoe besluiten, dan is dit een ‘meevaller’ ten opzichte van het hier gepresenteerde voorstel. 3.6.2 Motivatie scholen Maatschappelijke doelen • Ondercapaciteit en binnenklimaat. Nieuwbouw van de Riemsloot geeft de gelegenheid de huidige ondercapaciteit van de school op te lossen. En we zorgen dat de school voldoet aan de nieuwe eisen waaronder die van een ‘frisse school’ en energieneutraal. Dit kan in het voorstel van HEVO niet of minder goed omdat de Riemsloot dan alleen wordt gerenoveerd. • Toekomstbestendigheid. We kunnen weer 40 jaar vooruit met de scholen (advies HEVO alleen verduurzaming Riemsloot dus 20 jaar). • Passend bij wens scholen. De scholen behouden beide een eigen gebouw. Voor een gezamenlijk gebouw is bij de scholen niet veel draagvlak (zij willen aparte ruimtes houden). • De locatie van de huidige Riemsloot valt vrij. Bijvoorbeeld voor het bouwen van zorggeschikte woningen. De locatie ligt immers tegenover Riemsoord en ligt dicht bij de huisartsenpraktijk en de supermarkt.

Betaalbaarheid • De locaties van de scholen zijn zó gekozen, dat ze beide op loopafstand van de te verduurzamen sporthal liggen waardoor geen aparte gymzaal meer nodig is en ook geen leerlingenvervoer naar de sporthal. • De locaties van de scholen zijn zó gekozen, dat nieuwbouw van beide scholen kan plaatsvinden zonder tijdelijke huisvesting (huidige locatie blijft beschikbaar tijdens nieuwbouw). Dit scheelt veel geld en onrust voor leerlingen en leerkrachten van de school. • Er is nog geen rekening gehouden met de aankoopkosten van de nieuwe locatie voor de Mandebrink. We gaan er van uit dat deze (ongeveer) opwegen tegen de opbrengsten van de vrijkomende locatie van de huidige Riemsloot, bijvoorbeeld voor nieuwbouw. Duurzaamheid • Nieuwbouw van de Mandebrink is noodzakelijk met het oog op de leeftijd van het gebouw. • Ons voorstel om beide scholen nieuw te bouwen leidt tot een betere verduurzamingsslag dan het advies HEVO (waarin geen rekening is gehouden met nieuwbouw Riemsloot). • Bbs de Mandebrink - Verbruik in m3, kWh en MJ en CO2-uitstoot in kg (peiljaar 2023): o Gas: 11.490 m3 = 404.103 MJ; o Elektra: 13.318 kWh = 47.945 MJ. o In totaal 452.048 MJ. o Geen terug levering. o Totaal CO2-uitstoot: 29.849 kg. Bij realiseren voorstel: voldoet aan de eindnorm in 205011.

• Obs de Riemsloot - Verbruik in m3, kWh en MJ en CO2-uitstoot in kg (peiljaar 2023): o Gas: 7.638 m3 = 268.628 MJ; o Elektra: 20.245 kWh = 72.882 MJ. Energielabel A+++ voor een utiliteitsgebouw (zoals een school, kantoor of sporthal) betekent dat het gebouw zeer energiezuinig is. Het zuinigste energielabel is A+++++. Dan verbruikt het gebouw bijna geen energie, of wekt meer op dan het gebruikt. 11 In 2050 moeten alle gebouwen in Nederland klimaatneutraal zijn: ze mogen netto geen CO₂ uitstoten. Zeer energiezuinig zijn: ze verbruiken weinig energie voor verwarming, koeling, ventilatie en verlichting. De energie die ze wel nodig hebben, komt uit duurzame bronnen zoals zonnepanelen, wind of warmtepompen. 10

16

o In totaal 341.510 MJ. o Geen terug levering. o Totaal CO2-uitstoot: 25.948 kg. Bij realiseren voorstel: voldoet aan de eindnorm in 205012. •

Steegdenhal - Verbruik in m3, kWh en MJ en CO2-uitstoot in kg (peiljaar 2023): o Gas: 18.208 m3 = 640.375 MJ; o Elektra: 20.614 kWh = 74.210 MJ. o In totaal 714.586 MJ. o Geen terug levering. o Totaal CO2-uitstoot: 47.038 kg. Bij realiseren voorstel: energielabel: A+++13.

2.6.3 Motivatie dorpshuis Maatschappelijke doelen • •

•

Weinig behoefte aan apart dorpshuis. Een nieuw dorpshuis is niet meegenomen, omdat hier in de participatie geen duidelijke behoefte aan bleek ten opzichte van de ruimtes die er al zijn. Potentieel in dorpskamer de Den. Dorpshuiskamer De Den voorziet momenteel in de behoefte van (vooral ouderen) aan een ontmoetingsplek. Deze kan evt nog worden versterkt en vergroot door gebruik te maken van de ruimte van de bibliotheek, die mogelijk elders een plek kan krijgen. Jongeren. Het onderzoek vermeldt dat er behoefte bestaat aan een eigen plek voor jongeren in Appelscha. Op dit moment is er een plek voor jongeren bij v.v. Stanfries. Het college heeft tot nu toe geen signalen dat dit niet voldoet.

Betaalbaarheid • Uit het onderzoek komt naar voren dat een eventueel nieuw dorpshuis een aanzienlijke investering en jaarlijkse exploitatielasten zou betekenen en bovendien concurrentie zou betekenen voor De Den en andere locaties die al in het dorp aanwezig zijn.

12 In 2050 moeten alle gebouwen in Nederland klimaatneutraal zijn: ze mogen netto geen CO₂ uitstoten. Zeer

energiezuinig zijn: ze verbruiken weinig energie voor verwarming, koeling, ventilatie en verlichting. De energie die ze wel nodig hebben, komt uit duurzame bronnen zoals zonnepanelen, wind of warmtepompen. 13 Energielabel A+++ voor een utiliteitsgebouw (zoals een school, kantoor of sporthal) betekent dat het gebouw zeer energiezuinig is. Het zuinigste energielabel is A+++++. Dan verbruikt het gebouw bijna geen energie, of wekt meer op dan het gebruikt.

17

3. SPORTHAL EN ZWEMBAD DE BOEKHORST 3.1 Wat was de opdracht De raad vroeg het college de volgende scenario’s te onderzoeken: • Scenario 1 De nieuwbouw van een combinatie van zwembad en sporthal op de bestaande locatie. • Scenario 2 De nieuwbouw van een combinatie van zwembad en sporthal op een alternatieve locatie. • Scenario 3 Renovatie/verduurzaming van de combinatie van zwembad en sporthal (bestaande voorzieningen op de huidige locatie).

3.2 Wat leverde het onderzoek op (advies extern bureau HEVO) De volledige informatie over de opbrengst van het onderzoek is gepresenteerd tijdens de thema avond en vindt u in bijlage 9. We volstaan hier met een samenvatting van de door het bureau uitgebrachte advies. Uit het onderzoek komt als advies naar voren om de sporthal en het zwembad nieuw te bouwen op de huidige locatie (scenario 1). Dit scenario is volgens HEVO vergeleken met de andere onderzochte scenario’s het meest gunstig op basis van kwalitatieve criteria en op haalbaarheid qua locatie. Scenario 2 valt volgens HEVO af omdat er geen geschikte locatie gevonden is. Hoewel scenario 1 (nieuwbouw op huidige locatie) een hogere eenmalige investering vergt dan scenario 3 (renovatie) ontlopen de scenario’s elkaar volgens HEVO in het totale exploitatieplaatje niet bijzonder veel. Bij renovatiescenario 3 zouden we relatief veel geld (83% van de nieuwbouwinvestering) uitgeven aan een verouderd complex dat functioneel nauwelijks verbetert (ruimtelijk zijn er geen grote ingrepen of andere ruimtelijke indeling mogelijk) en op het gebied van duurzaamheid achterblijft. Andere argumenten die HEVO noemt zijn: 1. Met scenario 1 kan men het ruimtegebruik en de functionele inzet optimaliseren en een grote stap voorwaarts maken op het gebied van verduurzaming. 2.

Een factor van betekenis is de wijze van uitvoering van het renovatie- of nieuwbouwscenario. In het renovatiescenario zullen de bouwdelen die in renovatie zijn zeker niet gebruikt kunnen worden. De activiteiten zullen dan tijdelijk uitgeplaatst moeten worden wat leidt tot extra kosten voor gebruik elders en tot logistieke kosten. Ook bij nieuwbouw op de huidige locatie zullen de mogelijkheden van gebruik wat beperkter zijn en zal er in elk geval sprake zijn van overlast. Het lijkt echter wel mogelijk het project gefaseerd uit te voeren door gebruik te maken van de huidige parkeerplaats (daar een deel van de nieuwbouw te realiseren) en tijdelijk voor het parkeren gebruik te maken van de groenstroken. Zo kan het complex grotendeels of geheel in gebruik blijven tijdens de bouw. Alles overziend vindt HEVO de kwalitatieve voordelen van scenario 1 en de mogelijkheid van een gefaseerde uitvoering zonder tijdelijke voorzieningen opwegen tegen de relatief beperkte meerkosten (eenmalige investering en jaarlijkse exploitatie) voor dit scenario ten opzichte van de kosten voor renovatie en verduurzaming (scenario 3).

18

19

3.3 Voorstel college Het advies van HEVO te volgen en te kiezen voor nieuwbouw op de huidige locatie. Beslispunt 3 3a

Nieuwbouw van sportcomplex de Boekhorst op de huidige locatie.

3.4 Financiële gevolgen van het voorstel van het college Beslispunt 3a Nieuwbouw van sportcomplex de Boekhorst op de huidige locatie TOTAAL

Investering 18,68 mln

Kapitaallasten 768k

18,68 mln

768k

3.5 Samenvatting voorkeursscenario, advies HEVO en voorstel college Boekhorst

Voorkeursscenario

Advies HEVO

Scenario Investering

Renovatie 20 jaar op basis van investering 6,7 miljoen 6,7 mln

Nieuwbouw zwembad en sporthal bestaande locatie 18,68 mln

Kapitaallasten pjr

451K

768K

Duurzaamheidswinst

Zeer beperkte duurzaamheidsslag

Grote duurzaamheidsslag

Maatschappelijk rendement van investering Gebruikerswensen

Laag, over 20 jaar moet je alsnog minstens 18,4 mln uitgeven

Hoog (oplossing voor 40 jaar)

Gebruikerswensen niet ingevuld

Gebruikerswensen ingevuld

Betaalbaarheid voor gemeente

Op korte termijn beter betaalbaar

Leefbaarheid

Op korte termijn minder betaalbaar, maar op lange termijn minder uitgaven en per jaar minder kapitaallasten Solide oplossing voor komende 40 jaar

Voorziening blijft in ieder geval nog 20 jaar behouden • Nieuwbouw voorkomt een grote druk op investeringen in 2045-2050. Als we uit zouden gaan van een renovatie voor 6,7 miljoen moeten we over 20 jaar opnieuw afwegen of we een grote investering kunnen en willen doen in nieuwbouw. Opnieuw renoveren zal over 20 jaar namelijk geen optie zijn. • Sluit aan bij het uitgangspunt van de raad nl. grootste CO-2 uitstoters en oudste gebouwen eerst (sporthal 60jr, zwembad 30jr). • Levert een grote bijdrage aan het dichtbij komen van de duurzaamheidsdoelen om energie- en CO2 neutraal gebouw te krijgen (renovatie volgens voorkeursscenario niet). • Het past bij onze voorbeeldfunctie en wettelijke verplichting (betreft eigen gebouwen gemeente). • Maatschappelijk rendement van investering is hoog. We kunnen weer 40 jaar vooruit. Bij keuze voor het voorkeursscenario moeten we over 20 jaar opnieuw een grote investering doen in nieuwbouw om de duurzaamheidsdoelen voor 2050 te halen. • Door nieuwbouw komen we tegemoet aan (de meeste) wensen van gebruikers. Bij renovatie lukt dit niet.

Overig

Voorstel college: zie advies HEVO

3.6 Motivatie Maatschappelijke doelen • Een binnenzwembad is een belangrijke voorziening voor een deel van onze inwoners. Relatief weinig inwoners maken gebruik van de zwembaden14. Toch zijn het belangrijke voorzieningen voor de inwoners die er wél gebruik van maken. Bezoekersaantallen laten zien dat er jaarlijks zo’n 75.000 bezoekers zijn bij zwembad de Boekhorst. Inschatting is dat dit vooral inwoners zijn uit de gemeente Ooststellingwerf. • Jaarrond zwemmen. We willen dat inwoners in onze gemeente het hele jaar door kunnen zwemmen en dat kinderen zwemles kunnen krijgen. 14 Uit ons eigen onderzoek ter voorbereiding op het voorstel voorkeursscenario (2024) blijkt dat 11% van de inwoners

vaak in zwembad de Boekhorst komt (elke maand, elke week of elke dag). Dit zijn vooral inwoners uit Langedijke, Oosterwolde, Ravenswoud en Fochteloo. 79% van de inwoners komt er nooit of minder dan 1 keer per jaar. 22% komt enkele keren per jaar of vaker in Bosbad Appelscha. Voor Haulewelle in Haulerwijk is dit 20%. Van de bevraagde jongeren (N=66) komt 64% vaker dan 1 keer per jaar in het zwembad in Appelscha, 62% in Haulerwijk en 67% in Oosterwolde.

20

• • • •

•

Relatief hoge bezettingsgraad. Sporthal de Boekhorst heeft de hoogste bezettingsgraad (= 41%) van alle vier de sporthallen in de gemeente. Dit is een extra argument om te investeren in nieuwbouw. Maatschappelijk rendement. Het maatschappelijk rendement van een investering in nieuwbouw van de sporthal en het zwembad is hoog. We kunnen weer 40 jaar vooruit. Gebruikerswensen. Door nieuwbouw komen we tegemoet aan (de meeste) wensen van gebruikers. Bij renovatie lukt dit niet. Renovatie leidt tot minder mogelijkheden voor verenigingen en een minder aantrekkelijke uitstraling voor bezoekers. Hogere bezoekersaantallen mogelijk bij nieuwbouw. HEVO geeft aan dat de uitstraling en functionaliteit van de sporthal en het zwembad na nieuwbouw kunnen leiden tot hogere bezoekersaantallen dan bij vernieuwbouw of renovatie, waardoor de exploitatie en bezettingsgraad gunstiger wordt én het zwembad aantrekkelijker wordt voor onze eigen inwoners en voor toeristen. Geen concurrentie voor buitenbaden. Het binnenbad is geen concurrent van de buitenbaden maar eerder aanvullend als een buitenbad door slecht weer minder aantrekkelijk is.

Betaalbaarheid • Investeren in nieuwbouw voorkomt grote druk op investeringen over 20 jaar. Als we zouden kiezen voor een renovatie met een investering van 6,7 miljoen moeten we over 20 jaar opnieuw afwegen of we een grote investering kunnen en willen doen in nieuwbouw. Opnieuw renoveren zal over 20 jaar namelijk geen optie zijn. • Volgens het onderzoek is nieuwbouw in de exploitatie (gebouw en bedrijfsvoering) bijna gelijk aan grondige renovatie doordat lagere opbrengsten worden verwacht. Door betere uitstraling en functionaliteit van het gebouw worden bij nieuwbouw meer bezoekers verwacht. • Er is een grote onderhoudsbehoefte voor zowel het zwembad als de sporthal. Deze kosten voorkomen we als we kiezen voor nieuwbouw. Duurzaamheid • Het uitgangspunt van de raad is dat we de grootste CO-2 uitstoters en de oudste gebouwen eerst aanpakken. Sporthal en zwembad de Boekhorst staan bovenaan in dit lijstje. Uit het onderzoek blijkt dat het zwembad en de sporthal door renovatie (scenario 3) niet volledig verduurzaamd kunnen worden. Het zwembad is 30 jaar oud en de sporthal 60 jaar. In het voorkeursscenario was rekening gehouden met een investering in verduurzaming van maximaal 6,7 miljoen. We waren ons ervan bewust dat we hiermee een suboptimale oplossing hadden vanuit duurzaamheid, maar kozen hier toch voor vanwege betaalbaarheid.

Naar aanleiding van het advies van HEVO en de financiële mogelijkheden om meer te investeren dan we in eerste instantie dachten stelt het college toch voor om te kiezen voor nieuwbouw. Dit levert een optimale bijdrage aan de duurzaamheidsdoelstellingen richting 2030/2050, namelijk 18% van de totale CO2-uitstoot van alle accommodaties in deze notitie. • Uit het onderzoek blijkt dat grondige verduurzaming bijna net zoveel kost als nieuwbouw (83% van de nieuwbouwinvestering). Een extra argument om voor nieuwbouw te kiezen. • Verduurzaming van de sporthal en het zwembad past bij onze voorbeeldfunctie en wettelijke verplichtingen. Het gaat immers om eigen gebouwen van de gemeente. • Huidig verbruik in m3, kWh en MJ en CO2-uitstoot in kg (peiljaar 2023): o Gas: 111.378 m3 = 3.917.164 MJ; o Elektra: 358.714 kWh = 1.291.370 MJ. o In totaal 5.208.535 MJ. o Geen terug levering. • Totaal CO2-uitstoot: 412.415 kg. Bij realiseren voorstel: 18% reductie van CO2-uitstoot. Voldoet aan eindnorm 205015. 15

In 2050 moeten alle gebouwen in Nederland klimaatneutraal zijn: ze mogen netto geen CO₂ uitstoten. Zeer energiezuinig zijn: ze verbruiken weinig energie voor verwarming, koeling, ventilatie en verlichting. De energie die ze wel nodig hebben, komt uit duurzame bronnen zoals zonnepanelen, wind of warmtepompen.

21

Overig Het sportcomplex ligt op een geschikte plek voor alle gebruikers. De indeling van Oosterwolde is daar inmiddels ook op aangepast. Een andere locatie is niet logisch, vooral omdat de sporthal dicht bij de scholen moet zijn voor het gymonderwijs. Als dat niet zo is, moeten leerlingen met vervoer worden gebracht. Dat kost veel tijd voor de scholen, is duur (enkele tonnen per jaar) en slecht voor het milieu. Een goed alternatief is er daarom niet direct. In de bebouwde kom is de plek van de oude ijsbaan te overwegenn, maar die is niet van de gemeente en wordt door het Wetterskip gebruikt bij overvloedige regenval. Buiten de bebouwde kom zijn de locaties schaars omdat daar vooral ruimte nodig is voor woningen.

22

4. DORPSHUIS/BRUISPLEK DE MIENTE 4.1 Proces Samengevat zag het proces rondom dorpshuis/Bruisplek de Miente er tot nu toe zo uit. Datum Oktober 2021 10 apr 2024 14 mei 2024 15 mei 2024

28 mei 2024 9 juli 2024 24 sep 2024

24 sep 2024 26 nov 2024 10 dec 2024

4 feb 2025 25 mrt 2025 24 april 2025

Gebeurtenis Bijeenkomst culturele partijen over initiatief Bruisplek Commissie Samenleving: presentatie scenario’s culturele Bruisplek Raadsmededeling exploitatieberekeningen Commissie Samenleving: Raad neemt kennis van drie scenario’s en besluit dat definitieve besluitvorming volgt bij de kaderbrief 2025. Het college wordt verzocht te werken met een Go/No Go-moment. Raadsvergadering: agendapunt van agenda gehaald, besluit verschoven naar kaderbrief Kaderbrief 2025: Raad stelt € 50.000 voorbereidingskrediet beschikbaar. Ook besluit over jaarlijkse subsidie (vanaf 2026 structureel). Besluit cultuur: “Het college te verzoeken voor Oosterwolde te onderzoeken een MFA waarin dorpshuis/bruisplek , sporthal en zwembad worden samengevoegd, op de huidige locatie Miente / zwembad en sporthal) of een andere locatie, met aandacht voor mogelijke separate entiteiten die elkaar niet storen. De nieuwbouw van de Miente opschuiven na het zwembad/ sporthal (na realisatie van de nieuwbouw pas het huidige gebouw slopen).” Motie A-068 aangenomen: jongerenwens gameroom betrekken bij plan Motie vreemd 088 aangenomen: De Miente + Arcade los van MFA onderzoeken Raadsmededeling over uitwerking motie vreemd 088 en vervolgstappen in het onderzoek, met verdieping op exploitatie, kosten en toevoegingen zoals gameroom. Raadsmededeling: beantwoording raadsvragen over Motie 088.

Raadsmededeling input Jongerenraad over ruimtebehoefte De Miente. Thema-avond over het accommodatiebeleid, waar een presentatie over dorpshuis / bruisplek de Miente een onderdeel was.

4.2 Wat was de opdracht Oorspronkelijk waren er zes scenario’s voor dorpshuis / Bruisplek de Miente, namelijk: 1. Nieuwbouw op de huidige locatie. 2. Tussenvariant (grondige verbouw met doorbraak grote zaal, maximaal verduurzaamd, gebinten in grote zaal vervangen door andere draagstructuur, hoger ambitieniveau in de aankleding van de ruimte). De investering hiervoor werd in 2024 geraamd op 1,4 mln en de kapitaallasten op jaarlijks 49K. 3. Basale variant (verbouw op basis van het bedrijfsplan met enkele plus aspecten in ruimte en verduurzaming). De investering hiervoor werd in 2024 geraamd op 860K en de kapitaallasten op jaarlijks 35,5 K. 4. Dorpshuis/Bruisplek meenemen in nieuwbouw van sporthal en zwembad Boekhorst. 5. Dorpshuis/Bruisplek nieuw, maar zonder ruimte voor grotere evenementen. 6. Geen Bruisplek.

23

Op basis van het voorstel voorkeursscenario vroeg de raad op 24 september 2024 om een nadere verkenning te doen van de scenario’s voor nieuwbouw: ‘Besluit cultuur: Het college te verzoeken voor Oosterwolde te onderzoeken een MFA waarin dorpshuis/bruisplek, sporthal en zwembad worden samengevoegd, op de huidige locatie Miente / zwembad en sporthal) of een andere locatie, met aandacht voor mogelijke separate entiteiten die elkaar niet storen. De nieuwbouw van de Miente opschuiven naar het zwembad/sporthal (na realisatie van de nieuwbouw pas het huidige gebouw slopen).’ Later nam de raad motie vreemd 088 aan waarin het college werd gevraagd: ‘De Miente met dorpshuisfunctie, bruisplek en Arcade apart van de MFA Oosterwolde te onderzoeken.’ De combinatie met de sporthal/zwembad kwam dus te vervallen. Op 10 december 2024 legde het college de gevolgen van deze motie voor aan de gemeenteraad. Voor wat betreft de nieuwbouw Miente werd besloten om het onderzoek dat al gedaan en besproken was in de commissie Samenleving (15 mei 2024) te actualiseren, onder andere op de volgende punten. • Het gebouw: Realisatie dorpshuis, culturele bruisplek en plek voor de jeugd op één locatie, niet gecombineerd met sporthal/zwembad. Jeugdruimte in plan verwerken nav inspreken pop-up jongerenraad. Tekeningen detailleren.

Concretiseren en actualiseren van de stichtingskosten en berekenen wat de gemeentelijke bijdrage hieraan zou moeten zijn. • Exploitatie: Verdieping exploitatie Miente en Bruisplek. • BTW aspect verder onderzoeken. • Locatie verkennen (huidige locatie of alternatieve locatie).

4.3 Wat leverde het onderzoek op De actualisatie van de onderzoeken is uitgevoerd door het bestuur van de Miente, Caraad belastingadviseurs, adviesbureau Blue Yard en de gemeente. Het gebouw • De plannen zijn gedetailleerder uitgewerkt, waarbij rekening is gehouden met de diverse gebruikersgroepen en -wensen (oa jongeren). Het gebouw dat past in de omgeving qua hoogte, vormgeving en kleurstelling en heeft een warme en gastvriendelijke uitstraling. • De functionaliteit en verhuurbaarheid is optimaal, met name door de indeling van het gebouw. Er zijn vier flexibel verhuurbare ruimten beschikbaar, waarvan twee via een schuifwand tot één grote ruimte gemaakt kunnen worden. • Grote zaal is 161,5 m2 (exclusief het podium), 120 zitplaatsen. Er is een goed geoutilleerd podium met kleedruimte. De zitplaatsen zijn in de vorm van een zittribune die ook gemakkelijk in de vouwen is. Stoelen worden in een aparte berging opgeslagen. • Het ontwerp biedt mogelijkheden om de muren te benutten als expositieruimte, bijvoorbeeld voor Nobilis. • Er is een vaste ruimte voor omroep Odrie die ook ingericht is op deze functie. • Op basis van vervolggesprekken met jongeren zijn hun wensen aangescherpt. Belangrijkste dat zij aandragen is, dat ze een plek willen om uit te gaan, een film kunnen kijken, een ruimte om elkaar te ontmoeten en mee willen denken in de programmering.

Dit kan binnen de plannen die nu voor liggen (foyer, grote zaal, filmmogelijkheden). • De foyer is een gezellige ontmoetingsruimte voor jong en oud. Er is ruimte voor een pooltafel of air hockeytafel. • Er wordt energieneutraal gebouwd. Er kan uiteindelijk voor andere installaties gekozen worden (aardwarmte in plaats van warmtepompen).

24

• •

Er wordt zoveel mogelijk circulair gebouwd, bijvoorbeeld via de constructie (gedeeltelijk hout), inzet deel huidige inventaris. De horeca heeft een plus; er is een grand café functie die van belang is voor het geheel, maar zeker ook voor een nazit na activiteiten en voorstellingen. Met name de flexibiliteit en de extra ruimte in de nieuwbouw zal een gunstige uitwerking hebben op de exploitatiemogelijkheden van de Miente.

Gemeentelijke bijdrage nieuwbouw Miente In het voorkeursscenario gingen we uit van een investering van 3,1 mln. Na actualisatie van het plan is dat 3,77 mln. Het bedrag is hoger, vooral door prijsstijgingen sinds de vorige raming en doordat in de kosteninschatting eerst rekening was gehouden met luchtwarmtepompen en nu met aardwarmte (hogere installatiekosten dan luchtwarmtepompen, maar goedkoper in gebruik). Het bedrag van 3,77 miljoen betreft de netto-investering voor de gemeente, dus minus financiële bijdragen van stichting activiteitencentrum de Miente, de BTW-teruggave (zie verderop), te verwerven fondsen et cetera. In deze investering zijn de verwervingskosten reeds verwerkt (€ 74.000). Het gaat om sloop van de opstallen, asbestsanering, flora en fauna QuickScan, bestrating inrichting terrein en inmeting terrein. Daarnaast zijn de inrichtingskosten/ akoestiek, theatertechniek en geluid, tribune en stoelen, groot keuken ook meegenomen in de stichtingskosten. De exploitatie De exploitatie van de bruisplek wordt conform het bedrijfsplan ondergebracht in een aparte stichting, die ruimte huurt bij stichting activiteitencentrum de Miente. De toekomstige stichting de Bruisplek is verantwoordelijk voor de exploitatie en programmering van de culturele bruisplek. Stichting activiteitencentrum de Miente is verantwoordelijk voor het beheer en de exploitatie van de Miente als geheel.

Het werken met twee exploitaties heeft in verband met het BTW aspect (zie verderop) de voorkeur. De exploitatie van het dorpshuis sluit positief af. Hiervoor is geen gemeentelijke jaarlijkse subsidie nodig. Er wordt gewerkt met maatschappelijke tarieven en commerciële tarieven. Dorpshuisactiviteiten en maatschappelijke activiteiten vallen onder het maatschappelijke tarief, dat is afgestemd op de prijzen die in vergelijkbare dorpshuizen/ MFA's in omliggende dorpen worden gerekend voor bijvoorbeeld zaalhuur. En in de exploitatieberekening is rekening gehouden met een eigen financiële bijdrage uit de reserve van stichting activiteitencentrum de Miente, gedurende de eerste periode van vijf jaren. De exploitatie van Stichting de Bruisplek sluit ook positief af. Er is rekening gehouden met de jaarlijkse uitgaven aan huur van de Miente. De inkomsten uit voorstellingen, cursussen en horeca zijn conservatief geraamd. In de exploitatieberekening is rekening gehouden met de jaarlijkse subsidie van de gemeente voor een cultuurcoördinator en fondsenwerver (zie 4.3) en een bescheiden bijdrage van partners. BTW Er wordt voor wat betreft de investering gerekend exclusief BTW. Onderzoek van een belastingadviseur geeft aan dat de BTW op de investering in principe terug te ontvangen is, mits er sprak is van flexibele en kortdurende zaalverhuur door stichting activiteitencentrum de Miente.