Bijlage 3 - Beantwoording schriftelijke vragen Onderzoeksrapportage Biosintrum

RKC Ooststellingwerf Aan de Raad van de gemeente Ooststellingwerf Betreft: beantwoording schriftelijke vragen Biosintrum 8 december 2021

Aan de gemeenteraad, Met uw presidium op 16 november spraken we af dat uw raad vragen over het rapport van het onderzoek naar het Biosintrum schriftelijk konden stellen. Van twee fracties kregen we vragen die we hieronder beantwoorden.

Met vriendelijke groet, Namens de rekenkamercommissie Ooststellingwerf,

Mw. T. Ruiter, voorzitter

Opmerking of vraag raadslid-ter Heide

Reactie RKC Ooststellingwerf

1 Het college heeft vanaf het begin een veel te

Zowel met betrekking tot de exploitatie als de initiële

rooskleurige voorstelling aan de raad gegeven.

investering kan worden geconstateerd dat de kosten zijn onderschat. Wat betreft de betrokkenheid van onderwijsinstellingen en bedrijfsleven bij het realiseren van het concept was de weergave correct. Er bleek duidelijk sprake van draagvlak en veel partijen participeren in het project.

2. Om dit project te romantiseren en de eerste

Geconstateerd kan worden dat het aantal bedrijven dat zich

kritische geluiden van een paar partijen weg te

op het bedrijvenpark heeft gevestigd aanzienlijk minder is

masseren zijn op het verzoek van het college de

dan waar men op had gehoopt. Dit heeft echter maar

heer Zwart en de heer van de Berg ingeschakeld

beperkt invloed op het realiseren en exploiteren van het

waarvan de heer Zwart meerdere malen. De

Biosintrum omdat Zwart Beheer garant staat voor de

bedrijven die zich willen vestigen op het terrein

verwachte bijdrage van de te vestigen bedrijven aan de

staan in de rij ook landelijke bedrijven, 700

exploitatie van het Biosintrum. Door omstandigheden is

nieuwe arbeidsplaatsen zijn zeker, stagiaires gaan

deze bijdrage tot op heden niet volledig geëffectueerd.

zich hier vestigen, waardoor we geen krimpgemeente meer zullen zijn, de recreatie krijgt een enorme impuls omdat het Biosintrum een trekpleister word. En ga zo maar door. 3 kritische geluiden vanuit de raad werden ook

De raad heeft zich altijd openlijk kunnen uitspreken wat zij

ingedamd door het college omdat daardoor

van het project vond. Daarbij was er het college, en in enige

RKC Ooststellingwerf negatieve publiciteit zou ontstaan met wellicht

mate ook de raad, veel aan gelegen om het project door te

gevolgen voor de financiering.

laten gaan en niet onnodig voor negatieve publiciteit te zorgen.

4. De garantie die de burgemeester gaf maakte

Deze toezegging (dat er geen extra geld meer zou worden

ook indruk op de gemeenteraad.

gevraagd) heeft in het najaar van 2017 mede bijgedragen aan het positieve besluit van de raad over het investeringsvoorstel van september 2017. Uiteindelijk bleek de inhoudelijke motivatie voor de meeste fracties zwaarder te wegen dan financiële aarzelingen.

5 financiering met een klein effect op de

Voor het project Biosintrum is een aparte

gemeente begroting, namelijk alleen ambtelijke

projectadministratie ingericht. Interne kosten (uren) zijn

uren tot 30 000 euro en het ter beschikking stellen

niet toegerekend aan het project.

van de werkgelegenheidsreserve waren ook erg geruststellend. 5 natuurlijk had de raad moeten doorvragen en

Wat de RKC betreft is de in het rapport opgenomen

zaken verder moeten uitdiepen, maar de conclusie

weergave van hoe de raad heeft geacteerd adequaat. Waar

die de RKC op dit vlak trekt voelt niet goed en vind

raadsleden of raadsfracties duidelijk afweken van de raad

ik ieder geval niet toepasselijk op het optreden

als geheel, is dit opgemerkt. Voor kritische geluiden van de

van een aantal raadsleden. die vanaf het begin

raad is nadrukkelijk aandacht in het rapport.

zich volop in het dossier hebben verdiept. 6.De exploitatie was, zo staat in de onderliggende

De raad heeft september 2016 en oktober 2017

stukken rond voor de eerste 5 jaar en

kennisgenomen van het businessplan respectievelijk het

Zwart Beheer BV nam ook een stuk risico op zich.

bijgestelde businessplan en de daarin opgenomen

7.De uitwerking van deze afspraken heeft de raad

exploitatie. Daarna bleek in de loop van 2019 dat de

nooit gezien, ook niet de latere bijstellingen,

stichting Biosintrum een ander en negatiever beeld had van

ondanks dat er keer op keer om is gevraagd.

de exploitatie. Tussentijds heeft het college de raad niet

De raad is nooit op de hoogte gesteld van de

voorzien van aangepaste exploitatieramingen. Het college

afwijkende ontwikkelingen rondom het

heeft telkens getracht om tegenvallers binnen de geraamde

laboratorium en het restaurant en ook niet over

exploitatie op te vangen.

de verslechterende verhouding tussen met name de burgemeester en de heer Zwart, dus ook niet

Het college heeft op de bijgestelde plannen ten aanzien van

van de daaruit voortvloeiende gevolgen.

de laboratoriumruimte en de exploitatie van het restaurant toegelicht met behulp van het aangepaste businessplan van eind 2017. Deze bijstellingen kregen weinig expliciete aandacht. In het raadsvoorstel dat op 17 oktober 2017 is aangenomen door de raad is wel expliciet aangegeven dat sprake was van een bijgesteld bouwontwerp. Over de persoonlijke verhoudingen tussen hoofdrolspelers aan de zijde van de gemeente en van Zwart Beheer is door het college niet toegelicht aan de raad, voor zover de RKC

RKC Ooststellingwerf weet. Wel is de raadscommissie Planning & Control op 7 maart 2017 geïnformeerd dat de portefeuillehouder kennis had gemaakt met de heer Zwart.

8 de oprichting van de stichting is niet aan de raad

De stichting Biosintrum is op 16 juli 2018 opgericht. De RKC

gemeld en ook niet de inhoudelijke keuzes die zijn

heeft niet scherp of dit is gemeld aan de raad. In de

gemaakt.

raadsvergadering van 17 oktober 2017 heeft het college de

De later optredende tegenvallers zijn bewust veel

raad toegezegd dat er in de Akte van Oprichting aan

te laat met de raad gedeeld door via ontschotting

bepaalde zaken aandacht zou worden besteed (o.a. een

in het programma een oplossing te zoeken.

artikel betreffende vereffening). In de periode na oprichting van de stichting is de stichting regelmatig ter sprake gekomen in overleg met de raad. Geprobeerd is steeds tegenvallers binnen de geraamde exploitatie op te vangen. Pas nadat blijkt dat dit niet mogelijk is, wordt de raad geïnformeerd. De RKC heeft niet geconstateerd dat daarbij sprake is van bewust niet of te laat informeren.

9 De betrokken ambtenaar had veel te veel macht,

De RKC ziet geen relatie tussen eventuele macht van de

waardoor in ieder geval de schijn van

ambtelijke projectleider en de schijn van

belangenverstrengeling ontstond. Formeel is dit

belangenverstrengeling. Het onderzoek heeft geen harde

nooit besproken, maar in de wandelgangen des te

indicaties opgeleverd van belangenverstrengeling. Wel

meer.

constateert de RKC dat de projectleider vrij solitair opereerde en uiteindelijk vooral contact onderhoudt met de portefeuillehouder en de gemeentesecretaris.

10. De onduidelijkheid over wie de

De RKC heeft niet de indruk dat raadsleden dit als een

portefeuillehouder nu precies was heeft ook niet

majeur punt hebben ervaren. De portefeuilleverdeling was

echt geholpen bij de communicatie tussen

duidelijk. Wel bleef de voormalige portefeuillehouder enige

college en raad

tijd nog nauw betrokken bij het dossier vanwege zijn kennis van het complexe dossier.

11Het nog steeds niet opgelost zijn van het Btw

De RKC heeft feitelijk weergegeven wanneer het BTW-

probleem is na het lezen van dit rapport een nog

vraagstuk is geagendeerd en dat er lange tijd geen actie op

groter raadsel geworden. Terugdenkend aan het

is ondernomen. Inmiddels ligt het ook al weer geruime tijd

afgelopen jaar is de handelswijze van het college

bij de Belastingdienst. De gemeente heeft weinig tot geen

haast lachwekkend te noemen.

invloed op de planning van de Belastingdienst.

RKC Ooststellingwerf Vanuit de bovenstaande punten vind ik de

Elk raadslid is vanzelfsprekend vrij om tot een eigen

conclusies mild. Kan de RKC zich dat voorstellen?

waardering te komen van de door de RKC aangeboden feitenbasis

Wat is op het moment de juridische status van het

De RKC heeft onderzoek uitgevoerd naar hoe het dossier

conflict met Zwart Beheer b.v.?

zich heeft ontwikkeld, tot het moment waarop de raad aan de RKC vroeg onderzoek te doen naar het dossier. De huidige status van de relatie tussen gemeente en Zwart Beheer BV valt daarmee buiten de scope van het onderzoek.

Is het niet verstandig dat de raad zich gaat buigen

De RKC is voor voldoende checks en balances in de

over meer maatwerk bij mandateringen?

gemeentelijke organisatie en een zorgvuldige omgang met mandateringen. In het kader daarvan verdient het aanbeveling om te borgen dat er sprake is van een transparante toedeling van mandaten en dat daarvoor uniforme uitgangspunten worden gehanteerd. Binnen deze structuur en uniforme uitgangspunten kan dan eventueel bij zeer uitzonderlijke projecten of dossiers op onderbouwde en gemotiveerde wijze worden afgeweken van ‘de regel’. In het door de gemeentelijke organisatie aangeleverde Biosintrum-dossier zijn geen mandaatbesluiten aangetroffen. In antwoord op raadsvragen in de raadscommissie Ruimte van mei 2020 geeft het college aan dat er geen afzonderlijk mandaat rond het Biosintrum is verstrekt.

Opmerking of vraag Wij Lokaal 1.

Reactie RKC Ooststellingwerf

Het rapport is aangepast naar aanleiding

De ambtelijke wederhoor heeft geleid tot beperkte

van ambtelijk wederhoor. Om een

feitelijke bijstellingen in de Nota van Bevindingen, die geen

compleet overzicht van het proces te

effect hebben gehad op de voorlopige waarderingen van

krijgen heeft Wij Lokaal graag inzicht in

hoe de gemeentelijke organisatie heeft geacteerd op het

het ambtelijk wederhoor en de op basis

dossier-Biosintrum.

daarvan gedane aanpassingen. Wilt u dit wederhoor en de gedane aanpassingen

De Nota van Bevindingen krijgt pas definitieve status als de

(liefst voor behandeling)aan de fracties

ambtelijke wederhoor is verwerkt en wordt na verwerking

bekend stellen?

van de ambtelijke wederhoor voorgelegd aan het college voor bestuurlijk wederhoor. In rekenkameronderzoek is het gebruikelijk dat er transparantie is over het bestuurlijk wederhoor. Voor het ambtelijk wederhoor geldt dat dit integraal onderdeel vormt van het onderzoeksproces en dat het onderzoeksproces pas is afgerond na doorlopen en verwerken van het ambtelijk wederhoor. De RKC hanteert als lijn dat tussenrapportages en in die zin ook de conceptNota van Bevindingen vóór ambtelijk wederhoor vertrouwelijk zijn.

RKC Ooststellingwerf 2.

Kunt u aangeven waarom de heer Van

De RKC heeft drie gemeentebestuurders gesproken, waarbij

Esch, voormalig wethouder financiën en

de twee bestuurders die het Biosintrum in portefeuille

tijdelijk directeur Biosintrum niet als

hebben of hadden, en de voorzitter en directeur van

informatiebron is gebruikt over zijn

Biosintrum. De voorzitter van stichting Biosintrum is bij de

verschillende rollen in het proces?

voorbereiding van de oprichting van stichting Biosintrum betrokken geweest, als beoogd bestuurslid, en zij was vanaf de oprichting (dus vanaf 16 juli 2018) bestuurslid en voorzitter. De directeur is vanaf september 2019 in die functie betrokken bij het Biosintrum. De RKC meent dat zij hiermee een goed beeld kan schetsen van de betrokkenheid van het college van B&W bij het Biosintrum en dat zij door te spreken met voorzitter en directeur van stichting Biosintrum ook een dekkend beeld heeft kunnen ontwikkelen vanuit het perspectief van de stichting Biosintrum. De RKC heeft de afweging gemaakt dat de meerwaarde van een gesprek met de heer Van Esch daarmee beperkt zou zijn en daarom, ook om het aantal gesprekken nog enigszins beperkt te houden, ervoor gekozen met hem geen gesprek te voeren.

3.

Kunt u aangeven waarom de heer Van

De huidige gemeentesecretaris gaf aan dat het dossier

Delden, interim gemeentesecretaris, niet

Biosintrum in het overdrachtsdossier van de heer Van

als informatiebron is gebruikt over zijn

Delden niet voorkwam. Verder was de heer Van Delden

tijdelijke rol in het proces?

relatief kort gemeentesecretaris (vanaf november 2018 tot oktober 2019) en waren in zijn periode de belangrijkste besluiten over opzet en exploitatie van het Biosintrum al genomen. De voorgaande gemeentesecretaris gaf aan dat hij bij zijn vertrek inschatte dat het project op koers lag.